VIII SA/Wa 454/24

VIII SA/Wa 454/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 454
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 11,art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 153 i art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, , Protokolant Specjalista Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi Mazowieckiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia 9 lutego 2024 r. znak [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz Mazowieckiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w W. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 8 kwietnia 2024 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpoznaniu odwołania Mazowieckiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w W. (dalej: skarżący) od decyzji Starosty P. z 9 lutego 2024 r. ustalającej dla Zarządu obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego w kwocie 7476,72 zł na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w K. reprezentowanej przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. (dalej: wnioskodawca, spółka, spółka wodna) z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki poprzez odprowadzanie wód roztopowych i opadowych z drogi wojewódzkiej nr [...] do rowu melioracyjnego "[...]" ze zlewni nr [...], tj. z odcinka pasa drogowego w km 8+900 do 9+040 poprzez wylot kanalizacji deszczowej φ300 mm, usytuowany w km w/w drogi 9+036 (wylot nr 9) oraz ze zlewni nr 10, tj. z odcinka pasa drogowego od km 9+040 do km 9+350 poprzez wylot kanalizacji deszczowej φ 300 mm, usytuowany w km drogi 9+043 drogi wojewódzkiej Nr [...] (wylot nr 10) (pkt I), którą należy uiścić na wskazany rachunek lub bezpośrednio w siedzibie wnioskodawcy (pkt II), w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia decyzji (pkt III), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pkt I i pkt II oraz uchylił zaskarżoną decyzję w pkt III i zobowiązał Zarząd do wniesienia świadczenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 11 marca 2022 r. wnioskodawca wystąpił z wnioskiem do organu I instancji o ustalenie finansowego świadczenia w kwocie 11537,49 zł, za rok 2021 dla Skarżącego niebędącego członkiem spółki wodnej, z tytułu korzystania z urządzeń spółki poprzez odprowadzanie wód opadowych i roztopowych z drogi wojewódzkiej nr [...] (relacji K.– P.– S. – W.) na odcinku od km 0+ do km 10+182,5 do ziemi za pośrednictwem rowu melioracyjnego "[...]" zlokalizowanego w miejscowości S. K. (gmina K.). Do złożonego wniosku wnioskodawca załączył "Kosztorys na wykonanie konserwacji rowu [...] w km 2+314 – 2+782 odprowadzającego wody opadowe i roztopowe z powierzchni utwardzonych drogi [...] na odcinku w km 0+000 – 10+182,5", "Zestawienie robót do wykonania za 2021 rok [...] k. S. w km 2+314 – 2 +782", "Stan ewidencyjny urządzeń wodnych na ob. S. K.– [...] w km 2+314 – 2+782 na odcinku oddziaływania wód opadowych i roztopowych z drogi wojewódzkiej [...]", "Zestawienie rowów, do których odprowadzane są wody opadowe i roztopowe z drogi wojewódzkiej nr [...] od km 0+000 – 10 +182,5 GSW K. [...] w m. S. K. Odwodnienie drogi w km 8+900 – 9+350", Uchwałę Nr [...] Zarządu Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. z 21 stycznia 2022 r. w sprawie uchwalenia stawki roboczo – godziny na roboty statutowe na 2022 r.", upoważnienie z 27 listopada 2020 r. dla M. F.– dyrektora Biura Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. do działania w imieniu Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w K., załącznik graficzny z lokalizacją rowu melioracyjnego.
Zawiadomieniem z 24 czerwca 2022 roku, organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia wysokości i rodzaju świadczeń, w tym terminu ich spełnienia, na rzecz wnioskodawcy za rok 2021.
Decyzją z 9 lutego 2024r. znak: [...] organ I instancji na podstawie art. 454 ust. 1, 2, i 3 ustawy z 20 lipca 2017r. - Prawo wodne (t. j. Dz. U. 2023 r., poz. 1478 ze zm.; dalej: P.w.) oraz art. 104 kpa, ustalił dla skarżącego obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz wnioskodawcy za 2021 rok w wysokości 7476,72 zł z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki poprzez odprowadzanie wód roztopowych i opadowych z drogi wojewódzkiej nr [...] do rowu melioracyjnego "[...]" ze zlewni nr 9, tj., z odcinka pasa drogowego w km 8+900 do 9+040 poprzez wylot kanalizacji deszczowej φ 300, usytuowany w km drogi 9+036 oraz ze zlewni nr 10 , tj. z odcinka pasa drogowego w km 9+040 - 9+043 poprzez wylot kanalizacji deszczowej φ 300, usytuowany w km drogi 9+043 (pkt I), którą należy uiścić na wskazany rachunek lub bezpośrednio w siedzibie RZSW w P. (pkt II), w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia decyzji (pkt III). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawny.
W odwołaniu Skarżący w/w decyzji zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 7, 8, 75 i 77 k.p.a. wskutek błędu w ustaleniach faktycznych i pominięcie właściwego ustalenia stron zobowiązanych do świadczeń oraz nieuzasadnione okolicznościami dowolne obciążenie i ustalenie obowiązku dla podmiotu, który nie mógł być zobowiązany do świadczeń;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego t.j. art. 454 prawa wodnego poprzez błędną wykładnię i ustalenie wysokości świadczenia na rzecz wnioskodawcy bez uwzględnienia obowiązku nałożonego na Skarżącego w decyzji z 4.06.2020r. wydanej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Zarząd Zlewni w R..
W uzasadnieniu odwołania podniósł nie wykazanie przesłanek, które przemawiają za uznaniem zarządcy drogi za stronę zaskarżonej decyzji, jak również nie wykazanie, że świadczenie w wysokości orzeczonej w decyzji odpowiada odnoszonym korzyściom. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 8 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy wskazał m.in., iż jak wskazano we wniosku inicjującym postępowanie do 2019 r. Skarżący odprowadzał wodę do urządzeń wodnych spółki na podstawie pozwolenia wodnoprawnego z 25.11.2009 r. i na tej podstawie partycypował corocznie w kosztach utrzymania urządzeń wodnych finansowo w kwocie 19455,90 zł. Pozwolenie to wygasło z dniem 24.11.2019 r. W dniu 4.06.2020 r. wydano nowe pozwolenie wodnoprawne zgodnie z którym Skarżący został zobowiązany do świadczeń rzeczowych polegających na corocznej konserwacji [...] na długości 450 mb poniżej wylotów kanalizacji deszczowej. Postanowieniem z 31.03.2022 r. organ odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia świadczenia finansowego z uwagi na ustalony już obowiązek ponoszenia świadczeń na rzecz spółki z racji odnoszenia korzyści z rowu melioracyjnego "[...]". SKO uchylając postanowieniem z 13.05.2022 r. w/w postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji wskazało, iż nie zachodzi tożsamość sprawy zakończonej decyzją z 4.06.2020 r. w sprawie pozwolenia wodnoprawnego a przedmiotową o wydanie decyzji ustalającej świadczenie finansowe na rzecz spółki wodnej z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki.
SKO wskazało, że decyzja z 9 lutego 2024r. jest kolejną decyzją w sprawie. Poprzednia decyzja organu I instancji z 13 marca 2023r. została uchylona w całości i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. SKO w decyzji kasacyjnej z 4 października 2023r. wskazało jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę w ponownym postępowaniu - w jakim zakresie należy uzupełnić materiał dowodowy. Zdaniem Kolegium powyższe zalecenia zostały wypełnione przez organ pierwszej instancji w ponownym postępowaniu, w stopniu umożliwiającym zgodne z prawem rozpatrzenie wniosku o ustalenie finansowego świadczenia na rzecz wnioskodawcy.
Następnie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 454 P.w. Wskazał, iż ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych zauważył, że wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do art. 405 k.c. Według SKO, w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki, w przedmiotowej sprawie zarządca drogi, odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych.
SKO wyjaśniło, że kwestią sporną jest charakter i forma świadczeń z tytułu korzyści jakie ma odnosić skarżący z funkcjonowania urządzeń melioracji oraz faktyczne koszty wykonania prac konserwacyjnych urządzeń, co podniósł skarżący w odwołaniu. Następnie, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że wykonanie prac konserwacyjnych w obrębie pasa drogowego nie jest równoznaczne z wykonaniem prac konserwacyjnych w obrębie rowu melioracyjnego. Według SKO oznacza to, że skarżący w 2021 roku nie wykonał robót konserwacyjnych na rowie melioracyjnym [...], wykonał jedynie prace w obrębie pasa drogowego, w ramach letniego utrzymania dróg zaznaczając, iż nie jest możliwe określenie podniesionych na ten cel kosztów.
Organ odwoławczy wskazał, iż z akt sprawy wynika że konserwacja rowu [...] przez spółkę wodną przeprowadzana jest w cyklach czteroletnich a poprzednia konserwacja rowu była przeprowadzona w roku 2019. SKO odnosząc się do załączonego do akt kosztorysu na wykonanie konserwacji rowu [...] według czynników cenotwórczych na rok 2023 wskazało, iż w sytuacji korzystania przez skarżącego z rowu, który spełnia swoje funkcje, ustalenie świadczenie w oparciu o wartość robót planowanych do wykonania, a nie robót faktycznie wykonanych, znajduje uzasadnienie. Stanowi to ekwiwalent pokrycia rocznych kosztów konserwacji rowu i obejmuje cykl roczny utrzymania urządzeń przy uwzględnieniu składników cenotwórczych. W tym kontekście nie jest konieczne wykonanie prac w roku objętym decyzją, gdyż prace wykonane mogą być w cyklu rocznym jak i kilkuletnim (w przedmiotowej sprawie są to cykle czteroletnie). Korzyści natomiast są osiągane w sposób ciągły. Chodzi tu o korzyści jakie zarządca odnosi z realizacji zadań przez spółkę polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń. Zarządca drogi wykorzystując istniejącą sieć rowów melioracyjnych nie był zmuszony do wykonania własnych urządzeń retencyjnych, a jedynie korzysta z już istniejących. W związku z tym dotychczasowa funkcja rowów odwadniająca przyległe grunty rolne, pełni w chwili obecnej funkcję otwartej kanalizacji deszczowej dla potrzeb odprowadzania wód opadowych i roztopowych z pasa drogowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że istnieją podstawy prawne obciążenia właściciela zarządcy gruntu na której położone są urządzenia melioracji wodnych świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej.
Odnosząc się do operatu wodnoprawnego, z którego, według organu odwoławczego wynika, że do rowu melioracyjnego [...] odprowadzane są wody opadowe i roztopowe z odwodnienia drogi wojewódzkiej nr [...] ze zlewni nr 9, t.j. odcinka pasa drogowego w km 8+900 do 9+040 poprzez wylot kanalizacji deszczowej oraz ze zlewni nr 10, t.j. odcinka pasa drogowego w km 9+040 do km 9+350 poprzez wylot kanalizacji deszczowej wskazało, że zakres oddziaływania wód z odwodnienia drogi wojewódzkiej nr [...] na rów melioracyjny [...] - po uwzględnieniu oddziaływania wód własnych spółki na wskazanym odcinku drogi w km 8+ 900 — 9+350 km wynosi 450 mb. Zdaniem SKO wskazany zasięg oddziaływania wód na rów melioracyjny wynika również z wniosku oraz wykonanych przez spółkę wyliczeń przy zastosowaniu wzoru Reinholda. Na podstawie przekazanego przez spółkę zestawienia Kolegium ustaliło, że roboty konserwacyjne na rowie melioracyjnym [...] obejmują wykoszenie porostów ze skarp, ręczne wykoszenie porostów z dna rowu, mechaniczne odmulenie dna cieku, rozplantowanie urobku po mechanicznym odmuleniu, ręczne oczyszczenie z namułu przepustów rurowych i oczyszczenie namułu wylotów drenarskich.
SKO podniosło, że organ I instancji dokonując wyliczeń zasadnie zastosował w przedstawionych wyliczeniach kosztów utrzymania i konserwacji urządzeń, stawkę roboczo godziny i stawkę jednostkową pracy sprzętu obowiązującą w 2021 roku, którego to okresu dotyczył wniosek spółki wodnej o ustalenie świadczenia. Stawka roboczogodziny wynosi [...] zł , natomiast maszynogodziny [...] zł. Uwzględniając zakres robót konserwacyjnych przedstawiony przez spółkę oraz stawki obowiązujące w 2021 roku wartość rocznych prac konserwacyjnych i utrzymaniowych na rowie [...] wynosi 7476,72 zł.
Podsumowując, organ odwoławczy podniósł, iż kwestia wykonania przez zarządcę drogi prac konserwacyjnych rowu [...] została dostatecznie wyjaśniona przez organ I instancji. Korzyści z funkcjonowania urządzeń wodnych są osiągane w sposób ciągły. Chodzi tu o korzyści jakie zarządca odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń. Zarządca drogi wykorzystując istniejącą sieć rowów melioracyjnych nie był zmuszony do wykonania własnych urządzeń retencyjnych, a jedynie korzysta z już istniejących. W związku z tym dotychczasowa funkcja rowów odwadniająca przyległe grunty rolne, pełni w chwili obecnej funkcję otwartej kanalizacji deszczowej dla potrzeb odprowadzania wód opadowych i roztopowych z pasa drogowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że istnieją podstawy prawne obciążenia właściciela, zarządcy drogi korzystającego z istniejących urządzeń wodnych rowów melioracyjnych świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności a także o zasądzenie od organu II instancji zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
I.naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1.art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 138 §1 pkt 2 w związku z art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. wskutek wydania zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy organ odwoławczy stwierdził poważną wadę decyzji organu odwoławczego - wadę nieważności decyzji będącej przedmiotem odwołania i umorzył postępowanie odwoławcze, podczas gdy stwierdzając wadę nieważności decyzji będącej przedmiotem odwołania tj. skierowanie decyzji będącej przedmiotem odwołania do podmiotu nie będącego stroną organ II instancji winien uchylić zaskarżoną odwołaniem decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż organ pozostawił w obrocie prawnym decyzję będącą przedmiotem odwołania obarczoną kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 k.p.a.;
2.art. 138 §1 pkt 2 w zw. z art. 156 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 21 §1 pkt 3 k.p.a., art. 6 k.p.a. wskutek wydania zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy organ odwoławczy stwierdził poważną wadę decyzji organu odwoławczego - wadę nieważności decyzji będącej przedmiotem odwołania i orzekł merytorycznie podczas gdy stwierdzając wadę nieważności decyzji będącej przedmiotem odwołania tj. niewłaściwość organu winien uchylić zaskarżoną odwołaniem decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż organ pozostawił w obrocie prawnym decyzję będącą przedmiotem odwołania obarczoną kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 k.p.a.;
3. art. 7, 8, 75 i 77 k.p.a. wskutek błędu w ustaleniach faktycznych i pominięcie właściwego ustalenia stron zobowiązanych do świadczeń oraz nieuzasadnione okolicznościami dowolne obciążenie i ustalenie obowiązku dla podmiotu, który nie mógł być zobowiązany do świadczeń;
II. naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni art. 454 ust. 1 ustawy - Prawo wodne i ustalenie wysokości świadczenia na rzecz wnioskodawcy bez uwzględnienia obowiązku nałożonego na skarżącego się w decyzji z 4 czerwca 2020 r. wydanej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Zarząd Zlewni w R. o znaku [...].
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty Sąd podzielił.
Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja SKO w R. utrzymująca w mocy decyzję Starosty P. w pkt I I II i uchylająca ją w pkt III ustalająca dla Skarżącego obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w K. za 2021r. z tytułu odnoszonych korzyści za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych z drogi wojewódzkiej nr [...] do [...] melioracyjnych stanowiących własność rolników zrzeszonych w Gminnej Spółce Wodnej w K..
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 454 Prawa wodnego, który stanowi, że jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym (ust. 2). W przedmiotowej sprawie niespornym jest, że wskazane we wniosku spółki urządzenie melioracji wodnych – [...] figuruje w ewidencji wód i urządzeń wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i jest objęte działalnością (utrzymaniem) GSW w K., a w/w drogę wojewódzką stanowi działka nr [...] (obręb S. K.) będąca własnością Województwa M. z której odprowadzane są wody opadowe i roztopowe z odwodnienia odcinka drogi wojewódzkiej Nr [...] znajdująca się w utrzymaniu M. Zarządu Dróg Wojewódzkich w W.. Jednostka ta działa w imieniu Województwa M. w zakresie utrzymania dróg wojewódzkich i nie jest członkiem spółki wodnej.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy Skarżący w związku z pozwoleniem wodnoprawnym Dyrektora Zarządu Zlewni w R. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 4.06.2020 r. zobowiązującym M.Zarząd Dróg Wojewódzkich Rejon Drogowy R. do utrzymania w należytym stanie technicznym wylotów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania wód opadowych lub roztopowych do rowów drogowych, melioracyjnych R-5 i m. in. [...] oraz wykonywania corocznie konserwacji m. in. odcinka [...] na długości 450 mb poniżej wylotów kanalizacji deszczowej (pkt 10 ust. 1 i 2 pozwolenia wodnoprawnego) ) winien być obciążony żądaną należnością pieniężną z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej i ewentualnie w jakiej wysokości.
W przypadku podmiotów niebędących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które na dodatek nie zostało zdefiniowane w ustawie. Art. 454 ust. 1 Prawa wodnego nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Tak jak zasadnie przyjęły organy obu instancji zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w literaturze przedmiotu, ugruntowany jest już pogląd, że wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. W świetle podstawowego przepisu w tym zakresie - art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania. Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych.
Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia właściciela nieruchomości (działki gruntu), na której położone są urządzenia melioracji wodnych (w tym rowy melioracyjne) świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzeń wodnych w stanie zapewniającym spełnianie ich funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego, w tym ustalenia struktury wydatków spółki, a w realiach przedmiotowej sprawy ewentualnego ustalenia kosztów świadczeń rzeczowych jakie ponosił w 2021 r. Skarżący z tytułu zapisów w pozwoleniu wodnoprawnym. Należy mieć na uwadze, że Skarżący w 2021 r. wykonywał roboty konserwacyjne na rowie melioracyjnym "[...]", w obrębie pasa drogowego drogi wojewódzkiej nr [...], tj. koszenie, grabienie, usunięcie roślinności pływającej i o ile zakres tych robót zmniejszy zakres prac planowanych do wykonania przez Spółkę Wodną, należy to uwzględnić przy ustalaniu wysokości świadczenia z tytułu korzyści Skarżącego z urządzeń wodnych Spółki.
Ustalając wysokość świadczenia pieniężnego organy obu instancji oparły się o dane wskazane przez wnioskodawcę, przy czy Starosta P. podał, że zakres oddziaływania wód z odwodnienia w/w drogi wojewódzkiej na rów melioracyjny "[...]", po uwzględnieniu oddziaływania wód własnych Spółki (odcinek o długości 99 m) jest mniejszy i wynosi 433 mb (str. 10 decyzji). Z kolei na str. 12 decyzji Starosta wskazuje, że przyjął w/w długość na odcinku 443 mb jako odpowiadającym udziałowi Skarżącego w kosztach konserwacji rowu. SKO powołując się na wyliczenia spółki i zastosowanie wzoru Renholda przyjmuje odcinek o długości 450 mb (str. 7 decyzji). Starosta analizując dane z wniosku w zakresie powierzchni zlewni fizycznych i powierzchni zlewni zredukowanych drogi i gruntów zmeliorowanych, uwzględniając średniodobowe i średnioroczne ilości wód odprowadzanych z odwodnienia przedmiotowego odcinka drogi oraz terenów zmeliorowanych do w/w rowu melioracyjnego ustalając zakres oddziaływania wód z odwodnienia jako prawidłowe przyjął dane na podstawie wzoru Reinholda. Podał, za opracowaniem Polskiej Akademii Nauk Inżynierii Lądowej i Wodnej Instytutu Podstawowych Problemów Techniki pn. "Modelowanie opadów do wymiarowania kanalizacji" z roku 2010, że wzór ten jest jednym z dokładniejszych w zakresie dokonywania obliczeń miarodajnych natężeń deszczy, stosowanym do wymiarowania kanałów czy obiektów, który był stosowany przy wykonywaniu kosztorysów inwestorskich. Pogląd ten podzieliło Kolegium.
W ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów orzekających nie sprostały podstawowym regułom postępowania administracyjnego. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy związane przepisami o charakterze materialnoprawnym - Prawa wodnego zobowiązane były prowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z regułami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności organy powinny były kierować się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadą zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Zobowiązane były zatem do stania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Ponadto, stosownie do art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., organy zobowiązane były do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz do dokonania jego oceny właściwej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych decyzji. Prawidłowe uzasadnienie aktu administracyjnego związane jest ściśle z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony rozstrzygnięcia bez potrzeby stosowania środków przymusu.
W ocenie Sądu organy obu instancji nie sprostały powyższym wymogom. Nie sposób zweryfikować czy podany szczegółowy zakres oddziaływania wód z odwodnienia drogi ustalony na podstawie wzoru Renholda jest prawidłowy. Ustalenie powyższego wymaga wiadomości specjalnych, co może oznaczać potrzebę powołania biegłego z zakresu hydrologii i melioracji wodnych. Uchyla się tym samym kontroli legalności rozstrzygnięcie organów orzekających co do prawidłowości ustalenia wysokości przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Zauważyć też należy, że kwestie ustalania obszaru na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ regulują zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. poz. 1165), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 210 ust. 1 art. 20 ustawy (vide § 7 i 8 rozporządzenia). Organy ustalając stan faktyczny w tej części nie odnoszą się do powyższych uregulowań, stąd nie sposób ocenić czy były one brane pod uwagę przez wnioskodawcę przy ustalaniu powierzchni obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ.
Odnosząc się do zarzutów skargi zarzut z pkt I jest niezrozumiały dla Sądu, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie zapadła decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Odnośnie kwestii niewłaściwości organu stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się w sprawach dotyczących nieruchomości - według miejsca jej położenia; jeżeli nieruchomość położona jest na obszarze właściwości dwóch lub więcej organów, orzekanie należy do organu, na którego obszarze znajduje się większa część nieruchomości. Sprawy dotyczące nieruchomości to sprawy dotyczące praw i obowiązków na nieruchomości. Skoro urządzenia wodne, z których wyceniane są korzyści, położone są w miejscowości [...], to jest na terenie gminy K.– teren Powiatu P. ("manifestum non eget probationem" czyli "to, co oczywiste, nie wymaga dowodu"), to właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Starosta P. zgodnie z art. 454 ust. 3 P.w. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 k.p.a.
W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną w pkt II wyroku kwotę 300 zł składa się wpis uiszczony przez Skarżącego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji kierując się normą zawartą w art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.