VIII SA/Wa 454/23

VIII SA/Wa 454/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /przewodniczący/
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Justyna Mazur
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 61, art. 64, art. 64a
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 28 kwietnia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: organ II instancji) z 28 kwietnia 2023 roku, znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia 6 marca 2023r. znak: [...], w sprawie odmowy Panu B. G. (dalej: skarżący) zwolnienia z opłaty w łącznej kwocie 2 655,20 zł, ustalonej decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia 6 marca 2022r., znak: [...] za pobyt dziadka Pana R. G. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B.,, [...]" K. w R. w okresie:
- od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. w kwocie 30,71zł,
- od lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie 88,07 zł,
- od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w kwocie 24,56 zł,
- od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2020 r. kwocie 39,22 zł,
- od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 341,54 zł,
- od 1 lipca 2020 r.31 lipca 2020 r. w kwocie 242,44 zł,
- od I września 2020 r. do 30 września 2020 r. w kwocie 391,92 zł,
- od I października 2020 r. do 31 października 2020 r., w kwocie 49,23 zł,
- od 1 listopada2020 r. do 30 listopada 2020 r. w kwocie 307,58 zł,
- od I grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 439,93 zł.
Podstawą wydania zaskarżonej decyzji były następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Decyzją nr [...] Prezydenta Miasta R. (dalej również: organ) z 6 marca 2023r. znak. [...], odmówiono skarżącemu zwolnienia z opłaty za pobyt dziadka Pana R. G. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B.,, [...]" K. w R. w okresie od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2020r. w łącznej kwocie 2 655,20 zł, ustalonej decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] z 6 marca 2022r., znak: [...].
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pismem z 5 kwietnia 2022r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z wnioskiem o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt dziadka R. G. w domu pomocy społecznej. Skarżący podał, że dziadek był alkoholikiem, który znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną oraz dziećmi. Przez dziadka cierpiała cała rodzina żyjąc w ciągłym stresie i niedostatku. Dalej organ podał, że skarżący przytoczył historię swojego ojca z dzieciństwa, kiedy podczas choroby jego matki wraz z siostrą trafił do pogotowia opiekuńczego, gdyż ojciec nie chciał się nimi zająć. Skarżącego nie łączyła z dziadkiem żadna więź. Rozwód dziadków skarżącego nastąpił w 1996 roku. Sąd nałożył na R. G. obowiązek alimentacyjny wobec swoich dzieci, z którego się nie wywiązywał. Do akt sprawy na potwierdzenie swojej prośby skarżący przedstawił następujecie dokumenty:
- sentencję wyroku sądu z 13 listopada 1989r. dotyczącego obowiązku alimentacyjnego wobec ojca skarżącego,
- kopię pisma A. G. w sprawie rozłożenia na raty zaległości czynszowych z dnia 5 kwietnia 1996r.,
- kopię wyroku z 15 listopada 2004r. orzekającego rozwód dziadków skarżącego.
Po dokonaniu analizy materiału dowodowego, w tym ustalenia wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w 15 listopada 2022r. organ wskazał, że skarżący nie udowodnił występowania w jego sytuacji życiowej szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 64 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004, nr 64, poz. 593. – dalej: ustawa) z , pomimo pisma z 9 stycznia 2023r,, znak: [...] informującego o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Postępowanie w sprawie zwolnienia zostało wszczęte na wniosek skarżącego, w związku z czym to na nim ciąży obowiązek udokumentowania przesłanek zawartych w powołanym przepisie. Z tego względu postanowiono odmówić skarżącemu zwolnienia z ustalonej opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej, w okresie od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2020r.
Od decyzji powyższej skarżący 17 marca 2023 roku wniósł odwołanie do organu II instancji zarzucając jej:
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 64 pkt 2, pkt 5 i pkt 7 ustawy, poprzez ich błędną wykładnię i dowolną ocenę przesłanki uzasadniającej zwolnienie z obowiązku płatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ojca skarżącego,
- obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 8 k.p.a., art. 12 par. 1 k.p.a. i art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnikowych, lakonicznych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębionego zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia kontrolę zaskarżonej decyzji,
- obrazę przepisów postępowania tj. art.7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 par. 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegającą na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Dodatkowo, skarżący złożył do organu II instancji wnioski o: zwrócenie się do Sądu Okręgowego w R. w celu nadesłania akt sprawy z powództwa A. G. przeciwko R. G. o rozwód i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w nim zawartych, o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w R. o nadesłanie akt sprawy z powództwa A. G. przeciwko R. G. o alimenty, a także o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w R. o udzielenie informacji, czy wobec R. G. został wydany wyrok skazujący za przestępstwo nie alimentacji na karę ograniczenia wolności z obowiązkiem nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne.
W uzasadnieniu odwołania skarżący zwrócił uwagę, że jego zdaniem organ I instancji błędnie ustalił, że jego sytuacja życiowa nie stanowi okoliczności uzasadniającej zwolnienie go z odpłatności. Dodatkowo, wskazał na wybiórczy charakter oceny dowodów przez organ, a także sprzeczność tej oceny z dyrektywami swobodnej oceny dowodów. Pomimo, że jest to postępowanie wnioskowe, to zdaniem skarżącego do zadań organu należy wyczerpujące zebranie i wszechstronne rozważenie wszystkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Organ II instancji uznał wniesione odwołanie za nieuzasadnione i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wskazało, że instytucja zwolnienia z ponoszenia kosztów utrzymania członka rodziny w domu pomocy społecznej może przybrać, formę zwolnienia obligatoryjnego (art. 64a ustawy) bądź fakultatywnego (art. 64 ustawy). Treść normatywna art. 64 ustawy, będącego podstawą złożonego wniosku, jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia. Działanie w ramach tzw. uznania polega na tym, iż organ pomimo zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek nie jest nim związany i może samodzielnie zdecydować o ewentualnym zwolnieniu z opłaty. Decyzja ta powinna zostać rozpatrzona na podstawie należycie zebranego i przeanalizowanego stanu faktycznego i prawnego. Natomiast ciężar zebrania materiału dowodowego spoczywa na skarżącym, a nie organie.
Organ II instancji zwrócił uwagę, że pismem z dnia 9 stycznia 2023r., znak: [...] organ pierwszej instancji wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentów uzasadniających zwolnienie z opłaty wskazując jakie mogą to być dokumenty np. potwierdzające przebywanie w pogotowiu opiekuńczym, potwierdzające niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego przez ojca skarżącego, czy zeznania świadków, zaświadczenia i oświadczenia potwierdzające informacje zawarte we wniosku.
Zdaniem organu II instancji skarżący zignorował powyższe wezwanie i nie dostarczył jakichkolwiek dokumentów uzasadniających zwolnienie, wskazując w odwołaniu by to organ wystąpił do Sądu Okręgowego w R. oraz do Sądu Rejonowego w R. o akta sprawy postępowania w sprawie rozwodowej i o alimenty. Skarżący zaznaczył, że nie ma obiektywnej możliwości dostarczenia żadnych dokumentów w zakreślonym terminie. Organ zaznaczył, że w przypadku obiektywnej przeszkody w uzyskaniu wyżej wymienionych dokumentów, skarżący mógł wnieść wniosek o wydłużenie terminu na ich dostarczenie. Dodatkowo, mógł on wskazać osoby świadków, które mogłyby złożyć oświadczenia na potwierdzenie okoliczności zawartych we wniosku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. stwierdziło, że całokształt materiału dowodowego w niniejszej sprawie sprowadza się do subiektywnych oświadczeń skarżącego (tj. negatywna relacja rodzinna z dziadkiem), niepopartych żadnymi dowodami, co w konsekwencji nie pozwala na zwolnienie skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 6 czerwca 2023 roku skarżący zarzucił:
- naruszenie art. 64 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ograniczają się wyłącznie do sytuacji ekonomicznej osoby wnioskującej o zwolnienie i błędne uznanie, że okoliczności, na które powołuje się skarżący (relacje z dziadkiem) nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej,
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 par. 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie na żądanie strony dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego, zawartych w odwołaniu od decyzji,
- naruszenie art. 7, 8, 77 par. 1, 80, 78 par. 1 i art. 107 par. 3 kpa polegające na działaniu w sprzeczności z zasadą praworządności, na mocy której organy administracji publicznej obowiązanie są działać na podstawie przepisów prawa, prawdy obiektywnej i zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w szczególności w związku z niepodjęciem wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Dodatkowo, skarżący na podstawie art. 106 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1270, dalej - p.p.s.a.) wniósł o: zwrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do Sądu Okręgowego w R. o nadesłanie akt sprawy o sygn. akt. I C [...] i o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w nich zawartych, o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w R. o nadesłanie akt sprawy z powództwa A. G. przeciwko R. G. o alimenty, a także o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w R. o udzielenie informacji czy wobec R. G. został wydany wyrok skazujący za przestępstwo niealimentacji na karę ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieopłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne.
W odpowiedzi na skargę z dnia 6 czerwca 2023 roku, organ II instancji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym - art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zgodnie z art. 64 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zgodnie natomiast z art. 64a ustawy osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
W ocenie Sądu organ II instancji zasadnie przyjął, że w sprawie nie zachodzi przesłanka obligatoryjnego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt dziadka skarżącego w DPS, o której mowa w art. 64a ustawy.
Natomiast treść normatywna art. 64 ustawy, będącego w niniejszej sprawie podstawą prawną wydania decyzji, o którą zabiega skarżący wskazuje, że decyzja dotycząca zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS jest decyzją uznaniową, świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić", a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1011/20, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kontrolując legalność aktu Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2429/14, opubl. w CBOSA).
Uznanie administracyjne, to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.
Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nieuzasadniony jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia dyspozycji art. 136 par. 1 k.p.a. Zgodnie z utrwalonym poglądem zadaniem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy nie przeprowadza ponownie dowodów, które zostały przeprowadzone przez organ I instancji. Zadaniem organu odwoławczego jest ocena materiału dowodowego, dotyczącego stanu faktycznego stwierdzonego w czasie wydania decyzji przez organ I instancji, uzupełnionego o nowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji, jak i te okoliczności faktyczne, które po wydaniu decyzji przez organ I instancji uległy zmianie, oraz te, które w świetle zmienionych przepisów prawa mają znaczenie prawne (wyrok NSA z 28 lipca 2000 r., V SA 102/00, "Gazeta Prawna" 2005, nr 67, s. 5). Oczywiście, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy jest dopuszczalne. Zasadą powinno być jednak uzupełnienie postępowania dowodowego w toku postępowania odwoławczego i merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Zwrot "uzupełnienie dowodów i materiałów w sprawie" wskazuje na ograniczony zakres czynności dowodowych przeprowadzanych na etapie postępowania odwoławczego. Oceniając zakres postępowania dowodowego, jakie miałoby być przeprowadzone przez organ odwoławczy, należy pamiętać o zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Przeprowadzenie dowodów w zbyt szerokim zakresie może zostać ocenione jako naruszenie tej zasady. Strony mogą jednak zgodzić się na ograniczenie tej zasady, wnosząc o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 § 2 i 3 k.p.a.
Konieczne jest tutaj uwzględnienie reguł przeprowadzania dowodów, które miałyby posłużyć udowodnieniu okoliczności będących przedmiotem postępowania odwoławczego jak i przed organem I instancji. Organ administracji nie może biernie oczekiwać na zgłoszenie dowodów przez stronę, ale w związku z zasadą oficjalności (art. 7 i 75 k.p.a.) jest zobowiązany do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w tym również do przeprowadzania z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z 29 listopada 2000 r., V SA 948/00, LEX nr 50114); (zob. także art. 77). Równocześnie na stronie ciąży obowiązek lojalnego współdziałania z organem w ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Strona nie może ukrywać przed organem dowodów dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. Sąd podziela stanowisko organu II instancji, który wskazuje za generalną zasadę, że to na stronie ciąży ciężar dowodu i to ona jest zobowiązana wykazać okoliczności, na które się powołuje. Z akt sprawy wynika, że organ uczynił zadość swojemu obowiązkowi, poprzez wezwanie skarżącego pismem z dnia 9 stycznia 2023 roku, znak: [...] do dostarczenia dokumentów uzasadniających zwolnienie z opłaty, wskazując na przykładowy ich katalog. Skarżący całkowicie zignorował powyższe wezwanie i nie dostarczył jakichkolwiek dokumentów uzasadniających zwolnienie, wskazując, że nie ma on obiektywnej możliwości ich uzyskania w terminie. Zasugerował by to organ wystąpił o dokumenty objęte wystosowanym przez niego wnioskiem.
Sąd podziela zapatrywania organu II instancji, co do niedopuszczalności postawy skarżącego w niniejszej sytuacji. Wskazać należy, że w sytuacji obiektywnej przeszkody w uzyskaniu dowodów w niniejszej sprawie, skarżący po podjęciu odpowiednich działań mógł skorzystać z instytucji przedłużenia terminu na ich dostarczenie. Ponadto, mógł wnieść o przeprowadzenie dowodu z innych źródeł, chociażby osobowych (świadkowie) albo złożyć stosowne oświadczenia, co oczywiście mieściło się w granicach możliwości samego zainteresowanego. Wypada przytoczyć tezę wyroku NSA z dnia 14 lutego 2023 roku, sygn.. akt I OSK 2821/19, zgodnie z którym obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.
W literaturze przedmiotu podnosi się, że art. 64 pkt 7 ustawy koresponduje z okolicznościami wskazanymi w dwóch poprzedzających go punktach, jednakże zaniedbania rodzicielskie czy rodzinne w nim wymienione nie muszą być udokumentowane orzeczeniem sądu. Dysponowanie wyrokiem jest nie tylko dowodem, lecz także znaczącym argumentem przemawiającym za zwolnieniem z opłaty, nie zawsze jednak strona jest w stanie taki dowód przedstawić. Nie należą do odosobnionych przypadki, w których rodzice czy dziadkowie zachowywali się niegodziwie wobec swoich dzieci czy wnuków, a w sytuacji gdy sami potrzebują pomocy, domagają się jej bezwarunkowo od swoich zstępnych. Dlatego ustawodawca rozszerzył katalog przesłanek z art. 64 ustawy, dodając do nich okoliczność zaniedbywania w przeszłości zadań rodzicielskich lub rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego, bez konieczności potwierdzania tych faktów wyrokiem sądowym. W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Trzeba zaznaczyć, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Nie wymaga się co prawda przedłożenia orzeczenia sądu, niemniej konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów (np. decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na skutek bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego) lub innych, w tym zeznań świadków (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 64). Jest to sytuacja wysoce korzystna dla skarżącego, prowadząca do konkluzji, że w niniejszej sprawie niekoniecznie należy przedstawiać wyłącznie wyroki sądowe. Mogą nimi być m.in. decyzje właściwych organów, zeznania świadków czy, jak wyżej wspomniano oświadczenia skarżącego. Konieczne jest jednak podjęcie przez skarżącego jakichkolwiek czynności zmierzających do udowodnienia istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy okoliczności.
Z całokształtu niniejszej sprawy i okoliczności przytoczonych przez skarżącego wynikałoby, że przyczyną uzasadniającą zwolnienie go od obowiązku pokrycia kosztów pobytu dziadka w DPS jest negatywny osobisty stosunek skarżącego względem dziadka i brak jakichkolwiek relacji czy więzi emocjonalnej. Zależność ta pozostaje irrelewantna z perspektywy możliwości zastosowania art. 64 pkt 2 ustawy – wbrew twierdzeniom skarżącego. Ustawodawca nie uzależnił obowiązku odpłatności od osobistych stosunków osoby zobowiązanej i mieszkańca domu pomocy. Należy w tym miejscu odróżnić źródło obowiązku wynikające z art. 61 ustawy. Jest nim publicznoprawny ciężar powstający z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, nie zaś obowiązek alimentacyjny, którego konstrukcja jest znana chociażby z treści przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964, nr 9, poz. 59).
W tej kwestii wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2021 roku, sygn. akt I OSK 816/21, który stwierdził, że ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat rozumiał głównie okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej (utrzymywanie się z jednej pensji przez małżonków, samotne wychowywanie dziecka, wnoszenie opłat za inne osoby przebywające w placówkach opiekuńczych). Do relacji rodzinnych nawiązują natomiast punkty 5 i 6 art. 64 ustawy. Przepisy te stanowią, że można zwolnić osobę zobowiązaną z ponoszenia opłat, jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu bądź osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Żadnej z tych okoliczności skarżący bezpośrednio nie udowodnił. Podkreślić też należy, w ramach oceny przesłanek z art. 64 ustawy, że organy administracji nie są uprawnione do przeprowadzania postępowania dowodowego w sprawach przekazanych do kompetencji innych organów.
Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, zostały w niniejszej sprawie spełnione. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.