VIII SA/Wa 515/23

VIII SA/Wa 515/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący/
Justyna Mazur /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 71a par. 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Leszek Kobylski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z 24 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]z dnia 28 lutego 2023r., nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]na rzecz W. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej także: Dyrektor IAS, organ odwoławczy) postanowieniem z 24 maja 2023 r., w wyniku rozpatrzenia zażalenia W. B. (dalej: skarżący, dłużnik zajętej wierzytelności), na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej także: Naczelnik US, organ I instancji, organ egzekucyjny, wierzyciel) z 28 lutego 2023 r., określające wysokość nieprzekazanej części wierzytelności wynikającej z zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nr [...] (czynność nr [...]) z dnia 13.03.2019 r., na 659.772,00 zł - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku M.S. (dalej: zobowiązany), na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 10 grudnia 2018r. oraz z 11 marca 2019r., zmienionych 4 czerwca 2019r., obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług (VAT) za III i IV kwartał 2018r. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 13 marca 2019r. dokonał u skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności, zajęcia wierzytelności pieniężnej należnej M. S. w kwocie 1.015.677,98 zł obejmującej należność główną i odsetki. Korespondencję zawierającą zawiadomienie o zajęciu organ I instancji wysłał skarżącemu za pośrednictwem poczty na adres [...], [...]. Korespondencja została podjęta 19 marca 2019 r. przez dorosłego domownika – K. B..
Z uwagi na brak odpowiedzi i brak realizacji ww. zajęcia, organ egzekucyjny
4 listopada 2019r. wystosował ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności i wysłał je za pośrednictwem poczty na adres [...]. Korespondencja została podjęta 8 listopada 2019 r. przez dorosłego domownika -K. B..
Z powodu braku udzielenia odpowiedzi, na wniosek organu egzekucyjnego Naczelnik US w [...]jako organ właściwy przeprowadził kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego u skarżącego, z której sporządzono protokół z 13 listopada 2020r. Zebrana dokumentacja wskazuje, że skarżący opłacał faktury po odebraniu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 13.03.2019 r.
Postanowieniem z 10 grudnia 2020r. Naczelnik US określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę 659.772,00 zł.
Dyrektor IAS, postanowieniem 4 marca 2021r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 10.11.2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 437/21 uchylił ww. postanowienie Dyrektor IAS z 4.03.2021 r.
Dyrektor IAS po ponownym rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia
5 sierpnia 2022 r. uchylił postanowienie organu I instancji z dnia 10 grudnia 2020 r.
w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że kluczowym dla sprawy jest wyjaśnienie czy adres, na który zostało wysłane zawiadomienie o zajęciu jest wyłącznie adresem prowadzenia działalności gospodarczej, czy również adresem zamieszkania skarżącego. Zauważył, że do chwili złożenia skargi na postanowienie Dyrektora IAS z dnia 4 marca 2021 r., skarżący posługiwał się adresem: [...]. Ten adres wskazał także w nagłówku zażalenia oraz skargi do Sądu.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]postanowieniem z dnia 28.02.2023 r. określił wysokość nieprzekazanej przez skarżącego części wierzytelności wynikającej z zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności nr [...] (czynność nr [...]) z 13.03.2019 r. na kwotę 659.772,00 zł.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, iż
z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że adres [...] został przez skarżącego wskazany wyłącznie na potrzeby postępowania odwoławczego od postanowienia nr [...]w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Do dnia sporządzenia ponownie wydanego postanowienia w CEiDG, CRP KEP, jak również w żadnej z instytucji, do której z zapytaniem zwrócił się organ I instancji, skarżący nie zgłosił adresu [...]. W Centralnej Ewidencji
i Informacji o Działalności Gospodarczej jako adres dla doręczeń wciąż widnieje adres: [...]. Wskazał na art. 148 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651), podnosząc, iż najistotniejszym do rozstrzygnięcia sprawy jest, że na dzień wysyłania zawiadomienia w CEiDG jako adres do doręczeń zgłoszony był adres: [...]. Wyjaśnił, że dane z CEiDG są jednocześnie danymi dla celów podatkowych, co regulują przepisy ustawy z 13.10.1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2500) oraz ustawy z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 541). Podniósł, iż system CEiDG automatycznie przekazuje dane z wniosku o wpis do innych zintegrowanych systemów informatycznych, w tym m. in. fiskalnego CRP KEP. Nie budzi przy tym wątpliwości, że w celu ustalenia adresu właściwego dla doręczeń pism urzędowych organy podatkowe mają zarówno prawo, jak i obowiązek posługiwania się danymi z rejestru CRP KEP. Organ egzekucyjny wskazał także na art. 146 § 1 Op, podnosząc, iż skarżący nie dopełnił obowiązku wynikającego z tego przepisu, jest zatem oczywistym, że korespondencja zawierająca zawiadomienie o zajęciu doręczona pod adresem [...], została doręczona w sposób zgodny z art. 43 kpa.
Mając na uwadze, że zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności zostało doręczone w dniu 19 marca 2019 r. zgodnie z art. 43 kpa, zapłata za 43 wymienione w postanowieniu faktury na łączną kwotę 659.772,00 zł nastąpiła po otrzymaniu zawiadomienia, co świadczy o niewypełnieniu przez skarżącego obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 10.03.2023 r. skarżący działaniem pełnomocnika złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]z dnia 28 lutego 2023 r. i umorzenie postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
art. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: upea) poprzez dojście przez organ w wyniku ponownie prowadzonego postępowania, dokonanego w sposób wybiórczy, do niezgodnych ze stanem rzeczywistym wniosków i przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy w niniejszej sprawie skarżący nie miał wiedzy
o wystosowanym na adres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej [...] przez organ zawiadomieniu o zajęciu datowanym na 13.03.2019 r. i przekazanym jego matce jako domownikowi niezgodnie z dyspozycją art. 42 kpa w dniu 19.03.2019 r., podczas gdy przesyłka nie została mu faktycznie przekazana, matka skarżącego która zamieszkuje w budynku pod adresem [...] nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji kierowanej do przedsiębiorcy, a skarżący mieszka na stałe wraz z rodziną w budynku mieszkalnym [...], zatem ze względu na wadliwość doręczenia zastępczego i braku rzeczywistej wiedzy o istnieniu zajęcia dokonał zapłaty na rzecz M. S. zgodnie z wiążącymi skarżącego postanowieniami umowy zawartej między stronami czyniąc zadość swojemu obowiązkowi kontraktowemu, zatem nie było podstaw prawnych, jak i faktycznych do uznania, że w dacie 13.03.2023 r. doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności przez urząd skarbowy,
art. 89 § 2 upea w zw. z art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia 13.03.2019 zostało skarżącemu skutecznie doręczone pod adres jego zamieszkania [...], podczas gdy skarżący nie odebrał skierowanej do niego korespondencji wysłanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zamieszkuje wraz z rodziną pod adresem [...] gdzie ma centrum spraw życiowych, zaś odebranie powyższej korespondencji przez matkę skarżącego nie może zostać uznane za prawidłowe doręczenie ze względu na brak upoważnienia jej przez skarżącego do odbioru korespondencji firmowej, a wskazany przez niego adres zamieszkania [...]nie jest wskazany jednorazowo na potrzeby prowadzonego postępowania, jak błędnie przyjmuje organ,
art. 198 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez niezebranie całości niezbędnego materiału dowodowego, a także dokonanie swobodnej oraz wybiórczej oceny materiału dowodowego, w wyniku której organ przyjął, iż skarżący w sposób wyraźny naruszył przepisy prawa i doszło ze strony skarżącego do bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy skarżący nie odebrał skierowanej do niego korespondencji wysłanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej [...]datowanej na 13.03.2019 r., zamieszkuje wraz z rodziną pod adresem [...], gdzie ma centrum spraw życiowych, zaś odebranie powyższej korespondencji przez matkę skarżącego zamieszkałą w budynku [...]nie może zostać uznane za prawidłowe doręczenie ze względu na brak upoważnienia jej przez skarżącego do odbioru korespondencji firmowej,
nadto, organ bezpodstawnie pominął ustalenia kontroli przeprowadzonej na jego zlecenia przez Pracowników Urzędu Skarbowego w [...], w którym potwierdzono fakt zamieszkania przez skarżącego pod adresem [...], nadal błędnie podtrzymując, iż adres ten został jedynie wskazany jednorazowo na potrzeby prowadzonego postępowania, a W. B. nadal mieszka w budynku [...],
art. 59 ust. 1 upea poprzez niezastosowanie, w sytuacji gdy, skarżący
w pierwszej połowie roku 2022 r. złożył korekty do deklaracji podatkowych za 2019 r. z powodu wyksięgowania z kosztów prowadzonej działalności wszystkich faktur kosztowych otrzymanych przez niego od kontrahenta M. S., zapłacił z tego tytułu należne podatki CIT i VAT, co skutkowało wygaśnięciem wierzytelności kontrahenta wobec skarżącego i brakiem możliwości skutecznego dokonania zajęcia tych wierzytelności, w konsekwencji czego postępowanie egzekucyjne w tym zakresie powinno zostać umorzone.
Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodów w postaci:
a) odpisu skróconego aktu urodzenia syna skarżącego B. B. urodzonego [...]2021 r.,
b) oświadczania matki dziecka R. S. partnerki życiowej skarżącego o wspólnym zamieszkiwaniu rodziny pod adresem [...],
c) oświadczenia A. C. (sąsiadki) oraz B. G. (sołtysa) o adresie zamieszkania skarżącego,
d) umowy z PGNIG zawartej przez W. B. na dostarczanie paliwa fazowego pod adres [...]oraz rachunku z 2021 r. i 2022 r.,
e) faktury za energię elektryczną z adresem [...],
f) ksero dowodu osobistego poprzedniej małżonki skarżącego E. B., ze wskazaniem adresu zamieszkania [...],
g) umowy na pobór wody i odprowadzania ścieków komunalnych z 16.11.2009 r. ze wskazaniem oznaczenia działki [...] ([...]),
h) fotografii domu skarżącego, w którym zamieszkuje pod adresem [...] - dla ustalenia, iż centrum spraw życiowych skarżącego - adres pobytu to budynek w [...].
Powołanym na wstępie i zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem
z dnia 24 maja 2023 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Na wstępie, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie.
Wskazał, iż istotą egzekucyjnego zajęcia wierzytelności jest pozbawienie wierzyciela możliwości dysponowania zajętym prawem. Na skutek zajęcia egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej, to organ egzekucyjny nabywa prawa do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wierzyciel zajętej wierzytelności będący zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym traci uprawnienie do żądania od dłużnika określonego świadczenia, a obowiązek ciążący na dłużniku ulega przekształceniu - dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek świadczenia nie na rzecz swojego wierzyciela, ale na rzecz organu egzekucyjnego.
Organ odwoławczy powołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów, t.j. art. 91 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: upea), art. 71b, art. 71a § 9 upea.
Wskazał, iż sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia wszczęta została przez skarżącego zażaleniem z 22.12.2020 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]nr [...]w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej części wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności na kwotę 659.772,00 zł. Podniósł, iż postanowieniem nr [...]r. utrzymał w mocy ww. postanowienie, które zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10.11.2021 r. sygn. akt VIII SA/Wa 437/21. Dokonując ponownie kontroli prawnej postanowienia organu I instancji przy uwzględnieniu wytycznych zawartych w ww. wyroku, postanowieniem nr [...]z 05.08.2022 r. organ odwoławczy stwierdził, iż zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] podlega uchyleniu w całości, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji stosownie do treści art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: kpa). Dyrektor IAS podniósł, iż organ egzekucyjny orzekając ponownie, postanowieniem nr [...] z 28.02.2023 r. określił wysokość nieprzekazanej części wierzytelności wynikającej
z zawiadomienia o zajęciu nr [...]z 13.03.2019 r. na kwotę 659 772,00 zł, które to postanowienie zdaniem organu odwoławczego jest prawidłowe.
Organ odwoławczy wskazał przy tym, iż istota sporu sprowadza się zasadniczo do ustalenia czy zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej nr [...]z 13.03.2019 r. zostało skarżącemu prawidłowo doręczone. Wskazał, iż skarżący jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, tym samym sposób doręczania korespondencji reguluje art. 42 kpa. W myśl art. 42 § 1 kpa pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy. Zatem w tym zakresie mają zastosowanie ogólne zasady doręczania pism. W sytuacji, gdy osoba fizyczna nie wskazuje miejsca doręczeń pism, wybór należy do organu. Organ odwoławczy wskazał także na art. 18 upea, z którego wynika, iż przepisy kpa o doręczeniach stosuje się również na etapie egzekucji administracyjnej.
Podniósł zatem, iż jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny skierował ww. zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności na adres: [...], który został przez skarżącego zgłoszony jako adres prowadzenia działalności gospodarczej oraz adres do korespondencji. W kierowanej do organu korespondencji skarżący również posługiwał się ww. adresem. Dopiero na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wskazał, że mieszka pod adresem [...], w związku z czym doręczenie ww. zawiadomienia o zajęciu jest nieskuteczne. Wobec wątpliwości Sądu co do prawidłowego adresu do doręczeń, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]został zobowiązany do wyjaśnienia powyższej kwestii.
W toku podjętych działań ustalono, że od 23.07.2011 r. w Centralnym Rejestrze Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP) zarówno adres rejestracyjny skarżącego, jak i adres prowadzenia działalności gospodarczej to: [...]. W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) jako miejsce prowadzenia działalności oraz adres do doręczeń widnieje również ww. adres. Organ odwoławczy wskazał, iż powyższych ustaleń skarżący nie kwestionuje. Z uzasadnienia zażalenia z 10.03.2023 r. wynika, że skarżący podał ww. adres, ponieważ był tam zameldowany od dzieciństwa.
Dyrektor IAS wskazał, iż sporny w niniejszej sprawie jest status prawny K. B. w procedurze doręczenia. Skarżący zarzuca bowiem, że doręczenia dokonano do rąk osoby nieuprawnionej, gdyż matka skarżącego nie była dorosłym domownikiem w świetle obowiązujących przepisów prawa. Skarżący twierdzi, że od ponad 10 lat nie mieszka pod adresem [...], tylko pod adresem [...], zatem z uwagi na wadliwe doręczenie i brak wiedzy o istnieniu ww. zajęcia dokonał na rzecz M. S. zapłaty zgodnie z wiążącymi umowami. Organ odwoławczy podniósł, iż skarżący pomimo, że nie zamieszkuje od dawna z matką, to nie zgłosił zmiany adresu w odpowiednich rejestrach. Jak bowiem wynika z ustaleń organu egzekucyjnego, według danych z rejestru mieszkańców Urzędu Gminy w [...], pod adresem [...] nie ma osób zameldowanych na pobyt stały i pobyt czasowy.
Organ odwoławczy przywołał także art. 41 § 1, art. 41 § 2 i art. 43 kpa, podnosząc, iż wobec niedopełnienia obowiązku informowania organów o zmianie danych adresowych niewątpliwe jest, że korespondencja organu I instancji została skarżącemu doręczona w sposób wskazany w art. 43 kpa, tj. matce skarżącego. Takie doręczenie traktowane jest jak doręczenie bezpośrednio do rąk adresata, co powoduje, że adresata obowiązują skutki działania osoby, której decyzję doręczono tak, jakby została ona doręczona wprost. Niewywiązanie się z przyjętego obowiązku oddania korespondencji jej adresatowi, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy nie wywiązał się z określonego obowiązku na skutek takiego zaniedbania. Doręczenie zastępcze bowiem z mocy art. 43 kpa wywołuje takie skutki jak doręczenie adresatowi do rąk własnych. Niedbalstwo osoby, do rąk której dokonano doręczenia zastępczego jest traktowane tak samo jak adresata decyzji. Za pozostające bez wpływu na skuteczność doręczenia organ odwoławczy uznał także twierdzenia skarżącego, iż K. B. nie jest domownikiem, gdyż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał, iż przeciwnie do twierdzeń skarżącego K. B. odebrała korespondencję i zobowiązała się do jej przekazania. Tym samym brak jest podstaw do kwestionowania skuteczności doręczenia, tym bardziej, że z akt sprawy wynika, iż K. B. kilkakrotnie odbierała kierowaną do skarżącego korespondencję. Dyrektor IAS za zasługujący na uwzględnienie uznał pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym domownik to osoba, która nie musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z adresatem pisma. Podzielił zatem pogląd organu I instancji, iż za wiążące uznaje się wskazanie przez podatnika adresu do doręczeń w CEiDG, które to dane są migrowane m.in. do systemu fiskalnego CRP KEP, z którego mają obwiązek korzystać organy podatkowe. Podniósł, iż zajęcie wierzytelności nr [...] z 13.03.2019 r. pozostaje w ścisłym związku
z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, co dodatkowo wskazuje, że adres zgłoszony przez skarżącego jako adres prowadzenia działalności gospodarczej będzie wykorzystywany do doręczania pism odnoszących się do skarżącego jako przedsiębiorcy.
Odnosząc się do argumentacji zażalenia, iż organ egzekucyjny pominął dokonane ustalenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]w sprawie prawidłowego adresu miejsca zamieszkania skarżącego, organ odwoławczy podniósł, iż na poparcie informacji, iż skarżący zamieszkuje pod adresem [...], a działalność gospodarczą prowadzi pod adresem [...] nie przedstawiono żadnego dowodu. Na potwierdzenie tej okoliczności nie są też wystarczające dowody dołączone do zażalenia. Dodał, iż w interesie i obowiązku każdego obywatela leży czuwanie nad tym, aby dane adresowe, meldunkowe, znajdujące się w urzędowych zbiorach były aktualne, bowiem to w oparciu o posiadane informacje o miejscu zamieszkania obywateli ustala się co do zasady adres, na który kierowana jest korespondencja. Na dzień sporządzenia przedmiotowego postanowienia skarżący nadal nie zaktualizował danych adresowych w odpowiednich rejestrach, co umożliwia w zależności od potrzeb kwestionowanie prawidłowości doręczeń.
Pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. skarżący działaniem pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Dyrektora IAS z dnia 24 maja 2023 r. Wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, autor skargi zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy:
1. art. 71a § 9 upea, poprzez dojście przez organ w wyniku kontroli, dokonanej w sposób wybiórczy, do niezgodnych ze stanem rzeczywistym wniosków
i przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy w niniejszej sprawie skarżący nie miał wiedzy o wystosowanym na adres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej [...] przez organ zawiadomieniu o zajęciu datowanym na 13.03.2019 r. i przekazanym jego matce jako domownikowi niezgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 kpa i 43 kpa w dniu 19.03.2019 r., podczas gdy przesyłka nie została jemu faktycznie przekazana, matka skarżącego, która zamieszkuje w budynku pod adresem [...]nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji kierowanej do przedsiębiorcy, a skarżący mieszka na stałe wraz z rodziną w budynku mieszkalnym [...], zatem ze względu na wadliwość doręczenia zastępczego i braku rzeczywistej wiedzy
o istnieniu zajęcia dokonał zapłaty na rzecz M. S. zgodnie
z wiążącymi skarżącego postanowieniami umowy zawartej między stronami czyniąc zadość swojemu obowiązkowi kontraktowemu, zatem nie było podstaw prawnych, jak i faktycznych do uznania, że w dacie 13.03.2023 doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności przez urząd skarbowy,
2. art. 71b upea, poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy w niniejszej sprawie skarżący nie miał wiedzy
o wystosowanym przez organ zawiadomieniu o zajęciu z dnia 13.03.2019 r.
3. art. 59 ust. 1 upea, poprzez niezastosowanie w sytuacji gdy, skarżący po otrzymaniu w dniu 22.02.2022 Protokołu Kontroli podatkowej przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]na skutek ustalenia przez organ kontrolujący, iż wystawca faktur M. S. nie był rzeczywistym wykonawcą usług wymienionych w fakturach wystawionych na rzecz skarżącego, a jedynie wprowadzał do obrotu prawnego faktury VAT dotyczące usług i dostawy towarów, których nie wykonał, złożył korekty do deklaracji podatkowych za lata 2018 r. i 2019 r. z powodu wyksięgowania z kosztów prowadzonej działalności wszystkich faktur kosztowych otrzymanych przez niego od kontrahenta M.S., zapłacił z tego tytułu należne podatki CIT i VAT, co skutkowało formalnym uznaniem wygaśnięcia wierzytelności kontrahenta wobec skarżącego i brakiem możliwości skutecznego dokonania zajęcia tych wierzytelności w dacie przypisanego przez urząd zajęcia, w konsekwencji czego postępowanie egzekucyjne w tym zakresie powinno zostać umorzone,
II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 89 § 2 upea w zw. z art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, iż zawiadomienie
o zajęciu wierzytelności z dnia 13.03.2019 zostało skarżącemu skutecznie doręczone pod adres jego zamieszkania [...], podczas gdy skarżący nie odebrał skierowanej do niego korespondencji wysłanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zamieszkuje wraz
z rodziną pod adresem [...], gdzie ma centrum spraw życiowych, zaś odebranie powyższej korespondencji przez matkę skarżącego nie może zostać uznane za prawidłowe doręczenie ze względu na brak upoważnienia jej przez skarżącego do odbioru korespondencji firmowej, a wskazany przez niego adres zamieszkania [...]nie jest wskazany jednorazowo na potrzeby prowadzonego postępowania jak błędnie przyjmuje organ,
2. art. 198 § 1 i art. 191 Ordynacji Podatkowej poprzez niezebranie całości niezbędnego materiału dowodowego, a także dokonanie swobodnej oraz wybiórczej oceny materiału dowodowego w wyniku, której organ przyjął, iż skarżący w sposób wyraźny naruszył przepisy prawa i doszło ze strony skarżącego do bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy skarżący nie odebrał skierowanej do niego korespondencji wysłanej na adres prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej [...]datowanej na 13.03.2019 r., zamieszkuje wraz z rodziną pod adresem [...], gdzie ma centrum spraw życiowych, zaś odebranie powyższej korespondencji przez matkę skarżącego zamieszkałą w budynku [...]nie może zostać uznane za prawidłowe doręczenie ze względu na brak upoważnienia jej przez skarżącego do odbioru korespondencji firmowej, nadto organ bezpodstawnie pominął ustalenia kontroli przeprowadzonej na jego zlecenia przez Pracowników Urzędu Skarbowego w [...], w którym potwierdzono fakt zamieszkania przez skarżącego pod adresem [...], nadal błędnie podtrzymując, iż adres ten został jedynie wskazany jednorazowo na potrzeby prowadzonego postępowania, a W. B. nadal mieszka w budynku [...],
3. art. 76 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 7 i 77, 80 kpa, poprzez uznanie przez organ I, jak i II instancji dowodu z raportu z czynności podjętych przez pracowników Urzędu Skarbowego w [...]z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]za dokument nie stanowiący dowodu potwierdzającego, iż adresem zamieszkania skarżącego jest [...]gm. [...], podczas gdy wskazany raport stanowi dokument urzędowy i jako taki stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, jak również brak przedstawienia dowodów na obalenie tego domniemania, z ograniczeniem się jedynie do zaprzeczenia jego treści,
4. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji zapadłej z naruszeniem prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
5. art. 153 ppsa w zw. z art. 7, 77 i 80 kpa poprzez nie zastosowanie się do wskazań sądu i wadliwe przeprowadzenie przez organ I i II instancji postępowania dowodowego i ustalenia stanu faktycznego,
6. art. 15 kpa poprzez nie dokonanie przez organ II instancji merytorycznego rozpatrzenia sprawy na nowo i ograniczenie się wyłącznie do kwestii doręczenia skarżącemu korespondencji.
Reprezentujący skarżącego pełnomocnik wniósł także o przeprowadzenie dowodu z protokołu kontroli podatkowej przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (kserokopia) oraz wydruków historii operacji bankowych z dnia 25.01.2022 r., 07.03.2022 r. i 07.04.2022 r., dołączonych do skargi.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności
z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.
z 2023 r., poz. 1634; dalej: ppsa) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej
w art. 3 ppsa sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 ppsa, zgodnie z którym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
W okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie ma także art. 153 ppsa, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wobec tego, iż nie zachodzą okoliczności wyłączjące zastosowanie art. 153 ppsa Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia
10 listopada 2021 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 437/21.
Ww. wyrokiem Sąd uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]z 4 marca 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]z 10 grudnia 2020 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, należnej M. S. od dłużnika zajętej wierzytelności W. B. w wysokości 659.772,00 zł.
Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea jest zasadne gdy są łącznie zrealizowane dwie przesłanki: dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Nie można zatem wydać postanowienia, o jakim mowa w tym przepisie, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji.
Sąd wskazał jednocześnie, że z treści art. 71a § 9 upea wynika także, że jego zastosowanie jest możliwe w przypadku dokonania skutecznego zajęcia wierzytelności. Zgodnie z art. 89 § 1 upea organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W myśl art. 89 § 2 zdanie pierwsze upea zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Prawidłowość doręczenia zgodnie z art. 18 upea należy oceniać na podstawie odpowiednio zastosowanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r., II OSK 645/17 Sąd wskazał, iż z art. 43 kpa wynika, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie zastępcze pism osobom fizycznym odnosi się więc tylko do przypadków doręczenia w mieszkaniu adresata, a nie w jego miejscu pracy. Przedstawiając powyższą wykładnię art. 42 § 1 kpa, NSA powołał się na orzecznictwo (wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1999 r., I SA/Kr 129/98, postanowienie SN z dnia 14 listopada 2002 r., III RN 115/02, OSNP 2004, Nr 1, poz. 3, wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r., II OSK 2159/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz doktrynę (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 15, Warszawa 2017, s. 317, A. Golęba (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. H. Knysiak-Molczyk, Warszawa 2015, s. 345).
Sąd kasacyjny podzielił stanowisko wyrażone w doktrynie, zgodnie z którym przepisy kpa dotyczące doręczeń pism procesowych powinny być wykładane ściśle, gdyż czynność materialnotechniczna doręczenia powoduje szereg doniosłych skutków procesowych, w tym - jak w rozpoznawanej sprawie - rozpoczęcie biegu terminów (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 15, Warszawa 2017, s.302).
Przenosząc powyższe wywody na stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż nie zostało wyjaśnione czy adres, na który zostało skierowane zajęcie egzekucyjne istotnie jest miejscem zamieszkania skarżącego. Powyższe ustalenie Sąd uznał za niezbędne dla stwierdzenia czy zajęcie egzekucyjne zostało doręczone skutecznie. Wskazał przy tym, iż przypadku, gdyby okazało się, że adres [...] nie stanowi miejsca zamieszkania skarżącego, a jedynie miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, doręczenie zastępcze dorosłemu domownikowi, na podstawie art. 43 kpa nie może być uznane za prawidłowe, a zatem zajęcie za dokonane w rozumieniu art. 89 § 2 upea. Miejsce prowadzenia działalności gospodarczej winno być bowiem traktowane jako miejsce pracy. Zgodnie z art. 42 kpa, doręczenie pisma osobie fizycznej w miejscu jej pracy powinno nastąpić do rąk adresata lub osoby upoważnionej do odbioru korespondencji (por. postanowienie NSA z 4 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 587/14, LEX nr 1461894). Osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą pisma w postępowaniu administracyjnym należy doręczać tak jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1–3 (por. wyrok NSA z 6.05.2010 r., sygn. akt II GSK 594/09, LEX nr 603724).
Sąd uznał zatem, iż wymaga wyjaśnienia, czy adres [...] stanowi wyłącznie adres miejsca wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego, czy także jego adres zamieszkania, czy też adresem miejsca zamieszkania jest: [...], jak wskazuje skarżący w skardze. Istotne w tej mierze jest ustalenie, czy adres ten skarżący podał wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania, czy posługuje się nim także w innych okolicznościach. Należy jednocześnie mieć na uwadze, iż mieszkaniem w rozumieniu art. 42 § 1 jest miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego (a nie krótkotrwałego) pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma (por. postanowienie SN z 27.10.2009 r., II UK 81/09, LEX nr 574541). Art. 42 § 1 nakazuje doręczanie pism w mieszkaniu osób fizycznych ("ich mieszkaniu"), a zatem może to być każdy adres wskazany przez adresata doręczeń, pod którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego, a nie krótkotrwałego pobytu (por. wyrok NSA z 21.01.2010 r., II OSK 120/09, LEX nr 597160).
Sąd wskazał zatem, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić powyższe wywody i ustalić czy adres na który skierowano zajęcie egzekucyjne z dnia 13 marca 2019 r. jest adresem miejsca zamieszkania skarżącego, albowiem dopiero wówczas doręczenie zastępcze (dorosłemu domownikowi) może być uznane za prawidłowe i skuteczne.
Przeprowadzone ponownie postępowanie doprowadziło orzekające w sprawie organy do wniosku, iż doręczenie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 13 marca 2019 r. skierowane do skarżącego, zaadresowane: "W. B. [...]" i odebrane przez matkę skarżącego K. B. jako dorosłego domownika w dniu 19 marca 2019 r. jest skuteczne. Wniosek ten został wyprowadzony w szczególności z faktu, iż w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) jako adres prowadzenia działalności gospodarczej oraz adres do korespondencji został przez skarżącego wskazany adres: [...]. Takie dane widnieją także w Centralnym Rejestrze Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP), do którego są migrowane dane widniejące w CEiDG. Organy ustaliły jednocześnie, iż pod adresem [...], [...]nie ma osób zameldowanych na pobyt stały i pobyt czasowy. Twierdzenia skarżącego o zamieszkiwaniu pod adresem [...], [...]uznano za niewiarygodne, podobnie jak informację pochodzącą od Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (pismo z dnia 5 grudnia 2022 r. – karta 119 akt podatkowych), z której wynika, iż miejscem prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej jest [...], zaś miejscem zamieszkania [...]. Wskazano jednocześnie, iż skarżący zaniedbał aktualizacji swoich danych adresowych.
Z powyższych ustaleń wynika zatem, iż adres [...] widniejący w CEiDG, na którą powołują się orzekające w sprawie organy stanowi adres miejsca wykonywania działalności gospodarczej i ten adres podano także jako adres dla doręczeń. Adres ten należy zatem traktować jako adres miejsca pracy, jak wynika to z przytoczonych wyżej fragmentów uzasadnienia wyroku Sądu w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 437/21. Zastosowanie w sprawie, jak także wynika to z ww. wyroku mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, do którego odsyła art. 18 upea. Tym samym skuteczności doręczenia zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 13 marca 2019 r., odebranego w dniu 19 marca 2019 r. przez K. B. należy dokonywać w oparciu o art. 42 kpa. Z uwagi na datę doręczenia zastosowanie w sprawie ma art. 42 § 1 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 października 2021 r., to jest przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 2320, art. 61 pkt 11). Zgodnie z tym brzmieniem pisma należało doręczać osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Dokonując oceny prawidłowości doręczenia organ odwoławczy w sposób niewątpliwy wskazuje, iż adres: [...], [...]jest adresem rejestracyjnym, adresem prowadzenia działalności gospodarczej i adresem dla doręczeń. Wbrew stanowisku tego organu, akceptującego prawidłowość postanowienia organu I instancji, brak jest w sprawie dowodów, że adres ten jest także adresem zamieszkania. Przeciwnie, z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]z dnia 5 grudnia 2002 r. wynika, że adres ten jest adresem miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, zaś [...]– to adres miejsca zamieszkania. Z treścią tej informacji korespondują chociażby przedłożone przez skarżącego wraz z zażaleniem faktury wystawione przez PGNiG [...] SA, kierowane do skarżącego jako klienta, z których wynika zużycie paliwa gazowego w punkcie poboru pod adresem [...].
W ocenie Sądu zatem, o ile ponownie przeprowadzone postępowanie uwzględniło kierunek wyznaczony przez Sąd w przywołanym wyżej wyroku
w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 437/21, realizując obowiązek wynikający z art. 153 ppsa, to jednak wydane ponownie postanowienia zostały dotknięte naruszeniem art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, które doprowadziły do naruszenia art. 43 kpa. Ocena zgromadzonych w sprawie dowodów została dokonana wybiórczo i w wyniku tej wadliwej oceny błędnie organy stwierdziły, iż doręczenie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 13 marca 2019 r. zostało dokonane prawidłowo w trybie art. 43 kpa. Tym samym będąc związanym w myśl art. 153 ppsa oceną prawną i wskazaniami zawartymi w ww. wyroku, wobec tego, iż wbrew wyprowadzonym przez orzekające sprawie organy wnioskom, do doręczenia dokonanego na adres: [...]nie ma zastosowania ma art. 43 kpa, albowiem jest to adres wykonywania działalności gospodarczej, a nie miejsca zamieszkania, brak jest podstaw do stwierdzenia, że zostało dokonane zajęcie w myśl art. 89 § 2 upea. Biorąc pod uwagę, iż brak jest podstaw do uznania, iż zajęcie, o którym mowa zostało skutecznie dokonane, brak jest także podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki z art. 71a § 9 i art. 71b upea.
Powyższe naruszenia uzasadniają uwzględnienie skargi, zaś odnoszenie do pozostałych jej zarzutów pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Nie zasługiwały też na uwzględnienie wnioski dowodowe zgłoszone na podstawie art. 106 § 3 ppsa
w skardze, albowiem nie były niezbędne dla rozstrzygnięcia.
Z tych względów Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.
a i c w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, zgodnie z punktem 1 wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i 2, art. 209 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Wskazana w punkcie 2 wyroku kwota obejmuje 100 zł uiszczonego wpisu sądowego i 480 zł wynagrodzenia pełnomocnika.