VIII SA/Wa 458/22

VIII SA/Wa 458/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Mazur
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1 i art. 145 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1-5, art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję w części ustalającej datę początkową świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2022 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania P.W. (dalej: "skarżący" lub "strona") uchyliło w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. z 22 lutego 2022r. (pkt 1) i przyznało P. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką B. W. w kwocie 2.119,00 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2022r. na czas nieokreślony (pkt 2).
Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:
W dniu 23 marca 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. matką B.W. ur. [...] stycznia 1940r.
Decyzją z 22 lutego 2022r. znak: [...] Burmistrz Gminy i Miasta P. odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność B.W. nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia.
Od powyższej decyzji skarżący w ustawowym terminie wniósł odwołanie, w którym to odwołaniu podniósł naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b, w zakresie w jakim został on uznany za niekonstytucyjny. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia od dnia 23 marca 2021 roku. Ponadto podniósł, iż został pozbawiony obecnie jakiegokolwiek świadczenia z uwagi na fakt, iż uchylono decyzję o przyznaniu zasiłku dla opiekuna i jednocześnie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie stosując się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji Kolegium z dnia 31 maja 2022 r.
SKO ustaliło, że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Decyzją z 31 maja 2021 r. znak: [...] SKO uchyliło decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. z 9 kwietnia 2021r. znak: [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną Matką i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium wskazało na możliwość złożenia wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jego wypłaty oraz zaleciło aby ponownie rozpatrując sprawę organ podjął rozstrzygnięcie z pominięciem części art. 17 ust. 1b ustawy dotyczącej wieku niepełnosprawnego.
Decyzją z 4 kwietnia 2022 r., znak: [...], SKO w R. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało P.W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B.W. w wysokości 2119,00 zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji uznał, że podstawią odmowy przyznania P.W. świadczenia pielęgnacyjnego nie może być art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej kwestii SKO odwołało się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym fakt powstania znacznej niepełnosprawności B.W. nie później niż do ukończenia 18 czy 25 roku życia nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto organ odwoławczy uznał, iż materiał dowodowy w rozpoznawanej sprawie, zgromadzony przez organ I instancji w postaci oświadczenia skarżącego złożonego pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, wywiad środowiskowy przeprowadzony przez specjalistę pracy socjalnej, orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji daje podstawy do uznania, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem sprawuje opiekę nad matką. Zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego powoduje w konsekwencji, że nie może on podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W świetle ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego i prawnego Kolegium stwierdziło, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne przy czym odniosło się również do zarzutów odwołania i wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mogło nastąpić od dnia 1 stycznia 2022 roku a nie tak jak wnioskuje skarżący od 23 marca 2021 roku z uwagi na fakt, iż z dniem 1 stycznia 2022 roku Burmistrz uchylił decyzję własną przyznającą zasiłek dla opiekuna decyzją z 10.01.2022 roku znak: [...]. Jak wskazało SKO decyzja ta nie została zaskarżona i stała się ostateczna.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:
1. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b poprzez błędną wykładnię i pominięcie prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasad konstytucyjnych, polegającą na przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna w okresie od 23 marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r., stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało błędnym uznaniem, że sam fakt przyznania i pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna ma decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także pominięciem normy art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także pominięciem reguł wynikających z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych co w konsekwencji doprowadziło do:
a) przyjęcia, że w sytuacji skarżącego w okresie od 23 marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. nie nastąpił zbieg prawa do zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego implikujący prawo wyboru jednego ze świadczeń w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego co przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna;
b) błędnego wniosku, iż nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonym okresie na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna pomimo wyraźnego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia;
c) braku rozważenia możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 23 marca 2022 r. do dnia 31 grudnia 2021 r w wysokości świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością zasiłku dla opiekuna;
d) załatwienia sprawy w sposób sprzeczny z interesem skarżącego.
Wniósł o zmianę w części decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 4 kwietnia 2022 roku dotyczącej okresu na jaki zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością zasiłku dla opiekuna od 23 marca 2021 r. tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką do dnia 31 grudnia 2021r. oraz przyznania w pełnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał m. in, że organ II instancji ustalił, że Skarżący spełnił wszelkie przesłanki do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego natomiast świadczenie pielęgnacyjne przyznał skarżącemu dopiero od dnia 1 stycznia 2022 r. a nie jak wnosił skarżący od dnia 23 marca 2022 r., od daty złożenia kompletnego wniosku. Ponadto podkreślił, iż SKO nie wskazało podstaw prawnych i nie uwzględniło przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyraźnie wskazuje iż "Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego". Dodatkowo według Skarżącego SKO pominęło art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż w przypadku zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Skarżący podkreślił, że w związku z tym składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyraził wolę wyboru świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy jak wskazuje Skarżący nie wziął pod uwagę, iż w dniu 23 marca 2021 roku Skarżący złożył oświadczenie w którym oświadczył, że chce zrezygnować z zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący podkreślił, że zgodnie z przepisami prawa, szczególnie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz aktualnego orzecznictwa NSA prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji skarżącego należy się od dnia złożenia wniosku o przyznanie tego prawa, dokonując wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z pobieraniem w tym okresie zasiłku dla opiekuna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli to naruszenie miało bądź mogło mieć - istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
W przypadku skarżącego jak słusznie wskazało SKO, spełniony został warunek art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 należy go wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej określenia początkowej daty, od jakiej przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, rację ma strona skarżąca twierdząc, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z którym oświadczyła, że zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, niejako wybierając korzystniejsze dla niej świadczenie pielęgnacyjne, stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy, jak zostanie ono jej przyznane. Wprawdzie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, to jednak powyższy przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.
Celem, co ważne, powołanych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnione jest od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.
W niniejszej sprawie prawu temu skarżący dał wyraz już w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przez złożenie wyraźnego oświadczenia woli w tym przedmiocie. W ocenie Sądu, z powyższego wynika zamiar zachowania przez skarżącego ciągłości pobierania świadczenia i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie skarżącego wskazuje na jego świadomość co do konieczności zaprzestania pobierania dotychczasowego zasiłku.
W przekonaniu Sądu, skoro skarżący wyboru świadczenia dokonał już w momencie złożenia wniosku, czyli 23 marca 2021 r., to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 ustawy nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek i to tylko dlatego, że organy prowadziły postępowanie administracyjne w wybranym przez siebie przedmiocie. W świetle dokonanego przez skarżącego wyboru świadczenia pobranie zasiłku dla opiekuna nie powinno stanowić przeszkody do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego od tego terminu. Uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestał pobierać zasiłek dla opiekuna.
Równocześnie należy przypomnieć, że w orzecznictwie dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18, powołane orzeczenia dostępne są w CBOIS na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył również oświadczenie, z którego jednoznacznie wynika, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Pomimo tego oświadczenia i spełnienia pozostałych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia zarówno organ pierwszej instancji jak i SKO w R. wydając zaskarżoną decyzję, pominęły regułę z art. 27 ust. 5 ustawy.
Kwestia wyboru świadczenia, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji nie uwzględniły okoliczności, że skarżący, składając oświadczenie o warunkowej rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, w istocie złożył wniosek o uchylenie lub wygaszenie przyznającej go decyzji co najmniej z tym dniem, tak aby usunąć przeszkodę faktyczną postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od marca 2021 r.
W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia nie tylko z interesem społecznym w nowym ukształtowaniu stosunków, ale też z interesem strony posiadającej prawo do wyższego świadczenia w tej samej sytuacji faktycznej. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.