VIII SA/WA 591/23

VIII SA/Wa 591/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
art. 44
Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 lipca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję z 31 lipca 2023 r. znak: [...] wydaną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister, organ), który działając na podstawie art. 156 § 1 w związku z art. 158 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.
z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 11 września 1997 r. znak: [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody R. z 28 lipca 1997 r. znak: [...].
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Naczelnik Miasta i Gminy w W. decyzją z 18 grudnia 1978 r. Nr [...] (sprostowaną postanowieniem tego organu z 17 września 1979 r. znak: j.w.), działając na podstawie art. 52 ust. 2, art. 45 i art. 2 ust. 1 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140, dalej: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym rolników), orzekł o przejęciu od F. J. i jego żony S. A. J. na własność Państwa (na skutek wniosku F. J. z 1 sierpnia 1978 r.), w zamian za świadczenia emerytalne, gospodarstwa rolnego, położonego we wsiach: G. o pow. [...] ha i P. o pow. [...] ha. F.J. uzasadnił swój wniosek przewlekłą chorobą wymagającą dalszego leczenia. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.z 26 stycznia 1979 r. małżonkowie J. otrzymali w zamian za przekazanie ww. gospodarstwa Państwu łączną rentę, pobieraną przez nich do końca życia (16 września 1987 r. zmarł F. J., zaś 21 sierpnia 1996 r. S. A. J.).
Wnioskiem z 13 maja 1993 r. córka małżonków J. – B. M. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca, strona) zwróciła się o zwrot lasu przejętego łącznie z gospodarstwem rolnym rodziców na Skarb Państwa w zamian za świadczenia emerytalne. Wniosek ten potraktowano jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. Wojewoda R. decyzją z 11 czerwca 1993 r. znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 18 grudnia 1978 r., a Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (po rozpatrzeniu odwołania strony) decyzją z 19 maja 1997 r. znak: [...] uchylił decyzję Wojewody R. z 11 czerwca 1993 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Wojewoda R. (po ponownym rozpatrzeniu sprawy) decyzją z 28 lipca 1997 r. znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. uznając, że w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym trudno było jednoznacznie ustalić, czy S. A. J. wyrażała zgodę na przekazanie gospodarstwa Państwu. Przyjmując wyjaśnienia skarżącej oraz sąsiada – S. C., to matka nie wyrażała zgody na przekazanie gospodarstwa na rzecz Skarby Państwa, a nawet nie chciała przyjąć pierwszej renty. Jednak nie wniosła odwołania od decyzji o przejęciu, nie było żadnych sprzeciwów ze strony dzieci, które wówczas pracowały poza rolnictwem i nie posiadały kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz nie były zainteresowane przejęciem gospodarstwa rolnego jako następcy. Po przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa zostało ustanowione prawo do renty inwalidzkiej łącznie obojgu małżonkom na podstawie art. 10 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu emertytalnym rolników. Poza tym przyznano dodatek na A. W. (matkę S. A. J.) oraz córkę B. M.. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (po rozpatrzeniu odwołania strony) decyzją z 11 września 1997 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Przyznał, że przy nieruchomości rolnej wniosek o jej przekazanie na rzecz Skarbu Państwa powinni złożyć wszyscy współwłaściciele. Jednak późniejsze czynności i działania wskazują, że podjęta w 1978 r. decyzja o przekazaniu gospodarstwa za rentę była zgodna z ówczesną wolą skarżącej jako współwłaścicielki, która nie zaskarżyła rozstrzygnięcia oraz nie kwestionowała powstałej sytuacji prawnej. Pozwala to na stwierdzenie, że także matka skarżącej znała treść decyzji i nie podejmując żadnych czynności nie kwestionowała jej treści, a tym samym wyraziła dorozumianą zgodę na skutki prawne, jakie decyzja wywołała, chociaż brak jest jej podpisu na ww. wniosku F. J..
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z 12 marca 1998 r. w sprawie sygn. akt II SA 1648/97 odrzucił skargę jako wniesioną po terminie.
Wnioskiem z 21 lutego 2018 r. skarżąca ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r., ewentualnie stwierdzenie, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Postanowieniem z 8 kwietnia 2019 r. znak: [...] Minister Rolnictwa
i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w powyższym zakresie, ponieważ takie rozstrzygnięcie zapadło już w postępowaniu nieważnościowym z wniosku strony, tj. decyzja Wojewody R. z 28 lipca 1997 r. oraz decyzja Ministra Rolnictwa
i Gospodarki Żywnościowej z 11 września 1997 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że dopóki te decyzje funkcjonują w obrocie, to nie jest dopuszczalne kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1022/16).
W dalszej kolejności skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody R. z 28 lipca 1997 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 11 września 1997 r. W ocenie skarżącej decyzje te są wadliwe, ponieważ jej matka nie podpisała się pod wnioskiem o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa, a więc decyzja o przejęciu powinna zostać uznana za nieważną.
Cytowaną na wstępie decyzją z 31 lipca 2023 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji, podnosząc, że wynika z nich, iż zostały wydane na skutek pisma wnioskodawczyni, która domagała się zwrotu lasu, należącego do jej rodziców,
a przejętego na własność Państwa po zaniżonej wartości. Jednak nie zostało w nim wskazane w sposób bezpośredni, jakiego postępowania wszczęcia strona się domaga. Potraktowanie tego pisma jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. nie można zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa. Konsekwencją prowadzonego w trybie nieważnościowym postępowania i wydania w tym postępowaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej jest bowiem możliwość ubiegania się przez stronę o "zwrot" nieruchomości przejętej niezgodnie z prawem. Mając zatem na względzie, że wnioskodawczyni w swoim piśmie kwestionowała fakt przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, uznając go za sprzeczny z prawem, to wszczęcie postępowania umożliwiającego (w sposób pośredni) realizację jej żądania było uzasadnione.
Organ ustalił, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r., wydana na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140, dalej: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym rolników), nie jest obarczona kwalifikowaną wadą, ponieważ:
1) zachowany materiał dowodowy potwierdzał prawidłowość dokonanych przez Naczelnika Miasta i Gminy w W. ustaleń co do posiadania przez F. J. i jego żonę tytułu prawnego do przejmowanych nieruchomości;
2) zstępni dawnych właścicieli nie spełniali wymogów do przejęcia gospodarstwa jako następcy;
3) przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa nastąpiło na wniosek F. J.;
4) żona F. J. nie sprzeciwiała się temu przekazaniu.
Tak samo uznały organy obu instancji, tj. Wojewoda R. w decyzji z 28 lipca 1997 r. oraz Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w decyzji z 11 września 1997 r., które dysponowały aktem własności ziemi z 11 sierpnia 1975 r. Nr [...], potwierdzającym prawa F.i S. A. małż. J. do nieruchomości o pow. [...] ha, składającej się z działek o numerach ewidencyjnych: [...], i [...], położonych we wsi G., jak również postanowieniem Naczelnika Miasta i Gminy W. z 17 września 1979 r. znak: [...], z którego wynika, że część działek nr [...] i nr [...] została wyłączona z przejęcia, ponieważ wcześniej zostały wywłaszczone pod drogę (decyzją Wydziału Rolnictwa
i Leśnictwa z 21 maja 1969 r. znak: [...]).
Organ zauważył, że pośród akt sprawy brak jest wprawdzie aktu własności ziemi
z 24 listopada 1975 r. nr [...] o nabyciu prawa własności do nieruchomości o pow. 0,97 ha, położonej we wsi P.. Nie oznacza to jednak, że ocena stanu prawnego tej nieruchomości (którą dokonał Wojewoda R. oraz Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej) była wadliwa. Prawa małżonków J. do działek położonych we wsi P. potwierdzały bowiem inne zgromadzone przez Wojewodę dowody, w tym m.in. sporządzony dla tej nieruchomości wypis z ewidencji gruntów, w którym małżonkowie J. oznaczeni byli jako właściciele.
Zarówno Wojewoda R., jak i Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej prawidłowo ocenili kwestię braku następcy, który mógł przejąć gospodarstwo od małżonków J., jak również prawidłowo wskazali, że przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nastąpiło na wniosek F. J.. W aktach sprawy znajdowało się bowiem jego podanie z 1 sierpnia 1978 r., w którym F. J. zwracał się do Urzędu Miasta i Gminy W. o przejęcie jego gospodarstwa na własność państwa. Okoliczności tej nie kwestionuje obecnie sama skarżąca; podniesiony przez nią zarzut dotyczy natomiast oceny (dokonanej w decyzjach z 28 lipca 1997 r. oraz z 11 września 1997 r.) co do tego, że S. A. J.zgadzała się na przejęcie przez Państwo gospodarstwa, którego była współwłaścicielką. Wnioskodawczyni wskazała, że w przypadku, gdy gospodarstwo wchodziło do majątku wspólnego małżonków, to wniosek o przejęcie winien być podpisany przez oboje małżonków. Brak podpisu S. A.J. pod wnioskiem (w ocenie wnioskodawczyni) oznacza, że decyzja o przejęciu jest nieważna.
Zdaniem Ministra zarzut podniesiony przez skarżącą nie może stać się podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji z 28 lipca 1997 r. i z 11 września 1997 r. przede wszystkim dlatego, że u podstaw jego sformułowania leży dokonana przez wnioskodawczynię odmienna ocena ustalonego w kwestionowanych decyzjach stanu faktycznego - w zakresie istnienia zgody S.A. J. na przekazanie gospodarstwa na własność Państwa. Tymczasem nawet w przypadku, gdyby
w konkretnej sprawie ocena stanu faktycznego była rzeczywiście odmienna, nie mogłaby ona (w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności) stanowić podstawy do stwierdzenia, że orzekający uprzednio organ naruszył prawo w sposób rażący.
Instytucja stwierdzenia nieważności, w przeciwieństwie do instytucji odwołania, nie pozwala bowiem na ponowne rozpatrzenie sprawy, a tylko podczas takiego rozpatrywania oceniana być może zasadność zarzutów związanych z dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i jego oceną.
Organ w zaskarżonej decyzji zauważył, że uregulowania zawarte w ustawie
o zaopatrzeniu emerytalnym rolników nie uzależniały przejęcia gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową od konieczności złożenia w powyższym zakresie wniosku (czy też podpisów pod wnioskiem) przez obydwoje małżonków. Na dokonanie tej czynności (jak wynika z art. 44 ww. ustawy) wymagana była jedynie zgoda współmałżonka (będącego współwłaścicielem nieruchomości).
Z uzasadnienia decyzji z 28 lipca 1997 r. oraz z 11 września 1997 r. wynika, że orzekające w sprawie organy odniosły się do zarzutu braku zgody S. A. J. na przekazanie gospodarstwa. W toku postępowania ustaliły, że nie odwoływała się ona od decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W.
z 18 grudnia 1978 r. oraz nie kwestionowała powstałej sytuacji prawnej (uczyniła to dopiero 16 lat po przejęciu w piśmie z 14 września 1995 r.), jak również pobierała przyznaną (na skutek przejęcia) rentę. Uznały więc, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że przejęcie gospodarstwa było sprzeczne z wolą matki skarżącej.
Zdaniem organu ocena zachowania S.A. J., której dokonał Wojewoda R. oraz Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie przekraczała w sposób rażący granic wyznaczonych w art. 80 k.p.a. Poza tym fakt istnienia zgody S.A.J.na przekazanie gospodarstwa Państwu potwierdzała również sama wnioskodawczyni, która w piśmie z 13 maja 1993 r. (data wpływu do Urzędu Wojewódzkiego w R.) wyjaśniała, że rodzice "zmuszeni byli przekazać gospodarstwo na Skarb Państwa, bo chcieli żyć". Wymienione okoliczności wskazywały, że zaprezentowane przez stronę stanowisko co do wydania decyzji bez zgody drugiego z małżonków nie jest oczywiste.
Organ zauważył, że weryfikacji decyzji Naczelnika Miasta i Gminy
w W. dokonano pod kątem jedynie wad kwalifikowanych, tj. widocznych gołym okiem, oczywistych i które można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość. Takich wad nie ujawniono, więc decyzje Wojewody R. z 28 lipca 1997 r. oraz Ministra Rolnictwa i Gospodarki Rolnej z 11 września 1997 r. nie są dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W dalszej kolejności organ odniósł się do zagadnienia właściwości rzeczowej po stronie Wojewody R. do prowadzenia postępowania nieważnościowego wobec decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W.. W tym zakresie Minister podniósł, że w orzecznictwie administracyjnym dominuje aktualnie stanowisko, że organem właściwym do prowadzenia postępowań nieważnościowych dotyczących decyzji wydawanych w przeszłości na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Właściwość tę wywodzi się z faktu, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem wyższego stopnia w stosunku do Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, który to Dyrektor jest z kolei obecnie właściwy do wydawania decyzji w przedmiocie przejmowania nieruchomości i ustalania z tego tytułu odpłatności na podstawie art. 58 ust. 2 ustawy
z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208 z poźn. zm.).
Jednak w kategorii spraw dotyczących przejęcia nieruchomości na rzecz państwa funkcjonują również orzeczenia przyjmujące właściwość wojewody do prowadzenia postępowań nadzorczych, kiedy dotyczyło ono decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego wydanej przez organ I instancji. Po wejściu w życie ustawy
z dnia 23 kwietnia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2019 r. poz. 1464) właściwość tę wywodzono z jej art. 3 ust. 1 pkt 7, zgodnie z którym wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 112/12). Tak więc nie można skutecznie zarzucić kontrolowanej decyzji z 28 lipca 1997 r., że została wydana przez organ niewłaściwy
w sprawie (art. 156 § 1 ust. 1 pkt 1 k.p.a.), tym bardziej, że ówczesne orzecznictwo akceptowało tę właściwość (por. wyrok NSA w Warszawie z 9 października 1995 r., sygn. akt II SA/886-888/94 oraz wyrok WSA w Warszawie z 7 września 2004 r., sygn. akt IV SA 3848/03). Natomiast dominująca obecnie linia orzecznicza, zgodnie z którą to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem właściwym do prowadzenia postępowań nadzorczych, o których mowa, ukształtowała się wiele lat po wydaniu kwestionowanej decyzji Wojewody.
Minister podkreślił, że w sprawie brak również podstaw do przyjęcia, że kwestionowane rozstrzygniecia dotknięte są innymi kwalifikowanymi wadami, uzasadniającymi stwierdzenie nieważności. Decyzje te zawierają bowiem podstawę prawną, nie dotyczą sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, nie zostały skierowane do osób niebędących stronami w sprawie, są wykonalne, zaś ich wykonanie nie wywołuje czynu zagrożonego karą, nie ma również przepisu szczególnego, który określałby w tego typu sprawach inną przyczynę nieważności.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie następujących przepisów:
1) art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnianie decyzji,
2) art. 7, art. 10, art. 77 k.p.a. poprzez wadliwe stwierdzenie, że S.J. wyraziła zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego, podczas gdy we wniosku F.J. brak jest jej podpisu, co powoduje, iż nie sposób przyjąć, że ww. wyraziła zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego,
3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwe jego zastosowanie i uznanie, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy S. J. nie wyraziła zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego,
4) art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników poprzez wadliwe jego zastosowanie i uznanie, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy S. A. J. nie wyraziła zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego,
5) art. 52 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników poprzez zawarcie umowy przekazania gospodarstwa rolnego jedynie przez jednego ze współmałżonków.
W konsekwencji skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddano decyzję wydaną w postępowaniu nieważnościowym. W tym wypadku działanie organu ukierunkowane jest wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Charakter postępowania uniemożliwia bowiem gromadzenie nowych dowodów i czynienie nowych ustaleń faktycznych w sprawie.
Z treści art. 156 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6)
w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie każde jednak naruszenie prawa zasługuje na to, aby zakwalifikować je jako "rażące". Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyroki NSA: z 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, z 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10, z 17 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2832/12, z 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2617/14, z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 453/16, wszystkie publ. cbosa).
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Stwierdzenie nieważności decyzji, będące jednym z trybów godzących w zasadę trwałości decyzji administracyjnej, jest więc instytucją szczególną, stąd też zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste. Do stwierdzenia nieważności decyzji może dojść wyłącznie w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek z przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a.
Rozpatrując skargę według wyżej wskazanych reguł, Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy wydana w trybie nadzoru decyzja Wojewody R.z 28 lipca 1997 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. oraz decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 11 września 1997 r.
o utrzymaniu w mocy ww. decyzji Wojewody R., spełnia którąkolwiek
z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., a w szczególności czy rażąco narusza prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Zarzuty wskazane w skardze sprowadzają się do twierdzenia, że matka skarżącej – S. A. J. (współwłaścicielka) nie wyraziła zgody na przekazanie na własność państwa gospodarstwa rolnego, które zgodnie z aktami własności ziemi z 11 sierpnia 1975 r. (pow. [...] ha we wsi G.) i 24 listopada 1975 r. (pow. [...] ha we wsi P.) stanowiło współwłasność małżonków J..
Jak wynika z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. podstawą prawną przejęcia gospodarstwa rolnego F. i A. małżonków J. (rodziców skarżącej) na własność Państwa był przepis art. 45 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników, z którego wynikało, że w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Bezsporne jest, że dorosłe dzieci małżonków J.: M. J., Z. D. i M.S. nie miały kwalifikacji do przejęcia gospodarstwa rolnego jako następcy (praca poza rolnictwem), tak więc nie podważały decyzji ojca – F.J. co do jego przekazania na rzecz Państwa (por. protokół
z wysłuchania skarżącej z 30 czerwca 1997 r.). Bezsporne jest również, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wniosek F.J. z 1 sierpnia 1978 r. złożony w Urzędzie Miasta i Gminy w W. o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, z uwagi na przewlekłą chorobę, wymagającą dalszego leczenia. Fakt choroby znajduje potwierdzenie w znajdującym się w aktach zaświadczeniu ze Szpitala G.Poradni Onkologicznej w W. z 9 marca 1995 r., z którego wynika, że F. J. leczył się tam od 26 sierpnia 1976 r., posiadał II grupę inwalidzką.
Wprawdzie wniosek z 1 sierpnia 1978 r. nie jest podpisany przez S. A. J. (współwłaścicielkę przekazywanego gospodarstwa rolnego), jednak Sąd podziela ustalenia i ocenę organu w odniesieniu do okoliczności, że decyzja
o przekazaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego była zgodna z jej ówczesną wolą. Świadczą o tym późniejsze czynności i działania podejmowane w 1978 r., przede wszystkim brak kwestionowania w trybie odwołania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z 18 grudnia 1978 r. oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z 26 stycznia 1979 r., które to zostały wydane na obydwoje małżonków. Zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników renta inwalidzka została przyznana łącznie obojgu małżonkom, mimo że inwalidą był tylko F. J..
Organy nadzoru: Wojewoda R. i Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w decyzjach zaskarżonych przez skarżącą wnioskiem z 21 lutego 2018 r. odniosły się do zarzutu braku zgody S.A.J., a ich ocena, że brak jest podstaw do uznania, że przejęcie gospodarstwa rolnego nastąpiło sprzecznie z jej wolą nie przekraczało w sposób rażący granic wyznaczonych przepisem art. 80 k.p.a.
Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo ocenił, że uregulowanie z art. 44 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym rolników nie uzależniało przejęcia gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową od konieczności złożenia w powyższym zakresie wniosku czy też podpisów pod wnioskiem przez obydwoje małżonków. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymaga zgody małżonka, który ma prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej (...) albo dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania bądź też jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Tak więc na przekazanie przedmiotowego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za świadczenie emerytalno-rentowe wymagana była jedynie zgoda współmałżonka (współwłaściciela nieruchomości), która – jak wynika z ustaleń faktycznych niniejszej sprawy – była dorozumiana, gdyż brak było ze strony matki skarżącej sprzeciwu wobec przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że wydanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy W. bez zgody S.A. J. było oczywiste, wyraźne i jednoznaczne. Tym samym brak jest w kontrolowanych decyzjach Wojewody R.oraz Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej kwalifikowanego naruszenia prawa ("rażącego") skutkującego stwierdzeniem nieważności tych decyzji. Organ w zaskarżonej decyzji wypowiedział się również co do braku pozostałych przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., co Sąd w całości aprobuje.
Mając powyższe na wadze Sąd uznał, że zarzuty skargi w przedmiotowej sprawie nie znajdują uzasadnienia, ponieważ materiał dowodowy został zebrany
w sposób zgodny z art. 7 i art. 77 k.p.a., wyciągnięto z niego logiczne wnioski (art. 80 k.p.a.) oraz uzasadniono zaskarżoną decyzję zgodnie z regułami art. 107 § 3 k.p.a. Niewadliwie również rozważono zarzucane w skardze przepisy prawa materialnego. Dlatego też Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.