VIII SA/Wa 517/24

VIII SA/Wa 517/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 2d, , art. 64,
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 2 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 2 maja 2024 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572 dalej: k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ, SKO, Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: Prezydent, organ I instancji) z 14 marca 2024 r. znak [...] orzekającą o ustaleniu M. S. (dalej: skarżąca) opłaty za pobyt syna – W. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...].
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Decyzją Prezydenta z 29 kwietnia 2022 r. syn skarżącej został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe somatycznie chorych na czas nieokreślony, a następnie umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] gdzie przebywa od 23 maja 2022 r.
Prezydent ustalił, iż osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt W. S. w domu pomocy społecznej, są: córka – J. S., syn – K. S., matka – M. S.. Następnie organ I instancji wskazał, że przeanalizował sytuację dochodową wszystkich osób obowiązanych i orzekł, że córka nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r (decyzja Prezydenta nr [...] z 28 sierpnia 2023 r.,). Syn K. S. został zwolniony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca na cały okres jego pobytu w domu pomocy społecznej (decyzja Prezydenta nr [...] z 22 czerwca 2023 r). Organ I instancji dokonał analizy dochodu ww. w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r. i orzekł, że nie posiadał on dochodów w ww. okresie, zatem nie ustalono kwoty jego zwolnienia z opłaty za ojca w domu pomocy społecznej w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Pismem z 23 maja 2023 r. Prezydent zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty skarżącej za pobyt jej syna w domu pomocy społecznej oraz wskazał na konieczność przeprowadzania wywiadu środowiskowego.
W dniu 5 czerwca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącą. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca zwróciła się z prośbą o zwolnienie jej
z opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Jednocześnie skarżąca zadeklarowała, iż jest w stanie ponieść opłatę za pobyt syna w domu pomocy społecznej w kwocie 1000 zł w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 marca 2023 r. oraz
w kwocie 1500 zł od 1 kwietnia 2023 r.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia z ZUS w wysokości 4848, 05 zł
w okresie 1 lipca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r., 5 104, 49 zł w okresie od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. oraz 5815,83 zł w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. W miesiącu marcu 2023 r. skarżąca otrzymała z urzędu. skarbowego zwrot podatku 610 zł. Ponosi ona koszty utrzymania w wysokości: leki i koszty leczenia 120 zł, czynsz 359,90 zł, energia elektryczna i gaz-120,52 zł, woda 87,92, ubezpieczenia- 480 zł, media-224, 90 zł, paliwo -300 zł i odzież 158 zł. Poniosła też jednorazowy koszt zakupu okularów korekcyjnych 1 507 zł oraz koszty stomatologa 400 zł, zakupu kul medycznych 51 zł, ortopedy 200 zł, ogrzewania 501, 62 zł oraz naprawy samochodu 1262, 64 zł.
W dalszej części Prezydent podniósł, że po dokonaniu analizy wysokości dochodów i wydatków skarżącej zgodnie ze złożonymi oświadczeniami i dołączonymi
w trakcie postępowania potwierdzeniami wydatków oraz biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca musi ponosić również wydatki związane z zakupem żywności uznał, że nie może partycypować w kosztach pobytu syna w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm. dalej: u.p.s.).
Ostatecznie po przeanalizowaniu dochodów oraz możliwości skarżącej organ I instancji zgodnie z art. 103 ust. 2 : u.p.s. ustalił skarżącej opłatę za pobyt syna w domu pomocy społecznej w okresie:
od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w kwocie: 2 307,00 zł;
od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie: 2 359,00 zł;
od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie: 2 575,00 zł;
od 1 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w kwocie: 0,00 zł;
od 1 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w kwocie: 2 326,00 zł;
od 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie: 2 311,00 zł;
od 1 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie: 2 224,00 zł;
od 1 lutego 2023 r. do 28 lutego 2023 r. w kwocie: 2 490,00 zł;
od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie: 0,00 zł miesięcznie.
Łączna kwota odpłatności po uwzględnieniu możliwości wynosi 16 592,00 zł.
W dniu 8 lutego 2024 r. Prezydent przesłał skarżącej propozycję zawarcia umowy ustalającej przedmiotową opłatę wraz z szczegółowym wyjaśnieniem zasad ustalenia opłaty oraz konsekwencjami prawnymi odmowy zawarcia przedłożonego projektu umowy. Skarżąca nie podpisała umowy.
Odnosząc się do kwestii zwolnienia od ponoszenia kosztów w części ustalonej opłaty, Prezydent wskazał, że po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie z uwagi na fakt, iż skarżąca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe oraz ponosi wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem mieszkania zwolnił częściowo skarżącą z opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej w okresie:
- od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. z kwoty 2 307,00 zł do kwoty 2 000,00 zł;
- od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. z kwoty 2 359,00 zł do kwoty 2 000,00 zł;
- od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. z kwoty 2 575,00 zł do kwoty 2 000,00 zł;
- od 1 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. z kwoty 2 326,00 zł do kwoty
2 000,00 zł;
- od 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. z kwoty 2 311,00 zł do kwoty
2 000,00 zł;
- od 1 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2023 r. z kwoty 2 224,00 zł do kwoty
2 000,00 zł;
- od 1 lutego 2023 r. do 28 lutego 2023 r. z kwoty 2 490,00 zł do kwoty 2 000,00 zł.
Łączna kwota opłaty po uwzględnieniu kwot zwolnienia wynosi 14 000,00 zł.
Decyzją z 14 marca 2024 r. nr [...] Prezydent w punkcie pierwszym ustalił skarżącej opłatę za pobyt syna w domu pomocy społecznej w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w łącznej kwocie 32 771,72 zł . W punkcie drugim ustalił opłatę
z uwzględnieniem dochodów i możliwości, zgodnie z art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej w okresie od 1 lipca 2022r. do 31 maja 2023 r. w łącznej wysokości 16 592,00 zł. Natomiast w punkcie trzecim częściowo zwolnił skarżącą z odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej z kwoty 16 592,00 zł do kwoty 14 000,00 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść przedmiotowej decyzji, tj.:
1. art. 6, 7, 11, 77 g 1, 80 i 107 § 3 k,p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całości materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony skarżącej, w tym
w szczególności brak ustalenia przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej:
- iż skarżąca jako osoba najbliższa dla syna z uwagi na jej sytuację osobistą, zdrowotną i materialną nie jest w stanie pokrywać kosztów związanych z jego pobytem domu pomocy społecznej, a Organ I instancji w sposób nieprawidłowy ustalił wysokość kwot w jakiej może ona partycypować w ponoszeniu wydatków za pobyt syna, co
w konsekwencji miało wpływ na treść decyzji i obciążenie skarżącej kosztami związanymi z pobytem jej syna w domu pomocy społecznej;
- rzeczywistych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego Skarżącej M. S. i rzeczywistej sumy wydatków jakie ponosi ona w związku
z powyższym;
- iż koszty które zostały wskazane przez skarżącą dotyczą również kosztów utrzymania W. S. i zakupów koniecznych artykułów leczniczych oraz akcesoriów związanych z pobytem w domu pomocy społecznej, w szczególności przyjęcie wydatków czynionych na syna jako wydatków przeznaczanych na własne potrzeby Skarżącej i pominięcie kwestii, iż ponoszenie przedmiotowych kosztów stanowi jej udział w związku z pobytem jej zstępnego we wskazanej placówce, co
w konsekwencji miało wpływ na treść decyzji i obciążenie skarżącej kosztami związanymi z pobytem jej syna w domu pomocy społecznej;
2. art. 80 k.p.a. polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego, iż ustalony stopień niepełnosprawności skarżącej, a także jej sytuacja zdrowotna i osobista, jak również wysokość wydatków związanych z utrzymaniem skarżącej pozwala we wskazanej części przez Prezydenta ponosić wydatki związane z utrzymaniem syna
w domu pomocy społecznej.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie:
art. 104 ust 4 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu przez organ I instancji, iż podejmując decyzję w swej istocie uznaniową ustalił brak możliwości odstąpienia od zwolnienia skarżącej od ponoszenia opłaty za pobyt w syna w domu pomocy społecznej, a nadto organ administracji błędnie dokonał ustalenia okoliczności faktycznych w sytuacji skarżącej,
art. 64 : u.p.s. polegający na jego błędnym zastosowaniu i uznaniu, że skarżąca mająca status osoby niepełnosprawnej, będąca długotrwale chora nie została zwolniona całkowicie z opłaty za pobyt jej syna domu pomocy społecznej i mając powyższe na uwadze błędne przyjęcie, iż nie występują uzasadnione okoliczności będące postawą zwolnienia skarżącej z ponoszenia przedmiotowych kosztów.
Rozwijając postawione zarzuty skarżąca podniosła, że Prezydent znacząco zaniżył średniomiesięczne wydatki dotyczące skarżącej w zakresie wydatków podstawowych takich jak leki i stałe akcesoria medyczne, których potrzebuje skarżąca. Także wskazane wydatki jak na odzież, która kupuje skarżąca wydatkowana jest na syna. W ocenie skarżącej organ I instancji całkowicie przemilczał kwestię wyżywienia skarżącej. Organ I instancji dokonał za to obliczenia matematycznego w sposób nie odnoszący się do realnej sytuacji skarżącej. Całkowicie pominął fakt, iż skarżąca
z uwagi na swój wiek i stan zdrowia nie powinna zostać dodatkowo obciążona tak wysokimi kosztami opłat za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Skarżąca wykonała również na własny koszt, za zgodą Dyrektora Domu Pomocy Społecznej, remont pokoju, w którym obecnie przebywa syn skarżącej, zakupiła meble kuchenne, meble pokojowe, lodówkę, żyrandole oraz wyremontowała i wyposażyła, łazienkę, która została przygotowana dla osoby niepełnosprawnej. Wysokość wydatków na ten cel opiewa na kwotę 30.000zł.
W wyniku rozpoznana odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu
I instancji.
W uzasadnieniu po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania przywołało regulacje stanowiące podstawę przyznania mieszkańcowi prawa pobytu
w domu pomocy społecznej, zasady ponoszenia odpłatności z tego tytułu oraz trybu postępowania w tych sprawach, a następnie wskazało, że w przypadku odmowy zawarcia z osobami zobowiązanymi umowy ustalającej wysokość opłat jest ona ustalana w drodze decyzji. W sytuacji zaś, gdy podmiot zobowiązany do ponoszenia opłat nie wyraża zgody na zawarcie umowy oraz przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wysokość opłaty za pobyt – ustalana w drodze decyzji – stanowi średni koszt utrzymania mieszkańca w DPS pomniejszony o opłaty wniesione przez samego mieszkańca i inne osoby zobowiązane. W przypadku kilku osób zobowiązanych opłatę ustala się proporcjonalnie do liczby zobowiązanych. Organ wyjaśnił zasady i kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia opłat, wyjaśnił znaczenie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz skutki odmowy jej zawarcia, podobne wyjaśnienia dotyczyły odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Za prawidłowe uznano ustalenia organu I instancji, które nie naruszają obowiązujących regulacji prawnych.
Organ odwoławczy przytoczył za organem I instancji ustalenia dotyczące sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej poczynione w oparciu o wywiad środowiskowy, oświadczenia skarżącej oraz złożone dokumenty. Kolegium zaakceptowało również ustalenia i rozważania organu pierwszej instancji w zakresie możliwości skarżącej do ponoszenia opłaty, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s
w październiku 2022, lutym, marcu i kwietniu 2023 należało zrezygnować z ustalenia tej opłaty w ogóle. W ocenie SKO zmniejszenie opłaty mieszczące się w przedziale 201,29 zł w sierpniu 2022 r. do 465,49 zł w styczniu 2023 r. umożliwi skarżącej partycypowanie w kosztach utrzymania syna w domu pomocy społecznej bez istotnego uszczerbku dla realizacji jej niezbędnych i uzasadnionych potrzeb. Po przeanalizowaniu wydatków skarżącej zdaniem Kolegium rację ma Prezydent, że skarżąca nie jest
w stanie ponieść opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości, dlatego też zasadne stało się obniżenie ustalonej kwoty opłaty do wysokości pozwalającej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych.
Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o zwolnienie z odpłatności organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 64 u.p.s., SKO podkreśliło, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu
z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. zależna jest zarówno od wystąpienia okoliczności, o których stanowi przepis, jak również od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat.
W ocenie Kolegium z uwagi na stan zdrowia, posiadanie orzeczenia
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności częściowe zwolnienie do kwoty 2000 zł odpowiada możliwościom skarżącej finansowym i nie spowoduje nadmiernego obciążenia jej budżetu.
Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Kolegium wskazało, że po dopuszczeniu wskazanych przez skarżącą dowodów nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W ocenie organu odwoławczego przedstawiona dokumentacja medyczna niewątpliwie wskazuje, że skarżąca leczy się z powodu różnych dolegliwości, co jednak zostało uwzględnione przez jej częściowe zwolnienie z opłaty. W kwestii ponoszenia przez skarżącą kosztów utrzymania syna w domu pomocy społecznej przez zakup koniecznych artykułów leczniczych organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 58 u.p.s. dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki na całodobową opiekę nad mieszkańcami oraz zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych.
Zatem zdaniem SKO ponoszenie wydatków przez skarżącą jest dobrowolne
i niewątpliwie zapewnia synowi wyższy standard niż oferowany przez dom pomocy społecznej.
Końcowo organ zauważył, że odstąpienie od żądania opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej jest instytucją mająca zastosowania na etapie wydawania decyzji w sprawie zobowiązania do zwrotu należności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej poniesionych zastępczo przez gminę, w którym to postepowaniu uwzględnia się aktualną sytuację dochodowa i rodzinna zobowiązanego, a nie jak w postępowaniu o ustalenie opłaty – sytuację rodzinną i dochodową w okresie objętym decyzją.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie, w której podniosła zarzuty tożsame z jak w treści złożonego odwołania. Ponowiła również argumentację przedstawioną na etapie wniesionego odwołania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta, zasądzenie kosztów postepowania oraz w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuszczenie i przeprowadzanie dowodów z dokumentów.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 17 października 2024 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte
w skardze jako niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach powyższej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 2 maja 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 14 marca 2024 znak [...], w przedmiocie ustalenia i częściowego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej syna w domu pomocy społecznej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy
o pomocy społecznej. Na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu,
a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Dodać należy, że w art. 61 ust. 2d u.p.s. wskazano, iż w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1,
z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
W świetle przywołanych wyżej regulacji wskazać trzeba, że odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi w pierwszej kolejności osoba tam przebywająca, do wysokości 70% własnego dochodu. Dopiero wówczas, gdy środki te nie są wystarczające na pokrycie kosztów pobytu, odpłatność ponoszą członkowie rodziny, według kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 u.p.s. Przy czym, wysokość opłaty ustalana jest indywidualnie w stosunku do każdego członka rodziny, według zasad określonych w art. 61 ust. 2 tej ustawy. Natomiast, gdy nie ma członków rodziny,
o których mowa w art. 61 ust. 1 u.p.s., lub, gdy wnoszone przez nich opłaty nie wystarczają na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, różnicę wnosi gmina, z której osoba została skierowana do dps.
Regułą jest przy tym, że w pierwszej kolejności wysokość opłaty winna zostać uregulowana w drodze umowy zawartej z osobą zobowiązaną. Dopiero wtedy, gdy umowa taka nie została zawarta, z przyczyn, o których mowa w art. 61 ust. 2d lub 2e u.p.s., wysokość opłaty ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej.
Rolą organu w prowadzonym postępowaniu jest więc zidentyfikowanie wszystkich osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt
w dps, ustalenia ich sytuacji majątkowej i określenia indywidualnie wysokości opłaty
w stosunku do każdej z tych osób.
Wskazać w tym miejscu należy, że ustawodawca przewidział, w określonych
w art. 64 u.p.s. wypadkach, możliwość całkowitego, bądź częściowego zwolnienia
z opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zastosowanie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty uzależnione jest od złożenia wniosku osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty lub takiej, która już tę opłatę wnosi. Przy czym ciężar udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia spoczywa w tym wypadku na wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie
w zasadzie nie zachodzi spór co do przynależności skarżącej do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej oraz wysokości dochodów skarżącej
Jak wynika z akt postępowania syn skarżącej decyzją Prezydenta z 29 kwietnia 2022 r. został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe somatycznie chorych na czas nieokreślony, a następnie umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] gdzie przebywa od 23 maja 2022 r. Skarżąca bezspornie jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu syna w domu pomocy społecznej. U skarżącej przeprowadzono wywiad środowiskowy, a następnie jej zaproponowano możliwość zawarcia umowy, lecz skarżąca nie skorzystała z tego rozwiązania.
W tej sytuacji, stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. zaistniały przesłanki do ustalenia jej opłaty w drodze decyzji, jak i do rozważenia przez organ zgłoszonego
w czasie wywiadu środowiskowego wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie jej
z opłaty.
Zdaniem Sądu zgromadzony przez organ w niniejszej sprawie obszerny
i wyczerpujący materiał dowodowy, został przez organ należycie oceniony, co
w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącej opłaty w wysokościach określonych
w decyzji organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca
w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] ustalony został
w wysokości: - 5 809.10 zł od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta z 21 marca 2022 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu); - 5 993.73 zł od 1 kwietnia 2023 r. do nadal (Zarządzenie nr [...] Prezydenta z 28 marca 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu). Syn skarżącej przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] od 23 maja 2022 r. do nadal i ponosi opłatę za pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu (decyzja Prezydenta nr [...] z 29 kwietnia 2022 r., znak: [...], decyzja Prezydenta nr [...] z 18 stycznia 2024 r., znak: [...]). Odpłatność syna skarżącej w okresie: - od 1 lipca 2022 r. do 31 marca 2023 r. wynosiła 1 195,00 zł miesięcznie; - od 1 kwietnia 2023 r. do 31 maja 2023 r. wynosiła 1 388,98 zł miesięcznie.
Ustalając sytuację skarżącej, organy ustaliły, że jej dochód od 1 lipca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. wynosił 4848,05 zaś w okresie od 1 września 2022 r. do 31 stycznia 2023 r.- 5104,49 zł a od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r.- 5815,83 zł. Dodatkowo
w marcu 2023 r. skarżąca otrzymała zwrot podatku w wysokości 610 zł.
Biorąc pod uwagę wysokość dochodów skarżącej oraz ograniczenia określone
w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. organy ustaliły wysokość opłaty od 1 lipca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 2 520,05, od 1 września 2022 r. do 28 lutego 2023 r. – 2776,49 zł, od 1 marca 2023 r. do 31 marca 2023 r – 4097,85 zł, od 1 kwietnia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. 3487, 83 zł. i od 1 maja 2023 r. do 31 maja 2023 r. – 3487 zł. Łączna kwota odpłatności wyniosła 32 771,72 zł.
Powyższe obliczenia matematyczne nie budzą wątpliwości Sądu. Prawidłowo wyliczono wysokość opłaty jak i wysokość dochodów skarżącej. Nie zostały one także zakwestionowane przez samą skarżącą. Przy czym, art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. nie jest
w tym wypadku jedynym ograniczeniem wysokości nałożonej na skarżącego opłaty, albowiem z treści art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika, że ustalając wysokość opłaty w drodze decyzji organ gminy ma obowiązek uwzględnić również "możliwości", o których mowa
w art. 103 ust. 2 u.p.s. Ponadto, jeżeli na etapie ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności złoży wniosek
o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat, organ w ramach tego samego postępowania zobowiązany jest rozstrzygnąć zasadność zwolnienia w kontekście przesłanek określonych w art. 64 u.p.s.
Organy obu instancji uwzględniając koszty utrzymania skarżącej w okresie objętym decyzją, uznały za zasadne zweryfikowanie wysokości opłaty, jaką winna ona ponosić w związku z pobytem syna w domu pomocy społecznej. W następstwie dokonanych ustaleń obniżyły łączną kwotę odpłatności do 16 592 zł. Wzięły bowiem pod uwagę wskazane przez skarżącą wydatki, które obejmują koszty związane przede wszystkim z utrzymaniem jej i jej gospodarstwa domowego, a zatem dotyczą zabezpieczenia jej podstawowych potrzeb. W ocenie Sądu, ocena ta została dokonana prawidłowo i nie można zarzucić jej dowolności.
Zastrzeżeń Sądu nie budzi również rozstrzygnięcie organów w zakresie wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie z ustalonej opłaty. W rozpoznawanej sprawie z uwagi na stan zdrowia i posiadanie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżąca została częściowo zwolniona z opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej do kwoty 2000 zł miesięcznie.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wystąpienie wskazanych w tym przepisie, przykładowych okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłaty, nie przesądza o obowiązku uwzględnienia wniosku strony w tym przedmiocie, a tym bardziej o obowiązku zastosowania zwolnienia w pełnym zakresie żądanym przez stronę. Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających
z celów i funkcji pomocy społecznej, po drugie ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r. II SA/Lu 60/22 ). Decyzja podjęta
w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia.
W orzecznictwie przyjmuje się, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie bowiem odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne zaś z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 759/21). Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia
w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. wyrok WSA w Szczecinie z 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; wyrok WSA w Opolu z marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14).
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że organy administracji, nie przekroczywszy granic uznania administracyjnego dokonały analizy sytuacji skarżącej rozstrzygając w przedmiocie częściowego zwolnienia z opłaty do kwoty 2000 zł. Organy wystarczająco umotywowały swoje stanowisko w zakresie braku podstaw do większego zwolnienia skarżącej z opłaty. Należycie rozważyły przedstawione mu dowody
i argumenty oraz dokonały dopuszczalnej i prawidłowej ich oceny nie przekraczając
w toku orzekania grancie uznania administracyjnego. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego uwzględniała zarówno słuszny interes Skarżącej, jak również interes publiczny w oparciu o przesłanki określone zarówno w art. 64 u.p.s.. Organy należycie rozważyły kwestie długotrwałej choroby i niepełnosprawności skarżącej
w jako przesłanki zwolnienia. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że dochód skarżącej w okresie objętym zaskarżoną decyzją kształtuje się w przedziale od 4848,05 zł do 5815,83 zł. Natomiast stałe wydatki na utrzymanie i leki wynoszą 1850 zł. W tych okolicznościach organy prawidłowo uznały, że z uwagi na sytuację dochodową, skarżąca pomimo niepełnosprawności i długotrwałej choroby ma możliwość poniesienia opłat za pobyt syna w domu pomocy społecznej w ustalonej wysokości.
Zdaniem Sądu za przesłankę uzasadniającą wyższe zwolnienie nie można uznać okoliczności, że skarżąca aktywnie uczestniczy w zapewnieniu synowi wyższego standardu niż ten oferowany przez dom pomocy społecznej. Przez wyremontowanie pokoju w, którym przebywa jej syn. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniach obu decyzji ponoszenie tych wydatków jest dobrowolne a dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki na całodobowa opiekę nad mieszkańcami oraz zaspokaja ich niezbędne potrzeby bytowe i społeczne. Sąd zauważa również, że wydatki które skarżąca ponosi na zakup synowi artykułów spożywczych, kosmetyków, odzieży czy leków mogą być ponoszone przez syna skarżącej - pensjonariusza domu pomocy społecznej z pozostałej kwoty pozostałej mu uiszczeniu przez niego opłaty za pobyt
w domu pomocy społecznej.
Podsumowując, zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu
I instancji, którymi ustalono wysokość odpłatności skarżącej za pobyt syna w domu pomocy społecznej, jednocześnie udzielono skarżącej częściowego zwolnienia
z obowiązku wnoszenia ustalonej opłaty, wydane zostały zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz z poszanowaniem zasad postepowania administracyjnego określonych w k.p.a., w tym wynikających z przepisów art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1
i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia podjętych w sprawie decyzji spełniają zaś wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a
Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącą z uwagi na ich niezasadność. W tym miejscu wskazać należy, ze świetle art. 133 p.p.s.a. zasadą jest, iż sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe
w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający wyjątkowy, charakter (ograniczony do dowodu z dokumentu), podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W kontrolowanej sprawie Sąd nie miał wątpliwości, o których mowa w powołanym przepisie.
Mając powyższe na wglądzie Sąd uznał działanie organów administracji
w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W tej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a, Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi.