VIII SA/Wa 496/22

VIII SA/Wa 496/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U. 2018 poz 1936
art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 28
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - t.j.
Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 3
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 września 2021 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik ARiMR, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1505, dalej: ustawa o Agencji) w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2018 r. poz. 1936, dalej: ustawa PROW), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L. 368 z 23.12.2006, str. 74, dalej: rozporządzenie Komisji 1975/2006), art. 2 rozporządzenia Komisji 1975/2006, art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn.zm., dalej: rozporządzenie Komisji 796/2004), ustalił dla [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatności ONW) w wysokości 2.527,48 zł.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem [...]sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej również jako: [...], strona, skarżąca), złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie następujących przepisów: art. 73 ust. 1, ust. 4, ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, art. 29 ustawy o Agencji, art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 29 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a., art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych wspólnot europejskich, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o Agencji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ARiMR wskazał, że 14 maja 2008 r. do organu
I instancji wpłynął wniosek [...] spółka z o.o. (dalej również jako: spółka) o przyznanie płatności z tytułu płatności ONW na 2008 rok. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Kierownik ARiMR decyzją Nr [...] z 25 czerwca 2009 r. przyznał spółce wnioskowane płatności ONW w wysokości 2.527,48 zł, która to kwota wpłynęła na rachunek bankowy spółki 16 lipca 2009 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania spółki od ww. decyzji Dyrektor ARiMR decyzją nr [...] z 9 listopada 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Skarga spółki na decyzję organu II instancji została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 czerwca 2010 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 134/10.
Postanowieniem z 22 października 2018 r. (sygn. sprawy [...]) Sąd Rejonowy dla Miasta [...] w [...], [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego orzekł o dokonaniu z dniem 23 października 2018 r. dla podmiotu [...]sp. z o.o. z siedzibą
w [...] wpisu dotyczącego połączenia tejże spółki z pięcioma innymi podmiotami, w tym także z [...]sp. z o.o. Z dniem 23 października 2018 r. następca prawny - [...]sp. z o.o. z siedzibą w [...] wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, zgodnie z art. 494 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 505, dalej: K.s.h.). W związku z tym [...]stała się stroną prowadzonego przez Kierownika ARiMR postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez spółkę płatności ONW za rok 2008, wszczętego zawiadomieniem z 11 czerwca 2019 r. Nr [...]. Strona otrzymała zawiadomienie o wszczęciu przedmiotowego postępowania 13 czerwca 2019 r.
Na podstawie przeprowadzonej analizy dokumentów zgromadzonych
w postępowaniu o przyznanie płatności ONW spółce na rok 2008 oraz danych
z systemu ZSZiK organ I instancji ustalił, że [...]sp. z o.o. nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu rolnego, określonego w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448 ze zm., dalej: rozporządzenie ONW) w związku z działaniami ówczesnego wspólnika i Prezesa Zarządu spółki – P.M., nakierowanymi na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków
w celu uzyskania tej korzyści, w postaci podziału jednego spójnego gospodarstwa rolnego, będącego w posiadaniu P. M., na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także przez [...]sp. z o.o. Spółka nie była faktycznym posiadaczem gospodarstwa, do którego otrzymała płatności za rok 2008, gdyż faktycznym posiadaczem zgłoszonych gruntów był P.M..
Organom ARiMR wiadomym jest z urzędu, że w postępowaniach prowadzonych przez Kierownika ARiMR o przyznanie płatności, w których występuje osoba P.M. (wraz z założonymi spółkami), organ ten orzeka o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności. Postępowania administracyjne wykazują, że P.M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, dokonał sztucznego podziału posiadanego gospodarstwa rolnego na mniejsze jednostki produkcyjne, celem ominięcia przepisów ograniczających otrzymanie płatności ze względu na wielkość gospodarstwa i zgłoszonych powierzchni, aby doprowadzić do otrzymania wyższych płatności. Postępowanie takie prowadzone było również z wniosków składanych przez [...]sp. z o.o. na lata 2006, 2009 oraz 2010.
Organ II instancji zauważył, że na moment wydawania decyzji o przyznaniu płatności ONW za 2008 rok organy ARiMR nie posiadały jeszcze informacji dotyczących schematu stworzenia sztucznych warunków, ponieważ dopiero obszerna analiza akt wielu postępowań administracyjnych kilkudziesięciu podmiotów w kolejnych latach pozwoliła na dokonanie takich ustaleń.
Środki przyznane spółce tytułem płatności ONW za rok 2008 pochodziły
z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji.
Dyrektor ARiMR uznał, że skutkiem stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. W tym zakresie wskazał na przepisy art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.EU.L 312 z 23 grudnia 1995 r., str. 1, dalej: rozporządzenie Rady 2988/95) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006, jak również na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 12 września 2013 r.
w sprawie C-434/12, który określa, że do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej
z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu ww. przepisów rozporządzeń unijnych, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
Przedmiotem analizy Dyrektora ARiMR w niniejszej sprawie było postępowanie P.M., który:
- według stanu na rok 2007 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał
6 składających odrębne od niego i R. M., jego ówczesnej małżonki (obecnie L. R.), wnioski o przyznanie płatności,
- według stanu na rok 2008 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał dodatkowo 32 nowe podmioty składające odrębne od niego i R. M. (obecnie L.R.) wnioski o przyznanie płatności,
- według stanu na rok 2009 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał kolejne 22 nowe podmioty składające odrębne od niego i R. M. (obecnie L.R.) wnioski o przyznanie płatności,
W ramach przeprowadzonego postępowania ustalono, że P.M. ostatecznie w roku 2008 był bezpośrednim wspólnikiem 34 z 38 zarejestrowanych do tego roku podmiotów, zaś w 4 przypadkach był wspólnikiem wspólnika bądź udziałowcem wspólnika. Pozostałymi wspólnikami byli: R. M. (obecnie L.R., jego ówczesna małżonka) oraz podmioty, w których wspólnikami byli małżonkowie M. lub ojciec P.M. – M. M..
W następnych latach powstawały kolejne podmioty zawiązane przez członków rodziny P.M., powiększone w składzie dodatkowo o jego syna – D. M., zaś ich kulminacja nastąpiła w roku 2012, w którym zarejestrowanych było już 90 podmiotów (tabela Nr 1 w aktach sprawy).
Z uwagi na objętość dokumentacji, będącej przedmiotem analizy (zakres analizy obejmował teczki aktowe o zawartości od kilkuset do kilku tysięcy kart A4, składających się na akta poszczególnych postępowań, zgromadzonych w latach wskazanych
w tabelach), organ I instancji ograniczył zakres włączonego do niniejszego postępowania materiału dowodowego do dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków złożonych przez spółkę [...]sp. z o.o., P.M. oraz wybranych (w wyniku przeprowadzonej analizy położenia deklarowanych przez nie gruntów, zobrazowanej w tabeli nr 5 dołączonej do akt postępowania) podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w roku 2008, tj.: [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c. oraz [...] sp. z o.o.
Zdaniem organu II instancji tak zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do zobrazowania działań podjętych przez P.M. i wykazania stworzenia przez niego sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił strukturę własnościową ww. podmiotów, z której to analizy wynika, że bezpośrednio jako wspólnicy występują: P.M. i R. M. (obecnie L.R.) oraz spółki (zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR w latach: 2005, 2006 i 2008 – tabela nr 3 w aktach sprawy, poza [...] S.A., która wnioski składała od roku 2011 oraz [...] sp. z o.o., która w roku 2008 nie składała wniosku), składające w roku 2008 odrębne wnioski o przyznanie płatności (tabela nr 8 w aktach sprawy): [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A. Pośrednio jednak własność udziałów w ww. spółkach skupiła się głównie w rękach P.M. oraz w niewielkim wymiarze jego ówczesnej żony i ojca. Zatem spółki te były jedynie inną formą prawną posiadanego przez P.M. gospodarstwa rolnego.
Ponadto wszystkie opisane wyżej podmioty wskazały jako swoją siedzibę ten sam adres, tj. ul. [...], 26-800 [...] (tabela 1, 2, 3 i 4). Praktycznie taki sam był również zakres ich działalności.
Organ odwoławczy wskazał na treść § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW, z którego wynika, że płatność ONW przyznaje się rolnikowi do określonego limitu powierzchni działek rolnych, położonych na obszarach ONW, wynoszącej nie więcej niż 300 ha.
Z kolei z treści § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW wynika, że do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości:
1) 50% stawki podstawowej – za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha;
2) 25% stawki podstawowej – za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.
Po analizie składanych wniosków na rok 2008 przez spółkę oraz P.M. w powiązaniu z innymi czterema wybranymi podmiotami, organ II instancji zauważył, że oddzielne zgłoszenie do płatności ONW przez P.M. oraz wybrane i analizowane w tej sprawie podmioty powierzchni łącznej wynoszącej 394,79 ha umożliwiło ominięcie wskazanych wyżej przepisów modulacyjnych, a zatem jest sprzeczne z celami tego wsparcia, uregulowanymi w art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L.277 z dnia 21 października 2005, dalej: rozporządzenie Rady 1698/2005).
W roku 2008 [...]sp. z o. o. zadeklarowała bowiem do płatności ONW powierzchnię 14,12 ha, P.M. - 100 ha, [...] sp. z o.o. – 11,06 ha, [...] s.c. – 95,30 ha, [...] s.c. – 88,26 ha oraz [...] s.c. – 86,05 ha.
Organ odwoławczy podał również, że wszystkie analizowane podmioty, w których głównym udziałowcem jest P.M., zajmując tę samą siedzibę (tj. ul [...], [...] - woj. [...]), w roku 2008 zadeklarowały do płatności grunty rolne położone głównie w jednym województwie - warmińsko-mazurskim, dodatkowo rozproszone na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od siedziby znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwai podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Niezrozumiała jest bowiem celowość odrębnego zgłaszania do płatności gruntów, położonych de facto obok siebie (np. w gminie [...] zgłoszonych oddzielnie przez [...]sp. z o.o., [...] sp. z o.o. i [...]s.c. oraz w obrębach: B. i L. przez [...]sp. z o.o. i [...]s.c. czy też w obrębie K. i K. przez [...] s.c. i [...] s.c. - strona 15-16 decyzji organu odwoławczego).
Poza tym Dyrektor ARiMR zwrócił uwagę na fakt, że wszystkie grunty zadeklarowane do płatności przez spółkę w latach 2005-2008 stanowiły własność Skarbu Państwa i zostały wydzierżawione przez P.M. bądź R. M., co przedstawił w formie tabelarycznej (strona 16-18 decyzji).
Organ odwoławczy wskazał dalej, że z analizy użytkowania w latach 2005-2013 gruntów (tabela nr 5 w aktach sprawy), wykazanych jako składnik gospodarstwa [...]sp. z o.o., deklarowane były do płatności 43 działki ewidencyjne przez 28 odrębnie zarejestrowanych podmiotów. Nie zmienia to jednak faktu, że działalność na przedmiotowych gruntach nadzorowana była przez P.M. jako wspólnika wskazanych podmiotów (tabela nr 4 w aktach sprawy). Zmiany posiadacza następowały na podstawie "umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych", zawieranych przez zainteresowane strony.
Dodatkowo wskazano, że umowy przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych, niezależnie od okresu ich podpisania, jak również niezależnie od podmiotów, pomiędzy którymi były zawarte, podpisywały wciąż te same osoby (por. "Porozumienia w sprawie dzierżawy bądź przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych" z dnia 21 kwietnia 2008 r.). W ocenie organów ARiMR umowy przeniesienia przedmiotowych gruntów zawierane pomiędzy wskazanymi podmiotami miały stanowić jedynie uzyskanie formalnego tytułu do pozornego wydzielenia gruntów.
Jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów i dokonywanych w tej ewidencji zmian, podmiot [...]sp. z o.o. współdzielił jedno konto bankowe ze [...] s.c. i [...] s.c. (pierwotnie dzieliły one konto z P. M.), zaś [...] sp. z o.o. współdzielił konto z [...] s.c. Począwszy zaś od 24 listopada 2011 r. pięć z sześciu analizowanych podmiotów współdzieliły to samo konto (wskazane u P.M. już 8 marca 2010 r.) należące do P.M. oraz jego syna D.. Natomiast w roku 2012 niemalże wszystkie z 90 podmiotów (tabela nr 6 w aktach sprawy) wskazywały to samo konto w [...] należące do P.M. i jego syna D..
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika również, że prace na zlecenie [...]sp. z o.o., począwszy od 2007 roku, wykonywali pracownicy firmy [...]., której właścicielem jest P.M.. Firma ta w latach 2008-2010 wykonywała usługi rolne na zlecenie trzech z czterech analizowanych podmiotów: [...] s.c., [...] s.c. i [...] s.c. W każdym przypadku zapłata zarówno za wykonane usługi, jak i inne transakcje kupna-sprzedaży pomiędzy podmiotami powiązanymi z P.M., w tym [...]sp. z o.o., zawsze odbywała się w formie gotówkowej. Na dokumentach dotyczących inwentaryzacji, przeprowadzonych obmiarów produkcji roślinnej, czy też likwidacji produkcji roślinnej niezależnie od roku, którego dotyczyły, jak również podmiotu, dla którego były tworzone, podpisy składały wciąż te same osoby. To samo tyczy się podpisywanych umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych.
Organ odwoławczy zauważył w niniejszej sprawie, że nastąpiło masowe tworzenie dokumentacji kupna/sprzedaży między P.M. a podmiotami, w których był on wspólnikiem, mającej formalnie wykazać prowadzenie przez nie odrębnych gospodarstw rolnych. Istotna jest w sprawie wykazana "decyzyjność" P.M., przy czym organ II instancji nie podważył obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów, jednak przy tak stworzonej strukturze własnościowej analizowanych podmiotów nie jest możliwa odrębność gospodarcza analizowanych spółek. Zorganizowanie wielu spółek przez tych samych udziałowców jest zdarzeniem nienaruszającym żadnych przepisów krajowych czy też unijnych, jednakże ustalony
i wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami, wynikający z ich struktury własnościowej i osobowej, tj. prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, korzystając ze wspólnego zaplecza, nie pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że działalność w formie licznych spółek kapitałowych i cywilnych jest uzasadniona okolicznościami ekonomicznymi. Wręcz przeciwnie, pozwala stwierdzić, że stanowi sztuczne działanie P.M.
w celu uzyskania nienależnych płatności poprzez obejście przepisów prawa.
W ocenie organu II instancji analizowane spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, o czym świadczy fakt sprawowania zarządu, bądź kontroli przez P.M., który występuje (lub występował) w spółkach jako udziałowiec (bezpośrednio lub pośrednio) oraz jako członek zarządu poszczególnych spółek, co umożliwiło decydowanie w sprawach działalności poszczególnych spółek.
Zdaniem Dyrektora ARiMR akta sprawy potwierdzają, że spółka deklarowała grunty, które nie stanowiły gospodarstwa rolnego, wyodrębnionego pod względem technicznym i ekonomicznym, na którym prowadziła faktycznie działalność rolniczą. Samo założenie kolejnego podmiotu prawa handlowego czy też spółki cywilnej przez tę samą grupę osób, prowadzącego działalność rolniczą, nie będzie oznaczać automatycznie wykreowania nowego rolnika i gospodarstwa. Spółka była organizacyjnie, technicznie, osobowo i kapitałowo powiązana z innymi podmiotami – spółkami założonymi i prowadzonymi przez P.M. i jego rodzinę, co stanowi zorganizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczącej modulacji płatności.
Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P.M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organy ARiMR doszły do przekonania, że to właśnie P.M. prowadził działalność rolniczą, która była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. To P.M. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego. Przedmiotowa zaś spółka, występując o przyznanie płatności i uzyskując je, nie prowadziła rzeczywistej działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w 2008 roku 10 spółek, w których byli jedynymi współwłaścicielami, oraz 28 spółek cywilnych i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia w 2012 aż 90 spółek.
Utworzona spółka nie posiadała odrębnego kierownictwa, nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, była ściśle powiązana osobowo, rodzinnie i kapitałowo, nie prowadziła działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Została utworzona wyłącznie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Okoliczności te należy uznać za obiektywne i pozwalające na ocenę możliwości spełnienia celu zamierzonego przez system wsparcia EFRROW. Działalność spółki w istocie była prowadzona na rachunek P.M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki tworzone przez P.M. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady 1698/2005 wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów; a) poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju
i innowacji; b) poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich poprzez wspieranie gospodarowania gruntami; c) poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności gospodarczej.
Cel popierania jakości życia na obszarach wiejskich, wskazany w art. 4 ust. 1 lit. c) ww. rozporządzenia, nie może być uznany za spełniony, w sytuacji gdy poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego są w kolejnych latach deklarowane przez kolejne podmioty, które swobodnie przenoszą między sobą posiadanie działek. Poza tym spółka nie dysponowała zapleczem maszynowym czy budynkami gospodarczymi i sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P.M. (firma [...].). W takiej sytuacji nie może być mowy o poprawie zwiększeniu wydajności rolnictwa na terenie, który spółka wskazała we wniosku o przyznanie kwestionowanej płatności. Nieruchomości położone były na terenach bardzo odległych od siedziby spółki, od miejsca zamieszkania wspólników czy też firmy, która prowadziła prace agrotechniczne na deklarowanych przez spółkę gruntach.
Pomoc finansowa z tytułu płatności ONW zależna jest od wielkości gospodarstw, a mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc. Jak wynika z § 3 rozporządzenia ONW wsparcie z tego tytułu z samej istoty skierowane jest przede wszystkim do małych i średnich gospodarstw. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie według określonego systemu skonstruowanego degresywnie. Ominięcie więc przepisów dotyczących modulacji płatności powoduje przyznanie płatności sprzecznie z celami wsparcia.
Powyższe okoliczności i mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności, oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami, pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny
i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności w 2008 r., aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, zostały stwierdzone
w przedmiotowej sprawie. Spółka nie była samodzielnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego weszły deklarowane w 2008 r. przez nią grunty, do których otrzymała płatności, gdyż takim posiadaczem zgłoszonych gruntów był P.M..
W ocenie Dyrektora ARiMR środki unijne muszą być wydatkowane zgodnie
z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności
i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Podmiot [...]sp. z o.o. nie był uprawniony do uzyskania pomocy za rok 2008, o którą wnioskował. Nie mieści się bowiem w celach wsparcia przyznawanie płatności beneficjentom, którzy nie są faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego i którzy w rzeczywistości nie prowadzą działalności rolniczej, ponieważ powstały w sposób sztuczny w wyłącznym celu uzyskania wyższych płatności aniżeli te, które zostały przewidziane prawem. Dlatego należało uznać, że spółka otrzymała nienależne płatności za 2008 rok, które winny zostać zwrócone na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji.
Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 28a ustawy PROW,
w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005
z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90
z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji 885/2006), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG
i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji 883/2006), który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki
i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.
Kurs euro ustalony na dzień 16 lipca 2009 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 2009/C 148/06, wynosi 4,4960 zł. Kwota pobrana przez spółkę
w ramach płatności ONW za 2008 r., tj. 2.527,48 zł, bezsprzecznie przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji 883/2006. Tym samym w odniesieniu do przedmiotowej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Agencji wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Decyzja wydana na tej podstawie jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia, bez potrzeby wcześniejszego wzruszania decyzji przyznającej dane uprawnienie. Jest samodzielną podstawą prawną decyzji o ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności. W ocenie organu odwoławczego bezsporne w sprawie jest, że na rachunek ówczesnej spółki zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2008 rok w kwocie 2.527,48 zł, tj.
z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji, co skutkowało wszczęciem postępowania przeciwko następcy prawnemu spółki – [...]sp. z o.o.
Organ odwoławczy za chybiony uznał zarzut dotyczący naruszenia przez organ
I instancji art. 29 k.p.a. z uwagi na teść art. 493 § 1 i 2 K.s.h. Poza tym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, który nie znajduje zastosowania
w przedmiotowej sprawie, dotyczącej podmiotu zawiązanego na podstawie K.s.h., a nie spółki cywilnej. Tak samo nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, ponieważ ten przepis nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów dotyczących postępowania wyjaśniającego art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 78 k.p.a., art. 79 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., Dyrektor ARiMR ocenił, że postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo i w sposób wyczerpujący, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości pod kątem spełnienia przesłanek zarówno w części istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych. Nie doszło do naruszenia wskazywanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego, bowiem spółka nie posiada odrębnego kierownictwa, nie jest wyodrębniona pod względem technicznym, ani ekonomicznym, jest ściśle powiązana osobowo z P.M.. Została więc utworzona jedynie w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Organy ARiMR były więc zobowiązane do przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez beneficjenta płatności.
Dyrektor ARiMR wskazał, że dwukrotnie odmówiono skarżącej zawieszenia postępowania odwoławczego od decyzji organu I instancji, a to postanowieniami: z 12 listopada 2021 r. Nr [...] oraz z 20 kwietnia 2022 r. Nr [...], uznając brak podstaw do jego zawieszenia. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową
w W. nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie płatności, a żądanie zawieszenia postępowania, składane przez stronę wnioski formalne i dowodowe mają na celu jedynie przedłużenie postępowania, a w konsekwencji uniknięcia konieczności zwrotu nienależnie przyznanych płatności.
Organ II instancji podkreślił, że spółka była poinformowana o treści art. 10 § 1 k.p.a. w wydanym zawiadomieniu z 11 czerwca 2019 r. o wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz w piśmie z 10 września 2021 r., jednak z tego uprawnienia nie skorzystała. Dyrektor ARiMR wskazał również, że nie naruszono przepisu art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady 2988/95, ponieważ nie znajduje on zastosowania w niniejszym postępowaniu. W rozpatrywanej sprawie obowiązek zwrotu kwoty 2.527,48 zł dotyczy płatności wypłaconych za rok 2008, co do których kwestię dochodzenia kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004.
Odnosząc się do powyższego organ II instancji wskazał, że stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 rozporządzenie Komisji 796/2004 straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednak stosuje się go nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r.
Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
W niniejszej sprawie płatności wypłacone spółce 16 lipca 2009 r. na podstawie decyzji Kierownika ARiMR z 25 czerwca 2009 r. nie wynikały z pomyłki organu, bowiem stwierdzenie tworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności możliwe było dopiero po upływie lat kolejnych i zweryfikowaniu całokształtu działań beneficjenta
i innych podmiotów z nim powiązanych. Nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta, ponieważ ich przyznanie w nieprawidłowej wysokości wynikało z zamierzonego działania P.M., nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność i nie może tej odpowiedzialności przerzucać na organ administracji publicznej.
W ocenie Dyrektora ARiMR w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez [...]sp. z o.o. kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004. Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Okres ten ogranicza się do 4 lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.
W niniejszej sprawie wypłata płatności ONW za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła 16 lipca 2009 r., natomiast zawiadomienie
o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nr [...]z 11 czerwca 2019 r. wobec [...]– następcy prawnemu spółki zostało doręczone 13 czerwca 2019 r., tj. przed upływem 10 letniego terminu określonego w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. Bezsprzecznie również od daty płatności za rok 2008 do daty pierwszego powiadomienia [...]o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło więcej niż 4 lata.
Organ odwoławczy rozważył także, czy działanie podmiotu nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. W tym zakresie uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki z tego przepisu nie zostały spełnione, ponieważ P.M., tworząc kilkadziesiąt spółek z o.o. oraz spółek cywilnych, w których jego osoba jest powiązana w ten sposób, że jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, podzielił w ten sposób całe gospodarstwo będące w jego posiadaniu w celu ominięcia modulacji płatności. Materiał dowodowy zebrany w sprawach dotyczących przyznania płatności oraz postępowania
w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności pozwala na przyjęcie stanowiska, że ww. działania były w pełni świadome i nakierowane na "obejście" przepisów prawa w celu uzyskania korzyści finansowych. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, tj. działania wspólnika spółki – P.M. w dobrej wierze.
W konkluzji Dyrektor ARiMR stwierdził, że kwota płatności ONW za rok 2008
w wysokości 2.527,48 zł jest płatnością nienależną, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 ww. rozporządzenia.
Na powyższą decyzję skargę wniosła [...]– następca prawny spółki, zarzucając naruszenie niżej wymienionych przepisów:
- art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej,
- art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa;
- art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 77, art. 79 § 1 i 2 oraz 81 k.p.a.,
- art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95,
- art. 30 rozporządzenia Rady nr 73/2009,
- art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez jego niezastosowanie,
- art. 29 ustawy o Agencji w związku z art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004,
- art. 29 ustawy o Agencji poprzez jego zastosowanie, pomimo braku podstaw
w niniejszej sprawie do określenia kwot nienależnie pobranych płatności,
- art. 73 ust.1 rozporządzenia Komisji 796/2004 przez jego zastosowanie, pomimo szczególnej w niniejszej sprawie dyspozycji art. 74 ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia,
- art. 68 i art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa w związku art. 29 ust. 7 ustawy
o Agencji,
- art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 29 ustawy o Agencji oraz art. 74 ust. 4
i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez pominięcie kluczowych informacji
i dokumentów, znanych organowi z urzędu, skutkujących błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz błędnym określeniem strony postępowania w niniejszej sprawie,
- art. 97 § 1 i art. 123 § 1 i 2 k.p.a.
W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty podnosząc, że organy popełniły błąd systemowy odpowiedniego zastosowania w stosunku do [...]art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa, bowiem sukcesja generalna nie może być stosowana, a postępowanie w przedmiotowej sprawie winno zostać umorzone. Strony nie można obciążać odpowiedzialnością za zwrot ewentualnych nienależnie pobranych kwot płatności przez spółkę.
Skarżący podniósł również zarzut przedwczesnego wszczęcia postępowania na podstawie art. 29 ustawy o Agencji, w sytuacji gdy przesłanki ustalenia nienależności dokonanych płatności wynikają z okoliczności, które stanowią z urzędu podstawę do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności lub zmiany decyzji ostatecznej przyznające płatność.
Poza tym w uzasadnieniu skargi przedstawiono szereg orzeczeń sądów administracyjnych w celu wykazania, że w sprawie dobra wiara wynika ze znanych organowi z urzędu dowodów. Natomiast organy orzekające nie przeprowadziły żadnych dowodów na istnienie negatywnych przesłanek określania kwoty nienależnych płatności, pomimo składanych żądań i dowodów strony w pismach w toku postępowania. Pomimo składanego przez stronę wniosku o zawieszenie postępowania, organ odwoławczy również tego nie uczynił. Natomiast wyjaśnienie postawionego przez Prokuraturę w sprawie [...]w związku z działalnością m.in. [...]sp. z o.o. zarzutu oszustwa jest niewątpliwie prejudykatem dla oceny dobrej wiary i niemożności wykrycia błędu organu przez rolnika. W przypadku natomiast braku zawieszenia konieczne było wystąpienie do Prokuratury Okręgowej w [...]o przesłanie dokumentów celem oceny ich treści w aspekcie dobrej lub złej wiary spółki.
Skarżąca podniosła, że jeśli nawet decyzje wydane wobec spółki były błędne, to tylko wskutek błędu organu w kwalifikowaniu i obliczaniu płatności. W sprawie zachodzi więc przesłanka z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając zarzuty skarżącej za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.
z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora ARiMR z 21 kwietnia 2022 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2008 oraz zobowiązaniu strony do jej zwrotu.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji).
Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o Agencji, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie
w niniejszej sprawie rozporządzeniach unijnych jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub
w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, która jest samodzielną podstawą prawną do dochodzenia powyższych środków.
Ustalenie i żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA:
z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, publ. cbosa).
Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych
w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, np. przez stworzenie sztucznych warunków, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści. Również zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności. Zapisy te mają na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji, m.in. w przypadku płatności ONW czy rolnośrodowiskowych. Rygor nieprzyznania płatności lub wycofania korzyści w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Środki pomocowe pochodzące z PROW w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ww. przepisami unijnymi. Dlatego środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności.
"Nieprawidłowość" oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95). Nieprawidłowość, stanowiąca podstawę do podjęcia środków chroniących interesy finansowe Wspólnot Europejskich, obejmuje zatem wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek naruszenie prawa wspólnotowego w działaniu lub zaniechaniu rolnika, powodujące lub mogące spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty. Stworzenie "sztucznych warunków" do uzyskania płatności należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu ww. art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95.
Zgodnie z art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Słusznie wskazał organ odwoławczy, że wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 oraz analogicznie art. 29 rozporządzenia Komisji 1782/2003). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków
w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 i art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. [...] spółki z o.o., ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez spółkę płatności ONW za 2008 rok, polegających na utworzeniu przez P.M.
i jego rodzinę (m.in. ówczesną żonę R. M. i syna D. M.) kilkudziesięciu spółek cywilnych i spółek prawa handlowego (w tym [...]spółkę z o.o.), powiązanych ze sobą osobowo, własnościowo, organizacyjnie, ekonomicznie i kapitałowo, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia.
Idea płatności wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników
i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu norm ochrony środowiska. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje więc działania organizacyjne, kierownicze, jak również osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej
w gospodarstwie; można je zdefiniować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.
Dokonując analizy powiązań podmiotów zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, w których P.M. występował jako wspólnik oraz działający
w imieniu [...]spółka z o.o., organy ARiMR doszły do wniosku, że to właśnie P.M. prowadził zarobkową działalność rolniczą na własny rachunek, wykonywaną w sposób ciągły i zorganizowany. Uzyskiwał przychody i ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka w rzeczywistości nie prowadziła działalności rolniczej, a więc samodzielnie nie była rolnikiem, nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego we wniosku o płatności gruntu. Wystąpiła o płatności ONW za 2008 rok, uzyskała je, ale nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, tylko ściśle powiązana z P.M. i innymi spółkami przez niego zarządzającymi. Spółka została utworzona jedynie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych deklarowanych do płatności w poszczególnych latach. Sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów stwarzał jedynie pozory prowadzenia przez m.in. [...]sp. z o.o. działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2008 dziesięciu spółek cywilnych, w których byli jedynymi współwłaścicielami oraz 28 spółek cywilnych
i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia aż 90 spółek w 2012 roku.
Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już
w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. Należy tu wspomnieć o tym samym adresie spółek czy też jednym koncie bankowym dla wielu podmiotów powiązanych osobą P.M.. [...]sp. z o.o. nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, nie miała własnych budynków, zaplecza maszynowego, sprzętu, wszystko podlegało organizacyjnie P. M. jako osobie zarządzającej i koordynującej działania innych podmiotów.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy ARiMR wszechstronnie zebrały
i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania stworzenia przez P.M. sztucznych warunków do uzyskania korzyści finansowych w kontekście łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r.
w sprawie C-434/12. Przesłanka obiektywna to wskazywany przez organ odwoławczy
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zespół obiektywnych okoliczności, obejmujący mechanizm tworzenia spółek (ich multiplikowanie) przez tę samą grupę osób, powiązanych ze sobą osobowo, ekonomicznie, działających w ramach zamierzonej koordynacji. Pomimo formalnej zgodności z prawem tworzenia tak wielu podmiotów
w formie spółek cywilnych i prawa handlowego, prowadzących działalność gospodarczą, polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła, nie może zostać jednak osiągnięty cel danego wsparcia. Przesłanka subiektywna zaś oznacza, że przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść finansową sprzeczną
z celami całego systemu wsparcia.
Należy zgodzić się z organami, że dopiero analiza przedmiotowego wniosku
o przyznanie płatności ONW dla spółki za 2008 rok z wnioskami składanymi przez inne podmioty pozwoliła ustalić pewien schemat działania i wzajemne powiązania określonej grupy osób, która takie sztuczne warunki stworzyła. Stworzony układ własnościowy, zarządzający i organizacyjny pomiędzy spółkami stanowi o zamierzonej koordynacji działań, polegającej na zgłaszaniu odrębnych wniosków o przyznanie płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia.
W ocenie Sądu utworzone spółki formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa płacące podatki, wystawiające faktury, mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy i ubezpieczenie.
W rzeczywistości jednak było to wyłącznie wyodrębnienie formalnoprawne, nie świadczące o ich rzeczywistej samodzielności czy niezależności. Gospodarstwa te bowiem pozostawały w ścisłym związku ze sobą. Sens ekonomiczny utworzenia kilkudziesięciu powiązanych podmiotów zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki właśnie sposób zwiększyć rozmiar płatności poprzez obejście przepisów modulacyjnych. Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez P.M. kilkudziesięciu spółek, które przenosiły między sobą posiadane grunty. Działanie opisane w decyzji organu II instancji (strona 16-23) obrazuje, że działki deklarowane we wnioskach o płatności, niezależnie przez jaki podmiot składane, zarządzane były przez P.M.. Nie występowało tu więc zjawisko trwałego i faktycznego przeniesienia posiadania gruntu między podmiotami.
Trafnie organ odwoławczy zauważył, że spółka występowała w 2008 r.
o płatności ONW, w których obowiązuje modulacja. Ominięcie wskazanych
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów modulacyjnych (§ 3 rozporządzenia ONW) poprzez zgłoszenie do płatności ONW przez P.M. i inne podmioty – spółki cywilne oraz spółki z o.o. (strona 30 decyzji organu odwoławczego), jest niewątpliwie sprzeczne z celami danego wsparcia. Pomoc finansowa z tytułu płatności ONW zależna jest bowiem od wielkości gospodarstwa, przy czym mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc.
W tym miejscu warto przywołać wyrok NSA z 2 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2112/14, iż cel popierania jakości życia na obszarach wiejskich w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1698/2005 nie może być uznany za spełniony, w sytuacji gdy poszczególne działki ewidencyjne, stanowiące składnik gospodarstwa rolnego, są
w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenoszą pomiędzy sobą posiadanie działek. Za trafne należy uznać stwierdzenie, że składanie przez utworzone podmioty kilkudziesięciu odrębnych wniosków i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie nie kwalifikowałyby się do przyznania pomocy
z uwagi na przekroczenie powierzchni 300 ha lub uprawniałyby do zmniejszenia płatności, jest stworzeniem sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1975/2006.
Mechanizm stworzenia sztucznych warunków przez P.M. nie był jeszcze możliwy do wykrycia w dacie przyznawania płatności ONW za 2008 r. dla [...]sp. z o.o., tj. w 2009 r. Dopiero obszerna analiza akt wielu postępowań administracyjnych kilkudziesięciu podmiotów w kolejnych latach we wzajemnym powiązaniu pozwoliła na dokonanie przedmiotowych ustaleń odnośnie do stworzenia sztucznych warunków poprzez podział jednego gospodarstwa rolnego na mniejsze podmioty. Należy podkreślić, że ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych, pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza obszernego materiału dowodowego.
W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niezrealizowania przez organ odwoławczy wniosku dowodowego strony zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego poprzez przesłuchanie w charakterze świadków członków zarządów
i pełnomocników podmiotów objętych analizą, zebranie sprawozdań finansowych
z działalności spółek z akt rejestrowych, dołączenia wniosków EP i wniosków o płatność spółek wymienionych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji z okresu analizy dokonanej przez organ, Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zebrany
w przedmiotowej sprawie jest obszerny, kompleksowy i wystarczający, aby dokonać zestawień tabelarycznych, obrazujących stworzony mechanizm i wyciągnąć odpowiednie wnioski. Sąd w pełni podziela argumentację organów ARiMR w tym zakresie oraz ocenę, że wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania albo nie mają znaczenia dla sprawy, albo okoliczności, na które są składane, są już dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami i mają charakter przewlekania sprawy. Argumentacja strony zawarta w skardze jest więc jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami organów.
Należy powtórzyć za organem odwoławczym, że w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, do akt postępowania włączono materiał dowodowy ze spraw dotyczących przyznania płatności w roku 2008 spółkom: [...] sp. z o.o., P.M., [...] s.c., [...]s.c., [...]s.c. oraz [...]sp. z o.o. W toku tych postępowań organy ARiMR zwracały się do stron postępowania o złożenie wyjaśnień i dokumentów na potwierdzenie prowadzenia przez spółki odrębnych gospodarstw rolnych. W tym celu Kierownik ARiMR podjął próbę przesłuchania wskazanych przez stronę świadków
(o czym wskazano na stronie 25 zaskarżonej decyzji) uznając, że w sprawach dotyczących przyznania płatności ww. spółkom w roku 2008 brak przesłuchania pozostałych świadków na podane przez P.M. okoliczności nie podważa dokonanych prawidłowo ustaleń co do stworzenia z udziałem spółki sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Powyższe działania grupy spółek (w tym [...]sp. z o.o.), połączonych ze sobą różnymi więzami, nosiły znamiona obchodzenia prawa, o którym mowa w 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006.
Z powyższych powodów również Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze w postaci uzupełnienia akt administracyjnych o następujące dokumenty: akta sprawy dotyczącej przyznania płatności objętych skarżoną decyzją, dokumentację finansową spółek wymienionych
w tabelach zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dokumentację z kontroli na miejscu przeprowadzonych przez BKM ARiMR w gospodarstwach omawianych podmiotów, sprawozdania finansowe i z działalności za lata 2005-2008 z akt rejestrowych prowadzonych przez Sąd Gospodarczy dotyczące spółki oraz podmiotów objętych przedmiotową analizą oraz z Prokuratury Okręgowej w [...]z akt sprawy [...].
Ww. wnioski dowodowe, zdaniem strony, zmierzały do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, tj. że spółka oraz analizowane przez organy ARiMR podmioty prowadziły własne gospodarstwa rolne na własne ryzyko, na własną rzecz
i rachunek, a [...]sp. z o.o. działała w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, według zasady zaufania do organów Państwa, zgodnie z decyzjami wydawanymi ówcześnie przez organy ARiMR przyznającymi płatności oraz że domniemany błąd organów nie mógł w tym stanie rzeczy być wykryty przez wspólników spółki.
Sąd zauważa, że organy zgromadziły materiał dowodowy w 6 segregatorach. Dokładna analiza dokumentów w nich zawartych prowadzi do wniosku, że albo żądane przez stronę dowody znajdują się już w materiale dowodowym, albo istotne okoliczności można wysnuć na podstawie innych dowodów, albo służą jedynie do przedłużenia sprawy i stanowią wersję skarżącej. Nie zasługują więc na uwzględnienie zarzuty wskazane w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego (zbierania i oceny dowodów), jak również art. 123 § 1 k.p.a. w odniesieniu do braku
w aktach administracyjnych postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej zawartych w odwołaniu. Zdaniem Sądu ten brak nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, ponieważ organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do żądań dowodowych strony (strona 40-41) wskazując, że dowody zgłoszone przez stronę w toku postępowania przed organami obu instancji zostały zgłoszone na okoliczności już wyjaśnione innymi dowodami.
Niezasadny jest również zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 97 § 1 k.p.a. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w [...] w związku z działalnością spółki i innych podmiotów związanych z osobą P.M. jest odrębnym postępowaniem karnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych, które pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości ustalenia następcy prawnemu spółki kwoty nienależnie wypłaconych płatności ONW na mocy decyzji ostatecznej z 25 czerwca 2009 r. Nie zachodzi tu więc przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd).
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01, Dz.U.UE C z dnia 14 grudnia 2007 r.), ponieważ w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia prawa do dobrej administracji.
W niniejszej sprawie orzekające organy nie naruszyły prawa skarżącej do bezstronnego i sprawiedliwego postępowania administracyjnego, które powinno zakończyć się
w rozsądnym terminie.
Sąd nie uwzględnił również wniosku zawartego w skardze o odroczenie rozprawy w celu podjęcia uchwały przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ w ocenie skarżącej zachodzą poważne wątpliwości co do oceny istnienia
w sprawie sztucznych warunków przez pryzmat prowadzonego przez organ postępowania dowodowego. Z treści art. 187 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA należy do uprawnień tegoż sądu, jeżeli wyłoni się ono przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Natomiast przepis art. 109 p.p.s.a. nie przewiduje powyższej przyczyny jako podstawy do odroczenia rozprawy przed sądem I instancji.
Odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzut oparty na naruszeniu art. 29 ustawy o Agencji jest oczywiście nieuzasadniony. Przepis ten określa bowiem kompetencję ARiMR do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, takich między innymi jak płatności w przedmiotowej w sprawie. Jak już wyżej wskazano, postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest samodzielnym, odrębnym postępowaniem, wszczynanym w celu ustalenia wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności, wypłaconych podmiotom z funduszy wskazanych w tym przepisie.
Jeśli więc ustalono, że spółka nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu w związku ze stworzeniem przez P.M. sztucznych warunków skierowanych na pozyskanie korzyści finansowych sprzecznie z celami wsparcia, to płatności ONW wypłacone jej za 2008 rok były przyznane nienależnie. Zasadnie więc Kierownik ARiMR 11 czerwca 2019 r. wszczął z urzędu niniejsze postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wobec następcy prawnego spółki - [...]sp. z o.o.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że 23 października 2018 r. w KRS prowadzonym dla [...]został dokonany wpis dotyczący połączenia spółki [...]sp. z o.o. z siedzibą w [...] z innymi spółkami, m.in. [...]sp. z o.o. z siedzibą w [...]. W myśl natomiast art. 493 § 1 i § 2 K.s.h. spółka przejmowana albo spółki łączące się przez zawiązanie nowej spółki zostają rozwiązane, bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, w dniu wykreślenia z rejestru. Połączenie następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby, odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej (dzień połączenia). Wpis ten wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki,
z uwzględnieniem art. 507.
Należy więc zgodzić się z organem odwoławczym, że skoro wpis o połączeniu
w rejestrze spółki przejmującej nastąpił 23 października 2018 r. (wpis nr 13), to tym samym z tym dniem [...]sp. z o.o. utraciła byt prawny. Połączenie spółek nastąpiło w trybie uproszczonym przewidzianym w art. 516 § 5 i § 6 K.s.h. i na podstawie art. 516 § 1 K.s.h., tj. bez powzięcia uchwały (art. 506 K.s.h.) i bez zmiany umowy spółki.
Stosownie zaś do art. 494 § 1 K.s.h. (zasada sukcesji generalnej) spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Tym samym z dniem połączenia (23 października 2018 r.) [...]sp. z o.o. stała się następcą prawnym [...]sp. z o.o. Zatem obowiązek zwrotu przedmiotowych płatności obciąża podmiot, który przejął spółkę. Dlatego też Kierownik ARiMR 11 czerwca 2019 r. wszczął wobec [...]- następcy prawnego [...]sp. z o.o. postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, przyznanych na mocy decyzji nr [...]z 25 czerwca 2009 r. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone [...]sp. z o.o. za potwierdzeniem odbioru w dacie 13 czerwca 2019 r.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się m.in. do oceny, czy
w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności ONW za rok 2008. W tym zakresie Dyrektor ARiMR zasadnie wyjaśnił, że
w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kwoty 2.527,48 zł dotyczy płatności wypłaconej za rok 2008, co do której zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014
z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania
i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r., str. 48), kwestię dochodzenia kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 73 ust. 4
i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. Jednocześnie należy stwierdzić, że rozporządzenie to, stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie Komisji 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (a zatem do płatności za 2008 rok, jak w niniejszej sprawie).
Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy
a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze
o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.
Dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, dla której z kolei istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie podmiotu, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to prawo istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy
w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.
Natomiast w złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.
Jak wynika z powyższego przepisu zasadą jest dziesięcioletni termin przedawnienia, a termin skrócony dotyczy sytuacji wyjątkowej, gdy przyjmujący płatność nienależną działał w dobrej wierze. Istnienie dobrej wiary należy przy tym przyjąć w odniesieniu do osoby, która winna posiadać stosowne kwalifikacje do obiektywnej, starannej oceny stanu rzeczy.
Zdaniem Sądu organy ARiMR w przedmiotowej sprawie prawidłowo przyjęły, że nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta. Przyznanie spółce płatności ONW za 2008 rok wynikało bowiem z zamierzonego działania P.M., nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Nie nosiło więc znamion "dobrej wiary". P.M. jako wspólnik i Prezes Zarządu [...]sp. z o.o., składając wniosek o płatność ONW za 2008 rok, znał zasady przyznawania takich płatności i nie powiadomił organu o żadnym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne płatności. Tym samym skarżąca, jako następca prawny spółki, nie może powoływać się na przedawnienie, tj. upływ 4 lat od daty płatności, przy założeniu działania w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 zdanie 2 rozporządzenia Komisji 796/2004).
Tak samo nie ma zastosowania do okoliczności ustalonych w sprawie niniejszej przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności stosuje się jedynie wówczas, gdy o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przepisie tym istotne jest więc wykazanie "pomyłki organu", "błędu", który nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Takie okoliczności w sprawie nie zostały wykazane, natomiast bezspornie zebrany materiał dowodowy pozwala przyjąć, że działania P.M. były w pełni świadome i nakierowane na "obejście" prawa w celu uzyskania korzyści finansowych.
W konsekwencji należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez następcę prawnego spółki kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004. Natomiast bezsporne jest, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z 11 czerwca 2019 r. zostało stronie, tj. GPR, doręczone 13 czerwca 2019 r., a więc nastąpiło przed upływem 10 lat od daty płatności, która miała miejsce 16 lipca 2009 r.
W przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika
o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (art. 73 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji 796/2004).
Stosownie do art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 t.j., dalej: Ordynacja podatkowa) w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. Z kolei stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych wynosiła: od 9 października 2014 r. 8% kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 r. oraz 4 stycznia 2016 r., publ. M.P. poz. 905 i poz. 20), od 9 lutego 2022 r. 8,5% kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Finansów
z dnia 10 lutego 2022 r., publ. M.P. poz. 220), od 9 marca 2022 r. 10% kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r., publ. M.P. poz. 339), zaś od 7 kwietnia 2022 r. 12% kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 8 kwietnia 2022 r., publ. M.P. poz. 398) i może ulec zmianie.
Co do zarzutu naruszenia przepisu art. 68 i art. 93 Ordynacji podatkowej wskazanego w skardze Sąd wyjaśnia, że przepisy te nie były podstawą wydania kontrolowanej decyzji. Kwestię przedawnienia w sprawie przedmiotowego zwrotu nienależnej płatności reguluje wyczerpująco przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, natomiast następstwo prawne po spółce regulują wskazane wyżej przepisy K.s.h.
Mając powyższe wywody na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę jako bezzasadną.