VIII SA/Wa 544/23

VIII SA/Wa 544/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Mazur
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1226/24 - Wyrok NSA z 2025-05-28
I OZ 554/23 - Postanowienie NSA z 2023-12-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 8 ust. 3, i ust. 4, art. 60 ust. 1, art. 61 i art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 9 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 9 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpatrzeniu odwołania P. C. (dalej: Skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta R. nr [...] z 18 kwietnia 2023 r. stwierdzającej, że P. C. jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt babki J. W. w domu pomocy społecznej, 2) ustalającej opłatę P. C. za pobyt babki J. W. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie: od 7 marca 2022r. do 31 marca 2022r. w kwocie 2 753,04 zł; od 1 kwietnia 2022r. do 30 kwietnia 2022r. w kwocie 4 147,19 zł; od 1 maja 2022r. do 31 maja 2022r. w kwocie 4149,99 zł., łączna kwota odpłatności wynosi 11 050,22 zł. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu SKO wskazało, iż w/w decyzją Prezydenta Miasta R. z 18 kwietnia 2023 r. stwierdzono, że Skarżący jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej i ustalono Skarżącemu tę opłatę w
okresie: od 7 marca 2022r. do 31 marca 2022r. w kwocie 2 753,04 zł, od 1 kwietnia 2022r. do 30 kwietnia 2022r. w kwocie 4 141,19 zł, i od 1 maja 2022r. do 31maja 2022r.wkwocie 4149,99 zł., łącznie 11 050,22 zł. J. W. decyzją nr [...] z dnia 16 lutego 2022r. skierowana została do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony, natomiast decyzją nr [...] z dnia 16 lutego 2022r. umieszczona została w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. od dnia 7 marca 2022r., gdzie przebywa do chwili obecnej. Koszt utrzymania mieszkańca w tym DPS od 1 kwietnia 2021r. do 31 marca 2022r. wynosił 4966,96 zł, od 1 kwietnia 2022r. do 23 marca 2023r. 5809,10 zł. J. W. w okresie od 7 marca 2021r. do 31 marca 2022r. ponosiła opłatę w wysokości 1252,57 zł, w okresie od 1 kwietnia 2022r. do 30 kwietnia 2022r. w wysokości 1661,91 zł, w okresie od 1 maja 2022r. do 31 maja 2022r. 1659,11 zł. Pozostałą kwotę, zgodnie z art.61 ust.1 pkt2 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani byli pokryć córka – M. W. (zmarła 3 grudnia 2022r.) oraz wnuk P. C.. Organ I instancji 18 maja 2022r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty Skarżącemu za pobyt babki w dps, a następnie po przeprowadzeniu postępowania, zaskarżoną decyzją ustalił odpłatność w okresie od 7 marca 2022r. do 31 maja 2022r. w łącznej kwocie 11 050,22 zł.
W odwołaniu Skarżący zarzucił, że obliczenie należności nie uwzględnienia faktu wszczęcia wobec niego postępowania administracyjnego dopiero w dniu 18 maja 2023r., co skutkowało bezprawnością ustalenia przez organ obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt babki w dps za pełny okres objęty decyzją, nieprawidłowe ustalenie wysokości jego dochodu mające wpływ na wysokość opłaty.
Podał, że organ ustalił obowiązek poniesienia opłaty pomijając fakt, że dopiero 18 maja 2022r. wszczął wobec niego postępowanie, co sprawia, że nie mógł objąć decyzją przynajmniej okresu sprzed tej daty, a odmienne działanie jest sprzeczne z naczelnymi zasadami kpa (art. 8 i 9). Wskazał, że jego dochody z tytułu zatrudnienia w ,, [...]" Sp. z. o.o za wskazany w decyzji okres wynosiły za marzec 2022r. 16075,63 zł, za kwiecień 2022r. 16046,83 zł, za maj 2022r. 16045,98 zł. czego dowodem są załączone przelewy. Podał, że w decyzji wskazano natomiast odpowiednio kwoty 17059,71 zł, 11109,16 zł, oraz 17112,29 zł. Podkreślił że ,, [...]" przyjęła błędną metodologię odprowadzania składek, dlatego stosownie do zeznania podatkowego za 2022r. ciąży na nim obowiązek dopłaty kwoty 16762,00 zł. Skarżący podał, że zgodnie ze złożonym zeznaniem podatkowym za 2022r. przychody z tytułu najmu wynoszą 98 701,00 zł, przy czym koszt ich uzyskania to kwota 109 227,57 21. Osiągnął zatem stratę w wysokości 10 526,57 zł. Organ pierwszej instancji przyjął natomiast, że uzyskuje on co miesiąc dochód tytułem najmu, podczas gdy była to wyłącznie strata. W wyliczeniu dochodu organ wziął pod uwagę zarobki żony, z którą ma ustaloną rozdzielność majątkową. Podał, że stale ponosi szereg kosztów zmniejszających środki pozostające co miesiąc do jego dyspozycji, bowiem uiszcza opłatę tytułem leasingu samochodu około 1500 zł, spłatę karty kredytowej 4000 zł. - w marcu, 2311,90 zł. - w kwietniu 2022r. i 1407,46 zł i 6055,74 zł. - w maju 2022r. Oprócz tego spłaca kredyt hipoteczny w wysokości: 2186,01 zł w marcu, 1861,36 zł w kwietniu oraz 1948,79 zł w maju. Ponadto ponosił inne koszty m.in. internetu, ubezpieczenia mieszkania czy sprzątania lokalu oraz czynsz najmu zajmowanego lokalu w kwocie 4200 zł miesięcznie.
Z przeprowadzonych przez Skarżącego obliczeń wynika, że w okresie objętym
decyzją miał następujący bilans finansowy: marzec 2022r. + 1951,63 zł, kwiecień 2022 r. -1570,17 zł, maj 2022r. - 3 047,02 zł. Podniósł, że od jego zmarłej matki pobierano kwoty na pobyt babki w dps, a organ w wyliczeniu nie wskazał takich środków, obejmując zestawieniem jedynie sumy pobierane z jej emerytury. Wniósł o uchylenie decyzji ewentualnie o jej zmianę w części dotyczącej wysokości należnej opłaty - poprzez obniżenie należności do kwoty odpowiadającej jego możliwościom finansowym.
Utrzymując w mocy w/w decyzję Kolegium wskazało, że podzieliło ustalenia Prezydenta M R. co do skierowania i umieszczenia babki Skarżącego w DPS w R.. Przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 60, 61 ups. Podniosło, że Skarżący jako wnuk, jest jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności za pobyt J. W. w dps, bowiem jej córka zmarła 3.12.2022 r. Wskazało, że Skarżący w okresie objętym decyzją prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. A., a rodzina utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę Skarżącego, dochodu z działalności gospodarczej jego żony oraz dochodu z wynajmu mieszkania (wywiad środowiskowy z 15.06.2022r.). Z zaświadczenia o zarobkach z 2 czerwca 2022r. przez ,, [...]" Sp. z o.o wynika, że wynagrodzenie netto Skarżącego wynosi za marzec 2022r. - 17059,11 zł, za kwiecień 2022r. - 17109,16 zł i za maj 2022r. 17112,29 zł. Żona Skarżącego za usługi w ramach prowadzonej od kwietnia 2022 r. działalności uzyskała w kwietniu 2022r.- 2500 zł, w maju 2022r. - 3152 zł. Dochód z wynajmu mieszkania wynosił: w marcu 2022r. - 9414,00 zł, w kwietniu 2022r.- 9375 zł, w maju 2022r.- 7436 zł. Łącznie dochód rodziny Skarżącego wynosił w marcu 2022r. - 26473,71 zł, w kwietniu 2022r. - 28 984,16 zł i w maju 2022r. - 21700,29 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje odpowiednio kwoty: 13236,86 zł, 14492,06 zł i 13850,15 zł. Dochód jest wyższy od kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (1800 zł) i kwalifikuje Skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt babki w dps. Kolegium podniosło, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a to stanowi, że tworzy z żoną rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Rodziną, (art. 6 pkt 14 ups) są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, a ustanowienie rozdzielności majątkowej miedzy małżonkami nie ma znaczenia w świetle przepisów ups, o ile małżonkowie wspólnie zamieszkują i gospodarują. Fakt, że Skarżący ma z żoną ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, co wynika wprost z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zatem podstawą do ustalenia opłaty za pobyt babki w dps będzie dochód rodziny, tj. Skarżącego i jego żony.
SKO wskazało, że podstawą ustalenia dochodu Skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę jest zaświadczenie o zarobkach z 2 czerwca 2022r. wystawione przez pracodawcę, a nie potwierdzenie przelewu na konto i dlatego zarzut Skarżącego, co do błędnie ustalonego dochodu nie może być uwzględniony, tak jak i dotyczący błędnie ustalonego dochodu z najmu, który ustalono zgodnie z oświadczeniem Skarżącego z 26.09.2022r. W oświadczeniu Skarżący wskazał przychód z najmu nie pomniejszony o podatek, a jak wynika z kolejnego oświadczenia z 16.02.2023r. podatku nie odprowadzono. Stwierdziło, że wskazane przez Skarżącego kwoty obciążające mieszkanie związane z kredytem hipotecznym i czynszem, wydatki na sprzątanie nie pomniejszają dochodu z tego tytułu. Są to wydatki Skarżącego uwzględnione przy analizie jego możliwości płatniczych.
SKO przytoczyło definicję dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy i wskazało, że ustalając odpłatność Skarżącego od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej [...] odjęto opłatę wnoszoną przez J. W., a otrzymana różnica stanowi kwotę jakiej można domagać się Gmina od Skarżącego jako osoby kwalifikującej się do partycypowania w kosztach utrzymania babki w dps. Od dochodu na osobę w rodzinie odjęto kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą jakiej może domagać się Gmina od Skarżącego i na tej podstawie ustalono opłatę. Podniosło, że należało ocenić możliwości płatnicze Skarżącego (art. 106 ust.2). Analiza wydatków przedstawionych przez Skarżącego wskazuje, że Skarżący posiada możliwości płatnicze. Jego dochód w marcu 2022r. wynosił 26473,71 zł, zaś wydatki na spłatę kredytu (4344,14 zł), czynsz za lokal przy ul. N. (550,40 zł), koszty sprzątania (800 zł), internet (144,44 zł), koszty wynajmu lokalu oraz opłata leasingowa (1500 zł) wyniosły ok. 11538,98 zł. Po odjęciu od dochodu wydatków (26473,71 zł - 11538,98 zł) i uregulowaniu opłaty za pobyt babki w dps do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12145,69 zł, pozwalająca na realizację pozostałych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Podobnie, w ocenie SKO, sytuacja przedstawiała się w kwietniu, przy czym wydatki zwiększono o wskazaną przez Skarżącego opłatę za prąd w mieszkaniu przy ul. N. i N. w łącznej kwocie 1170,27 zł. Ponadto wyższe były koszty sprzątania wynoszące 900 zł. Po odjęciu wydatków od dochodu rodziny (28984,16 zł - 12809,25 zł) i po uregulowaniu opłaty za pobyt babki w dps w wysokości 4147,19 zł do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12027,72 zł. W maju dochód rodziny wynosił 27700,29 zł zaś wydatki tak jak w marcu na poziomie 11538,98 zł. Po odjęciu wydatków od dochodu rodziny (27100,29 zł - 11538,98 zł) i po uregulowaniu opłaty za pobyt w dps w wysokości 4149,99 zł do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12014,31 zł. Porównując kwoty wydatków z dochodem Skarżącego Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż możliwości płatnicze pozwalają Skarżącemu na ponoszenie opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej. Zdaniem SKO ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej dochodów i możliwości organ ma obowiązek weryfikować i wysokość dochodów i zasadność deklarowanych wydatków, przy czym organ nie może oprzeć się na gołosłownych twierdzeniach Strony, ma obowiązek wezwać do przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów i wydatków i ustalić które są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Nie sposób bowiem znaleźć racjonalnego i zgodnego z zasadą słuszności i sprawiedliwości uzasadnienia do tego, aby wszyscy podatnicy partycypowali w kosztach pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej z tej przyczyny, że osoby zobowiązane do pokrywania tych kosztów z uwagi na ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, traktują wszystkie swoje wydatki (a więc nie tylko niezbędne) priorytetowo względem opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w dps.
Kolegium wskazało, że przy piśmie z dnia 17 lutego 2023r. informującym o wysokości opłaty, przesłano Skarżącemu propozycję zawarcia umowy z pouczeniem, że odmowa podpisania umowy skutkować będzie ustaleniem opłaty w drodze decyzji administracyjnej stosownie do art. 61 ust.2d ustawy. Pismo w tej sprawie doręczono, w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 15 marca 2023r., Skarżący umowy nie podpisał, zaistniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt babki w dps w podanych na wstępie kwotach. Zgodnie bowiem z art. 61 ust.2d ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt2, zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. 3 kwietnia 2023r. wystosowano do Skarżącego zawiadomienie o zakończeniu postępowania i o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Skarżący skorzystał z przysługującego mu prawa w dniu 11 kwietnia 2023r., jednak poza złożeniem informacji, że zmarła jego matka M. W. nie wniósł żadnych uwag.
SKO wskazało, że Skarżący jest osobą zobowiązaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy do ponoszenia opłaty za pobyt babki w dps, a wydana w sprawie decyzja odpowiada prawu. Podniosło, że ugruntowany jest pogląd, iż decyzja o ustaleniu odpłatności z pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art.61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z 22
września 2017 r. sygn. akt I OSK 704//17 i powołane w nim orzecznictwo, wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., I OSK 1449114). Kolegium wskazało też, że od M. W. nie wpłynęły żadne kwoty za pobyt matki w dps. W stosunku do w/w nie wydano decyzji ustalającej opłatę, gdyż w toku postępowania zmarła.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nadanie decyzji mocy wstecznej, ponieważ obejmuje ona okres sprzed dnia 18 maja 2023 roku, kiedy to wobec skarżącego nie toczyło się postepowanie administracyjne – i tym samym naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego: legalizmu, praworządności i pogłębiania zaufania, wyrażonych wskazanymi przepisami, podczas gdy prawidłowo działający organ powinien uchylić lub zmieni decyzję tę decyzję w taki sposób, by nie uwzględniała ona okresu sprzed wszczęcia postępowania, gdyż odmienne działanie organu narusza w/w zasady;
2) art. 80 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na fragmentarycznym materiale dowodowym w zakresie dochodów skarżącego i jego wydatków, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia wysokości opłaty (jej zawyżenia), podczas gdy prawidłowo procedujący organ powinien był uwzględnić całokształt materiału dowodowego, w tym dowody przedstawione przez skarżącego, dzięki czemu orzeczona opłata byłaby niższa;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. :
1) art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż podmiotem obowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest rodzina zstępnego, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem obowiązek ten spoczywa na samym zstępnym;
2) art. 47 § 1, art. 51 oraz art. 511 k.r.o. poprzez uznanie, że ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza dysponowania przez skarżącego środkami zarabianymi przez jego małżonkę, podczas gdy w świetle w/w przepisów wynagrodzenie małżonki skarżącego nie zwiększa kwoty jaką może dysponować skarżący, ponieważ nie ma on możliwości zarządzania tymi środkami;
3)art. 8 ust. 3 oraz art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2 ups poprzez nieuwzględnienie szeregu kwot obniżających w świetle wskazanego przepisu wysokość dochodu skarżącego, od którego uzależniona jest wysokość opłaty uiszczanej przez skarżącego na pobyt babki w dps, a także błędne obliczenie możliwości finansowych skarżącego, podczas gdy dochód skarżącego był niższy niż obliczony przez organ, a ponadto skarżący ponosił znaczne wydatki zmniejszające jego zdolności finansowe.
Stawiając w/w zarzuty wniósł o uchylenie obu decyzji ewentualnie o zmianę decyzji w części dotyczącej wysokości należnej opłaty za pobyt babki skarżącego w dps – poprzez obniżenie należnej sumy do kwoty odpowiadającej możliwościom finansowym skarżącego; nadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów na fakt sytuacji majątkowej skarżącego, tj. jego dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej oraz ponoszonych wydatków: potwierdzenia wysokości wynagrodzenia (przelewów) skarżącego, otrzymywanego z,, [...]" w okresie od marca do maja 2022 roku; kopii zeznania podatkowego PIT-36 skarżącego za 2022 rok; potwierdzenia przelewu na rzecz ZUS; potwierdzenia przelewów oraz faktur dot. leasingu za okres od marca do maja 2022 roku; potwierdzenia przelewu opłaty za prąd w wynajmowanym lokalu, stanowiącej z koszt uzyskania przychodu z tytułu jego
wynajmowania; prognozy zużycia określającej koszty prądu przy ul. N. [...] w W.; potwierdzeń przelewów z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego od marca do maja 2022 roku oraz z tytułu spłaty zadłużenia karty kredytowej od marca do maja 2022 roku; potwierdzeń przelewów z tytułu spłaty kredytu hipotecznego od marca do maja 2022 rok oraz z tytułu usług sprzątania od marca do maja 2022 roku; z kopii umowy majątkowej małżeńskiej skarżącego i jego małżonki - na fakt rozdzielności majątkowej i tym samym niemożności uwzględniania przez organ dochodów małżonki skarżącego w kontekście dochodów oraz sytuacji finansowej skarżącego.
W uzasadnieniu zarzucił wydanie decyzji z mocą wsteczną podnosząć, iż postępowanie wobec skarżącego wszczęto 18.05.2022 r., co sprawia, że organ nie mógł objąć decyzją przynajmniej okresu sprzed tej daty. Podniósł, iż decyzja opiera się na błędnym ustaleniu dochodów skarżącego na dowód czego załączył przelewy potwierdzające wysokość wynagrodzenia skarżącego, a w decyzji uwzględniono wyższe stawki. Ponadto ,, [...]" Sp. z o.o. przyjęła błędną metodologię odprowadzania składek, dlatego na skarżącym ciąży obowiązek dopłaty kwoty 16762 zł, a wypłaty wynagrodzenia, były zawyżone. Podniósł, że zgodnie ze złożonym przez skarżącego zeznaniem podatkowym za 2022 rok przychody z tytułu najmu wynosiły 98.701 zł, przy czym koszt ich uzyskania to 109227,57 zł., zatem skarżący osiągnął stratę w wysokości 10526,57 zł. Organ pierwszej instancji dokonał więc błędnego ustalenia stanu faktycznego, uznając, jakoby skarżący co miesiąc uzyskiwał tytułem najmu dochód, podczas gdy była to wyłącznie strata. Nadto Skarżący stale ponosi szereg dodatkowych kosztów, zmniejszających środki pozostające co miesiąc do jego dyspozycji, które stanowią koszty uzyskania przychodu: uiszcza opłaty z tytułu leasingu samochodu – 1500 zł czy tez koszty paliwa; spłaca zadłużenie karty kredytowej (4000,00 zł za marzec, 2311,90 zł za kwiecień, 1407,46 zł i 6055,74 zł za maj); spłaca kredyt hipoteczny: (2186,01 zł za marzec, 1861,36 zł za kwiecień oraz 7948,79 zł za maj); koszty internetu, (144,44 zł + 741,45 zł + 147,45 zł), ubezpieczenia mieszkania czy sprzątania lokalu (750 zł marzec, 660 zł kwiecień I, 900 zł kwiecień II, 700 zł maj I i 100 zł maj II, składki na rzecz ZUS (1056,61 zł). Istotnym obciążeniem był czynsz najmu zamieszkiwanego lokalu w kwocie 4.200 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący opłaca prąd w wynajmowanym mieszkaniu (800 zł), jak i we własnym lokalu (370,27 zł). Skarżący miał w marcu 2022 r. +1951,63 zł bilans dodatni; w kwietniu 2022 r. -1570,17 zł (bilans ujemny); w maju 2022 r. -3047,02 zł (bilans ujemny), co przeczy stanowisku organu, iż byłby on w stanie pomieść opłaty za pobyt w dps swojej babki. Nadto podniósł, że do partycypowania w ponoszeniu opłat nie jest zobowiązana żona skarżącego także z racji rozdzielności majątkowej.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest w/w decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 9 czerwca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 18 kwietnia 2023 r., w której skarżącemu ustalono odpłatność za pobyt babci w domu pomocy społecznej.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2023, poz. 390 ze zm., dalej "u.p.s.").
W art. 60 ust. 1 tej ustawy wprowadzono generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 u.p.s.. Są to w kolejności:
1) mieszkaniec domu,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej,
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Jak wskazał NSA w uchwale I OPS 7/17 z 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s W przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżący odmówił bowiem zawarcia umowy.
W ocenie Sądu nie jest niedopuszczalnym działaniem z mocą wsteczną ustalenie opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, za okres od daty umieszczenia podopiecznego w placówce do daty wydania decyzji. Z mocy ustawy o pomocy społecznej, obowiązek partycypacji osób bliskich w ponoszeniu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, ciąży od daty umieszczenia danej osoby w placówce. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Jak wyjaśnił NSA w uzasadnieniu wyroku z 2 marca 2016r. sygn. I OSK 221/16, wydanego na tle oceny również konstytutywnej decyzji o zmianie wysokości opłat za pobyt mieszkańca w dps, deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek: ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W tej sytuacji konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W uchwale I OPS 7/17 wprost wskazano, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. O ile bowiem skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, albowiem decyzja wydania na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.
Z powyższego względu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut o wstecznym skutku skarżonej decyzji, rozumianym, jako ustalenie odpłatności za pobyt wstępnej od daty jej umieszczenia w dps. Powinność poniesienia opłaty właśnie od daty umieszczenia pensjonariuszki w dps wynika wprost z analizowanych przepisów. Otóż odpowiedzialność zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej w zakresie obowiązku ponoszenia wskazanych opłat jest wtórna i ma charakter subsydiarny, a warunkiem wstępnym uruchomienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłat ponoszonych przez te podmioty jest stwierdzenie, że mieszkaniec domu kosztów tych z własnych dochodów nie jest w stanie pokrywać, co wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s. w części stwierdzającej, że osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Należy uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyroki NSA z: 2.3.2016 r. I OSK 221/16; 5.7.2016 r. I OSK 922/16; 12.10.2016 r. I OSK 855/16). Zasada niedziałania prawa wstecz dotyczy stanowienia prawa, a nie jego stosowania. Odnosi się do stanowienia reguł prawnych, a nie konkretnych decyzji. Nieretroaktywność prawa nie jest zasadą absolutną, ustawodawca może wprost ustanowić wyjątek od tej zasady i analogiczny wniosek wypływa też z uchwały I OPS 7/17. Organ, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ups, był władny ustalić odpłatność ex tunc. Nie została tym samym naruszona zasada praworządności, legalizmu i pogłębiania zaufania.
Fakt, że skarżący z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Organ prawidłowo wyjaśnił stronie w zaskarżonej decyzji, że pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją żoną i tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie organy prawidłowo wyliczyły dochód skarżącego (z uwzględnieniem dochodów żony) jako "osoby w rodzinie". Takie samo stanowisko zawarto w wyroku z 28 stycznia 2015 r., IV SA/Gl 512/14, w wyroku III SA/Kr 666/22, II SA/Sz 392/23, który Sąd orzekający w niniejszym składzie popiera i akceptuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ups, obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża w następującej kolejności: 1) mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawicieli ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonka, zstępnych przed wstępnymi, 3) gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie do art. 103 ust. 2 ups, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej może zostać ustalona w drodze umowy, zawartej pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi, przy uwzględnieniu wysokości dochodów i możliwości tych ostatnich.
Natomiast w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, zawarcia przedmiotowej umowy, wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą – uregulowaną w art. 61 ust. 2d ups - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e ups – wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach, wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
W przedmiotowej sprawie Skarżący odmówił zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 ups, ale jednocześnie wyraził zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, zatem prawidłowo przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej Skarżącego, organy gminy uwzględniły nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ups, lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem J. W. w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej.
Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, w odniesieniu do zarzutów podniesionych w skardze, że przyjęty do rozliczeń dochód skarżącego został ustalony prawidłowo. Wyjaśnić należy, że ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, że także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy, w którym ustawodawca zdefiniował, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie, za "dochód" uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu ustawodawca nie wliczył jednak: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (art. 8 ust. 4 ustawy). W związku z powyższym przyjmuje się, że "enumerację negatywną określoną w art. 8 ust. 4 należy uznać za zamkniętą. Tym samym wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód" - tak I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 70. W cytowanym powyżej wyliczeniu nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód (wynagrodzenie), takich jak: pożyczka czy ubezpieczenie, jak też innych kwot np. przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe rodziny (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, podatek od nieruchomości, wydatki związane z dojazdem).
W ocenie Sądu zasadnie organy przyjęły na podstawie zaświadczenia o zarobkach z 2 czerwca 2022r. przez ,, [...]" Sp. z o.o. że wynagrodzenie netto Skarżącego za marzec 2022r. - 17059,11 zł, za kwiecień 2022r. - 17109,16 zł i za maj 2022r. 17112,29 zł. Żona Skarżącego uzyskała wynagrodzenie w kwietniu 2022r.- 2500 zł, w maju 2022r. - 3152 zł. Dochód z wynajmu mieszkania wynosił: w marcu 2022r. - 9414,00 zł, w kwietniu 2022r.- 9375 zł, w maju 2022r.- 7436 zł. Łącznie dochód rodziny Skarżącego wynosił w marcu 2022r. - 26473,71 zł, w kwietniu 2022r. - 28 984,16 zł i w maju 2022r. - 21700,29 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje odpowiednio kwoty: 13236,86 zł, 14492,06 zł i 13850,15 zł. Dochód jest wyższy od kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (1800 zł) i kwalifikuje Skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt babki w dps. Jednocześnie, wbrew zarzutom skargi, prawidłowym było przyjęcie do ustalenia dochodu Skarżącego danych o wynagrodzeniu z zaświadczenia wystawionego przez jego pracodawcę o zarobkach, a nie potwierdzeń przelewów na konto, które mogły zawierać inne dodatkowe rozliczenia między nim a pracodawcę, zatem nie były miarodajne. Nietrafny jest też zarzut dotyczący ustalenia dochodów z tytułu najmu, bowiem wysokość tych dochodów ustalono na podstawie oświadczenia Skarżącego z 26.09.2022r. znajdującego się w aktach administracyjnych. W oświadczeniu Skarżący wskazał przychód z najmu nie pomniejszony o podatek, a jak wynika z kolejnego oświadczenia z 16.02.2023r. podatku nie odprowadzono. Jednocześnie zasadnie SKO przyjęło, że wskazane przez Skarżącego kwoty obciążające mieszkanie związane z kredytem hipotecznym i czynszem, wydatki na sprzątanie nie pomniejszają dochodu z tego tytułu. Są to wydatki Skarżącego uwzględnione przy analizie jego możliwości płatniczych.
Przeprowadzona przez organy analiza wydatków przedstawionych przez Skarżącego wskazuje, że Skarżący posiada możliwości płatnicze. Jego dochód w marcu 2022r. wynosił 26473,71 zł, zaś wydatki na spłatę kredytu (4344,14 zł), czynsz za lokal przy ul. N. (550,40 zł), koszty sprzątania (800 zł), internet (144,44 zł), koszty wynajmu lokalu oraz opłata leasingowa (1500 zł) wyniosły ok. 11538,98 zł. Po odjęciu od dochodu wydatków (26473,71 zł - 11538,98 zł) i uregulowaniu opłaty za pobyt babki w dps do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12145,69 zł, pozwalająca na realizację pozostałych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Podobnie, sytuacja przedstawiała się w kwietniu, przy czym wydatki wzrosły o wskazaną przez Skarżącego opłatę za prąd w mieszkaniu przy ul. N. i N. w łącznej kwocie 1170,27 zł. Ponadto wyższe były koszty sprzątania wynoszące 900 zł. Po odjęciu wydatków od dochodu rodziny (28984,16 zł - 12809,25 zł) i po uregulowaniu opłaty za pobyt babki w dps w wysokości 4147,19 zł do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12027,72 zł. W maju dochód rodziny wynosił 27700,29 zł zaś wydatki tak jak w marcu na poziomie 11538,98 zł. Po odjęciu wydatków od dochodu rodziny (27100,29 zł - 11538,98 zł) i po uregulowaniu opłaty za pobyt w dps w wysokości 4149,99 zł do dyspozycji rodziny pozostałaby kwota 12014,31 zł. Porównując kwoty wydatków z dochodem Skarżącego należy zauważyć, iż możliwości płatnicze pozwalają Skarżącemu na ponoszenie opłaty za pobyt babki w dps.
Tak jak słusznie wskazało Kolegium ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej dochodów i możliwości organ ma obowiązek weryfikować i wysokość dochodów i zasadność deklarowanych wydatków, przy czym organ nie może oprzeć się na gołosłownych twierdzeniach Strony, ma obowiązek wezwać do przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów i wydatków i ustalić które są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Nie sposób bowiem znaleźć racjonalnego i zgodnego z zasadą słuszności i sprawiedliwości uzasadnienia do tego, aby wszyscy podatnicy partycypowali w kosztach pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej z tej przyczyny, że osoby zobowiązane do pokrywania tych kosztów z uwagi na ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, traktują wszystkie swoje wydatki (a więc nie tylko niezbędne) priorytetowo względem opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w dps. W ocenie Sądu takimi nie priorytetowymi wydatkami są te związane ze spłatą zadłużenia karty kredytowej, o jakich mowa w skardze, zwłaszcza, że Skarżący w żaden sposób nie wykazuje tych wydatków jako konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego czy jego rodziny. Aczkolwiek organy uwzględniły w ramach wydatków koszty związane z leasingiem samochodu za okres objęty decyzją to uwzględnienie tych kosztów nie było zasadne, jeśli wziąć pod uwagę, że jest to samochód zarejestrowany na firmę ojca Skarżącego, zatem ponoszenie tych kosztów przez Stronę jest świadczeniem dobrowolnym, którego nie sposób rozpatrywać w kategoriach wywiązywania się ze zobowiązań, czy wydatków koniecznych. Wadliwość powyższa nie przemawiała za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro odpowiada ona prawu.
Odnosząc się do akcentowanej w skardze straty z tytułu najmu mieszkania Sąd zauważa, że nie musi ona świadczyć o złej sytuacji finansowej Skarżącego, a stanowi jedynie wynik nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej, a źródłem straty mogą być przecież zdarzenia o różnym charakterze – obiektywne i subiektywne. Strata jest także z reguły wynikiem przyjętej przez prowadzącego działalność strategii finansowej, która zakłada określone wydatki. Strategia ta zawsze może ulec zmianie. Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, że Skarżący uzyskuje co miesiąc, w ramach wynagrodzenia za pracę, dochód kilkukrotnie przekraczający średnią krajową.
W ocenie Sądu, Kolegium zrealizowało wymaganie zbadania całokształtu materiału dowodowego i jego oceny w granicach swobody a nie arbitralności (art. 7, art. 80 K.p.a.). Dokonało analizy okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarło w uzasadnieniu wydanej decyzji i nie budzą one zastrzeżeń. Zaskarżonej decyzji nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, decyzja nie nosi cech dowolności, gdyż organ wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację.
Mając powyższe na uwadze skarga podlega oddaleniu – art. 151 p.p.s.a.