Orzeczenie · 2023-09-07

VIII SA/Wa 467/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2023-09-07

NSAAdministracyjneWysokawsa

pomoc społecznadom pomocy społecznejopłata za pobytzwrot należnościdecyzja administracyjnaprawo procesoweKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy społecznejtrudna sytuacja materialnaobowiązek alimentacyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta zobowiązującą skarżącego do zwrotu kwoty 33 702,41 zł z tytułu opłaty za pobyt jego babci w Domu Pomocy Społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał jako podstawę prawną art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 i art. 14 ustawy o pomocy społecznej, argumentując, że gmina poniosła koszty zastępczo i ma prawo dochodzić ich zwrotu. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów KPA i ustawy o pomocy społecznej, w tym błędną wykładnię art. 104 ust. 3 u.p.s. oraz brak uwzględnienia jego trudnej sytuacji materialnej i braku więzi rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że decyzja ustalająca opłatę jest ostateczna, a postępowanie w sprawie zwrotu należności jest odrębnym postępowaniem. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że organy nie zbadały prawidłowo przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s., które pozwalają na odstąpienie od żądania zwrotu należności w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza gdy stanowiłoby to nadmierne obciążenie dla zobowiązanego. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem, a organ ma obowiązek pouczyć stronę o przysługujących jej uprawnieniach, czego w tej sprawie zaniechano. W aktach sprawy brak było stosownego pouczenia, a pismo skarżącego z wnioskiem o zwolnienie z opłat nie zostało należycie rozpoznane w kontekście możliwości odstąpienia od żądania zwrotu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

WSA podkreślił obowiązek organów administracji publicznej do aktywnego informowania stron o ich prawach i możliwościach procesowych, w szczególności w zakresie ubiegania się o ulgi (odstąpienie od żądania zwrotu należności, umorzenie, rozłożenie na raty) w sprawach dotyczących zwrotu świadczeń z pomocy społecznej. Orzeczenie wskazuje na konieczność kompleksowego traktowania wniosków strony i interpretowania ich w świetle zasad postępowania administracyjnego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji zobowiązanych do zwrotu opłat za pobyt w DPS, ale zasady dotyczące pouczania i rozpatrywania wniosków o ulgi mają szersze zastosowanie w postępowaniu administracyjnym.

Zagadnienia prawne (3)

Czy organ administracji ma obowiązek rozważyć możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w DPS w szczególnie uzasadnionych przypadkach, nawet jeśli strona nie złożyła formalnego wniosku w tym trybie, ale wskazała na swoją trudną sytuację materialną?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek pouczyć stronę o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu należności i rozważyć tę kwestię w ramach jednego postępowania, nawet jeśli strona nie złożyła formalnego wniosku, ale wskazała na swoją trudną sytuację materialną.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem. Organ ma obowiązek pouczyć stronę o przysługujących jej uprawnieniach, w tym o możliwości złożenia wniosku na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., i rozważyć tę kwestię, nawet jeśli strona nie złożyła formalnego wniosku, ale wskazała na trudną sytuację materialną.

Czy okoliczności dotyczące braku więzi emocjonalnej z osobą umieszczoną w DPS lub jej nieodpowiedzialności wobec zobowiązanego mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez gminę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy dotyczące braku więzi emocjonalnej lub nieodpowiedzialności dotyczą możliwości zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt, a nie obowiązku zwrotu gminie opłat wniesionych zastępczo.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że przepisy art. 64 pkt 2 i art. 64a u.p.s. umożliwiają zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt w DPS, ale nie dotyczą zwolnienia z obowiązku zwrotu gminie odpłatności wniesionej zastępczo.

Czy decyzja o zwrocie należności za pobyt w DPS może być wydana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s., gdy gmina poniosła koszty zastępczo?

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli osoba zobowiązana nie wywiązuje się z obowiązku opłaty, gmina może dochodzić zwrotu poniesionych wydatków na drodze administracyjnej poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.

Uzasadnienie

SKO argumentowało, że skoro obowiązek członków rodziny wynika z ustawy, to w przypadku uchylania się od niego, gmina może egzekwować zwrot wydatków na drodze administracyjnej, wydając decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta R. zostały uchylone.

Przepisy (13)

Główne

u.p.s. art. 61 § ust. 3

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 104 § ust. 3

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 104 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Przewiduje możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności, umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza gdy żądanie zwrotu stanowiłoby nadmierne obciążenie dla osoby zobowiązanej.

Pomocnicze

u.p.s. art. 61 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1