VIII SA/WA 585/19

VIII SA/Wa 585/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Leszek Kobylski /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1247/20 - Wyrok NSA z 2024-03-26
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 173
art. 21 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 361
par. 2 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 4 ust. 8
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję z dn. [...] maja 2019r. Nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako: "Dyrektor OR ARiMR", "organ odwoławczy"), na podstawie której ww. organ, po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez A. M. (dalej także jako: "skarżąca", "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dn. [...] lutego 2019r. Nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 – orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
Powyższa decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowaniu w toku którego ustalono następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
W dniu [...].05.2013r. do BP ARiMR w [...] wpłynął wniosek producenta rolnego A. M.(dawniej S.) o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.
We wniosku producent zadeklarował działki rolne w ramach realizowanego pakietu 2 –Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 Uprawy rolnicze dla których zakończono okres przestawiania do pow. 97,22 ha oraz w ramach pakietu 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 – ochrona siedlisk lęgowych ptaków do pow. 5,20 ha.
W dniu [...].07.2013r. strona złożyła formularz wycofania części wniosku dotyczący działki ewidencyjnej nr [...] i działki rolnej B/B1 – o pow. 19,98 ha, wskazując,
że powodem jest wypowiedzenie umowy dzierżawy co uniemożliwia kontynuację zobowiązania rolnośrodowiskowego.
W dniu [...].04.2014r. Kierownik BP ARiMR w [...] wydał decyzję w której odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, wskazując,
że w ocenie organu doszło w rozpatrywanym przypadku do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, co na mocy art. 4 ust.8 rozporządzenia Komisji UE nr 65/2011skutkuje odmową przyznania płatności. Organ ARiMR w uzasadnieniu decyzji wskazał, że dokonał analizy innych wniosków rolników, w których pełnomocnikiem był W. G. i stwierdził, że w tych sprawach zachodzą takie same okoliczności jak we wniosku A. M., tj. wnioski o płatności składane przez osoby, których W. G. był pełnomocnikiem, a płatności przykazywano bezpośrednio na konto pełnomocnika. Organ uznał, że w sprawie miał miejsce sztuczny podział gospodarstwa W. G. w celu ominięcia zmniejszeń płatności obszarowych, ONW i rolnośrodowiskowych.
W rezultacie odwołania Dyrektor [...] OR ARiMR w [...] wydał decyzję z dn. [...].06.2014r. na mocy której uchylił decyzję organu i instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, wskazując na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie jest przekonywujący.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik BP ARiMR w [...] wydał w dn. [...].07.2014r. decyzję na mocy której umorzył postępowanie administracyjne
w sprawie uzasadniając, że w świetle nowych dowodów zgromadzonych
w postępowaniu organ ARiMR uznał, że wszelkie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa ponosiła A. M. i nie ma podstaw do twierdzenia, że w sprawie nastąpił sztuczny podział gospodarstwa. Organ ARiMR uznał jednocześnie, że strona składając częściowe wycofanie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 wyraziła wole odstąpienia od żądania rozstrzygnięcia sprawy wniosku, co w ocenie organu skutkuje umorzeniem postępowania.
W dniu [...].11.2014r. Dyrektor [...] OR ARiMR w [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania strony, wydał decyzję na mocy której uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika BP ARiMR w [...] i odmówił przyznania A. M. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.
Organ odwoławczy uznał, w wyniku analizy zgromadzonego materiału dowodowego, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia poprzez sztuczny podział większego gospodarstwa i ominięcie w ten sposób tzw. modulacji płatności.
W wyniku złożonej skargi WSA w Białymstoku wyrokiem z dn. 22.04.2015r. sygn. akt
I SA/Bk 161/15 uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że organ odwoławczy prowadząc od nowa całe postępowanie dokonał nieuprawnionej zmiany materialnoprawnej rozstrzygnięcia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Zawiadomieniem z dn.20.10.2015r. sprawę przekazano w związku ze zmianą miejsca zamieszkania strony do BP ARiMR w [...].
W dn. [...].01.2016r. Kierownik BP ARiMR w [...] wydał decyzję na mocy której odmówił stronie przyznania płatności z powodu stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.
W rezultacie złożonego odwołania Dyrektor OR ARiMR w [...] decyzją
z dn. [...].11.2016r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji nie odniósł się do wszystkich przeprowadzonych dowodów, a stwierdzenia dokonane w decyzji nie zostały poparte konkretnymi dowodami.
W rezultacie ponownej zmiany właściwości organów sprawę przekazano do BP ARiMR w [...].
Kierownik BP ARiMR w [...], po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania, w dn. [...].02.2019r. wydał decyzję na mocy której odmówił stronie przyznania płatności PRŚ na 2013r. Powodem odmowy płatności było stworzenie sztucznych warunków polegających na podziale jednego gospodarstwa rolnego, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z prawem.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] maja 2019 r. (będącą przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że Skarżąca, L. C., D. N., Z. Ł., C. F., W. T. wydzierżawili od W. G., bądź od powiązanej z nim spółki [...] S.A. grunty rolne na identycznych zasadach, tj. ustanawiając W. G. pełnomocnikiem
z prawem do przekazywania realizowanych przez ARiMR płatności na jego rachunek bankowy. Wszystkie koszty związane z prowadzeniem działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych przez Skarżącą we wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok ponosił W. G., w szczególności koszty nawożenia, koszty paliwa i koszty wynagrodzenia pracowników. Z informacji uzyskanych od Skarżącej wynika również,
że - oprócz części realizowanych przez ARiMR płatności na rachunek bankowy W. G. - nie czerpała żadnych korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na gruntach zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok, ponieważ cały plon był przekazywany [...] Sp. z o.o. na paszę dla bydła opasowego. Zdaniem organu Skarżąca nie prowadził działalności rolniczej samodzielnie, a jej gospodarstwo zostało zarejestrowane w systemie ewidencji producentów jedynie celem sztucznego podziału gruntów będących w faktycznym posiadaniu W. G.. W. G. w rzeczywistości decydował zarówno o pracach wykonywanych na działkach ewidencyjnych zgłoszonych przez Skarżącą we wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok, jak i o osobach, które miały wykonywać określone czynności na wydzierżawionych gruntach. Ponadto W.G. ponosił koszty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa i utrzymaniem gruntów. Weryfikacja wniosku Skarżącej, a także pozostałych osób dzierżawiących na tych samych zasadach grunty od W. G. lub powiązanej z nim spółki [...] S.A. wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych ale przede wszystkim ekonomiczno - technicznych z W. G. i powiązanymi z nim spółkami. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że wszystkie grunty rolne wydzierżawione od W. G. lub powiązanej z nim spółki [...] S.A. administrowane były przez tę samą jednostkę, tj. W. G.. To W. G. prowadził działalność zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, tj. ponosił wydatki związane
z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego oddzielnie przez podmioty zarejestrowane
w ewidencji producentów, jako odrębni producenci rolni. Skarżąca zdaniem organu nie była zatem odrębnym, samodzielnym i samorządnym producentem rolnym, nie posiadała własnego sprzętu, nie ponosiła kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej oraz nie uzyskiwała żadnych dochodów z działalności rolniczej. Skarżąca w ocenie organu zarejestrowała się w ewidencji producentów i ubiegała się
o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) z jednego powodu, tj. aby zmaksymalizować wysokość otrzymanych płatności, których w normalnych warunkach W. G. by nie otrzymał. Sztuczne rozdrobnienie gospodarstwa pozwoliło bowiem W. G. na ominięcie uregulowań prawnych dotyczących nie tylko przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), ale również płatności ONW oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W konsekwencji, mimo złożenia wniosku w przypisanej formie, Skarżąca w niniejszej sprawie w sposób sztuczny i pozorny stworzyła warunki do przyznania pomocy,
a otrzymanie przez Skarżącą w takiej sytuacji pomocy finansowej oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia i istoty działania, wynikających z regulacji zawartych w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), zwane w dalszej części "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym".
Z tych względów, zdaniem organu, w sprawie zachodziły wszystkie przesłanki
do zastosowania regulacji art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożonej pismem z dn. 8 lipca 2019r.,Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła naruszenie:
I/ przepisów prawa procesowego, tj.:
1) naruszenie art. 79 § 2 Kpa, art. 77 § 4 Kpa, 78 § 1 Kpa w zakresie prawa do czynnego udziału Skarżącej w postępowaniu oraz zasady bezpośredniości, a także
6 Kpa – zasady praworządności oraz art. 8 § 1 Kpa - zasady pogłębiania zaufania do obywateli z uwagi na:
2) oparcie ustaleń w sprawie na dowodach zgromadzonych w innych postępowaniach administracyjnych, w których Skarżąca nie był stroną i nie brała w nich udziału,
w sytuacji, gdy nie było żadnych przeszkód do przeprowadzenia dowodów bezpośrednich, tj. przesłuchania świadków w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie,
3) oparcie ustaleń na dowodach w ogóle nie włączonych w poczet materiału dowodowego, uznanych przez organ za fakty znane z urzędu, nie wymagające dowodu, co skutkowało naruszeniem prawa Skarżącej do czynnego udziału w przesłuchaniu świadków, oraz prawa do zadawania im pytań, a w konsekwencji spowodowało oparcie ustaleń na dowodach w ogóle nie dotyczących osoby Skarżącej, pozostających na bardzo dużym poziomie ogólności, dających pole do poczynienia ustaleń niezgodnych
z prawdą materialną, nadinterpretacji i arbitralnych sądów o stworzeniu przez Skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy;
4) art. 77 § 2 Kpa i art. 77 § 4 Kpa poprzez zaniechanie wydania postanowienia
w przedmiocie zakresu postępowania dowodowego z wymienieniem dopuszczenia jako środków dowodowych akt innych postępowań administracyjnych, w których Skarżąca nie był stroną i nie brała w nich udziału, a które organ uznał za podstawę swojego rozstrzygnięcia, błędnie uznając zaś dowody z tych spraw jako fakty znane z urzędu i nie wymagające przez to dowodu;
5) 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz art. 80 Kpa poprzez zaniechanie dokonania swobodnej oceny materiału dowodowego oraz przyjęcie ustaleń wzajemnie sprzecznych, prowadzących w efekcie do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że Skarżąca nie prowadził działalności rolniczej samodzielnie, a jej gospodarstwo zostało zarejestrowane w systemie ewidencji producentów jedynie w celu sztucznego podziału gruntów będących w faktycznym posiadaniu W. G., podczas gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy potwierdza, że:
1) Skarżąca posiadał gospodarstwo rolne, decydowała o rodzaju upraw, zlecała prace polowe w tym gospodarstwie, decydowała o sposobie rozliczeń z wykonawcami prac polowych, ponosiła ryzyko finansowe i produkcyjne związane z prowadzoną działalnością rolniczą,
2) Skarżąca nie miał żadnych powiązań z wydzierżawiającym i innymi dzierżawcami nieruchomości W. G.,
3) Skarżąca nie miała żadnych powiązań z [...] sp. z o.o., a także z P. F., któremu zlecała prace połowę w swoim gospodarstwie, ani D. N., z którym również współpracowała, co czyni nieuzasadnionym zarzut stworzenia przez Skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania płatności;
6) poczynienie nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie rzekomych powiązań pomiędzy W. G., Skarżącym i [...] sp. z o.o. oraz celowego wykorzystania tych powiązań z zamiarem stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy, w sytuacji gdy żaden materiał dowodowy tych arbitralnych ustaleń nic potwierdza;
7) naruszenie art. 84 § 1 Kpa w zw. z art. 77 § 1 Kpa, 80 Kpa i art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, poprzez dowolne ustalenie, że zapłata plonami za pracę maszyn z operatorami dowodzi rezygnacji przez Skarżącą
z dochodów z działalności rolniczej na rzecz spółki [...] sp. z o.o., podczas gdy, po pierwsze teza o rezygnacji z dochodów z plonów wymagałaby określenia
i porównania ekonomicznej wartości pozyskiwanych płodów oraz kosztu usługowej pracy maszyn w celu pozyskania plonów, co wymagało wiadomości specjalnych, którymi organ nie dysponuje, a po drugie, zapłata plonami za wykonane usługi jest powszechną praktyką w rolnictwie i według kalkulacji Skarżącej, zamiana ta była dla niego opłacalna, jako w pełni ekwiwalentna i w żadnym razie nie dowodzi stworzenia przez Skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy;
8) naruszenie art. 107 § 3 Kpa z uwagi na zaniechanie wskazania w uzasadnieniu skarżonej decyzji na podstawie jakich dowodów organ ustalił, że Skarżąca dopuściła się tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, w szczególności poprzez odniesienie się do "szerszych okoliczności, na podstawie których oceniono sprawę",
w miejsce wskazania konkretnych dowodów, na których organ oparł swoje ustalenia, jak również wskazania przyczyn, z powodu których przeciwnym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
Il. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, z uwagi na jego zastosowanie, podczas gdy brak jest podstaw do przyjęcia, aby Skarżąca sztucznie stworzyła warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia w sytuacji gdy Skarżąca podjęła i wypełniała zobowiązanie rolnośrodowiskowe na rzecz poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich, realizując tym samym cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, samodzielnie prowadziła działalność rolną
w ramach podjętego zobowiązania, i wypełnił wszystkie warunki nabycia pomocy;
Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które mogło być podstawą uchylenia decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...].
Spór w sprawie dotyczy ustalenia, czy organy zasadnie odmówiły przyznania Skarżącej płatności na 2013 rok w związku z ustaleniem, że stworzyła ona sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami wsparcia.
Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na realizację programu rolnośrodowiskowego reguluje rozporządzenie rolnośrodowiskowe.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347
z 20.12.2013 r., str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 r., str. 1,
z poźn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;
4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntów rolnych o określonej powierzchni i rolnicze ich użytkowanie w ramach podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Trafnie zatem wywiódł organ,
że płatności rolnośrodowiskowe nie są przeznaczone osobom, które dysponując tytułem prawnym do gruntu, nie prowadzą na nim produkcji rolnej. Działalność rolnicza
w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 (do którego to przepisu odwołuje się krajowe rozporządzenie rolnośrodowiskowe) oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zgodnie z art. 6.
Dla potrzeb rozpatrywanego przypadku istotne znaczenie ma regulacja zawarta w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, wprowadzająca klauzulę generalną przeciwdziałającą obejściu prawa przez podmioty chcące uzyskać korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Przepis ten stanowi, że nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów,
w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
Interpretacja art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 była przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości UE, który w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu
w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W analizowanym przypadku organy uznały, że Skarżąca w sposób sztuczny i pozorny stworzyła w porozumieniu z W. G. warunki do przyznania pomocy, a otrzymanie w takiej sytuacji przez Skarżącą pomocy finansowej oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia i doprowadziłoby do naruszenia celów i istoty działania, wynikających z § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Sąd w pełni podziela te ustalenia i stwierdza, że znajdują one potwierdzenie
w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który został oceniony logicznie,
a wnioski przekonująco uzasadnione. Działania organów w tym zakresie uwzględniają wytyczne wynikające z przytoczonego orzeczenia TSUE. Organy wyjaśniły dlaczego, pomimo poprawności formalnej wniosku o płatność, stworzone zostały warunki umożliwiające uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Zweryfikowały, czy wnioskujący o płatność faktycznie użytkowała grunty deklarowane do płatności. Wskazując na powiązania między dzierżawcą i wydzierżawiającym grunty oraz podobieństwa w stosowanych przez wydzierżawiającego mechanizmach dzierżawy z innymi osobami, organ wykazał ponadto wolę uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia, poprzez skoordynowane działania zmierzające do obejścia przepisów prawa przez osoby wnioskujące o płatność do poszczególnych, wydzierżawionych działek.
Z akt wynika, że działki rolne zadeklarowane we wniosku Skarżąca dzierżawił na podstawie umów zawartych z W. G.. Skarżąca wyraziła zgodę, aby wydzierżawiający (W. G.) dokonywał potrąceń wymagalnych świadczeń z należnych mu dopłat bezpośrednich oraz środków przyznanych z innych programów pomocowych. Skarżąca udzielił też W. G. pełnomocnictwa do prowadzenia wszelkich czynności i postępowań dotyczących wszystkich działań realizowanych przez organy ARiMR oraz wyraziła zgodę na przekazywanie płatności na rachunek bankowy pełnomocnika.
Skarżąca, jak ustalono, nie prowadziła działalności rolniczej w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, bowiem jej celem nie była produkcja roślinna,
a jedynie chęć otrzymania dopłat. Skarżąca nie ponosił żadnego ryzyka finansowego jako elementu nieodzownego w każdym rodzaju działalności produkcyjnej. W żaden sposób nie przetwarzała zebranych plonów z deklarowanych do płatności działek rolnych, ponieważ nie prowadził hodowli zwierząt gospodarskich. Nie prowadziła też sprzedaży pozyskanych plonów. Cały plon zbierany był maszynami firmy [...]
i przekazywany tej spółce, która zajmowała się hodowlą bydła. Przeważająca część płatności, o które wnioskował Skarżąca była zatrzymywana przez wydzierżawiającego grunty (W. G.), wskazanego jednocześnie jako pełnomocnik Skarżącej.
Organy prawidłowo wykazały, że Skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej samodzielnie, a jej gospodarstwo zostało zarejestrowane w systemie ewidencji producentów rolnych jedynie celem sztucznego podziału gruntów będących
w faktycznym posiadaniu W.G.. W odniesieniu do kwestii zagospodarowania zebranych płodów rolnych Skarżąca w trakcie przesłuchania w dn. [...].09.2014r. oświadczyła, że nie sprzedaje płodów rolnych, gdyż są one formą zapłaty za wykonane prace przez poszczególnych rolników. Skarżąca nie przedłożyła także żadnych dowodów wskazujących, że ponosiła nakłady finansowe podczas prowadzonej działalności rolniczej. Z protokołu przesłuchania strony z dn. [...].09.2014r. wynika ponadto, że nie interesował jej produkt rolny, bowiem całość produkcji była pozyskiwana przez pełnomocnika W.G.. Wobec powyższego zasadne jest przyjęcie, że celem jej działalności nie była działalność rolna, a jedynie zamiar otrzymania dopłat.
W dowodach zebranych przez organy znajdują się protokoły przesłuchań pozostałych osób biorących udział w mechanizmie tworzenia sztucznych warunków
w rozpoznawanej sprawie, tj. M. M., Z. Ł., C. F., W. T., P. F..
Treść tych zeznań pozwala na weryfikację mechanizmów prowadzących do podziału większego gospodarstwa rolnego na mniejsze jednostki celem ominięcia zasady modulacji. Powyższe okoliczności faktyczne potwierdzają stworzenie przez W.G. sztucznych warunków w celu zmaksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności których w normalnych warunków ww. by nie otrzymał.
Organy wykazały także sprzeczności pomiędzy informacjami wynikającymi z wyjaśnień Skarżącej odnośnie upraw prowadzonych na poszczególnych działkach, a danymi wynikającymi z deklaracji zawartej we wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok. Nadto w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że wszystkie koszty związane
z prowadzeniem działalności rolniczej na gruntach zgłoszonych przez Skarżącą ponosił W.G., w szczególności koszty nawożenia, koszty paliwa i koszty wynagrodzenia pracowników. Skarżąca oprócz części przekazywanych przez ARiMR płatności na rachunek bankowy W.G. - nie czerpała żadnych korzyści z działalności rolniczej prowadzonej na zgłoszonych gruntach, ponieważ cały plon był przekazywany [...] Sp. z o.o. na pasze dla bydła opasowego.
Weryfikacja wniosku Skarżącej, a także pozostałych osób dzierżawiących na tych samych zasadach grunty od W.G. lub powiązanej z nim spółki [...] S.A. wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale przede wszystkim ekonomiczno-technicznych z W.G. i powiązanymi z nim spółkami. W.G., bądź spółka z nim powiązana, wydzierżawili grunty rolne na takich samych zasadach jak Skarżącej, także czterem innym osobom składającym wnioski o przyznanie płatności na swoje nazwisko. Z zeznań W.G. złożonych w dniu [...] maja 2014 r. wynika, że w stosunku do wszystkich wydzierżawiających stosowane były te same zasady i, że był ich pełnomocnikiem. W.G. wyjaśnił, że po wpłynięciu dopłat potrącał kwotę należnego czynszu, a pozostałą część przekazywał dzierżawcy. W świetle zebranych dowodów wątpliwe jest jednak, aby zobrazowany mechanizm stanowił jedynie rozliczenie za dzierżawę gruntów. Pożytki z produkcji rolnej dzierżawionego przez Skarżącą gruntu czerpała bowiem powiązana z W.G. spółka [...].
Analiza powiązań wskazanych osób fizycznych i W.G. oraz powiązanych z nim spółek wykazała, że to W.G. prowadził działalność zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego oddzielnie przez podmioty zarejestrowane w ewidencji producentów, jako odrębni producenci rolni.
Powyższe ustalenia organów, w ocenie Sądu dowodzą, że Skarżąca nie była odrębnym, samodzielnym i samorządnym producentem rolnym. Nie posiadała własnego sprzętu, nie ponosiła kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej oraz nie uzyskiwała żadnych dochodów z działalności rolniczej. Skarżąca był jedynie jednym z podmiotów zgłaszających do płatności działki rolne będące w faktycznym posiadaniu W.G. lub powiązanej z nim spółki [...]. Celem Skarżącej nie była produkcja rolna, tylko chęć otrzymania części dopłat. Jeszcze raz należy podkreślić, że cały plon był przekazywany na rzecz spółki związanej z W.G. i trudno jest uznać za wiarygodne twierdzenie jakoby stanowiło to jedynie system wynagrodzenia za usługi świadczone na rzecz Skarżącej w zbiorze plonów.
Należy uznać za słuszne stanowisko organów, że sztuczne rozdrobnienie gospodarstwa przez podział ponad 400 ha na pięć około stuhektarowych gospodarstw pozwoliło W. G. na ominięcie uregulowań prawnych dotyczących przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), płatności ONW oraz płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Mechanizm podziału gruntu i dzierżawy mniejszych jego działek sprawił, że doszło do obejścia kryteriów dostępu do pomocy w zakresie maksymalnego limitu pomocy dla jednego wnioskodawcy. Potwierdzeniem tego stały się skrupulatne wyliczenia przeprowadzone w zaskarżonej do Sądu decyzji, gdzie organ wykazał, że w wyniku takiego podziału gruntów należących do W.G. oraz powiązanej z nim [...] S.A., wypłacone zostały - płatność rolnośrodowiskowa oraz płatność ONW ponad dwukrotnie wyższa od płatności, którą otrzymałby W.G. w normalnych warunkach, a także wyższe płatności w ramach wsparcia bezpośredniego.
Trzeba w pełni zgodzić się organami, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności
i doświadczenia życiowego wskazuje, że chociaż Skarżąca, jak i pozostałe osoby formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, to jednak gospodarstwa te pozostawały ze sobą ściśle powiązane. Podejmowane czynności stanowiły jedynie próbę dostosowania wzajemnych relacji, aby uzyskać maksymalne dofinansowanie. Jednakże, pomimo zawarcia rzeczonych umów, to W.G. nadal zarządzał na wydzielonych gruntach, pozostających w jego władaniu. Powyższe wnioski jednoznacznie przekonują o sztucznie stworzonych warunkach w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zdaniem Sądu, organy wszechstronnie rozważyły spełnienie przesłanek zawartych w tym przepisie, zgodnie ze wskazówkami Trybunału Sprawiedliwości UE w cytowanym wyżej wyroku.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania.
W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że cytowana ustawa z dnia 7 marca 2007 r. modyfikuje, w stosunku do przepisów Kpa, obowiązki organu właściwego do wydawania decyzji i pozycję strony postępowania. Zgodnie z art. 21 ust. 1 tej ustawy,
z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kpa, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W art. 21 ust. 2 ustawy wskazuje się z kolei, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kpa nie stosuje się. Stosownie natomiast do art. 21 ust. 3 ww. ustawy, to na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postępowaniu ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z przedstawionych regulacji wynika, że w postępowaniu dotyczącym płatności rolnośrodowiskowych obowiązek organu został ograniczony do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń
i uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. To na ubiegającym się o pomoc spoczywa ciężar udowodnienia, że spełnił warunki konieczne do jej uzyskania. Strony są bowiem obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych
w sprawie. Wydając decyzję, organy oparły się na obowiązujących przepisach prawnych. Powyższe okoliczności znalazły wyraz w uzasadnieniu faktycznym
i prawnym decyzji. W toku postępowania Skarżąca nie przedstawiła wiarygodnych dowodów potwierdzających, że faktycznie użytkowała przedmiotowe grunty. Ustalenia organów dotyczące stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności nie zostały skutecznie przez nią zakwestionowane. Organ logicznie i przekonująco ocenił przedkładane przez Skarżącą dokumenty, jak też jej wyjaśnienia. W kontekście ustaleń organów i braku przeciwdowodów ze strony skarżącej, nie ma podstaw do uwzględnienia skargi i postawienia organom zarzutu naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.
Organy oparły swoje ustalenia na dowodach znajdujących się w aktach sprawy. Wprawdzie organy nie wydały postanowień odnośnie dopuszczenia wszystkich dowodów z dokumentów włączonych do akt sprawy, nie powoduje to jednak konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca miała bowiem zapewnioną możliwość zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału. Skarżąca miała zatem niewątpliwie możliwość poznania dowodów, wypowiedzenia się odnośnie tychże dokumentów i przedstawienia w tym zakresie własnego stanowiska. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że w sprawie nie doszło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji.
Odnośnie zarzutu oparcia przez organy podjętych ustaleń na dowodach zgromadzonych w innych postępowaniach, w których Skarżąca nie był stroną postępowania trzeba zauważyć, że – jak słusznie wskazuje organ - okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagały porównania składów osobowych, sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków. Skutkowało to w szczególności koniecznością uwzględnienia dowodów uzyskanych w ramach innych postępowań.
W wydanych decyzjach organy odniosły się do wniosków dowodowych pełnomocnika Skarżącej. Strona wnosiła o przeprowadzenie dowodów z zeznań w charakterze świadków W. G., P. F., Z. Ł., C. F. i W. T. na okoliczność wykazania faktu, że Skarżąca był producentem rolnym, posiadała swoje gospodarstwo rolne i samodzielnie decydowała oraz zarządzała produkcją rolną, w tym samodzielnie decydowała o sposobie rozliczeń z wykonawcami prac palowych, ponosząc tym samym ryzyko finansowe i produkcyjne związane z prowadzoną działalnością ukierunkowaną na produkcję roślinną, zachowywała grunty w dobrej kulturze rolnej, wypełniając zobowiązanie rolnośrodowiskowe na rzecz poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich, realizując tym samym cele płatności rolnośrodowiskowej w tym braku stworzenia przez Skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, w tym płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013.
Zgodnie z art. 78 § 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organy nie uwzględniły tych wniosków wskazując, że wymienione osoby były już przesłuchiwane w trakcie prowadzonych postępowań wyjaśniających. Należy podzielić stanowisko, że zebrany materiał dowodowy, na który składały się także protokoły przesłuchań ww. osób jednoznacznie potwierdził, że Skarżąca, tak jak i pozostałe osoby dzierżawiące na tych samych zasadach grunty od W.G. lub powiązanej z nim spółki [...], wraz z tymi podmiotami stworzyły sztuczne warunki w celu zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności, których w normalnych warunkach W.G. by nie otrzymał. W związku z tym w sprawie nie zachodziła konieczność ponownego przesłuchiwania świadków.
Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Ocena dowodów oraz wnioski z nich wynikające odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
O prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia przekonuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z którego jednoznacznie wynika, że Skarżąca dopuścił się tworzenia sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych
z systemami wsparcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne.
W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.
Ustalenie istnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. skutkowało odmową przyznania płatności
i brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. W tym miejscu należy też wyjaśnić, że pomimo iż organ I instancji błędnie powołał art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. zamiast mającego zastosowanie
w niniejszej sprawie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, to powyższe uchybienie nie powoduje nieważności postępowania, gdyż oba unormowania prawne mają tożsame brzmienie, sens i znaczenie - zostały jednoznacznie i jednolicie skonstruowane w celu uniemożliwienia przyznawania jakichkolwiek płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności. Organ odwoławczy jednoznacznie wyjaśnił tę kwestię. Nie doszło zatem do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 Kpa i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 Kpa w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo, w tym art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 36 lit. a ppkt IV i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005
z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wspierania rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
Dodatkowo należy wskazać, że sprawa podziału gospodarstwa rolnego W.G., który wydzierżawił swoje grunty min. Skarżącej w celu stworzenia sztucznych warunków była przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sad Administracyjny m.in.
w wyrokach z dnia 5 lipca 2017 r. - sygn. akt II GSK 2373/15, II GSK 2374/15, II GSK 2375/15, II GSK 2376/15, II GSK 2377/15, II GSK 2378/15.
Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.