VIII SA/WA 53/20

VIII SA/Wa 53/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur /sprawozdawca/
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 2453/21 - Wyrok NSA z 2023-09-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 18, art. 64c par. 7, art. 64 par. 6, art. 64 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2020 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] listopada 2019 r. numer [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w W. (dalej także jako "Dyrektor IAS" lub "organ odwoławczy") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "kpa") oraz art. 18 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: "upea"), po rozpatrzeniu zażalenia "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca" lub "Spółka") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: "Naczelnik US", "organ egzekucyjny", "organ I instancji") z [...] września 2019 r.
w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych
w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku skarżącej na podstawie art. 64 § 6 upea (opłata manipulacyjna w wysokości 1.026,50 zł) oraz art. 64 § 1 pkt 4 upea (opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 5.132,50 zł), w łącznej wysokości 6.159,00 zł - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Naczelnik US prowadził w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne wobec majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018 r. o numerze [...], wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za wrzesień 2011 r.
w wysokości 77.476,00 zł plus należne odsetki za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego 46.443,20 zł. Podstawą prawną wystawienia ww. tytułu wykonawczego było orzeczenie z [...] maja 2017 r. Celem realizacji należności dochodzonej powyższym tytułem wykonawczym, organ egzekucyjny wystosował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z [...] lutego 2018 r. skierowane do [...] w [...] i do Banku [...] S.A. Bank [...] S.A. poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla Spółki. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostało dokonane w Banku [...] S.A. Zawiadomienie doręczono do ww. Banku w tym samym dniu, natomiast stronie wraz z odpisem tytułu wykonawczego [...] marca 2018 r. W wyniku ww. zajęcia rachunku bankowego należność objęta tytułem wykonawczym została
w całości wyegzekwowana w dniu [...] lutego 2018 r. Cel egzekucji został zatem osiągnięty i postępowanie egzekucyjne zostało zakończone.
Pismem z [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącej wystąpił z wnioskiem
o wyliczenie kosztów egzekucyjnych dotyczących prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi organ egzekucyjny zawiadomił pełnomocnika skarżącej, że koszty egzekucyjne wynoszą 7.450,40 zł. Na tą kwotę składają się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 6.208,69 zł oraz opłata manipulacyjna w wysokości 1.241,71 zł.
Następnie, na wniosek Spółki, działając na podstawie art. 64c § 1 i § 7 upea, Naczelnik US wysokość tych kosztów określił w drodze postanowienia z [...] czerwca 2018 r. na łączną kwotę 7.450,40 zł. Na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 upea określona została kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego wynosząca 6.208,69 zł, zaś na podstawie art. 64 § 6 upea określono kwotę opłaty manipulacyjnej na 1.241,71 zł.
Dyrektor IAS po rozpatrzeniu zażalenia Spółki na ww. postanowienie, postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US
z [...] czerwca 2018 r., gdyż nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia tego organu. W szczególności nie dopatrzył się wpływu na wynik sprawy wyroku TK z 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 i argumentacji z tym związanej na wynik sprawy niniejszej, gdyż jak zauważył wyrok TK zawiera jedynie stwierdzenie świadczące o wystąpieniu pominięcia prawodawczego. Oznacza to, że niekonstytucyjność normy prawnej wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 upea wynika z braku określenia maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Skutkiem zaś stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrolą TK. Wyroki te nie powodują zatem utraty mocy obowiązującej regulacji poprzez wyeliminowanie z ustawy wadliwego fragmentu, czy zastąpienie go odpowiednikiem pozbawionym wady. lch skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Mimo orzeczenia
o niezgodności przedmiotu kontroli (art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea) z wzorcami kontroli (art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji) ze względu na brak pewnych istotnych treści
w kontrolowanym przepisie, nie traci on mocy obowiązującej ani w części, ani w całości. W ocenie Dyrektora IAS przyjąć zatem należało, że wyrok tego rodzaju nie wywołuje samoistnie żadnych skutków prawotwórczych polegających na ustanowieniu nowej normy prawnej. Tym samym do czasu zakończenia prac legislacyjnych związanych
z przygotowaniem nowelizacji upea, będącej wykonaniem powołanego wyżej wyroku TK organ egzekucyjny obowiązany jest do działania w zgodzie z art. 7 Konstytucji RP, czyli orzeka w przedmiocie kosztów egzekucyjnych na podstawie obowiązujących przepisów regulujących kwestię tych kosztów. Taka zaś sytuacja, w ocenie organu odwoławczego miała miejsce w niniejszej sprawie.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "WSA" lub "Sąd") wniosła Spółka. WSA po rozpoznaniu skargi wyrokiem z 28 listopada 2018r., sygn. akt VIII SA/Wa 698/18 uchylił rozstrzygnięcia organów obu instancji. W odniesieniu do zarzutu naruszenia wskazanych
w postanowieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 Sąd wskazał, że TK uznał art. 64 § 1 pkt 4 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne za niezgodny
z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku
z art. 64 ust.1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny wskazał
w uzasadnieniu wyroku, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji, tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być
w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Sytuacja ta jest jednak konstytucyjnie dopuszczalna,
a ustawodawca ma w tym zakresie znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Sąd wskazał także, iż swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat
w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.
W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Sąd podniósł również, iż Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym, a regulacje zawarte
w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Sąd wskazał również, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił jego skutki i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 upea, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Sąd wskazał zatem, iż ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea w całości i co do zasady nadal istnieje podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4
i § 6 upea, z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wskazał, iż wyrok ten zmienił normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych
w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd nie podzielił stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony
i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Sąd stwierdził zatem, że ustalając wobec Spółki koszty egzekucyjne, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna, organy w żaden sposób nie odniosły się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważyły, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Uznał, iż organy pominęły te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Wskazał, iż przy uwzględnieniu rodzaju podejmowanych w postępowaniu czynności i konieczny z tego względu nakład pracy organu egzekucyjnego w zestawieniu z wysokością ustalonych kosztów - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach upea oddają wysokość poniesionych wydatków i zaangażowanych środków, a zatem przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Wskazał zatem,
iż ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach upea przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających
z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podniósł, iż koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego,
to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów,
a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Dokonując ewentualnego miarkowania należy zatem uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku
z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji określił Spółce koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 6.159 zł. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Spółki, DIAS postanowieniem z [...] lipca 2019r. uchylił w całości ww. rozstrzygnięcie Naczelnika US i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Postanowieniem z [...] września 2019 r., Naczelnik US ponownie określił wysokość tych kosztów w łącznej wysokości 6.159 zł, na którą złożyły się kwota 1.026,50 zł opłaty manipulacyjnej obliczonej na podstawie art. 64 § 6 upea i kwota 5.132,50 zł opłaty za zajęcie rachunku bankowego obliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 upea. Organ I instancji wskazał, że określając wysokość kosztów wziął pod uwagę postanowienie organu egzekucyjnego z [...] stycznia 2019 r. w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, zawierające informacje o powstałej nadpłacie z tytułu odsetek za zwłokę w wysokości 21.523,76 zł. W obliczeniu kosztów egzekucyjnych uwzględniono korektę ww. kwoty odsetek. Kwota odsetek naliczona na dzień wpływu tytułu wykonawczego w wysokości 46.697,86 zł została pomniejszona o kwotę nadpłaty odsetek w wysokości 21.523,76 zł, wynosząc 25.174,10 zł. Organ egzekucyjny wskazał, iż stosując sposób miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie rachunku bankowego, zastosował odwołanie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Stosując proporcję ustalił, że jeżeli przy 8 % opłacie maksymalna opłata wynosi 34.200 zł, to proporcjonalnie przy stawce 5% - maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego wyniesie 21.375,00 zł, natomiast przy stawce 1% - maksymalna opłata manipulacyjna wyniesie 4.275,00 zł. Natomiast wyliczone opłaty w kwotach 5.132,50 zł oraz 1.026,50 zł nie przekraczają przyjętych przez organ stawek maksymalnych. Dodał także, iż różnicę kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.291,40 zł organ egzekucyjny zwrócił na rachunek Spółki.
W zażaleniu na to postanowienie, pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie:
1. art. 153 ppsa z uwagi na okoliczność, że w wydanym postanowieniu Naczelnik nie odniósł się w jakimkolwiek zakresie do wskazań zawartych w wyroku WSA z 28 listopada 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 698/18, pomimo iż Naczelnik związany jest wskazanym orzeczeniem; w świetle powyższego powinien był dokonać wyliczenia kosztów egzekucyjnych na podstawie wskazań zawartych w tym wyroku,
tj. na podstawie realnie poniesionych wydatków, oraz rzeczywistych nakładów pracy organu, podczas gdy organ dokonał ponownego wyliczenia wskazanych kosztów egzekucyjnych na podstawie stawek procentowych wynikających z niekonstytucyjnych przepisów prawa;
2. art. 138 § 1 pkt 2) i § 2 w zw. art. 144 kpa poprzez pominięcie wskazań Dyrektora IAS zawartych w postanowieniu z 8 lipca 2019 r. uchylającym postanowienie Naczelnika US z dnia [...] kwietnia 2019 r., z uwagi na okoliczność, iż w ponownie wydanym postanowieniu Naczelnik zupełnie zignorował wskazania DIAS co do ponownego załatwienia sprawy; na gruncie przedmiotowego postanowienia (z dnia [...] września 2019 r.) Naczelnik nie odnosi się w jakimkolwiek zakresie do podjętych działań egzekucyjnych, ich skomplikowania oraz poniesionych w związku z nimi wydatków;
z uwagi na powyższe postanowienie to narusza wskazane przepisy z uwagi na okoliczność, iż pomija wskazania Dyrektora IAS zawarte w postanowieniu z dnia [...] lipca 2019 r. co do sposobu załatwienia sprawy, prawidłowe działanie Naczelnika powinno polegać na określeniu kosztów egzekucyjnych zgodnie ze wskazaniami Dyrektora,
tj. Naczelnik powinien wykazać, iż ustalone koszty pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych działań;
3. art. 64 § 1 pkt 4 upea poprzez określenie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z zastosowaniem środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji
z rachunku bankowego Spółki na podstawie przepisu, którego niekonstytucyjność orzekł Trybunał Konstytucyjny w dniu 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w konsekwencji czego doszło do wskazania w zaskarżonym postanowieniu kwoty kosztów opłaty egzekucyjnej bez uwzględnienia realnej wartości wydatków poniesionych w celu zastosowania środka egzekucyjnego; podczas gdy kwota kosztów egzekucyjnych powinna wprost odnosić się do wydatków poniesionych w związku z zastosowaniem środka egzekucyjnego;
4. art. 64 § 6 upea poprzez określenie kwoty opłat manipulacyjnych na podstawie przepisu, którego niekonstytucyjność orzekł Trybunał Konstytucyjny w dniu 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w konsekwencji czego doszło do wskazania w zaskarżonym postanowieniu kwoty opłat manipulacyjnych bez uwzględnienia rzeczywistego zakresu wydatków poniesionych w związku z zastosowaniem czynności manipulacyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego, kwota ta zaś została określona w odniesieniu do wielkości dochodzonej należności, prawidłowe postępowanie organu egzekucyjnego powinno polegać na określeniu wydatków poniesionych w związku
z wszczęciem egzekucji administracyjnej;
5. art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 upea poprzez określenie kwoty kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej w zawyżonej wysokości względem wysokości faktycznie poniesionych wydatków w trakcie prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec Spółki.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia
i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Postanowieniem z [...] listopada 2019 r., wskazanym na wstępie i zaskarżonym
w niniejszej sprawie, organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z [...] września 2019r. Przedstawił na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania
w sprawie oraz jej ramy prawne, a w szczególności powołał treść art. 64 § 6, art. 64 § 8, § 10, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 7, art. 64 § 1 i § 6, art. 64c § 1 upea. Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt SK 31/14, powołał się również na treść podglądów prawnych zawartych
w wyrokach sądów administracyjnych wyrażonych na tle ww. wyroku TK (por. wyrok WSA w Gliwicach z 7 lutego 2018r., sygn. akt I SA/Gl 1167/17 oraz NSA z 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17). W ich świetle wywiódł następnie, że w realiach rozpoznawanej sprawy zarówno organ egzekucyjny, jak i organ nadzoru działały
w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. Zauważył bowiem, że ustawa
z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553) przewidująca zmianę przedstawionych wyżej przepisów wejdzie w życie dopiero z dniem 20 lutego 2021 r. Do tego czasu zatem organy administracyjne zobowiązane są stosować przepisy
w obowiązującym brzmieniu.
Tym samym, w ocenie DIAS Naczelnik US w zaskarżonym postanowieniu koszty egzekucyjne określił Spółce w prawidłowej wysokości, tj. łącznie 6.159 zł. Podkreślił przy tym, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa oraz obowiązującymi przepisami prawa datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 kpa w zw. z art. 18 upea), bądź - jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - data wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 4 upea) – por. wyrok NSA z 3 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 1748/15.
Podniósł, iż zgodnie z art. 64 § 6 upea organ egzekucyjny za doręczenie tytułu wykonawczego naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1 % od kwoty 102.650,10 zł - należności głównej 77.476,00 zł powiększonej o odsetki za zwłokę w kwocie 25.174,10 zł, naliczone od należności głównej na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. na dzień wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego – 13 lutego 2019 r.
Natomiast za skuteczną czynność egzekucyjną, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny nalicza opłatę w wysokości 5% od kwoty 102.650,10 zł - należności głównej 77.476 zł powiększonej o odsetki za zwłokę
w kwocie 25.174,10 zł, naliczone od daty wystawienia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...], a więc również na dzień 13 lutego 2019 r.
Organ odwoławczy wskazał (str. 3 – 4 zaskarżonego postanowienia),
iż postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. nr [...] Naczelnik US,
w oparciu o wiążące stanowisko wierzyciela uznał za zasadny zarzut zgłoszony w trybie art. 33 § 1 pkt 1 upea, tj. nieistnienie obowiązku w części dotyczącej prowadzenia egzekucji wobec odsetek od zaległości podatkowej w zawyżonej kwocie, nie uwzględniające okresów wyłączenia ich naliczania oraz uznał za nieuzasadniony zarzut zgłoszony w trybie art. 33 § 1 pkt 3 upea, art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 upea, art. 33 § 1 pkt 1 w związku z art. 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa. Wskazał zatem, iż organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] września 2019 r. wyjaśnił,
iż określając wysokość kosztów, wziął pod uwagę postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów nr [...]. Odsetki za zwłokę naliczone, zgodnie z treścią tytułu wykonawczego, na dzień [...] lutego 2019 r.
w wysokości 46.697,86 zł, pomniejszył zatem o nadpłatę z tytułu odsetek za zwłokę
w kwocie 21.523,76 zł, wynikającą z braku zastosowania przez wierzyciela przerw
w naliczaniu odsetek za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego.
Wobec powyższego DIAS stwierdził, że opłata manipulacyjna z tytułu doręczenia tytułu wykonawczego oraz opłata za skuteczną czynność egzekucyjną, naliczone zostały w odniesieniu do przedmiotowego tytułu wykonawczego w trybie określonym przez ustawodawcę w obowiązujących przepisach art. 64 upea. Punktem wyjścia przyjętej przez organ egzekucyjny metody wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należało uwzględnić mniejszy nakład pracy. Dlatego, w związku z brakiem obowiązujących ustawowych regulacji, organ egzekucyjny przyjął, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości, w przypadku, gdy ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł.
W ocenie DIAS, Naczelnik US miał zatem podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego i 1% opłata manipulacyjna mogą wynosić łącznie maksymalnie 25.650,00 zł (21.375,00 zł + 4.275,00 zł). Organ egzekucyjny miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie rachunku bankowego i 8% za zajęcie nieruchomości. Powyższe wyliczenia są zgodne zdaniem organu odwoławczego z poglądami prawnymi zaprezentowanymi w wyroku WSA w Olsztynie z 23 października 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 559/18.
Końcowo DIAS zauważył, że w całym przepisie art. 64 upea, dedykowanym kosztom egzekucyjnym, ustawodawca nie uzależnia ich wysokości od nakładu pracy,
w związku z czym należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych
w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych.
Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych. W ocenie DIAS przyjęta przez organ egzekucyjny metoda wyliczenia kosztów egzekucyjnych spełnia zatem wymogi
w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea. Ustalona wysokość opłat nie pozostaje zatem w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Reasumując, organ odwoławczy uznał, że Naczelnik US, mając na względzie dyrektywy zawarte w wyroku TK o sygn. akt SK 31/14, działając w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, prawidłowo obliczył koszty postępowania
w przedmiotowej sprawie, jak również wyczerpująco uzasadnił przyjętą przez siebie metodę w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego. Ponadto, także zgodnie
z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonymi w wyroku
z 28 listopada 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 698/18, jak i DIAS zawartymi
w postanowieniu z [...] lipca 2019 r. uzasadnił przyjęte zasady naliczania opłat egzekucyjnych oraz w wystarczającym stopniu wskazał przyczyny, dla których uważa, że ustalone koszty egzekucyjne są adekwatne do poziomu skomplikowania podjętych czynności i wymaganego nakładu i czasu pracy.
W skardze do Sądu, pełnomocnik skarżącej (doradca podatkowy), występując
o uchylenie postanowień organów obu instancji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie zobowiązującymi przepisami, postawił zarzuty naruszenia przepisów:
1. art. 153 ppsa z uwagi na okoliczność, iż w wydanym postanowieniu z dnia
5 listopada 2019 r. oraz postanowieniu z dnia 12 września 2019 r. organy obu instancji nie odniosły się w jakimkolwiek zakresie do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. VIII SA/Wa 698/18, pomimo iż związane są wskazanym orzeczeniem; w świetle powyższego organy obu instancji powinny były dokonać wyliczenia kosztów egzekucyjnych na podstawie wskazań zawartych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie tj. na podstawie realnie poniesionych wydatków, oraz rzeczywistych nakładów pracy organu egzekucyjnego, podczas gdy organ egzekucyjny dokonał ponownego wyliczenia wskazanych kosztów egzekucyjnych na podstawie stawek procentowych wynikających z niekonstytucyjnych przepisów prawa i odniósł je do subiektywnie określonej maksymalnej wartości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z rachunku bankowego; prawidłowe działanie organów obu instancji powinno polegać na uwzględnieniu wskazań zawartych w wyroku WSA i określeniu kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do realnie poniesionych wydatków, oraz rzeczywistych nakładów pracy organu egzekucyjnego;
2) naruszenia art. 6 kpa w związku z art. 153 ppsa oraz art. 64 § 1 pkt 4) i pkt 6) upea poprzez pominięcie wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. VIII SA/Wa 698/18 tj. pominięcie wykazania, iż wysokość określonych kosztów egzekucyjnych powinna pozostawać we współmiernym stosunku do wydatków organu, oraz nakładów pracy organu w związku z prowadzonym postepowaniem egzekucyjnym, podczas gdy
w wydanych postanowieniach organy obu instancji pominęły wskazanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i odniosły wskazaną wartość kosztów egzekucyjnych do ustalonego maksymalnego progu kosztów egzekucyjnych, podczas gdy na gruncie ustawy o egzekucji w przypadku egzekucji z rachunku bankowego ustawodawca nie określił wskazanych maksymalnych kosztów; na gruncie przedmiotowej sprawy naruszenie organów obu instancji polega zatem na pominięciu wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz określeniu
w sposób pozaustawowy limitu maksymalnych kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z rachunku bankowego w celu wyłącznie wykazania, iż określone
w postanowieniu z dnia [...] listopada 2019 r. oraz postanowieniu z dnia [...] września 2019r. koszty egzekucyjne zostały określone w sposób współmierny;
3) naruszenie 190 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia
2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) w związku z art. art. 64 § 1 pkt 4) oraz 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438) poprzez zastosowanie w celu określenia kosztów egzekucyjnych wyłącznie przepisów, o których niekonstytucyjności orzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt. SK 31/14; prawidłowa praktyka organów obu instancji powinna polegać na uwzględnieniu podczas określania kosztów egzekucyjnych wytycznych wynikających z Wyroku TK;
4) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4) oraz 64 § 6 w zw. z art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438) poprzez określenie wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, których niekonstytucyjność orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., podczas gdy prawidłowa praktyka organu egzekucyjnego, w świetle tego wyroku TK oraz wyroku WSA powinna polegać na określeniu kosztów egzekucyjnych
z uwzględnieniem faktycznych wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny oraz nakładów pracy, nie zaś wyłącznie w oparciu o stawki procentowe wskazane na gruncie zakwestionowanych przepisów;
5) naruszenia art. 124 § 2 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia dnia [...] listopada 2019 r. oraz postanowienia z dnia [...] września 2019 r. wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny w trakcie egzekucji prowadzonej względem Spółki, które wskazywałyby na zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych w wysokości wskazanej przez organ egzekucyjny, w szczególności brak wskazania faktycznie poniesionych wydatków, nakładów pracy oraz zaangażowanych środków
w związku z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi.
Odpowiadając na skargę Dyrektor IAS wystąpił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez orzekające
w sprawie organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,
a także wystąpienia innych przesłanek przewidzianych w przepisach art. 145 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "ppsa"). Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie dostrzegł wystąpienia przesłanek powodujących konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne.
Zaskarżeniem w niniejszej sprawie zostało objęte postanowienie Dyrektora IAS wydane w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych
w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku skarżącej Spółki na podstawie art. 64c § 7 upea w łącznej kwocie 6.159,00 zł, na która składa się opłata manipulacyjna w kwocie 1.026,50 zł (art. 64 § 6 upea) oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 5.132,50 zł (art. 64 § 1 pkt 4 upea), przy czym sporem nie są objęte okoliczności faktyczne, które doprowadziły do powstania kosztów egzekucyjnych. Zmniejszenie wysokości określonych w zaskarżonym postanowieniu kosztów egzekucyjnych w stosunku do kwoty kosztów egzekucyjnych określonych postanowieniem zaskarżonym w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 698/18 tut. Sądu jest wynikiem uwzględnienia zarzutu egzekucyjnego mającego wpływ na wysokość egzekwowanej należności i jest to okoliczność bezsporna. Kwota kosztów egzekucyjnych w zaskarżonym postanowieniu została określona przy zastosowaniu stawek procentowych wskazanych w treści art. 64 § 1 pkt 4 upea (5 %) oraz art. 64 § 6 upea (1%). Maksymalne kwoty opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej zostały określone z zastosowaniem metody porównania wysokości kosztów w przypadku zajęcia nieruchomości, to jest 8% egzekwowanej należności, nie więcej niż 34.200 zł (art. 64 § 1 pkt 6 upea), przy przyjęciu, iż skoro w przypadku skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata ta wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. Organ I instancji przyjął zatem, że dla maksymalnej kwoty 34.200 zł
i stawki za zajęcie nieruchomości w wysokości 8%, 1% odpowiada wartości 4.275 zł (34.200 zł podzielone na 8), a maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego 5% wartości należności wynosi 5 razy 4.275 zł, to jest 21.375 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna 1% - 4.275 zł. Organ I instancji uznał zatem, iż określone kwoty opłaty za zajęcie rachunku bankowego (5.132,50 zł) i opłaty manipulacyjnej (1.026,50 zł) nie przekraczają maksymalnych stawek ww. opłat. Organ odwoławczy ten sposób obliczenia i argumentację podzielił. W ocenie Spółki, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 i wyroku WSA
w sprawie VIII SA/Wa 698/18, prawidłowe określenie kosztów egzekucyjnych powinno polegać na określeniu kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem faktycznych wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny oraz nakładów pracy, a nie w oparciu o stawki procentowe wskazane na gruncie zakwestionowanych przepisów. Spór w sprawie sprowadza się zatem do oceny prawidłowości określenia wysokości tych kosztów
w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (publ. w Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) oraz w świetle oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie sygn. akt
VIII SA/Wa 698/18. Zgodnie bowiem z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z uwagi na to, iż
w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wyłączające związanie, o którym mowa w art. 153 ppsa, przepis ten ma zastosowanie w sprawie.
Zauważyć jednocześnie wypada, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 698/18 zostały dokonane z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Jak wynika
z uzasadnienia ww. wyroku, Sąd podkreślił, iż "... wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł mi.in., że art. 64 § 1 pkt 4 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą
z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1
i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one
z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana
z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne,
a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt
5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 upea, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea, z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego." Powyższą oceną prawną były związane orzekające w sprawie organy oraz związany jest Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu ocena prawna wyrażona w wyroku wydanym w sprawie VIII SA/Wa 698/18 tut. Sądu została w zaskarżonym postanowieniu podzielona. Organ odwoławczy, wskazał bowiem za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach na pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. w sprawie I SA/Gl 1167/17 (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), pozostającym w zgodności z oceną prawną, którą orzekające organy były związane w niniejszej sprawie. WSA w Gliwicach w ww. wyroku wskazał na trzy aspekty wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, istotne także w niniejszej sprawie, to jest okoliczność, iż "Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie
z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych
w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK – do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej
i opłaty manipulacyjnej."
Jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie VIII SA/Wa 698/18, we wskazaniach co do dalszego sposobu postępowania w sprawie Sąd podniósł, iż: "Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach upea przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających
z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu."
Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z uwzględnieniem standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14, jak i w zgodzie z art. 153 ppsa. Wskazania Sądu odwołują się bowiem do wzorców konstytucyjnych przedstawionych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i nie można ich odczytywać w oderwaniu od wywodów przytoczonych w oparciu o treści zawarte w uzasadnieniu tego wyroku. Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował co do zasady możliwości określania opłat za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych według stawek stosunkowych. Uznał, iż określenie wysokości opłaty egzekucyjnej w taki sposób może nie być w pełni adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Stwierdził jednak, iż jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Tym samym Trybunał nie wskazał na konieczność stosowania w każdym przypadku jednakowej stawki równej stawce minimalnej, jak i w oparciu o faktyczne wydatki, które w ocenie skarżącej stanowią jedynie koszty opłat pocztowych przesyłki skierowanej do skarżącej i nakłady pracy. Kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego nie można bowiem utożsamiać jedynie z wydatkami na opłaty pocztowe, czy czynnościami przesłania zawiadomień, na które wskazuje skarżąca jako jedyne wydatki i nakłady pracy organu egzekucyjnego. Jak wynika z wywodów zawartych
w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2019 r.
w sprawie II FSK 2094/18 (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją uznał regulacje dotyczące wysokości opłat za czynności egzekucyjne i opłat manipulacyjnych jedynie w zakresie, w jakim ustawodawca nie określił ich maksymalnej wysokości. NSA wskazał zatem, iż uwzględnienie nakładu pracy i skomplikowania czynności miało znaczenie tylko dla ustalania maksymalnej wysokości opłaty. Trybunał uznał jednocześnie, iż stawka opłaty może być uzależniona od egzekwowanej kwoty, chociaż dotyczy dokonania takiej samej czynności, to jest zajęcie wierzytelności wymaga podobnego nakładu pracy niezależnie od wysokości zajętej wierzytelności.
W ocenie Sądu zastosowana przez organ egzekucyjny metoda określenia maksymalnej opłaty, zaakceptowana przez organ odwoławczy uwzględniała
te wytyczne. Organy te nie były bowiem zobowiązane do odstąpienia od zastosowanej stawki stosunkowej, w szczególności z uwagi na nadal obowiązującą treść art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea, które to wysokości stawek zostały przyjęte zgodnie z ww. przepisami. Nowe brzmienie tych przepisów, zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) obowiązywać będzie od dnia 20 lutego 2021r. Wysokości tych stawek nie zostały zaś zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny. Ustalając maksymalne wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego organy odniosły się do stopnia skomplikowania czynności pomiędzy zajęciem nieruchomości i zajęciem rachunku bankowego, co przy jednoczesnym zastosowaniu obowiązującej stawki opłaty, uznanej za zgodną
z Konstytucją zapobiegało oderwaniu wysokości opłaty od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu, prowadzącego do pozyskania nieuzasadnionego dochodu (por. wyrok NSA z dnia
28 lutego 2019 r., w sprawie sygn. akt II FSK 2094/18). Zauważyć jednocześnie wypada, iż wysokości opłat wskazanych w zaskarżonym postanowieniu, obliczone
w oparciu o stawki wskazane w ww. przepisach nie przekroczyły maksymalnej wysokości stawek tych opłat obliczonych przez organ egzekucyjny.
Z tych względów w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania za zasadne zarzutów skargi. Zaskarżone postanowienie zostało bowiem wydane z poszanowaniem obowiązków wynikających z art. 153 ppsa, jak również art. 6 kpa. Prawidłowo za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea oraz stawki w tych przepisach wskazane, z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 28 czerwca 2016 r. wydanego w sprawie sygn. akt SK 31/14. Nie doszło zatem także do naruszenia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia pozwala poznać motywy i argumentację, którą kierowały się organy
w niniejszej sprawie, która to argumentacja została uznana za prawidłową
i wystarczającą do uznania za zgodne z prawem rozstrzygnięcie będące przedmiotem niniejszej sprawy.
Z uwagi na powyższe, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 151 ppsa oddalił skargę, orzekając jak w wyroku.