VIII SA/Wa 493/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-11-16
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanenadzór budowlanyzabytkowy dwórstan technicznywyłączenie z użytkowaniaKOWRPFZnastępstwo prawnewłasność nieruchomościKodeks postępowania administracyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję nakazującą wyłączenie z użytkowania zabytkowego dworu, uznając, że organy nadzoru nie zbadały prawidłowo statusu prawnego nieruchomości i adresata decyzji.

Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR) wyłączenie z użytkowania zabytkowego dworu z powodu jego złego stanu technicznego. KOWR wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji, argumentując, że nie jest właścicielem ani zarządcą nieruchomości, a organy nadzoru błędnie ustaliły go jako stronę postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że organy nie zbadały wszechstronnie kwestii własności nieruchomości i nie ustaliły prawidłowo adresata decyzji, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dotyczyła skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), który utrzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (MWINB) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB). PINB nakazał KOWR wyłączenie z użytkowania zabytkowego dworu z powodu zagrożenia bezpieczeństwa. KOWR wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji PINB, zarzucając jej skierowanie do podmiotu niebędącego stroną postępowania, argumentując, że nie jest następcą prawnym Państwowego Funduszu Ziemi (PFZ) w odniesieniu do tej nieruchomości, która mogła stać się własnością gminy. MWINB i GINB odrzucili te argumenty, uznając KOWR za następcę prawnego PFZ i właściciela nieruchomości. WSA uchylił zaskarżoną decyzję GINB oraz poprzedzającą ją decyzję MWINB. Sąd uznał, że organy nadzoru nie zbadały wszechstronnie kwestii podmiotowej decyzji, opierając się jedynie na informacji z rejestru gruntów i nie analizując przepisów dotyczących przejmowania mienia przez KOWR oraz możliwości przejścia nieruchomości na własność gminy lub Lasów Państwowych. Brak prawidłowego ustalenia strony postępowania stanowił podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nadzoru nie wykazały w sposób wystarczający, że KOWR jest następcą prawnym PFZ w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, co skutkuje błędnym ustaleniem strony postępowania.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że przepisy dotyczące KOWR nie regulują wprost następstwa prawnego po PFZ w taki sposób, jak po Agencji Nieruchomości Rolnych. Przejęcie mienia wymagało formalnego przekazania, a nie nastąpiło ex lege. Brak analizy przepisów dotyczących przejmowania nieruchomości przez KOWR oraz możliwości przejścia nieruchomości na własność gminy lub Lasów Państwowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności.

P.b. art. 68 § 1 pkt 1

Prawo budowlane

Nakaz wyłączenia z użytkowania obiektu budowlanego z powodu zagrożenia bezpieczeństwa.

u.g.n.r.SP art. 13 § 2

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu stają się własnością gmin.

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania.

k.p.a. art. 29

Kodeks postępowania administracyjnego

Kto może być stroną w postępowaniu.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy decyzji administracyjnej.

P.b. art. 61

Prawo budowlane

Adresat obowiązku w przypadku złego stanu technicznego obiektu.

u.g.n.r.SP art. 1

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Mienie Skarbu Państwa.

u.g.n.r.SP art. 2

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Mienie Skarbu Państwa.

u.g.n.r.SP art. 5 § 1-4

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Powierzenie KOWR wykonywania prawa własności do mienia Skarbu Państwa.

u.g.n.r.SP art. 12 § 1-3

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Dysponowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa przez KOWR.

u.g.n.r.SP art. 13 § 1

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Termin przejęcia przez KOWR praw i obowiązków.

u.g.n.r.SP art. 16 § 3

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Decyzje o przekazaniu nieruchomości.

u.g.n.r.SP art. 17 § 1

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Przekazywanie nieruchomości przez wojewodów.

u.g.n.r.SP art. 19

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

Protokół zdawczo-odbiorczy.

u.g.n. art. 11 § 1

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami

Statio fisci Skarbu Państwa.

u.g.n. art. 11a

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami

Statio fisci Skarbu Państwa.

ustawa o lasach art. 74 § 3

Ustawa o lasach

Przejście lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia z zasobów PFZ w zarząd Lasów Państwowych.

Przepisy wprowadzające KOWR art. 46 § 1-2

Ustawa z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa

KOWR jako następca prawny ANR i Agencji Własności Rolnej SP.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku.

Argumenty

Skuteczne argumenty

KOWR nie jest następcą prawnym PFZ w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, która nie została formalnie przekazana do Zasobu Własności Rolnej SP. Nieruchomość mogła stać się własnością gminy na mocy art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP. Nieruchomość mogła przejść w zarząd Lasów Państwowych na podstawie ustawy o lasach. Skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów nadzoru, że KOWR jest następcą prawnym PFZ i właścicielem nieruchomości. Argumentacja organów nadzoru, że decyzja PINB nie naruszała przepisów w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.

Godne uwagi sformułowania

Skierowanie decyzji administracyjnej do osoby niebędącej stroną w sprawie stanowi samodzielną, a zatem wystarczającą przesłankę stwierdzenia jej nieważności. Organy nadzoru nie zbadały wszechstronnie kwestii podnoszonej przez skarżącego, opierając się na informacji z rejestru ewidencji gruntów i budynków, bez dokładnej analizy przesłanki nieważnościowej z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skład orzekający

Renata Nawrot

przewodniczący

Iwona Szymanowicz-Nowak

sprawozdawca

Cezary Kosterna

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie stron postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących nieruchomości Skarbu Państwa, następstwo prawne po Państwowym Funduszu Ziemi, interpretacja przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej KOWR i nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, wymaga analizy konkretnych przepisów dotyczących przejmowania mienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii własnościowych nieruchomości Skarbu Państwa i następstwa prawnego, co jest istotne dla praktyki prawniczej. Sąd wykazał błędy proceduralne organów administracji.

Kto jest właścicielem zabytkowego dworu? Sąd administracyjny kwestionuje ustalenia organów nadzoru.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 493/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par 1 pkt 4, art. 28, art. 29
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 68 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3a
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2329
art. 12, art. 19, art. 13 ust. 2
Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 marca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia decyzji w sprawie nakazu wyłączenia z użytkowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 grudnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 marca 2023 r. znak: [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: GINB, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w W. (dalej: KOWR, skarżący, strona) od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: MWINB, organ I instancji) z 21 grudnia 2022 r. Nr [...]
w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wyłączenia budynku z użytkowania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Stan faktyczny i prawny w przedmiotowej sprawie przedstawia się następująco:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w L. (dalej: PINB) decyzją z 5 września 2022 r. Nr [...], działając na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej: P.b.), w związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie stanu technicznego zabytkowego budynku dworu, zlokalizowanego na działce nr [...]
w miejscowości B., gmina C., nakazał KOWR wyłączenie z użytkowania ww. budynku dworu w terminie natychmiastowym, umieszczenie na obiekcie informacji o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia oraz zabezpieczenie przed dostępem osób postronnych. Poza tym na podstawie art. 108 k.p.a. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na zagrożenie życia i zdrowia mieszkańców obiektu oraz osób postronnych.
W uzasadnieniu decyzji PINB wskazał, że 18 maja 2022 r. przeprowadził kontrolę przedmiotowego budynku, podczas której stwierdzono, że jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu oraz zdrowiu osób postronnych. Po sprawdzeniu w Rejestrze Zabytków, prowadzonym przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ustalono, że widnieje w nim budynek dworu wraz z parkiem XIX, położony
w powiecie [...], gminie [...], w miejscowości B., nr rej. [...] z 5 marca 1982 r. PINB uzyskał również informację ze Starostwa Powiatowego w L. Wydział Geodezji, Kartografii, Katastru i Nieruchomości, że właścicielem działki nr [...]
w miejscowości B., gmina C. jest Skarb Państwa/Państwowy Fundusz Ziemi, który został rozwiązany. Ustalono nieuregulowany stan prawny nieruchomości.
W ocenie PINB stroną postępowania jest KOWR, który de facto jest następcą prawnym Państwowego Funduszu Ziemi (dalej: PFZ).
Od powyższej decyzji KOWR w terminie otwartym do złożenia odwołania pismem z 27 września 2022 r. wniósł o stwierdzenie nieważności w całości decyzji PINB z 5 września 2022 r. Nr [...], powołując się na art. 156 § 1 pkt 4 w związku
z art. 158 § 1 k.p.a. Decyzji PINB strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 28 i art. 29 w związku z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez błędne jej skierowanie do osoby niebędącej stroną, tj. do KOWR.
Uzasadniając wniosek KOWR podniósł, że jest państwową osobą prawną, będącą agencją wykonawczą w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.
o finansach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649, 2020 i 2473 oraz z 2020 poz. 284). Stosownie do art. 46 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624 ze zm., dalej: Przepisy wprowadzające KOWR) z dniem 1 września 2017 r. KOWR jest następcą prawnym Agencji Nieruchomości Rolnych (dalej: ANR). Następnie zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 514 ze zm., dalej: u.g.n.r.SP) Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa dysponuje KOWR na zasadach określonych w tej ustawie. W skład tego Zasobu wchodzą nieruchomości przejęte lub nabyte w trybie tej ustawy. Z przekazania mienia podmiot przekazujący
i KOWR sporządzają protokół zdawczo-odbiorczy (art. 19 u.g.n.r.SP). Sporządzenie takiego protokołu potwierdza przejęcie przez KOWR posiadania nad składnikami mienia znajdującymi się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (dalej: Zasób Własności Rolnej SP). Termin przejęcia przez KOWR praw i obowiązków wynikających z wykonania prawa własności w stosunku do mienia Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 1 i art. 2 u.g.n.r.SP, ustalony został na czas nie później niż do 30 czerwca 2000 r. (art. 13 ust. 1 ww. ustawy).
Z kolei zgodnie z art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP nieruchomości rolne nieprzekazane do Zasobu Własności Rolnej SP ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 16 ust. 3, lub nieprzekazane KOWR ostatecznymi decyzjami, o których mowa w art. 17 ust. 1,
w terminie określonym w ust. 1, stają się z mocy prawa własnością gmin, na terenie których są położone.
Skarżący stwierdził, że działka nr [...], położona w obrębie B., gmina C., nigdy nie została przekazana ostateczną decyzją do Zasobu Własności Rolnej SP, jak również KOWR nie posiada protokołu zdawczo-odbiorczego, ani żadnych innych dokumentów potwierdzających wykonywanie praw właścicielskich
w stosunku do nieruchomości, na której znajduje się zabytkowy budynek.
W związku z powyższym KOWR uznał, że PINB błędnie ustalił strony przedmiotowego postępowania oraz skierował decyzję do osoby/organu niebędącego stroną w sprawie. KOWR nie posiada bowiem żadnego interesu prawnego ani obowiązku w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Decyzją z 21 grudnia 2022 r. Nr [...] MWINB, działając na podstawie art. 156 § 1 oraz art. 157 § 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 P.b., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PINB z 5 września 2022 r. Nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, po przedstawieniu istoty postępowania nieważnościowego, nie uznał argumentacji strony, a tym samym nie stwierdził w decyzji PINB wystąpienia kwalifikowanych przesłanek skutkujących stwierdzeniem jej nieważności. MWINB wskazał, że kwestią bezsporną jest, iż przedmiotowy budynek jest w nieodpowiednim stanie technicznym, co wynika z protokołu kontroli oraz załączonej dokumentacji zdjęciowej, Z uwagi na stwierdzone pęknięcia ścian, uszkodzenie i pęknięcie kolumn, ugięcia desek, ugięcia stropu, dziury w stropie, a także widoczne ślady po pożarze poddasza - niewątpliwie istnieje bezpośrednia groźba zawalenia ww. budynku. W sytuacji stwierdzenia, że wystąpiło niebezpieczeństwo zawalenia budynku, organ nadzoru budowlanego był zobligowany do wydania nakazu wyłączenia w całości budynku z użytkowania na podstawie art. 68 P.b. Przepis ten ma zastosowanie w wyjątkowych okolicznościach, wymagających od organów nadzoru budowlanego podejmowania zdecydowanych kroków w celu ochrony takich wartości, jak życie i zdrowie ludzkie.
Zdaniem organu I instancji PINB w swojej decyzji prawidłowo wskazał KOWR jako adresata obowiązku nałożonego na podstawie art. 68 P.b., uznając go za następcę prawnego PFZ. W tym zakresie MWINB powołał się na następującą treść art. 5 ust. 1-4 u.g.n.r.SP: ust. 1. Skarb Państwa powierza Krajowemu Ośrodkowi wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 (ust. 1); ust. 2. Krajowy Ośrodek, obejmując we władanie powierzone składniki mienia Skarbu Państwa, wykonuje we własnym imieniu prawa i obowiązki
z nimi związane w stosunku do osób trzecich, jak również we własnym imieniu wykonuje związane z tymi składnikami obowiązki publicznoprawne; ust. 3. Krajowy Ośrodek wykonuje w imieniu własnym prawa i obowiązki związane z mieniem Skarbu Państwa powierzonym Krajowemu Ośrodkowi po zlikwidowanym państwowym przedsiębiorstwie gospodarki rolnej, w tym również prawa i obowiązki wynikające
z decyzji administracyjnych; ust. 4. Mienie nabyte przez Krajowy Ośrodek ze środków własnych stanowi jego własność.
Poza tym MWINB zauważył, że wyjątek przewidziany w art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP dotyczy wyłącznie nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, znajdujących się
w użytkowaniu spółdzielni, osób fizycznych, a także innych niepaństwowych jednostek organizacyjnych, które pozostają nadal w ich władaniu na dotychczasowych warunkach do chwili zawarcia z Krajowym Ośrodkiem nowych umów, o których mowa
w rozdziałach 6 i 8 (art. 16 ust. 1 ww. ustawy). A zatem tylko do takich przypadków odnosi się wydanie decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 3 ww. ustawy,
a w konsekwencji tylko do tego typu nieruchomości ma zastosowanie regulacja z art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP. Jednocześnie organ I instancji podkreślił, że w art. 2 omawianej ustawy dokonano rozróżnienia na nieruchomości rolne (mienie) znajdujące się
w użytkowaniu określonych podmiotów oraz na nieruchomości rolne (mienie) znajdujące się w PFZ. Skoro zatem jako właściciel nieruchomości o nr ew. [...] figuruje PFZ, to KOWR jako następca prawny wszedł w jego prawa i obowiązki związane z przedmiotową nieruchomością.
W świetle powyższego nie można zatem uznać, aby adresat obowiązku został ustalony w sposób rażąco naruszający prawo, w szczególności art. 61 P.b., który jako adresata obowiązków określonych w rozdziale 6 tej ustawy wskazuje właściciela lub zarządcę.
MWINB nie dopatrzył się w badanej decyzji kwalifikowanej wady prawnej wskazanej w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdził, że do "rażącego naruszenia prawa" dochodzi, gdy decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa (zarówno prawa materialnego i procesowego, jak i przepisów o charakterze kompetencyjnym i ustrojowym), a treść przepisu bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu (m.in. wyrok NSA
w Warszawie z 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94). Druga linia orzecznicza wskazuje na wywołanie skutków niemożliwych do zaaprobowania w praworządnym państwie (por. wyrok NSA w Warszawie z 19 grudnia1991 r., sygn. akt III SA 1246/91). Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie i doktrynie stanowiskiem, o uznaniu naruszenia prawa za rażące decydują łącznie trzy przesłanki; oczywistość naruszenia prawa, charakter naruszonego przepisu oraz skutki gospodarcze i społeczne, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rażącej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Oznacza to, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to jest taki, który nie wymaga wykładni prawa. Natomiast skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu organu praworządnego państwa (wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04).
W związku z powyższym, ani oczywistość naruszenia przepisu, ani jego charakter nie są wystarczające do przyjęcia, że miało miejsce rażące naruszenie prawa. Obok oczywistego naruszenia prawa i charakteru naruszonego przepisu - jako kryterium rażącego naruszenia prawa - winny być również brane pod uwagę społeczno-gospodarcze skutki wywołane wadliwą decyzją.
Organ I instancji w konkluzji stwierdził, że decyzja PINB została wydana
z zachowaniem przepisów o właściwości, została podjęta w oparciu o właściwą podstawę prawną, nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa, nie dotyczy sprawy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną ani sprawy załatwionej w sposób milczący, nie została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była wykonalna w dniu jej wydania, jej wykonanie nie wywołałoby czynu zagrożonego karą, jak również nie zawiera wad powodujących jej nieważność z mocy prawa.
Od powyższej decyzji KOWR wniósł odwołanie, zarzucając jej naruszenie przepisów mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61 P.b. poprzez niewłaściwe ustalenie stron postępowania (adresatów decyzji), co skutkowało wydaniem decyzji w stosunku do KOWR jako podmiotu nieobciążonego obowiązkami określonymi w decyzji PINB.
W szerokim uzasadnieniu odwołania KOWR wskazał m.in., że do 30 czerwca 2000 r. przedmiotowa nieruchomość nie została przekazana do Zasobu Własności Rolnych SP w określonym ustawowo trybie, tj. ostateczną decyzją wojewody, zatem na mocy art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP stała się z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. własnością właściwej gminy. Zauważył, że nie ma w systemie prawa przepisu regulującego następstwo prawne KOWR w stosunku do PFZ. Z uwagi na to, że skarżący nie wszedł w jego prawa i obowiązki z mocy prawa, to też w takim trybie przedmiotowa nieruchomość nie weszła do Zasobu Własności Rolnej SP. Nie została tam także przekazana w trybie regulowanym u.g.n.r.SP.
Zdaniem KOWR, po wyeliminowaniu kompetencji strony w sprawie, organ prowadzący postępowanie w sprawie wyłączenia z użytkowania budynku dworu, zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości B., gm. C., powinien rozważyć uznanie za jego stronę (adresata decyzji) Gminę C. na podstawie art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP, ewentualnie S. L. (jako właściwą statio fisci Skarbu Państwa) na podstawie art. 11 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1889, dalej: u.g.n.).
Powołaną na wstępie decyzją z 24 marca 2023 r. znak: [...] GINB utrzymał w mocy decyzję MWINB z 21 grudnia 2022 r. Nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że nakaz z art. 68 ust. 1 pkt 1 P.b. powinien zostać skierowany do właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego.
W rozpatrywanej sprawie nakaz został nałożony na KOWR, będący następcą prawnym PFZ. GINB powtórzył wywody z decyzji organu I instancji, powołując się na przepisy art. 2 ust. 1 pkt 4, art. 5 ust. 1-4 oraz art. 13 ust. 1 u.g.n.r.SP. Zdaniem GINB
z kwalifikowaną wadą prawną decyzji wymienioną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy decyzja rozstrzyga o sytuacji prawnej podmiotu innego niż strona postępowania. Przez pojęcie "skierowanie decyzji" należy rozumieć określenie
w drodze decyzji praw i obowiązków oznaczonego podmiotu.
Organ II instancji wskazał, że przepis art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP dotyczy wyłącznie nieruchomości rolnych Skarbu Państwa znajdujących się w użytkowaniu spółdzielni, osób fizycznych, a także innych niepaństwowych jednostek organizacyjnych, które pozostają nadal w ich władaniu na dotychczasowych warunkach do chwili zawarcia
z KOWR nowych umów (art. 16 ust. 1 ww. ustawy). Przedmiotowego nakazu wyłączenia z użytkowania budynku nie można było zatem skierować do właściwej gminy.
W ocenie organu II instancji w rozpatrywanej sprawie decyzja nakazująca wyłączenie z użytkowania budynku dworu, zlokalizowanego na działce nr [...]
w miejscowości B., gm. C., rozstrzyga o sytuacji podmiotu będącego stroną postępowania, tj. KOWR, jako następcy prawnego PFZ, figurującego w rejestrze gruntów jako właściciel przedmiotowej działki, a więc nie została spełniona przesłanka
z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., obligująca organ do stwierdzenia nieważności decyzji. Badana decyzja nie jest również obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, ani żadną z innych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego), wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, której zarzucił naruszenie prawa mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj.:
1) art. 28 k.p.a. w związku z art. 1, 2, 5 i 13 ust. 2 u.g.n.r.SP oraz w związku z art. 61
i art. 68 ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez błędne uznanie, że skarżący jest następcą prawnym PFZ i jednocześnie właścicielem lub zarządcą obiektu budowlanego, obarczonego obowiązkami utrzymania go zgodnie z zasadami, o których mowa
w art. 5 ust. 2 P.b., oraz że przedmiotowego nakazu wyłączenia z użytkowania budynku nie można było skierować do właściwej gminy, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tychże przepisów;
2) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji GINB z 24 marca 2023 r., znak: [...] i jego niezastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy poprzedzających ją decyzji PINB oraz MWINB, zamiast odpowiednio stwierdzenia jej nieważności i uchylenia, skoro zostały one skierowane do podmiotu niebędącego stroną w sprawie;
3) art. 7 i art. 8 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, skutkujący podjęciem niezasadnej decyzji
o pominięciu właściwego Starosty oraz Lasów Państwowych jako potencjalnych zarządców działki ewidencyjnej nr [...], położonej w miejscowości B., gmina C., powiat [...], województwo mazowieckie.
W związku z powyższym skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji GINB oraz rozważenie stwierdzenia nieważności decyzji MWINB oraz decyzji PINB, ewentualnie ich uchylenie. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że GINB w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powielił argumentację PINB oraz MWINB w odniesieniu do rozważań poświęconych ustaleniu stron, dokonując wybiórczej interpretacji przepisów u.g.n.r.SP oraz pomijając argumentację KOWR powołaną w odwołaniu i wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji PINB.
Błędy w procesie stosowania prawa przez organ II instancji (i organy niższych instancji) polegają na:
- oparciu rozstrzygnięcia jedynie na obecnym brzmieniu art. 13 u.g.n.r.SP w kontekście nieobowiązywania art. 17 tej ustawy, do którego ten pierwszy odsyła, a tym samym niewzięciu pod uwagę jego wykładni historycznej, nakazującej przyjąć takie rozumienie interpretowanego tekstu prawnego, jakie wynika z toku ewolucji danej regulacji prawnej w czasie. Ma to niebagatelne znaczenie w sprawie, skoro uchylony art. 17 służył przez określony czasokres jego obowiązywania jako podstawa przeniesienia - w określonym trybie - nieruchomości rolnych z jednej masy majątkowej do drugiej, tj. z PFZ do Zasobu Własności Rolnej SP;
- bezpodstawnym pominięciu ustawowego (uregulowanego w uchylonym art. 17 u.g.n.r.SP) trybu przejmowania nieruchomości rolnych z PFZ do Zasobu Własności Rolnej SP, co następowało właśnie nie ex lege, jak sugeruje organ odwoławczy, a na podstawie ostatecznych decyzji wojewodów oraz protokołów zdawczo – odbiorczych;
- nieuprawnionym pomieszaniu instytucji masy majątkowej stanowiącej własność Skarbu Państwa z podmiotami mającymi za zadanie zarządzanie takimi masami,
a w konsekwencji stwierdzenie, że KOWR (ustawowo powołana osoba prawna) jest "następcą prawnym Państwowego Funduszu Ziemi".
W związku z powyższym organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję błędnie skierowaną do osoby/organu niebędącego stroną w sprawie, a w konsekwencji czego nieważną, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Podkreślono przy tym, że skierowanie decyzji administracyjnej do osoby niebędącej stroną w sprawie stanowi samodzielną, tj. wystarczającą przesłankę stwierdzenia jej nieważności. Tak więc bezprzedmiotowe są wywody GINB o braku wady decyzji w postaci rażącego naruszenia prawa.
Zdaniem KOWR organ II instancji pomija w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znaczenie faktów "przejęcia przez KOWR praw i obowiązków wynikających
z wykonania prawa własności" (zob. art. 13 ust. 1, art. 17a, art. 46 u.g.n.r.SP) oraz "obejmowania we władanie powierzonych składników mienia Skarbu Państwa" (zob. art. 5 ust. 2 u.g.n.r.SP) dla oceny prawnej, czy przedmiotowa nieruchomość weszła do Zasobu Własności Rolnej SP, a w konsekwencji czy KOWR nią dysponuje jako powiernik Skarbu Państwa (por. art. 12 ust. 3 u.g.n.r.SP). W ocenie strony GINB
w sposób nieuprawniony zrównuje "przekazywanie" nieruchomości KOWR do Zasobu Własności Rolnej SP z nabywaniem ich własności z mocy prawa. A przecież takie rozróżnienie wynika wprost z art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP. Ponadto przy wykładni tego przepisu organ odwoławczy pominął art. 17 ust. 1, skupiając się jedynie na art. 16 ust. 3. W konsekwencji doszedł do błędnych wniosków, że art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP. dotyczy wyłącznie nieruchomości rolnych Skarbu Państwa znajdujących się w użytkowaniu spółdzielni, osób fizycznych, a także innych niepaństwowych jednostek organizacyjnych.
Tymczasem pominięty art. 17 u.g.n.r.SP przez cały okres obowiązywania (od 22 listopada 1991 r. do 3 lutego 1993 r., następnie od 19 stycznia 1994 r. do 6 lutego 2003 r.) zobowiązywał właściwych terytorialnie wojewodów do przekazywania ówczesnej Agencji Własności Rolnej SP nieruchomości Skarbu Państwa, określonych w art. 1 i 2 u.g.n.r.SP, z zastrzeżeniem:
- nieruchomości rolnych Skarbu Państwa znajdujących się w użytkowaniu spółdzielni, osób fizycznych, a także innych niepaństwowych jednostek organizacyjnych (art. 16);
- nieruchomości rolnych przejmowanych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów szczególnych (art. 18),
- nabywania nieruchomości rolnych na własność Skarbu Państwa przez państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli wymaga tego realizacja zadań statutowych tych jednostek (art. 33).
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie wykazał, aby którakolwiek z ww. sytuacji miała miejsce.
W ocenie strony nietrafne jest twierdzenie GINB, zgodnie z którym KOWR jest następcą prawnym PFZ (podobnie jak Zasób Własności Rolnej SP nie jest następcą PFZ). Uzasadniając to "następstwo", GINB stawia znak równości pomiędzy funduszem jako masą majątkową a podmiotem będącym osobą prawną zarządzającym masą majątkową (na zasadzie powiernictwa).
W zakresie wykładni art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP skarżący podniósł, że organ II instancji błędnie pominął część dyspozycji tego przepisu, wskazywaną przez skarżącego zarówno we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji PINB, jak również w odwołaniu od decyzji MWINB, która została utrzymana w mocy przez zaskarżoną decyzję GINB, a odnoszącej się do art. 17 u.g.n.r.SP. Przejęcie przez Agencję Własności Rolnej SP (poprzednika prawnego skarżącego) praw i obowiązków wynikających z wykonywania prawa własności w stosunku do mienia, o którym mowa
w art. 1 i 2 ww. ustawy, w odniesieniu do nieruchomości PFZ, miało nastąpić na podstawie (prawomocnej) decyzji właściwego wojewody o ich przekazaniu Agencji (art. 17 ust. 1 ww. ustawy). Należy więc przyjąć, że konstrukcja art. 13 i art. 17 w powiązaniu z art. 5 u.g.n.r.SP uzasadnia tezę, że przejęcie przez Agencję Własności Rolnej SP praw i obowiązków wynikających z wykonywania przez Skarb Państwa prawa własności w odniesieniu do nieruchomości PFZ nie nastąpiło ex lege w dniu wejścia
w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1992 r.
Powołując się na art. 5 ust. 1 u.g.n.r.SP, organ odwoławczy pomija, że przepis ten samodzielnie nie może stanowić podstawy do nabycia przez KOWR (poprzednio ANR i Agencja Własności Rolnej SP) jakichkolwiek praw w stosunku do bliżej nieokreślonego mienia Skarbu Państwa. Konkretyzacja tej potencjalnej kompetencji następuje z chwilą przekazania KOWR mienia państwowego określonego w art. 1 i 2 u.g.n.r.SP do Zasobu Własności Rolnej SP.
Zasób Własności Rolnej SP tworzy mienie przejęte w trybie u.g.n.r.SP, co oznacza, że mamy do czynienia z instytucją przekazania i przejęcia mienia. Określenie momentu przejęcia jest o tyle istotne, iż z momentem objęcia składników mienia we władanie Agencja Własności Rolnej SP wstępowała w prawa i obowiązki z nimi związane (art. 5 ust. 2 ww. ustawy). Podstawą przekazania mienia Agencji stanowić mogły: 1) decyzje administracyjne, o których mowa w art. 14 ust. 3, art. 16, art, 17 i art. 18 ww. ustawy; 2) orzeczenia sądowe, o których mowa w art. 18 ww. ustawy, oraz 3) oświadczenia użytkownika wieczystego o zrzeczeniu się swego prawa (art. 17b ust. 3 ww. ustawy). Z przekazania mienia we wszystkich tych przypadkach sporządza się protokół zdawczo - odbiorczy (art. 19 ww. ustawy). Datą przekazania mienia była data sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, bądź inny moment określony
w protokole (por. Stanisław Prutis, Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa Komentarz i Orzecznictwo SN i NSA, Temida 2, Białystok 1997, str. 46).
Zatem, w ocenie skarżącego, Agencja Własności Rolnej SP uzyskiwała prawa wynikające z powiernictwa tylko w stosunku do mienia tworzącego Zasób Własności Rolnej SP, a mienie to musiało najpierw zostać przeniesione z PFZ jako masy majątkowej do Zasobu.
Ponadto organ odwoławczy nie rozważył uznania za adresata przedmiotowych obowiązków Starosty Lipskiego (jako właściwą statio fisci Skarbu Państwa), ani nie zbadał, czy przedmiotowa działka nr [...]ze względu na zalesienie (z map geoportalu wynika, że dotyczące prawie całości działki) stanowiła grunty przeznaczone do zalesienia. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 u.g.n.r.SP w skład Zasobu Własności Rolnej SP nie wchodzą grunty, w tym nieruchomości rolne znajdujące się w zarządzie Lasów Państwowych. Jak stanowi art. 74 ust. 3 zamieszczony w rozdziale 10 (Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe) ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, lasy i grunty przeznaczone do zalesienia, znajdując się z zasobach PFZ, przechodzą w zarząd Lasów Państwowych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej
i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Rozpatrując skargę według wyżej wskazanych reguł, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja w sposób istotny uchybia przepisom prawa mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy stwierdzić, że art. 156 § 1 k.p.a. nie ogranicza stwierdzenia nieważności jedynie do decyzji ostatecznych, a mówi o stwierdzeniu nieważności decyzji. Przyjmuje się więc, że stwierdzenie nieważności decyzji może dotyczyć zarówno decyzji ostatecznych, jak i nieostatecznych. Dlatego możliwe jest stwierdzenie nieważności zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony nieostatecznej decyzji organu
I instancji dotkniętej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Warunkiem wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest więc wcześniejsze wyczerpanie toku instancji. Fakt, że strona nie wniosła odwołania od decyzji organu
I instancji nie stanowi przeszkody do złożenia przez nią wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1874/09, publ. Legalis). Nie można bowiem pozbawiać strony prawa wyboru trybu przewidzianego w przepisach k.p.a.
Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdzie KOWR w terminie otwartym do wniesienia odwołania od decyzji PINB (do 28 września 2022 r.) złożył 27 września 2022 r. (data nadania na poczcie) wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., zarzucając skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną (naruszenie art. 28 i art. 29 k.p.a.).
Z wadliwością decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło określenie praw lub obowiązków podmiotu innego niż strona postępowania. Przez pojęcie "skierowanie decyzji" należy rozumieć określenie
w drodze decyzji praw i obowiązków oznaczonego podmiotu (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1943/20, publ. Lex nr 3573811). Skierowanie decyzji administracyjnej do osoby niebędącej stroną w sprawie stanowi samodzielną, a zatem wystarczającą przesłankę stwierdzenia jej nieważności.
Użyte w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. sformułowanie "osoba niebędąca stroną" powinno być interpretowane zgodnie z art. 28 k.p.a. i art. 29 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a., wskazującym, że elementem obligatoryjnym decyzji jest oznaczenie strony lub stron. Z treści art. 28 k.p.a. wynika, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda wykonania czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stronami mogą być osoby fizyczne
i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne
i organizacje społeczne – również jednostki nieposiadające osobowości prawnej (art. 29 k.p.a.).
Decyzja wydana na podstawie art. 68 P.b. jest adresowana do podmiotów,
o których mowa w art. 61 P.b. (właściciel lub zarządca obiektu).
Powyższe oznacza, że organy orzekające w niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji PINB z 5 września 2022 r., miały za zadanie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu wykazania, czy PINB prawidłowo ustalił adresata swojej decyzji wydanej na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1 P.b. w związku z art. 61 P.b. (nałożenie obowiązku związanego ze złym stanem technicznym zabytkowego obiektu).
Orzekając w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania ocenianej decyzji, a więc – co do zasady – opiera się na materiale dowodowym stanowiącym podstawę wydania inkryminowanej decyzji oraz na innych dowodach mających związek z tą decyzją, jeżeli mają one znaczenie w sprawie.
Skarżący co do zasady nie kwestionuje ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Natomiast zwraca uwagę, że jedynym dokumentem, na którym oparły się organy obu instancji (w tym również PINB), uzasadniając swoje decyzje w zakresie podmiotowym, jest informacja z rejestru ewidencji gruntów i budynków powiatu lipskiego dla działki nr ewid. [...], położonej w miejscowości B., gmina C., wskazująca Skarb Państwa/Państwowy Fundusz Ziemi jako właściciela przedmiotowej nieruchomości.
Z treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wynika, że organy orzekające uznały, że KOWR jest następcą prawnym PFZ, a więc wszedł w jego prawa i obowiązki jako właściciela przedmiotowej nieruchomości.
Tymczasem KOWR na każdym etapie postępowania nieważnościowego (we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji PINB, w odwołaniu od decyzji organu
I instancji, w skardze do Sądu), jak również w dwóch pismach kierowanych do Starosty L. (znak: [...] z 3 sierpnia 2022 r. oraz znak: [...] z 8 sierpnia 2022 r., zacytowanych w odwołaniu), podnosi, że przedmiotowa nieruchomość nie została przekazana do Zasobu Własności Rolnej SP, w związku z tym strona nie dysponuje tytułem własności do niej.
Zdaniem Sądu organy nadzoru nie zbadały wszechstronnie kwestii podnoszonej przez skarżącego, opierając się na informacji z rejestru ewidencji gruntów i budynków, bez dokładnej analizy przesłanki nieważnościowej z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Wszak
z uzasadnienia decyzji PINB wynika, że z jednej strony ustalono nieuregulowany stan prawny przedmiotowej nieruchomości, a z drugiej że KOWR jest następcą prawnym rozwiązanego PFZ. Sąd zauważa, że w uzasadnieniu decyzji PINB wskazano jedynie, że KOWR kontynuuje działalność ANR, która jest następcą Agencji Własności Rolnej SP, co wynika jasno z art. 46 ust. 1 i ust. 2 Przepisów wprowadzających KOWR. KOWR z dniem 1 września 2017 r. z mocy prawa wstąpił w ogół praw i obowiązków znoszonej ANR oraz Agencji Własności Rolnej SP. Takiej regulacji nie ma w systemie prawnym w odniesieniu do PFZ, aby można było dokonać prostego przełożenia, że KOWR z mocy prawa wszedł w prawa i obowiązki PFZ.
Z treści art. 12 ust. 1-3 u.g.n.r.SP wynika, że wprawdzie KOWR dysponuje Zasobem Własności Rolnej SP, ale w skład tego Zasobu wchodzi mienie Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy (w tym m.in. mienie znajdujące się
w PFZ), przejęte w trybie niniejszej ustawy. Nie można więc utożsamiać konstrukcji prawnej PFZ z regulacją prawną Zasobu Własności Rolnej SP (zob. uchwała Składu Pięciu Sędziów NSA z 18 września 1995 r., sygn. akt \/I SA 5/95, publ. CBOSA).
Z kolei art. 5 ust. 1 u.g.n.r.SP przewiduje, że Skarb Państwa powierza KOWR wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy. Jednak przepis art. 5 ust. 1 u.g.n.r.SP samodzielnie nie może stanowić podstawy do nabycia przez KOWR (poprzednio ANR
i Agencja Własności Rolnej SP) jakichkolwiek praw w stosunku do bliżej nieokreślonego mienia Skarbu Państwa. Konkretyzacja tej potencjalnej kompetencji następuje z chwilą przekazania KOWR mienia państwowego określonego w art. 1 i art. 2 u.g.n.r.SP do Zasobu Własności Rolnej SP. Z momentem objęcia składników mienia we władanie Agencja wstępowała w prawa i obowiązki z nimi związane (art. 5 ust. 2 ustawy). Podstawą przekazania mienia Agencji stanowić mogły: 1) decyzje administracyjne,
o których mowa w art. 14 ust. 3, art. 16, art. 17 i art. 18 ustawy; 2) orzeczenia sądowe, o których mowa w art. 18 ustawy, oraz 3) oświadczenia użytkownika wieczystego
o zrzeczeniu się swego prawa (art. 17b ust. 3 ustawy). Z przekazania mienia we wszystkich tych przypadkach sporządzało się protokół zdawczo-odbiorczy (art. 19 ustawy). Tak więc Agencja uzyskiwała prawa wynikające z powiernictwa tylko
w stosunku do mienia tworzącego Zasób Własności Rolnej SP, zatem mienie to musiało najpierw zostać przeniesione z PFZ jako masy majątkowej do Zasobu Własności Rolnej SP.
W tym miejscu Sąd wskazuje na zasadność zarzutu skargi w odniesieniu do pominięcia przez GINB wykładni części dyspozycji art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP
w odniesieniu do art. 17 tej ustawy, z której wynikało, że przejęcie przez Agencję (poprzednika prawnego KOWR) praw i obowiązków wynikających z wykonywania prawa własności w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 ustawy (m.in. mienie znajdujące się w PFZ), miało nastąpić na podstawie prawomocnej decyzji właściwego wojewody o ich przekazaniu Agencji (art. 17 ust. 1 ww. ustawy). Do przekazania ANR nieruchomości PFZ konieczna zatem była decyzja wojewody, która wywierała skutek konstytutywny. Przepis ten został uchylony ustawą z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 64), która weszła w życie z dniem 6 lutego 2003 r. (por. wyrok SN z 29 listopada 2017 r., sygn. akt II CSK 145/17, publ. OSNC-ZD 2018/4/62).
Analiza przepisów art. 13 i art. 17 w związku z art. 5 u.g.n.r.SP uzasadnia tezę, że przejęcie przez Agencję Własności Rolnej SP praw i obowiązków wynikających
z wykonywania przez Skarb Państwa prawa własności w odniesieniu do nieruchomości PFZ nie nastąpiło ex lege w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1992 r. (por. też wyrok NSA oz. w Krakowie z 8 listopada 1994 r., sygn. akt SA/Kr 2916/93, publ. CBOSA, teza 2 Komentarza do art. 2 u.g.n.r.SP pod red. Pawła Czechowskiego, publ. WKP 2018).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.g.n.r.SP przejęcie przez KOWR praw i obowiązków wynikających z wykonania prawa własności w stosunku do mienia PFZ nastąpi nie później niż do dnia 30 czerwca 2000 r. Z zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie wynika, aby organy nadzoru rozważały podnoszoną przez stronę okoliczność, że
w powyższym terminie przedmiotowa nieruchomość nie została przekazana ani do Zasobu Własności Rolnej SP, ani do KOWR w określonym ustawowo trybie, tj. ostateczną decyzją wojewody. KOWR nie posiada również protokołu zdawczo-odbiorczego, ani żadnego dokumentu potwierdzającego wykonywanie praw właścicielskich w stosunku do przedmiotowej nieruchomości.
Organy nadzoru nie zbadały, czy wobec przedmiotowej nieruchomości nie było prowadzone przez właściwego wojewodę postępowanie na podstawie art. 13 ust. 2 - 4 u.g.n.r.SP w przedmiocie nabycia z mocy prawa z dniem 1 lipca 2000 r. przez gminę, na terenie której jest ona położona (por. wyrok NSA z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt
I OSK 1293/21, publ. Lex nr 3506869). Przy czym w sytuacji braku takiej decyzji wydanej na podstawie art. 13 ust. 4 u.g.n.r.SP nie można uznać przejścia z mocy prawa na rzecz gminy nieruchomości rolnej na podstawie art. 13 ust. 2 u.g.n.r.SP (por. wyrok SN z 8 września 2011 r., sygn. akt III CZP 42/11, publ. Lex nr 898220).
W zaskarżonej decyzji brak jest również rozważań w odniesieniu do podnoszonej przez stronę w odwołaniu ewentualności uznania za adresata decyzji PINB Starosty L. (jako właściwego statio fisci Skarbu Państwa na podstawie art. 11 ust. 1 oraz art. 11a u.g.n.).
Organy orzekające w niniejszym postępowaniu nieważnościowym nie zbadały też pod kątem przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., czy przedmiotowa działka nr 513/1 ze względu na to, że z ogólnej jej powierzchni wynoszącej 2,9129 ha grunty zadrzewione i zakrzewione stanowią 2,7100 ha (a więc dotyczą prawie całości działki), nie była przeznaczona do zalesienia. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 u.g.n.r.SP w skład Zasobu Własności Rolnej SP nie wchodzą nieruchomości rolne znajdujące się w zarządzie Lasów Państwowych. Jak z kolei stanowi art. 74 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1356, dalej: ustawa o lasach) lasy i grunty przeznaczone do zalesienia, znajdujące się z zasobach PFZ, przechodzą w zarząd Lasów Państwowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy nadzoru orzekające
w niniejszej sprawie winny ponad wszelką wątpliwość wykazać, czy w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z kwalifikowaną wadą prawną decyzji PINB wymienioną
w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. czy decyzja ta rozstrzyga o sytuacji prawnej KOWR, czy też innego podmiotu, do którego powinna być skierowana (nałożenie obowiązków z art. 68 ust. 1 pkt 1 P.b.). Wykazanie powyższego wymaga pogłębionej (nie wybiórczej) analizy wskazywanych w uzasadnieniu przepisów prawa (u.g.n.r.SP, u.g.n., ustawy
o lasach, Przepisów wprowadzających KOWR), aby ustalić, czy KOWR jest właścicielem lub zarządcą obiektu zabytkowego, położonego na działce nr [...]
w miejscowości B., gmina C., który wymaga interwencji nadzoru budowlanego w trybie art. 68 ust. 1 pkt 1 P.b. W ramach rozważania wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w kontrolowanej decyzji PINB organy nadzoru winny zbadać, czy adresatem tej decyzji nie powinien być inny podmiot, tj. Gmina C., Starosta L. czy Lasy Państwowe. Uchybienia te należy kwalifikować jako naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy w związku z art. 28 i art. 29 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (punkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U z 2023 r. poz. 1935).
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wytyczne zawarte w treści uzasadnienia wyroku zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI