VIII SA/Wa 461/18

VIII SA/Wa 461/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Justyna Mazur
Marek Wroczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
I OSK 622/19 - Wyrok NSA z 2022-01-28
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 8 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 156 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
art. 2
Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Starszy referent Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. w Radomiu sprawy ze skarg B. K. i W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargi.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018 roku, nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako Minister) biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2016 roku, poz. 23 ze zm. dalej jako k.p.a.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 roku o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (DZ.U z 2017 roku, poz. 935) po rozpatrzeniu wniosków B. K. i W. K. o ponowne rozpoznanie sprawy – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...]listopada 2016 roku, nr [...].
Podstawą rozstrzygnięcia były poczynione ustalenia faktyczne i ocena prawna.
Decyzją z dnia [...]września 1970 roku, nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (dalej jako PPRN) orzekło o przejęciu od M. K. na własność Państwa bez odszkodowania jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...].
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej jako PWRR) decyzją z dnia [...] lipca 1971 roku, nr [...],[...], po rozpatrzeniu odwołania M.K. uchyliło zaskarżoną decyzję PPRN w [...] z dnia [...] września 1970 roku podnosząc w uzasadnieniu, że grunty wchodzące w skład przejętego gospodarstwa zostały zagospodarowane jesienią 1970 roku oraz wiosną 1971 roku.
Następnie decyzją z dnia [...] listopada 1972 roku, nr [...]w [...] ponownie orzekło o przejęciu na własność państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego M. K. o powierzchni [...] ha, składającego się z działek nr ew. [...] i [...], położonego we wsi [...].
Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją PWRR w [...] z dnia [...] stycznia 1973 roku, nr [...].
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2012 roku o stwierdzenie nieważności decyzji PWRR w [...] z dnia [...] listopada 1972 roku wystąpili następcy prawni M.K. – B.K. i W.K..
Decyzją z dnia [...] listopada 2013 roku, nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w [...] z dnia [...] listopada 1972 roku oraz utrzymującej ją w mocy decyzji PWRN w [...] z dnia [...]stycznia 1973 roku, a następnie po rozpoznaniu wniosku B. K. i W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2014 roku, nr [...] utrzymał swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] listopada 2013 roku w mocy.
Prawomocnym wyrokiem z dnia [...]lipca 2014 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 4443/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi B. K. i W. K. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2016 roku,
nr [...] Minister ponownie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji PWRN w [...] z dnia [...] stycznia 1973 roku oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN w [...] z dnia [...]listopada 1972 roku.
Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili B.K. i W.K..
Organ wskazał, że WSA w Warszawie w wyroku z dnia 22 lipca 2014 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 443/14, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra wskazał, że organ ponownie rozpoznając sprawę winien wyjaśnić:
- kwestię ewentualnego podziału gospodarstwa w kontekście zapisu w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako współwłaściciele gospodarstwa rolnego o powierzchni zbliżonej do pomniejszonej o przejętą na rzecz państwa figurują spadkobiercy M.K.;
- czy przejęte grunty odpowiadają obowiązującej wówczas definicji gospodarstwa rolnego;
- czy las zajmujący ok. 1/3 powierzchni stanowił lub mógł stanowić zorganizowaną całość z resztą nieruchomości;
- czy faktycznie wskazana podczas oględzin z dnia [...]września 1972 roku część nieruchomości była nieużytkowana od dwóch lat.
Minister podniósł, że podstawą materialnoprawną kontrolowanych
w postępowaniu nieważnościowym decyzji był art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku
o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U nr 39, poz. 174 ze zm. dalej jako ustawa) w związku z § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 roku w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (DZ.U nr 39, poz. 198, dalej jako rozporządzenie). W myśl powołanych przepisów istniała możliwość przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez odszkodowania i w stanie wolnym
od obciążeń, jeżeli:
- na gospodarstwie tym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym;
- gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę.
W ocenie organu grunty przejęte od M.K. stanowiły gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych( DZ.U z 1972 roku, nr 31, poz. 215 dalej jako rozporządzenie z 1964 roku), który to przepis za gospodarstwo rolne uznawał wszystkie należące do tej samej osoby(osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 2 ust.2 tegoż rozporządzenia do gospodarstwa rolnego zaliczało się również lasy i grunty leśne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.
Za uznaniem, że grunty przejęte od M.K. stanowiły gospodarstwo rolne przemawia okoliczność, że grunty te składały się zarówno z użytków ornych oraz lasu i dawały możliwość zorganizowania na nich produkcji rolnej.
Las o powierzchni [...] ha wchodzący w skład tych nieruchomości stanowił lub mógł stanowić zorganizowaną całość z resztą nieruchomości. Działka leśna bezpośrednio sąsiadowała z gruntami ornymi i oba rodzaje gruntów były we władaniu M.K..
Odnosząc się do zagadnienia się do gospodarstwa rolnego, które było
w posiadaniu M.K. to organ uznał, iż zostało ono wydzielone z dużego gospodarstwa rolnego A. L.( ojca M.K.) o pow. [...] ha, położonego w miejscowości [...]. Po śmierci dotychczasowego właściciela w 1954 roku został dokonany nieformalny dział spadku. W. L. i J. L. na przypadające na nie gospodarstwa rolne uzyskały w 1975 roku akty własności ziemi, a A. L.- spadkobierca po M. L. założył nową księgę wieczysta na gospodarstwo rolne wydzielone dla jego ojca M. L..
Gospodarstwo rolne, składające się z działek nr [...]– grunt orny oraz nr [...] – las, które przypadło M. K. zostało ujęte w ewidencji gruntów wsi [...] pod pozycja nr [...]i było traktowane jako odrębna wydzielona część z dużego gospodarstwa rolnego.
Organ zauważył, że centrum życiowe rodziny K. zlokalizowane było w [...], oddalonym o 25 km od wsi [...], syn był studentem, a córka uczęszczała do szkoły średniej. Taki stan rzeczy przemawia za uznaniem, że M. K. opuściła przedmiotowe gospodarstwo i przynajmniej w większej części nie angażowała się w jego prowadzenie.
Zdaniem organu przedmiotowe gospodarstwo rolne należące do M.K. w przeważającej części nie było uprawiane, co wynika z protokołu kontroli z [...]września 1972 roku. Protokół wskazywał, że w gospodarstwie rolnym w zakresie gruntów ornych obszar o powierzchni [...] ha od dwóch lat leży niezagospodarowany. Na powierzchni ok. [...] ha w 1971 roku była dokonana orka i od tego czasu grunt pozostaje niezagospodarowany. Na powierzchni ok.1 ha posiana została w 1972 roku seradela (skoszona i niezebrana), zaś na powierzchni ok. [...] ha był owies. Po zebraniu owsa nie dokonano żadnych czynności uprawowych.
Organ odnosząc się do protokołu z [...]czerwca 1971 roku, gdzie wskazano,
że wszystkie grunty są uprawione, podnosił, że wskazany protokół został sporządzony w następstwie skierowania do M.K. pisma PWRN w [...] z dnia [...] listopada 1970 roku w którym podniesiono, że organ jest skłonny uchylić decyzję PPRN w [...] z dnia [...] września 1970 roku i odstąpić od przejęcia gospodarstwa, jeżeli M. K. należycie uprawi i obsieje wszystkie grunty orne oraz będzie na nich stosować zabiegi agrotechniczne. Po uchyleniu decyzji z dnia [...]września 1970 roku decyzją PWRN w [...] z dnia [...]lipca 1971 roku M. K. przestała się interesować swoim gospodarstwem. Nadto treść protokołu z dnia [...]października 1972 roku koresponduje z informacjami zawartymi w protokołach przesłuchań S. S. i J. L..
Organ nie podzielał zarzutów B. K. i W. K., że organ ponownie rozpoznając sprawę nie wykonał wytycznych wynikających z wyroku WSA w Warszawie.
Zdaniem organu analiza przedmiotowych decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego M.K. nie pozwala uznać, iż zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o tę przesłankę niezbędne jest stwierdzenie oczywistego naruszenia normy prawnej prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie. W warunkach omawianej sprawy, w świetle zebranego materiału dowodowego, brak jest podstaw do przyjęcia, że przejmując gospodarstwo rolne M.K. na własność Państwa jako opuszczone dopuściły się takiego naruszenia. Nie zaistniały zdaniem organu również inne przesłanki do stwierdzenia nieważności kontrolowanych decyzji, określone w art. 156 § 1 k.p.a.
Skargi na decyzję Ministra złożyli B.K. i W.K..
B.K. w swojej skardze zarzucała naruszenie:
- art. 21 w związku z art. 64 ust.1 -3 oraz art. 77 ust.1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady prawa własności i dziedziczenia, wynagrodzenia za szkodę przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej oraz odpowiedzialności odszkodowawczej;
- art. 92 Konstytucji RP poprzez przekroczenie umocowania ustawowego przez Radę Ministrów, zakreślonych w art. 1 ust.3 pkt 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną
i osadnictwem rolnym (DZ.U nr 32, poz. 161) polegające na dowolnym
i niedookreślonym zdefiniowaniu gospodarstw rolnych uważanych za opuszczone, pominięciu trybu ujawniania przejętych nieruchomości w księgach wieczystych, a także odpowiedzialności właściciela za zniszczenia;
- art. 2 ustawy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, bowiem przedmiotowa nieruchomość nie była samoistnym gospodarstwem rolnym, a była współwłasnością
w częściach ułamkowych i nie mogła być opuszczona przez właściciela bowiem nie było budynku mieszkalnego;
- § 1 i 2 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie gdyż przedmiotowa nieruchomość nie podpada pod przepis bowiem M. K. była współwłaścicielem ułamkowym gospodarstwa rolnego nr [...], a większa część gospodarstwa nr [...], jak również wywłaszczonych dwóch działek było zagospodarowane w ponad 50%;
- § 2 ust.1 i 2 rozporządzenia z 1964 roku poprzez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie, gdyż przedmiotowa nieruchomość jak i przynależny do niej las nie stanowiły gospodarstwa rolnego, bowiem nie spełniała cech opisanych tym przepisem;
- art. 6 -10, art. 77, art. 80, art. 107 k.p.a.
W.K. w swojej skardze wskazał, że zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie przepisów wyartykułowanych w skardze złożonej przez B. K..
W uzasadnieniach obu skarg wskazuje się na niewypełnienie obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. – wskazań co do dalszego postępowania. Zdaniem skarżących organ nie ustalił wszystkich stron postępowania, ponieważ współwłaścicielami gospodarstwa rolnego nr [...]we wsi [...] byli oprócz M.K. wszyscy wymienieni w księdze wieczystej nr [...], z których oprócz skarżących żyje A. L. – spadkobierca po M. L.. Osoby wymienione w decyzji tj. G., J. oraz M. K. stali się stronami dopiero gdy weszli w posiadanie części gospodarstwa nr [...].
Podnosili, że zapis w księdze wieczystej nr [...]nie został zmieniony i dalej skarżący figurują w księdze wieczystej jako współwłaściciele. W ocenie skarżących
w sytuacji gdy nie było zgodnego z prawem działu spadku po zmarłych rodzicach, to nie można przyjąć, iż zostały wydzielone samodzielne gospodarstwa rolne, w tym gospodarstwo rolne M.K.. Dowodem na istnienie takiego samodzielnego gospodarstwa nie mogły być zapisy w rejestrach gruntów, zwłaszcza, że księdze wieczystej figuruje ,,duże’’ gospodarstwo rolne, które jest przedmiotem współwłasności.
Podnosili, iż przesłanka z art. 2 ustawy - opuszczenia gospodarstwa winna odnosić się do całego gospodarstwa rolnego nr [...]. Niewątpliwie w dacie wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości gospodarstwo było uprawiane przez mieszkające
w [...] siostry ich matki – W. i J. L.. Nadto skarżący często odwiedzali i pomagali w pracach w gospodarstwie. M. K. z dziećmi i mężem mieszkała zaledwie 25 km od wsi [...] i nie stanowiło to przeszkody w zarządzaniu i gospodarowaniu ziemią, wspólnie z siostrami i bratem M.. Nadto skarżący W.K. jako osoba pełnoletnia brał czynny udział w latach 1970 - 72 w gospodarowaniu, mieszkał u sióstr matki, zajmował się uprawą ziemi. Na przejętej nieruchomości nie było budynków mieszkalnych i gospodarczych wobec tego zarzut, że M. K. nie mieszkała na tej nieruchomości był nieuprawniony.
W tej sytuacji nie mogło być mowy o spełnieniu przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego.
Skarżący podnosili, że organ arbitralnie przyjął, że nieruchomości, które zostały ,,geodezyjnie‘’ przypisane M.K. stanowiły gospodarstwo rolne. Odwołali się do definicji gospodarstwa rolnego zawartego w § 2 rozporządzenia z 1964 roku, gdzie za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami o obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nieruchomość, z której wywłaszczono ich matkę zawierała jedynie ziemię, w tym część leśną. W świetle powołanej wyżej definicji gospodarstwa rolnego nieuprawnione jest twierdzenie, że wywłaszczone nieruchomości stanowiły gospodarstwo rolne. Nieuprawnionym jest zaś twierdzenie, że brak któregoś z elementów nie oznacza, ze nie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym. Gospodarstwo rolne przestaje być zorganizowaną całością, jeżeli brak jednego z elementów o którym mowa w definicji z rozporządzenia z 1964 roku, ponieważ uniemożliwia prowadzenie normalnej działalności w zakresie produkcji rolnej lub hodowlanej.
Skarżący zarzucali, iż błędne jest stanowisko organu, iż większa część nieruchomości wywłaszczonej była niezagospodarowana. Taki wniosek zdaniem skarżących nie może zostać wyciągnięty z protokołu kontroli z dnia [...]września 1972 roku. Organ nie zauważył, że cała powierzchnia nieruchomości M.K. wynosiła [...] ha. W związku z czym niezagospodarowanie [...] ha nie stanowiło więcej niż 50% powierzchni gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargi organ wnosił o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1279 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.) rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przede wszystkim należy zauważyć i podkreślić, że zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego – postępowania
w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie czy decyzja nie została wydana z ciężkim kwalifikowanym naruszeniem prawa, enumeratywnie wyliczonym w art. 156 § 1 k.p.a. W tym trybie postępowania,
w którym ocenia się czy doszło do zaistnienia przesłanek nieważnościowych
nie prowadzi się na nowo postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny
czy zastosowano normy prawa materialnego do stanu faktycznego odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w tej normie.
Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, lecz przeprowadzeniem weryfikacji decyzji z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy decyzja jest dotknięta jedna z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a., a w tej konkretnej sprawie wady określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Jednocześnie w postępowaniu nieważnościowym nie wyklucza się prowadzenia innych dowodów niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym. Ustawodawca nie wprowadził zakazu prowadzenia nowych dowodów mających na celu ustalenie czy oceniane w tym postępowaniu orzeczenie rażąco narusza prawo. Z orzecznictwa sądów administracyjnych i piśmiennictwa wynika, że właściwy organ w postępowaniu nieważnościowym może prowadzić postępowanie dowodowe dla ustalenia czy podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji ma przymiot strony, a także w granicach sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.02. 2011 roku, sygn. akt II OSK 1645/10; z dnia 5.04.2013 roku, sygn. akt II OSK 2344/11).
Za utrwalone stanowisko należy uznać stanowisko, zgodnie z którym organ
w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym w sprawie stwierdzenia nieważności ma obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ocena, czy stan faktyczny przyjęty przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego materiału dowodowego.
W doktrynie jednoznacznie wskazuje się na rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 158 § 1 k.p.a. następuje na podstawie wyników czynności dowodowych postępowania prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Przesłankami przejęcia gospodarstwa rolnego bez odszkodowania na własność Państwa - na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy było rzeczywiste opuszczenie gospodarstwa, zakwalifikowanego do gospodarstw rolnych przez zaniechanie jego uprawiania w całości lub w większej części przez właściciela lub uprawnione przez niego osoby (wyrok SN z 24 maja 2012 r., II CSK 558/11, OSP 2013/9/92).
Z art. 2 ust. 1 ustawy wynika, że gospodarstwa rolne, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu [...] kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Przepis ten był wielokrotnie analizowany w orzecznictwie sądowym, spotykając się z jednolitą interpretacją. Zgodnie z nią, na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) mogło być przejęte każde opuszczone gospodarstwo rolne i nie miały żadnego znaczenia okoliczności i motywy zachowania właścicieli decydujących się na opuszczenie gospodarstwa, a organ administracyjny orzekający o przejęciu nie miał z kolei uprawnień do badania i oceny tych przyczyn (wyrok NSA z 18 września 1998 r., II SA 1108/98, Lex 41791; 2 września 2005 r., I OSK 26/05, Lex 1089827). Zastosowanie powołanej ustawy wymagało spełnienia wyraźnie określonych przesłanek, a więc koniecznie ustalenia, że przejmowane gospodarstwo ma cechy gospodarstwa rolnego oraz, że jest rzeczywiście opuszczone, a nie jest nieruchomością wskazującą tylko cechy opuszczenia (wyrok NSA z 17 grudnia 2010 r., I OSK 282/10, Lex 745198). Wystarczające do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem, zaś właściciel się nim nie interesuje, natomiast warunkiem przejęcia było spełnienie dwu przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci)
i zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części (wyrok NSA
z 14 września 2010 r., I OSK 1482/09, Lex 745043). Pomocą dla takiego stanowiska prawnego było określenie w § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, będącego aktem wykonawczym do ustawy z 1957 r. (art. 2 ust. 3 pkt 1 tej ustawy), że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, bądź użytkownika albo dzierżawcę. Stanowisko orzecznictwa wskazuje na dość surowe wymagania, które musiały zostać spełnione dla skuteczności zastosowania powołanych przepisów.
W ocenie Sądu podnoszone zarzuty w skargach nie znajdują usprawiedliwienia.
Zarzut, że doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. i organ ponownie rozpoznając sprawę nie zastosował się do wskazań sądu administracyjnego nie jest zasadny.
Faktycznie organ rozważył i ocenił, że przejęte nieruchomości rolne od M.K. wchodziły w skład gospodarstwa rolnego nr [...]o powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...], które stanowiło własność dziadka skarżących A. L., dla którego była urządzona księga wieczysta nr [...]. Jednocześnie ustalono, że po śmierci A.L. faktycznego działu spadku dokonały jego dzieci, przejmując w samoistne posiadanie wydzielone, mniejsze gospodarstwa rolne.
Fakt, iż każde z dzieci objęło w samoistne posiadanie swoje gospodarstwo znalazł potwierdzenie w ewidencyjnym wydzielenie tych gospodarstw, a w stosunku do sióstr M.K. skutkował wydaniem aktów własności ziemi na wydzielone gospodarstwa rolne. Należy zauważyć, iż zgodnie z § 6 ust.2 rozporządzenia jeśli jest mowa o właścicielu gospodarstwa, rozumie się przez to również posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze. Z tego względu stanowisko, iż M. K. była tylko jedną ze współwłaścicieli gospodarstwa nr [...], a nie miała samodzielnego gospodarstwa rolnego nie jest trafne.
Nieruchomości rolne należące do M.K. pomimo, iż nie posiadały zabudowań, ani inwentarza spełniały wymogi definicji gospodarstwa rolnego w świetle rozporządzenia z 1964 roku. Należy przyznać rację organowi, że cytowanego rozporządzenia w sposób niewątpliwy nie wynikało, że gospodarstwo rolne poza gruntami rolnymi musi zawierać jeszcze bezwzględnie budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy oraz zapasy( por. wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2014 roku, sygn. akt I OSK 1061/13). Natomiast niezbędnym składnikiem gospodarstwa rolnego musiały być nieruchomości rolne należące do tej samej osoby, stanowiące lub mogące stanowić zorganizowaną całość, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Nieruchomość orna i las pozostawały w ścisłym związku funkcjonalnym ze względu na wzajemne położenie i możliwość wykorzystania do szeroko rozumianej produkcji rolnej.
Organ rozpoznając sprawę wskazał, że w świetle dowodów zgromadzonych
w sprawie, a szczególnie protokołu kontroli z dnia [...]września 1972 roku PPRN
w [...] oceniał spełnienie przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego na własność państwa tj. opuszczenia gospodarstwa rolnego przez M. K. oraz nieuprawiania w całości lub w większej części oraz niepoddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym tych nieruchomości. Według organu istniały podstawy do oceny, iż zaszły przesłanki do przejęcia gospodarstwa na własność państwa i nie ma podstaw do stwierdzenia, iż decyzja w tym zakresie rażąco naruszała prawo, ani przepisów obowiązującej ustawy ani rozporządzenia, czy też rozporządzenia z 1964 roku.
Według protokołu ponad połowa gruntów ornych nie była poddawana zabiegom agrotechnicznym. Organ odniósł się także do wcześniejszego protokołu kontroli, który został sporządzony w 1971 roku i wyjaśnił dlaczego ustalenia faktyczne z późniejszego protokołu, pomimo ich sprzeczności z wcześniejszym protokołem dawały podstawę do uznania gospodarstwa rolnego M.K. za opuszczone.
W ocenie Sądu skarżący w swojej argumentacji rzeczywiście wskazują na wadliwe ustalenia faktyczne, i co za tym idzie błędne zastosowanie prawa materialnego, nie zauważając, że przedmiotowe postępowanie toczy się trybie nadzorczym.
W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji zasadniczo nie mogą być skutecznie podnoszone zarzuty, że kwestionowana decyzja została wydana mimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, dokonania wnikliwiej oceny dowodów i na podstawie wadliwych ustaleń faktycznych. Tego rodzaju naruszenia mogły być podnoszone na etapie zwykłego postępowania administracyjnego, ewentualnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, obejmującym kontrolę wydanych w postępowaniu zwykłym decyzji administracyjnych. Przedmiotem postępowania zwykłego administracyjnego jest sprawa administracyjna materialna, zaś przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest sprawa administracyjna procesowa. Niewątpliwie sprawy prowadzone w trybie nadzwyczajnym i wydawane w ich następstwie rozstrzygnięcia są bezpośrednio powiązane ze sprawą administracyjną materialną, ponieważ przesądzają o obowiązywaniu w obiegu prawnym decyzji rozstrzygającej sprawę administracyjną materialną, po jej uprzedniej analizie pod kątem zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie mniej wątpliwości, dotyczące ustalenia stanu faktycznego i gromadzenia materiału dowodowego mogą być usuwane jedynie w postępowaniu zwykłym odwoławczym, a nie w trybie nadzwyczajnym( por. wyrok NSA z 13 grudnia 2016 roku, syg.akt II GSK 1333/15, LEX nr 2205629).
W ocenie Sądu nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 21, art. 31 ust.3, art. 64, art. 77 oraz art. 92 Konstytucji RP( DZ.U z 1997 roku, nr 78, poz. 483 ze zm.) w związku z art. 1 ust.3 pkt ustawy. Nie można się zgodzić ze skarżącymi, że doszło do przekroczenia umocowania ustawowego w sprawie ustalenia warunków, w jakich gospodarstwa rolne( działki) uważane są za opuszczone przez właściciela. Przedmiotowe rozporządzenie w § 1 przedstawiało legalną definicję gospodarstwa rolnego opuszczonego i w żadnym stopniu nie przekraczało umocowania wynikającego z ustawy. Nadto należy zauważyć, iż podstawą do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz państwa stanowiły przepisy ustawy, które zostały uchwalone przez datą obowiązywania Konstytucji RP z 1997 roku. Dopiero więc urzędowe stwierdzenie niekonstytucyjności( w stosunku do ustaw może stwierdzić TK) spowodowałoby utratę mocy obowiązującej przepisu.
Nadto należy zauważyć, iż określona w art. 8 ust.2 Konstytucji RP zasada, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba, ze Konstytucja stanowi inaczej, oznacza, ze norma Konstytucji może stanowić podstawę prawną jeżeli jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na samoistne jej zastosowanie( wyrok SN z 8 stycznia 2009 roku, syg. akt I CSK 482/08).
Zdaniem Sądu zarzut naruszenia przepisów postępowania – art. 6-10, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. również nie znalazł swojego usprawiedliwienia. Organ przeprowadził pełne postepowanie wyjaśniające, dokonał oceny zebranego materiału dowodowego i ocena ta nie nosi znamion dowolności. Należy jeszcze raz podkreślić, iż postępowanie wyjaśniające w postępowaniu nieważnościowym ma charakter ograniczony.
Z tych też względów, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.