VIII SA/Wa 58/25

VIII SA/Wa 58/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /przewodniczący/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Marek Wroczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1986
art. 50-51
Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 37
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. K. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki zbiornika na nieczystości ciekłe 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 10 października 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego S. K. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Syg. akt VIII SA/Wa 58/25
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 6 grudnia 2024 roku, nr [...] M. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowalnego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 20224 roku, poz. 572 dalej jako k.p.a.) oraz na podstawie art. 83 ust.2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowalne( DZ.U z 2024 roku, poz. 725 dalej jako prawo budowalne) po rozpatrzeniu odwołania S.K.od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego w G. nr [...]z dnia 10 października 2024 roku nakazującej S.K.wykonanie w określonym terminie robót budowlanych polegających na przebudowie zbiornika na nieczystości ciekłe zlokalizowanego na działce nr ew. [...] obr. [...] D.D., jed. ew. [...] C. w taki sposób, aby odległość pokrywy i wylotu wentylacji ze zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe wynosiła:
- od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi – 5 m ,
- od granicy działki sąsiedniej, drogi(ulicy) lub ciągu pieszego – 2m,
- od każdej studni 15 m – uchylił w całości zaskarżoną decyzje i na podstawie art. 51 ust.1 pkt 1 w związku z art. 51 ust.7 ustawy prawo budowalne orzekł – nakazał S.K.rozbiórkę zbiornika na nieczystości ciekłe zlokalizowanego na działce nr ew. [...] onr. [...] D.D..
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i ocena prawna.
W dniu 26.07.2024r. do PINB w G. wpłynęło pismo P. i K. B.z dnia 24.07.2024r., w którym poinformowali m.in. o zmianie lokalizacji szamba na nieruchomości oznaczonej nr ew, [...] obr. [...] D.D., jedn, ewid, [...] C..
W dniu 03.09.2024r. przedstawiciele organu powiatowego przeprowadzili kontrolę na w/w nieruchomości, podczas której ustalili, że w odległości ok. 0,7m od granicy z działką nr ew. [...]i w odległości ok. 4,0 m od okna w pokoju budynku mieszkalnego oraz ok. 6.0 m od studni usytuowanych na działce nr ew. [...] zlokalizowany jest zbiornik na nieczystości ciekłe z kręgów betonowych i przykryty płytą żelbetową.
Pismem z dnia 10.09.2024r. PINB w G. poinformował o wszczęciu postępowania.
Po przeprowadzonym postępowaniu decyzją nr [...]z dnia 10.10.2024r. PINB w G. nakazał S.K. wykonanie w określonym terminie robót budowlanych polegających na przebudowie zbiornika na nieczystości ciekłe zlokalizowanego na działce o nr ew. [...] obr. [...] D.D., jedn. ewid. [...] C.w taki sposób, aby odległość pokrywy i wylotu wentylacji ze zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe, wynosiła:
1. od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi - 5m,
2. od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego - 2m,
3. od każdej studni - 15m.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia w ustawowym terminie wniósł S.K..
W pierwszej kolejności organ wojewódzki zauważa, że PINB w G. zasadnie prowadził postępowanie w trybie przepisów art. 50-51 ustawy Prawo budowlane, który odnosi się do robót budowlanych wykonywanych (będących w toku) lub wykonanych (zakończonych):
1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub
2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub
3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust, 1. lub
4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu -.na budowę, projekcie budowlanym lub w przepisach.
- W toku prowadzonego postępowania nie przedłożono dokumentacji potwierdzającej legalność przedmiotowego zbiornika na nieczystości ciekłe. Ponadto w/w zbiornik stanowi - w ocenie MWINB - urządzenie budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego związane z budynkiem mieszkalnym zlokalizowanym na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej w miejscowości D.D.. Zgodnie z jego treścią przez urządzenia budowlane należy rozumieć "urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki". Zgodnie z wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia 10.03.2020r. sygn. akt II SA/Bk 15/20: "Zbiorniki na nieczystości stanowią urządzenia budowlane, służące budynkom, ale tak je należy kwalifikować, gdy budowane są jednocześnie z budynkiem, któremu mają służyć. Jeśli zaś są wybudowane po wzniesieniu budynku lub wyłącznie samodzielnie, na nieruchomości bez budynku mieszkalnego, są samodzielnym urządzeniem stanowiącym obiekt budowlany". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19.07.2023r. sygn. akt II OSK 2665/20 wskazał, że: "Definicja urządzenia budowlanego zawarta w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego wymaga, aby urządzenie było związane z obiektem budowlanym i jednocześnie zapewniało możliwość korzystania z niego. Urządzenie budowlane z natury swojej pozostaje bowiem w związku funkcjonalnym z określonym obiektem budowlanym (budowlą), w stosunku do którego spełnia funkcję służebną, umożliwiającą prawidłowe użytkowanie tego obiektu".
\N ocenie organu drugiej instancji w przypadku stwierdzenia samowoli budowlanej polegającej na budowie urządzenia budowlanego - zbiornika na nieczystości ciekłe służącego do obsługi budynku usytuowanego na danej nieruchomości, prawidłowym
trybem jest tryb przewidziany art. 50-51 Prawa budowlanego, który stosuje się w przypadku prowadzenia robót budowlanych innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub 49f Prawa budowlanego (czyli innych niż budowa obiektu budowlanego lub jego części). W takim przypadku zbiornik na nieczystości ciekłe pełni bowiem funkcję urządzenia budowlanego (a nie obiekt budowlany sam w sobie), związanego w omawianej sprawie budynkiem mieszkalnym zlokalizowanym na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej w miejscowości D.D., umożliwiającego użytkowanie budynku zgodnie z przeznaczeniem.
Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu naprawczym organ nadzoru budowlanego weryfikuje roboty budowlane w aspekcie ich zgodności z przepisami (w tym o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz techniczno - budowlanymi), pod kątem istnienia/wykluczenia zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także mając na uwadze ochronę interesów osób trzecich. Jeżeli w wyniku postępowania wyjaśniającego organ stwierdzi naruszenia w w/w zakresie, wówczas ustala jakie czynności (roboty) należy podjąć dla osiągnięcia stanu zgodnego z prawem.
W wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 03.09.2024r. organ nadzoru budowlanego 1 instancji ustalił, że na działce nr ew. [...] obr. [...] D.D., jedn. ewid. [...] C.w odległości ok. 0,7m od granicy z działką nr ew. [...]i w odległości ok. 4.0m od okna w pokoju budynku mieszkalnego oraz ok. 6,0m od studni usytuowanych na działce nr ew. [...] zlokalizowany jest zbiornik na nieczystości ciekłe utworzony z kręgów betonowych i przykryty płytą żelbetową. Lokalizacja przedmiotowego zbiornika na nieczystości ciekłe narusza warunki techniczno- budowlane w zakresie przepisów odległościowych, przez co PINB w G. nakazał doprowadzenie zbiornika do stanu zgodnego z prawem poprzez zmianę jego lokalizacji.
MWINB wskazuje, że nakaz doprowadzenia zbiornika do stanu zgodnego z prawem poprzez zmianę jego lokalizacji jest nieprawidłowy, ponieważ w istocie odpowiada rozbiórce obiektu i wybudowaniu go od nowa w innej lokalizacji, co bez wątpienia wykracza poza dyspozycję art. 51 ust, 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Celem postępowania opartego na art. 51 w/w ustawy jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych (obiektu budowlanego) do stanu zgodnego z prawem, co należy rozumieć jako stan, w którym określone roboty budowlane nie będą pozostawały w kolizji z przepisami prawa, a w szczególności z przepisami Prawa budowlanego, czy też przepisami techniczno - budowlanymi. Zasadniczy obowiązek organu nadzoru budowlanego w postępowaniu naprawczym, o którym mowa w art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego, polega na rozstrzygnięciu o tym, co należy uczynić, aby określone roboty budowlane (obiekt budowlany), w przypadkach wskazanych w art. 50 Prawa budowlanego, doprowadzić do stanu zgodnego z prawem, po uprzednim ustaleniu, że zachodzi taka konieczność, przy czym nakazanie robót budowlanych w w/w zakresie nie może prowadzić do likwidacji przedmiotu postępowania. Dopiero niedające się usunąć naruszenie prawa powinno prowadzić do orzeczenia rozbiórki. Podobnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 18.04.2012r., sygn. akt II SA/Go 204/12; "Ideą postępowania naprawczego jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. W toku postępowania w tym przedmiocie organ nadzoru budowlanego winien ustalić, czy przeprowadzone roboty są zgodne z przepisami prawa oraz - ewentualnie - jakie czynności należy przedsięwziąć, aby zaistniały stan doprowadzić do zgodności z prawem. W wypadku ustalenia, że nie jest możliwe doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem lub też strona nie przejawia koniecznej w tym kierunku inicjatywy, organ ma obowiązek nakazać zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego". Obecna lokalizacja spornego zbiornika, który znajduje się w odległości ok. 0.7m od granicy z działką nr ew. [...]i w odległości ok. 4,0 m od okna w pokoju budynku mieszkalnego oraz ok. 6,0m od studni usytuowanych na działce nr ew. [...]. narusza przepisy warunków techniczno-budowlanych. W myśl § 36 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: "W zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej odległości, o których mowa w ust. 1, powinny wynosić co najmniej:
1) od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi - 5 m, przy czym nie dotyczy to dołów ustępowych w zabudowie jednorodzinnej;
- 2) od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego - 2 m".
Zaś w myśl § 31 w/w rozporządzenia: "1. Odległość studni dostarczającej wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, niewymagającej, zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony ujęć i źródeł wodnych, ustanowienia strefy ochronnej, powinna wynosić - licząc od osi studni - co najmniej: ■
1) do granicy działki - 5 m;
2) do osi rowu przydrożnego - 7,5 m;
3) do budynków inwentarskich i związanych z nimi szczelnych silosów, zbiorników do gromadzenia nieczystości, kompostu oraz podobnych szczelnych urządzeń - 15 m;
4) do najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji indywidualnej, jeżeli odprowadzane są do niej ścieki oczyszczone biologicznie w stopniu określonym w przepisach dotyczących ochrony wód - 30 m;
5) do nieutwardzonych wybiegów dla zwierząt hodowlanych, najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji lokalnej bez urządzeń biologicznego oczyszczania ścieków oraz do granicy pola filtracyjnego - 70 m.
1. Dopuszcza się sytuowanie studni w odległości mniejszej niż 5 m od granicy działki, a także studni wspólnej na granicy dwóch działek, pod warunkiem zachowania na obydwu działkach odległości, o których mowa w ust. 1 pkt 2-5".
Usytuowanie przedmiotowego zbiornika narusza zapisy w/w rozporządzenia, w związku z czym konieczne jest podjęcie odpowiednich działań z zakresu nadzoru budowlanego. Zgodnie z. art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego: "Przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:
1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo
2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo
3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian".
\N związku z tym zasadnym jest wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę zbiornika w oparciu o art. 51 ust, 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Organ wojewódzki zauważał, że nakaz rozbiórki wydany na podstawie w/w przepisu Prawa budowlanego musi być poprzedzony wykazaniem, że nie istnieje możliwość doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06.07.2004r. sygn. akt 7/IV SA 279/03 oraz z dnia 13.09.2017r. sygn. akt VII SA/Wa 2359/16). Przepis ten ma zastosowanie, gdy brak jest możliwości wyeliminowania istniejącego naruszenia. Dopiero niedająca się usunąć niezgodność z przepisami skutkuje nakazem zaniechania dalszych robót bądź rozbiórką obiektu budowlanego lub jego części. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13.09.2017r. sygn. akt VII SA/Wa 2359/16 wskazano: "Nakaz rozbiórki w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 51 ust. 1 ustawy z 1994r. Prawo budowlane nie ma charakteru bezwzględnego; w pierwszej kolejności organy nadzoru budowlanego powinny wyczerpać możliwości zmierzające do legalizacji wykonanych robót budowlanych, natomiast nakazy wymienione w art. 51 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy mogą być zastosowane, gdy nastąpiło niedające się usunąć naruszenie prawa i wykonane roboty budowlane nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem". Tak więc nakaz rozbiórki może nastąpić wówczas, gdy z ustaleń dokonanych w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 51 Prawa budowlanego wynika, że doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem nie jest możliwe w inny sposób, jak tylko poprzez orzeczenie rozbiórki (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29.11.201Ir. sygn. akt VII SA/Wa 1293/11). Taka sytuacja w omawianej sprawie ma miejsce. Niezgodność stanu faktycznego z przepisami w/w rozporządzenia w ocenie tut. organu z uwagi na jej charakter może zostać usunięta tylko przez nakazanie rozbiórki zbiornika na nieczystości ciekłe na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego.
W ocenie PINB w G. doprowadzenie zbiornika na nieczystości ciekłe usytuowanego na działce o nr ew. [...] do stanu zgodnego z prawem miało polegać na zmianie jego lokalizacji w sposób zapewniający zachowanie odległości przewidzianych prawem (a więc na demontażu zbiornika i wykonaniu go w nowym miejscu). MWINB zauważa, że przesunięcie obiektu jest równoznaczne z jego rozbiórką, co nie odpowiada dyspozycji art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. W ocenie MWINB w realiach niniejszej sprawy nie można zastosować w/w przepisu, gdyż decyzja wydana na jego podstawie powinna wskazywać zakres zmian lub przeróbek obiektu (przy zachowaniu zasadniczej części urządzenia/obiektu budowlanego), jakie winien zobowiązany wykonać, co w omawianej sprawie i tak wiązałoby się z rozbiórką zbiornika (koniecznością przeniesienia jego elementów na wymaganą przepisami odległość), a to bez wątpienia wykracza poza dyspozycję art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego.
W ocenie organu odwoławczego powyższe uchybienie nie może być powodem uchylenia w/w rozstrzygnięcia organu powiatowego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż spowodowałoby to w istocie wydanie tożsamej decyzji z niniejszym rozstrzygnięciem organu wojewódzkiego, bez konieczności przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania II-go instancyjnego jest sprawa administracyjna w całości. Tak więc podstawowym obowiązkiem organu nadzorczego jest jej rozpatrzenie w całości zgodnie z zasadą praworządności i prawdy obiektywnej, a nie tylko przesądzenie, czy utrzymać w mocy lub uchylić rozstrzygnięcie organu I instancji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.04.2010r. sygn. akt II SA/Wa 1897/09). Wobec powyższego tut. organ w ramach postępowania odwoławczego uchylił w całości w/w rozstrzygnięcie i orzekł co do istoty sprawy.
Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu MWINB podkreślał, iż prowadząc postępowanie z zakresu nadzoru budowlanego organy nie biorą pod uwagę przyszłych zamiarów inwestycyjnych właściciela. Ponadto art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego nie przewiduje możliwości wyznaczenia terminu rozbiórki, decyzja nakazująca rozbiórkę podlega wykonaniu z dniem, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Obowiązek powinien być wykonany niezwłocznie po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia.
Z powyższych względów należało uchylić w całości zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. Nr [...]z dnia 10.10.2024r. oraz orzec co do istoty sprawy.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł S.K..
W uzasadnieniu skargi podnosił, że rozbiórka i wybudowanie nowego zbiornika na nieczystości ciekłe wiąże się dla niego z dużymi kosztami które będzie musiał ponieść przy budowie nowego zbiornika tym bardziej że poniósł już pierwsze wydatki dotyczące udziału w gminnym projekcie przydomowych oczyszczalni ścieków. Uważam, że krótki termin na realizację rozbiórki zbiornika wydany przez M. Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego utrudnia mu zrealizowanie powyższych planów oraz skorzystanie z projektu gminnego oraz dostępnego dofinansowania, co może przyczynić się do poprawy jakości środowiska w moim rejonie. W związku z powyższym, wnoszę oraz zwracam się z prośbą o wydłużenie terminu rozbiórki zbiornika do 31.12.2025r., aby umożliwić mi dostosowanie się do nowych warunków zaplanowanych przez Gminę C. oraz skorzystanie z możliwości budowy przydomowej oczyszczalni ścieków . Wskazywał, że obecny zbiornik powstał w latach 1987 i nikomu nie przeszkadzał i nikt nie miał do niego zastrzeżeń, nieczystości były regularnie wywożone z godnie z podpisaną umową z Zakładem Komunalnym w C.. W związku z tym proszę o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy oraz uwzględnienie mojej skargi do decyzji Nr [...] o wydłużenie terminu rozbiórki.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się
z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 i art. 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.
Jednocześnie zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania aby mogło stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotność naruszenia musi przejawiać się tym, iż tym, że brak tego uchybienia mógłby spowodować, że treść rozstrzygnięcia organu byłaby inna.
Organ podejmując decyzję( postanowienie) związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i merytorycznego rozstrzygania. W szczególności powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej wynikającej z treści art. 7 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2011 r. (art. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), a więc podejmować również z urzędu wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, bowiem działając na podstawie przepisu prawa materialnego, przewidującego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r. o sygn. akt SA 820/81, publ. ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Z przepisu art. 7 k.p.a. wynika zatem domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. o sygn. I OSK 777/05, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA).
Organ jest również zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Tytułem rozważań natury ogólnej wskazać należy, iż zgodnie z dyspozycją art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 290). przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustalenie przez organ administracji, iż dany obiekt budowlany, który w ramach samowoli budowlanej został zrealizowany przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, przesądza, iż zastosowanie znajdują przepisy nieobowiązującej już ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm. dalej; ustawa). Zgodnie z art. 37 tej ustawy obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Z analizy tych przepisów wynika, że nakaz rozbiórki mógł być wydany na tylko w przypadku, gdy obiekt budowlany został zrealizowany bez pozwolenia na budowę i na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie był przeznaczony pod zabudowę lub był przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę (pkt 1) albo obiekt ten powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (pkt 2). Jeżeli inwestor zrealizował obiekt bez pozwolenia na budowę, ale na terenie, na którym dopuszczalna była tego rodzaju zabudowa, to nie było podstaw do wydania nakazu rozbiórki, chyba, że zachodziła przesłanka określona w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy. W takim przypadku organ mógł prowadzić postępowanie zmierzające do legalizacji tego obiektu na podstawie art. 40 ustawy. Przepis ten stanowi, że w sytuacji wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy organ administracji wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami. Przepis ten miał zastosowanie do sytuacji, gdy obiekt zrealizowano bez pozwolenia na budowę i niezgodnie z innymi przepisami, niż przepisy o planowaniu przestrzennym (przykładowo z przepisami dotyczącymi warunków technicznych). Jeżeli natomiast obiekt wybudowano bez pozwolenia na budowę, ale zgodnie z przepisami zarówno z zakresu planowania przestrzennego, jak i innymi, to organ nie miał podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r., ani na podstawie art. 40 i art. 42 ust. 1 tej ustawy. Ten ostatni przepis przewidywał obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie - jako decyzji kończącej postępowanie w sprawie likwidacji samowoli budowlanej - tylko w odniesieniu do obiektów, co do których wydano nakaz przewidziany w art. 40 tej ustawy. Analiza tych przepisów wskazuje, że w Prawie budowlanym z 1974 r. samowola budowlana mogła mieć charakter formalny i materialnoprawny. Samowola formalna oznaczała realizację obiektu bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, ale zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym, warunkami technicznymi i zasadami sztuki budowlanej. Do obiektów wybudowanych w ramach takiej samowoli nie miał zastosowania ani przepis art. 37 ust. 1, ani art. 40 Prawa budowlanego z 1974 r. i organ nie miał też podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w oparciu o te przepisy i wydania decyzji w sprawie likwidacji samowoli budowlanej. Oznacza to, że w odniesieniu do niektórych samowolnie wybudowanych obiektów budowlanych nie było potrzeby podejmowania żadnych działań legalizacyjnych, gdyż przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. nie przewidywały ani obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, ani innych aktów legalizujących samowolę (vide; uchwała uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2013 r. II OPS 2/13).
W przedmiotowej sprawie organ zastosował przepisy ustawy prawo budowlane z 1994 roku w sytuacji gdy ocena legalności budowy, ewentualne kwestie związane z legalizacją obiektu budowlanego czy w ostateczności jego rozbiórką winny być dokonane w kontekście art. 37, art. 40 ustawy prawo budowlane z 1974 roku oraz rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 3 lipca 1980 roku w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki
( DZ.U z 1980, nr 17, poz. 162).
Zastosowanie niewłaściwych przepisów skutkowało istotnym naruszeniem prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko zaprezentowane w przedmiotowym uzasadnieniu, dokonując oceny legalności budowy obiektu budowlanego i ewentualnej jego legalizacji w świetle właściwych przepisów prawa marerialnego.
Z uwagi na powyższe biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów wpisu sądowego.