VIII SA/Wa 474/22

VIII SA/Wa 474/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Justyna Mazur
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Sławomir Fularski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej jako "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz.735, ze zm., dalej jako "Kpa") po rozpoznaniu odwołania I. S. (dalej też jako "skarżąca") od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy L. (dalej jako "organ I instancji") z [...] lutego 2022 r. nr [...]o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ojca – A. R., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
Wnioskiem z [...] stycznia 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią osobistej opieki nad niepełnosprawnym ojcem – A. R.. Na podstawie akt sprawy, w tym oświadczeń skarżącej znajdujących się w aktach sprawy oraz przeprowadzonego
w dniu [...] lutego 2022 r. przez pracownika socjalnego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że ojciec skarżącej – A. R.(lat [...], żonaty) posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2014 r. Z przedmiotowego orzeczenia wynika, że jest trwale całkowicie niezdolny do pracy oraz trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie powyższe oznacza, że ojciec skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności. W orzeczeniu nie wskazano, od kiedy istnieje niepełnosprawność.
W toku postępowania przez organem I instancji ustalono, że ojciec skarżącej jest po [...] ([...] lat temu), w 2021 r. przewrócił się i uległ poważnemu wypadkowi, przez miesiąc przebywał w szpitalu. Leczy się na [...], ma problemy ze [...] i [...] (w marcu 2022 r. ma zaplanowaną operację na [...]).[...] ma bezwładne, spuchnięte, ma [...] i jest bardzo [...]. Porusza się przy pomocy [...] i drugiej osoby. Wymaga stałej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach samoobsługowych, którą świadczy skarżąca. Ponadto ustalono, że ojciec skarżącej mieszka z żoną J. (lat [...]), z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Córka I. S. (lat [...]) mieszka w domu obok ze swoją rodziną, posiada lekki stopień niepełnosprawności. Pracownik socjalny potwierdził, że skarżąca sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad ojcem. Brat skarżącej L. R. mieszka w L., ma rodzinę, pracuje i nie jest w stanie zajmować się ojcem.
Organ I instancji decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] działając m.in. na podstawie art. 104, art. 107 Kpa, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21 lit. b, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 25, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu, informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) po rozpatrzeniu wniosku skarżącej orzekł o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia.
Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano, powołując się na stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w 2014 r., czyli po 25 roku życia, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b pkt 1 lub pkt 2 ww. ustawy. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji wskazano, że istnieje druga negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mianowicie osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim,
a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od powyższej decyzji odwołanie, w ustawowym terminie, złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy
o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 2, art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych
z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt K 38/13,
- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz
w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na zaniechaniu dokonania wykładni celowościowej oraz uznaniu, że pozostawanie przez A.R. w związku małżeńskim z J. R., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad A. R., wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie uwzględniając przy tym realnych i obiektywnych względów możliwości sprawowania opieki - wieku i stanu zdrowia małżonki,
Nadto autor odwołania zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80, art. 11 oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
SKO w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji wskazało, że niezasadnym była orzeczona przez organ I instancji odmowa przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z tego powodu, że niepełnosprawność jej ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy
o świadczeniach rodzinnych (tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia), albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 utraciło przymiot konstytucyjności. Na płaszczyźnie powyższego wyroku w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia lub po ukończeniu 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sądy podkreślają, że bezczynność ustawodawcy nie wykonującego zaleceń Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyżej powołanym wyroku, tj. brak nowelizacji lub uchylenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywołała skutek w postaci braku ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu. W tej sytuacji, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Następnie Kolegium przywołało treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128, art. 130, art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako: "k.r.o."). Podniosło, że według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A. R. jest żonaty, żona niewątpliwie zobowiązana jest więc do alimentacji przed skarżącą. Jedyną okolicznością wskazaną w ustawie
o świadczeniach rodzinnych wyłączającą obowiązek alimentacyjny żony jest posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności, którego małżonka A. R. nie posiada.
Organ odwoławczy zauważył, że kwestią sporną i zasadniczą w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy wobec faktu, iż ojciec skarżącej ma żonę, na której
w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, możliwe jest "przeniesienie" tego obowiązku na skarżącą, która jest córką A. R.. W kwestii zachowania kolejności obowiązku alimentacyjnego przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wypowiedziały się sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki z 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 742/17 oraz
z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18 - LEX nr 2638173). W tym ostatnim wyroku NSA stwierdził, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji
w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. W wyrokach tych sądy zajęły jednoznaczne stanowisko, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka będzie się legitymować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Ustawodawca uznał za konieczne, co wynika z wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby ocena czy współmałżonek nie jest w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była wyłącznie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, bowiem organy administracji publicznej orzekające w takich sprawach nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby im jednoznacznie zdecydować, że dane choroby czy schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.
Kolegium zauważyło, że żona A. R. w swoim oświadczeniu
z [...] lutego 2022 r. wskazała, że opiekowała się mężem, ale obecnie nie jest w stanie się nim opiekować, nie daje rady, ponieważ ma już swoje lata i jest bardzo schorowana. Wysiadł jej [...] i [...], gdyż mąż jest [...] i [...]. Mąż jest przez chorobę zestresowany i złośliwy w stosunku do niej i woli, jak córka przy nim wszystko zrobi, bo jest sprawniejsza i cierpliwsza. W tej zaś sytuacji, biorąc powyższe pod uwagę, zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przepisy ww. ustawy nie dają podstaw do orzekania na podstawie uznania administracyjnego
i wzięcia pod uwagę innych okoliczności niż podniesione w ustawie, w tym zmiany kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, co podnosi skarżąca
w odwołaniu.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych i obowiązujących przepisów prawnych, SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa w zakresie,
w jakim stanowi o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu nie spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Osoba wymagająca opieki pozostaje bowiem w związku małżeńskim,
a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pismem z [...] maja 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego wniosła skargę do tutejszego Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
I. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek ich błędnej wykładni polegającej na:
a) zaniechaniu dokonania przez organ wykładani celowościowej wymienionych powyżej przepisów, a tym samym pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych
i ograniczeniu się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy
o świadczeniach rodzinnych;
b) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji – A. R. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawny A. R. ma żonę – J. R., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad A. R. jako małżonkiem;
c) uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny małżonka względem wymagającego opieki drugiego małżonka bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki wobec ojca, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem matki, co z kolei doprowadziło do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
d) błędnym uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki J. R. oraz to, że obowiązek alimentacyjny żony wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki, bez względu na szczególne okoliczności, ma decydujące znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek jego błędnej wykładni polegającej na poprzestaniu przez organ na dokonaniu językowej wykładni ww. przepisu oraz zaniechaniu dokonania przez organ wykładni celowościowej
i systemowej wskazanego tego przepisu, co spowodowało niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez A. R. i brak legitymowania się przez jego małżonkę – J. R. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia.
II. przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się:
a) do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez J. R. opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia A. R., co skutkowało błędnym uznaniem, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do świadczeń alimentacyjnych stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej,
2. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się do dokonania wykładni literalnej przepisów ustawy
o świadczeniach rodzinnych, całkowicie pomijając przy tym cel tej ustawy. Powyższe ograniczenie się przez organ wyłącznie do wykładni językowej doprowadziło organy obu instancji do dokonania błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przez to do wadliwego przyjęcia, że fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że osoba wymagająca opieki ma małżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja jest niesłuszna, niesprawiedliwa i sprzeczna z celem ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych miał obowiązek odejść od sensu językowego przepisów, zaś istnienie takiego obowiązku organu potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt III CZP 8/07. Należy bowiem wskazać, że jeśli zastosowanie wykładni literalnej prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięganie do innych sposobów wykładni. Organy powinny były zatem podjąć próbę zinterpretowania norm prawnych odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2001 r. I KZP 22/01).
W ocenie skarżącej organ powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ww. ustawy powinny być odczytywane
z uwzględnieniem zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP oraz celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W ocenie Skarżącej w niniejszej sprawie Sąd rozpoznając przedmiotową skargę powinien dokonać wykładni rozszerzającej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, opartej na założeniu racjonalności ustawodawcy, w której dopuszczalne jest odstępstwo od tej racjonalności w sytuacji, gdy istnieją ważniejsze, niż literalne pojmowanie normy, zasady i wartości. Tym samym Sąd powinien wziąć pod uwagę nie tylko literalną treść przepisów, ale też przepisy Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1),
a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję SKO z [...] kwietnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z [...] lutego 2022 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
W ocenie Sądu, organy obu instancji słusznie uznały, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji. Do tej grupy osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki ma zastosowanie art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest jednak art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do treści art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny, to jest obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (dzieci) przed wstępnymi (rodzice), a wstępnych przed rodzeństwem. Przepis art. 129 k.r.o. reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego i jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.).
Z kolei z przepisu art. 130 k.r.o. wynika, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek krewnych tego małżonka. Reguła ta obowiązuje również w trakcie małżeństwa.
Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z art. 23 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
Prawidłowo organ odwoławczy w niniejszej sprawie zauważył, że kwestią sporną i zasadniczą jest rozstrzygnięcie, czy wobec faktu, iż ojciec skarżącej ma żonę, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny, możliwe jest "przeniesienie" tego obowiązku na skarżącą, która jest córką A. R..
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy zawarte w powołanych przez organ odwoławczy wyrokach sądów administracyjnych,
w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego z których to wynika, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki - uzyskuje dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej
w bliższej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka będzie się legitymować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Ustawodawca uznał bowiem za konieczne, co wynika z wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby ocena czy współmałżonek nie jest
w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była wyłącznie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, bowiem organy administracji publicznej orzekające w takich sprawach nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby im jednoznacznie zdecydować, że dane choroby czy schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.
Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że A. R. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki. Pozostaje on jednak w związku małżeńskim,
a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego też, w realiach niniejszej sprawy organy prawidłowo uznały, że skarżącej - jako córce - nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem ojca, przed obowiązkiem alimentacyjnym jego żony, która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki nad swoim mężem. W aktach sprawy nie znajdują się zaś dokumenty, z których wynikałoby, że istnieją obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że nie jest ona
w stanie wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego męża. Nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o niepełnosprawności i jest tym samym zdolna wypełnić obowiązek alimentacyjny. Zatem w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny małżonki. To małżonka jest bowiem, zgodnie z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w pierwszej kolejności zobowiązana do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skoro zatem skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz ojca, to nie mogła uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.
W tej zaś sytuacji, biorąc powyższe pod uwagę, zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przepisy ww. ustawy nie dają podstaw do orzekania na podstawie uznania administracyjnego i wzięcia pod uwagę innych okoliczności niż podniesione w ustawie, w tym zmiany kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, co podnosi skarżąca.
W związku z powyższym, prawidłowo SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa w zakresie, w jakim stanowi o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu nie spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Konkludując, należy zaaprobować stanowisko organów obu instancji, że
w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak
w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.