VIII SA/Wa 420/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-10-15
NSArolnictwoŚredniawsa
wsparcie UErolnictwoowoce i warzywajabłkawycofanie z rynkuorganizacja producentównieuprawnione wsparcieKodeks postępowania administracyjnegorażące naruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę producenta rolnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymującą w mocy stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu wsparcia na wycofanie jabłek z rynku, uznając, że skarżący nie był uprawniony do wsparcia jako członek organizacji producentów realizującej program operacyjny.

Skarżący, P. R., indywidualny producent rolny, otrzymał wsparcie na wycofanie jabłek z rynku. Następnie Prezes ARiMR stwierdził nieważność tej decyzji, uznając, że skarżący nie był uprawniony do wsparcia, ponieważ był członkiem organizacji producentów owoców i warzyw, która realizowała program operacyjny. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, potwierdzając, że skarżący, jako członek organizacji realizującej program, nie mógł indywidualnie korzystać ze wsparcia, co stanowiło rażące naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi P. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Prezesa ARiMR o stwierdzeniu nieważności decyzji Dyrektora OT ARR z 2016 r. przyznającej skarżącemu wsparcie finansowe na wycofanie jabłek z rynku. Organ I instancji stwierdził nieważność decyzji z 2016 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, uznając, że skarżący nie był uprawniony do wsparcia, ponieważ był członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw, która realizowała program operacyjny. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał to stanowisko, podkreślając, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2014 r. oraz rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1031/2014 jasno określają, że wsparcie przysługuje albo organizacji producentów realizującej program operacyjny, albo producentowi niebędącemu członkiem takiej organizacji. Skarżący, będąc członkiem organizacji [...] Sp. z o.o., która realizowała program operacyjny, nie spełniał warunków do indywidualnego otrzymania wsparcia, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że decyzja Ministra była prawidłowa. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma na celu weryfikację decyzji pod kątem kwalifikowanych wad prawnych, a nie ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Sąd zgodził się z organami, że wydanie decyzji przyznającej wsparcie skarżącemu było rażącym naruszeniem prawa, ponieważ środki budżetowe trafiły do podmiotu nieuprawnionego. Sąd nie dopatrzył się również wystąpienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 2 kpa, takich jak upływ 10 lat czy nieodwracalne skutki prawne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, producent rolny będący członkiem organizacji producentów owoców i warzyw realizującej program operacyjny nie jest uprawniony do indywidualnego ubiegania się o wsparcie finansowe na wycofanie produktów z rynku w ramach nadzwyczajnych środków wsparcia.

Uzasadnienie

Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2014 r. oraz rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1031/2014 jasno stanowią, że wsparcie przysługuje albo organizacji producentów realizującej program operacyjny, albo producentowi niebędącemu członkiem takiej organizacji. Uczestnictwo w programie przez organizację producentów wyklucza możliwość indywidualnego ubiegania się o wsparcie przez jej członków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa.

rozporządzenie RM z 23 października 2014 r. art. 4 § 1 pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej

Określa warunki uprawnienia producenta owoców i warzyw niebędącego członkiem organizacji producentów do wsparcia.

rozporządzenie nr 1031/2014 art. 5 § ust. 1

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1031/2014 z 29 września 2014 r. ustanawiające dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia producentów niektórych owoców i warzyw

Przyznawanie pomocy finansowej Unii producentom owoców i warzyw niebędącym członkami uznanej organizacji producentów.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

rozporządzenie 1308/2013 art. 33

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynku produktów rolnych

Dotyczy programów operacyjnych organizacji producentów owoców i warzyw.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący, będąc członkiem organizacji producentów realizującej program operacyjny, nie był uprawniony do indywidualnego otrzymania wsparcia na wycofanie jabłek z rynku. Wydanie decyzji przyznającej wsparcie podmiotowi nieuprawnionemu stanowi rażące naruszenie prawa.

Odrzucone argumenty

Skarżący argumentował, że był członkiem organizacji, która nie realizowała programu operacyjnego, co miało pozwolić mu na indywidualne skorzystanie ze wsparcia. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące wadliwego zebrania i oceny materiału dowodowego w postępowaniu zwykłym. Skarżący twierdził, że wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

rażące naruszenie prawa środki budżetowe [...] muszą być wydatkowane w sposób celowy pomoc finansowa trafiła do podmiotu nieuprawnionego nieodwracalne skutki prawne

Skład orzekający

Iwona Owsińska-Gwiazda

przewodniczący

Justyna Mazur

członek

Sławomir Fularski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uprawnienia do wsparcia UE dla producentów rolnych, zwłaszcza w kontekście członkostwa w organizacjach producentów oraz definicji rażącego naruszenia prawa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów dotyczących wsparcia na wycofanie owoców i warzyw z rynku w związku z embargiem, a jego zastosowanie do innych rodzajów wsparcia lub innych sektorów może być ograniczone. Interpretacja 'rażącego naruszenia prawa' jest kontekstowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia finansowego związanego ze wsparciem unijnym dla rolników i interpretacji przepisów administracyjnych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i rolnym.

Czy rolnik mógł dostać unijne wsparcie, będąc członkiem organizacji producentów? WSA wyjaśnia.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 420/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Justyna Mazur
Sławomir Fularski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 221/21 - Wyrok NSA z 2024-11-08
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 1 i  par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2014 poz 1468
art. 24 ust. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań  związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w  związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant sekretarz sądowy Karolina Sikora, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2020 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...]Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Minister") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2020 r., poz. 256; dalej "kpa") w związku
z § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1468 ze zm. dalej "rozporządzenie RM z 23 października 2014 r."), po rozpatrzeniu odwołania P. R. (dalej także jako: "skarżący", "strona") od decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") nr [...] z [...]października 2019 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w [...]z [...]sierpnia 2016 r., nr [...]w sprawie udzielenia wsparcia - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.
W dniu [...]listopada 2015 r. do Dyrektora [...]Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w [...] (dalej "Dyrektor OT ARR") wpłynęło powiadomienie o zamiarze wycofania z rynku jabłek w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw (Dow III)" złożone przez skarżącego. W powiadomieniu strona zaznaczyła, że jest ono składane przez producenta owoców i warzyw niebędącego członkiem organizacji producentów owoców i warzyw.
W dniach: [...]marca 2016 r. oraz [...]i [...]kwietnia 2016 r. przeprowadzono kontrole jakości handlowej 12 partii jabłek, które miały być poddane operacji wycofania z rynku (łącznie 57.638 kg jabłek). Decyzją z [...]sierpnia 2016 r. Dyrektor OT ARR udzielił stronie wsparcia w łącznej kwocie [...] EUR co stanowiło
[...] zł za przeprowadzenie operacji wycofania z rynku jabłek,
z uwzględnieniem pomocy za transport oraz ich sortowanie i pakowanie.
Pismem z 9 września 2019 r. Dyrektor [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wystąpił do Prezesa ARiMR
z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora OT ARR nr [...] z [...]sierpnia 2016 r. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w związku z wydaniem jej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu do wniosku wskazano na przepisy § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. oraz podkreślono, że skarżący w momencie wycofania jabłek z rynku pozostawał członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o.o., która "równolegle do producenta" korzystała ze wsparcia finansowego z tytułu przeprowadzenia operacji wycofania z rynku.
W dniu 26 września 2019 r. Prezes ARiMR poinformował stronę o wszczęciu
z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności wyżej powołanej decyzji. Pismem z 7 października 2019 r. P. R. wyjaśnił, że przyznane mu decyzją z [...]sierpnia 2015 r. wsparcie, zostało wykorzystane przez stronę indywidualnie, tzn. skarżący samodzielnie dostarczył jabłka, nie korzystając ze wsparcia, pośrednictwa, czy udziału organizacji producentów [...]sp. z o.o. Środki za dostarczony towar zostały przekazane bezpośrednio na rachunek skarżącego. Strona nie otrzymała jakichkolwiek środków od [...]sp. z o.o. z tytułu dostarczonych przez nią jabłek.
Decyzją z [...]października 2019 r. Prezes ARiMR stwierdził nieważność decyzji nr z [...]sierpnia 2016 r. Jako podstawę prawną organ I instancji wskazał przepisy art. 158 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 kpa, art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505) oraz art. 5 ust. 1 i art. 9 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1031/2014 z 29 września 2014 r. ustanawiającego dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia producentów niektórych owoców i warzyw (Dz. Urz. UE L 284 z 30.09.2014 r., str. 22-39, ze zm.; dalej: "rozporządzenie nr 1031/2014"), w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że producent P. R. nie był uprawniony do otrzymania wsparcia przyznawanego na podstawie § 4 ust. 1 pkt 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1031/2014. Zdaniem organu producent, który w dniu składania powiadomienia oraz w dniu składania wniosku o przyznanie wsparcia był członkiem
i współudziałowcem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw, nie miał prawa do otrzymania wsparcia na podstawie wyżej powołanych przepisów.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący.
Organ odwoławczy, w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z [...]marca 2020 r. zauważył, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikających z art. 16 § 1 kpa i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie dotyczącym wniosku o przyznanie wsparcia miały zastosowanie przepisy rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. oraz rozporządzenia nr 1031/2014. Wskazał, że z brzmienia przepisów art. 4 ust. 2 oraz ust. 5-8 rozporządzenia nr 1031/2014 wynika, iż wsparcie na wycofanie produktów z rynku uregulowane
w przywołanym rozporządzeniu dotyczy wyłącznie organizacji producentów, które realizują program operacyjny, a wskazane przepisy art. 4 przewidują pewne odstępstwa od zwykłych środków dostępnych na podstawie rozporządzenia 1308/2013, w oparciu o które są wdrażane i współfinansowane programy operacyjne. Ustawodawca krajowy doprecyzował jakie podmioty są uprawnione do otrzymania wsparcia w ramach wyżej opisanego mechanizmu.
Minister zauważył, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. wsparcie przysługuje: 1) organizacji producentów owoców
i warzyw, uznanej na podstawie odrębnych przepisów i realizującej program operacyjny, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) nr 1308/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającą wspólną organizację rynku produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenie Rady(EWG) nr 922/72(EWG) nr 234(WE), nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 – dalej rozporządzenie 1308/2013; 2) producentowi owoców i warzyw niebędącemu członkiem organizacji producentów o której mowa w pkt 1, będącemu producentem rolnym w rozumieniu ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2017 r., poz. 1853) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji przez Dyrektora OT ARR, który: a) posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni co najmniej 1ha, w którym prowadzi uprawę owoców i warzyw w gruncie, a powierzchnia działki rolnej w rozumieniu ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na której prowadzi daną uprawę, wynosi co najmniej 0,1 ha lub b) prowadzi uprawę owoców lub warzyw w ramach działu specjalnego produkcji rolnej
w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Organ odwoławczy wskazał, że z przywołanych przepisów wynika, iż do korzystania ze wsparcia w ramach dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków ustanowionych rozporządzeniem nr 1031/2014 uprawnionymi podmiotami były wyłącznie organizacje producenckie producentów owoców i warzyw realizujące program operacyjny albo producenci niebędący członkami takich organizacji. Oznacza to, że producent owoców i warzyw kwalifikujących się do przeprowadzenia określonych działań, był uprawniony do wsparcia w ramach ww. mechanizmu, pod warunkiem, że nie był członkiem żadnej organizacji producentów owoców i warzyw albo był członkiem organizacji producentów owoców i warzyw, która nie realizuje programu operacyjnego. Natomiast producent, który był członkiem organizacji producentów realizującej program operacyjny nie był uprawniony do otrzymania wsparcia.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący w dniu [...]listopada 2015 r. wniósł do Dyrektora OT ARR powiadomienie o zamiarze wycofania z rynku jabłek jako indywidualny producent rolny. W powiadomieniu oświadczył, że znane są mu "warunki uczestnictwa w mechanizmie Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw DOWIII" i zobowiązał się do jego przestrzegania. W całym okresie realizacji omawianego mechanizmu wsparcia strona była członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw [...]sp. z o.o., która w latach 2016-2018 realizowała program operacyjny zatwierdzony decyzją Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...]z [...]grudnia 2015 r. Strona nie spełniła warunków udziału i uzyskania wsparcia w realizowanym przez nią mechanizmie, ponieważ nie była podmiotem uprawnionym, o którym mowa w przepisie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r.
Minister wskazał, że przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa zachodzi
w przypadku naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego rozumienia. Musi być ono oczywiste, bezsporne i wyraźne. Można
o nim mówić wówczas gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność.
W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się pogląd, który istotę rażącego naruszenia prawa ujmuje jako połączenie takich elementów jak oczywistość naruszenia prawa, charakter naruszonego przepisu oraz skutki wywołane przez wydaną decyzję.
W ocenie organu odwoławczego, Dyrektor OT ARR wydając decyzję nadzorowaną rażąco naruszył przepis § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r., który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu i nie wymaga stosowania wykładni prawa. Również analiza naruszeń prawa biorąc pod uwagę aspekt gospodarczy pozwala uznać, że doszło do rażącego naruszenia prawa ponieważ pomoc finansowa trafiła do podmiotu nieuprawnionego, który tego wsparcia nie powinien otrzymać. Wypłacone środki w ramach opisanego mechanizmu nadzwyczajnego wsparcia są środkami budżetowymi (z budżetu unijnego) i jako takie podlegają szczególnej ochronie i muszą być wydatkowane
w sposób celowy. Trudno w związku tym uznać skutki, jakie wywołuje nadzorowana decyzja, tj. wsparcia finansowego ze środków budżetowych podmiotowi nieuprawnionemu, za możliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.
Zdaniem organu odwoławczego ryzyko wystąpienia podwójnego finansowania było konsekwencją błędnego zastosowania przez organ I instancji przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podniósł m.in., że strona, zarówno w powiadomieniu, jak i we wniosku o udzielenie wsparcia zaznaczyła, że składa ww. dokumenty jako producent niebędący członkiem organizacji producentów, podczas gdy od 20 grudnia 2008 r. była członkiem organizacji producentów owoców i warzyw [...] Sp. z o. o. która w latach 2016-2018, tj. w okresie kiedy strona przeprowadzała operację wycofania z rynku jabłek i ubiegała się o wsparcie, realizowała program operacyjny zatwierdzony decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Zatem strona nie była żadnym
z podmiotów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r., którym przysługiwało wsparcie za przeprowadzenie operacji wycofania owoców i warzyw z rynku w oparciu o przepisy rozporządzenia nr 1031/2014. Dlatego organ odwoławczy nie podzielił opinii strony o naruszeniu przez organ I instancji przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 8 kpa oraz art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 kpa, w odniesieniu do kwestii uprawnienia strony do udziału w nadzwyczajnym mechanizmie wsparcia.
Minister zauważył także, że bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia
w niniejszej sprawie pozostaje fakt jednoczesnego uczestnictwa skarżącego
i organizacji [...] sp. z o.o., której strona była członkiem w chwili przeprowadzania operacji wycofania z rynku, w opisywanym mechanizmie. Organizacja producentów realizująca program operacyjny, czyli w tym przypadku [...] sp. z o.o. była uprawniona do otrzymania wsparcia w ramach tego mechanizmu, ale mogła z tego prawa nie skorzystać, natomiast niezależnie, czy ww. spółka uczestniczyła w ww. mechanizmie i skorzystała ze wsparcia czy też nie, strona, będąc członkiem organizacji realizującej program operacyjny, nie była uprawniona do otrzymania wsparcia z tytułu realizacji którejkolwiek z operacji przewidzianych w rozporządzeniu nr 1031/2014.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra z [...] marca 2020 r. Autor skargi zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:
1) § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy zgodnie z dokonaną przez organ odwoławczy prawidłową interpretacją tego przepisu (str. 12 zaskarżonej decyzji) uprawnionymi do skorzystania ze wsparcia w ramach programu "embargo DOWIII" są producenci owoców i warzyw kwalifikujący się do jednej z dwóch grup: producenci niemający członkostwa w jakiejkolwiek organizacji producentów owoców i warzyw albo producenci będący członkami danej organizacji producentów, która to organizacja nie realizowała programu operacyjnego, a skarżący w okolicznościach sprawy mógł zostać zakwalifikowany do drugiej z nich, bowiem był członkiem organizacji producentów owoców i warzyw, która nie realizowała ww. programu operacyjnego, korzystając z przypadającego na skarżącego przydziału i nie doszło do wypełnienia znamion podwójnego finansowania;
2) art. 158 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie
i uznanie, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności, podczas gdy
z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżący był uprawniony do otrzymania wsparcia w ramach programu "embargo DOWIII", bowiem był członkiem organizacji producentów, która nie realizowała ww. programu operacyjnego, korzystając
z przypadającego na skarżącego przydziału (a wedle organu odwoławczego - patrz str. 12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji - ta kategoria osób ma prawo do uzyskania wsparcia w ramach ww. programu), nie doszło do wypełniania znamion podwójnego finansowania (okoliczność prawidłowo ustalona przez organ odwoławczy), skarżący nie otrzymał od organizacji producentów owoców i warzyw [...] sp. z o.o.
z siedzibą w [...], ani też od jakiegokolwiek innego podmiotu, jakichkolwiek środków finansowych lub innych bonifikat, jednoznacznie wykazał, że otrzymane wsparcie finansowe wykorzystał indywidualnie, towar w postaci jabłek został przez niego w całości samodzielnie dystrybuowany, nie korzystał przy tym z jakiegokolwiek wsparcia ww. organizacji producentów, ani nie korzystał podwójnie z przydzielonych limitów, zatem nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa, które organ wskazał jako podstawę uznania decyzji nr [...] z [...] sierpnia 2016 r. za nieważną;
3) art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu w niniejszej sprawie całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej dokumentowi w postaci pisma spółki [...] sp. z o.o. z siedzibą
w [...] z [...] listopada 2019 r., pomimo że dokument ten ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy, bowiem w konsekwencji doprowadził do uznania za nieudowodnioną przez skarżącego okoliczność braku wystąpienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z [...] sierpnia 2016 r.;
4) art. 8 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji zastępującej pierwotną (korzystną) decyzję, decyzją nową (negatywną dla skarżącego) w oparciu o zasadniczo ten sam stan faktyczny sprawy oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa (jak wynika z ustaleń organu odwoławczego,
w aktach sprawy zgromadzonych w ramach prowadzonego postępowania zakończonego wydaniem decyzji nr [...] z [...] sierpnia 2016 r., nie ma żadnego dowodu wskazującego na przeprowadzenie przez organ I instancji weryfikacji czy skarżący jest podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej w związku z przeprowadzeniem operacji wycofania jabłek z rynku, co było bezapelacyjnym obowiązkiem, zatem obarczanie teraz skarżącego konsekwencją
w postaci konieczności zwrotu wsparcia finansowego w przedmiotowej sytuacji prawnej i faktycznej jest nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym zasadą działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, proporcjonalności i równego traktowania);
5) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która posiada w zakresie zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa
i niezastosowania art. 8 kpa tożsame naruszenia prawa co decyzja organu odwoławczego;
6) błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść decyzji polegający na przyjęciu, że:
a) w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji objętej przepisem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy jednoznacznie wynika, że decyzja nadzorowana nie została wydana
z rażącym naruszeniem przepisów prawa, bowiem skarżący był uprawniony do otrzymania wsparcia w ramach programu "embargo DOWIII" jako członek organizacji producentów owoców i warzyw, która nie realizowała programu operacyjnego "embargo DOWIII", korzystając z przypadającego na skarżącego przydziału, nie doszło do wypełnienia znamion podwójnego finansowania, skarżący nie otrzymał od organizacji producentów owoców i warzyw [...] sp. z o.o. z siedzibą
w [...], ani też od jakiegokolwiek innego podmiotu, jakichkolwiek środków finansowych lub innych bonifikat, jednoznacznie wykazał, że otrzymane wsparcie finansowe wykorzystał indywidualnie, towar w postaci jabłek został przez niego
w całości samodzielnie dystrybuowany, nie korzystał przy tym z jakiegokolwiek wsparcia ww. organizacji producentów, ani nie korzystał podwójnie z przydzielonych limitów, zatem nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa, które organ wskazał jako podstawę uznania decyzji nr [...] z [...]sierpnia 2016 r. za nieważną;
b) skarżący deklarując swój udział w programie "embargo DOWIII" jako producent indywidualny działał niezgodnie ze złożonymi do ARR dokumentami, podczas gdy skarżący nie korzystał z programu "embargo DOWIII" jako członek organizacji producentów owoców i warzyw, nie przedłożył na tę okoliczność do ARR żadnych dokumentów, a to Dyrektor OT ARR jako osoba dysponująca wykazem członków organizacji producentów [...] sp. z o.o. powinien w momencie przyjęcia wniosku lub przed wydaniem decyzji odpowiednio zweryfikować możliwość skorzystania przez skarżącego z programu "embargo DOWIII", a niedopełnienie tego obowiązku nie powinno nieść dla skarżącego negatywnych konsekwencji, jako że pozostawał on w zaufaniu do organu państwowego, jakim jest Dyrektor OT ARR;
c) uzasadnione jest twierdzenie, że skarżący nie był podmiotem uprawnionym do otrzymania wsparcia w ramach mechanizmu wsparcia "embargo DOWIII" w związku
z jego członkostwem w organizacji [...] sp. z o.o., która realizowała ww. program operacyjny, zatem Dyrektor OT ARR nieprawidłowo nadał skarżącemu prawo do otrzymania wsparcia za przeprowadzenie operacji wycofania z rynku jabłek czym naruszył przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r., podczas gdy, jak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, spółka [...] sp.
z o.o. nie realizowała programu operacyjnego "embargo DOWIII", korzystając
z przypadającego na skarżącego przydziału, zatem skarżącego można zaliczyć do grupy osób (zgodnie z prawidłowo ustaloną przez organ odwoławczy klasyfikacją - str. 12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), które były członkami organizacji producentów nierealizujących programu operacyjnego i na tej podstawie uznać go jako uprawnionego do skorzystania z programu "embargo DOWIII".
Z ostrożności, na wypadek gdyby Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego o istnieniu przesłanek objętych przepisem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, skarżący zaskarżonej decyzji dodatkowo zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 158 § 2 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach sprawy i uznanie, że nie ma przesłanek negatywnych do stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...]sierpnia 2016 r., podczas gdy w toku niniejszej sprawy zostało wykazane, że z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić nieważności ww. decyzji nadzorowanej (skarżący zgodnie z przewidywaną przez program "embargo DOWIII" procedurą przeniósł własność ruchomości - w tym wypadku 57.638 kg jabłek - na rzecz osoby trzeciej, tj. placówek oświatowych wskazanych w treści raportu kontroli z [...]lipca 2016 r., który to skutek prawny spełnia przesłanki nieodwracalności i w związku z tym stoi na przeszkodzie wydania zaskarżonej decyzji;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, tj.
a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 8 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie odwoławczym obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa poprzez brak rozważenia okoliczności, że
w niniejszej sprawie skarżący złożył powiadomienie, wniosek oraz otrzymał decyzję
i wypłatę środków w ramach programu "embargo DOWIII" na długo wcześniej niż organizacja [...] sp. z o.o. nie mając wiedzy na temat tego czy ww. organizacja również bierze w nim udział, tudzież wykorzystała przypadający na niego limit w decyzji nr [...] z [...]września 2016 r. wydanej na rzecz ww. organizacji producentów, a zatem działał w przeświadczeniu zgodności swojego postępowania z wymogami programu "embargo DOWIII"; powstały błąd nie był wynikiem celowego działania skarżącego, a ww. organizacji lub Dyrektora OT ARR, który nie sprawdził w momencie wydawania decyzji czy ww. organizacja producentów jest uprawniona do skorzystania z limitu przez nią zakreślonego we wniosku;
b) art. 8 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji zastępującej pierwotną (korzystną) decyzję, decyzją nową (negatywną dla skarżącego) w oparciu o zasadniczo ten sam stan faktyczny sprawy oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa (jak wynika z ustaleń organu odwoławczego
w aktach sprawy zgromadzonych w ramach prowadzonego postępowania zakończonego wydaniem decyzji nr [...] z [...]sierpnia 2016 r. nie ma żadnego dowodu wskazującego na przeprowadzenie przez organ I instancji weryfikacji czy skarżący jest podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej w związku z przeprowadzeniem operacji wycofania jabłek z rynku, co było bezapelacyjnym obowiązkiem, zatem obarczanie teraz skarżącego konsekwencją
w postaci konieczności zwrotu wsparcia finansowego w przedmiotowej sytuacji prawnej i faktycznej jest nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym zasadą działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, proporcjonalności i równego traktowania);
c) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która posiada w zakresie zastosowania art. 156 § 2 kpa i niezastosowania art. 8 kpa tożsame naruszenia prawa co decyzja organu odwoławczego;
3) błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść decyzji polegający na przyjęciu, że:
a) w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji objętej przepisem art. 156 § 2 kpa, podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy jednoznacznie wynika, że wydana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, które to uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji - skarżący zgodnie z przewidywaną przez program "embargo DOWIII" procedurą przeniósł własność ruchomości - w tym wypadku 57.638 kg jabłek - na rzecz osoby trzeciej, tj. placówek oświatowych wskazanych w treści raportu z kontroli z [...]lipca 2016 r., który to skutek prawny spełnia przesłanki nieodwracalności;
b) w niniejszej sprawie skutki prawne decyzji nadzorowanej są odwracalne, podczas gdy z przewidywaną przez program "embargo DOWIII" procedurą ww. decyzja niesie za sobą skutek przeniesienia własności ruchomości (w tym wypadku 57.638 kg jabłek) na rzecz osoby trzeciej (placówek oświatowych), który to skutek spełnia przesłanki nieodwracalności w znaczeniu prawnym i w związku z tym stoi na przeszkodzie wydaniu zaskarżonej decyzji;
c) nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie znajdujące się
w aktach postępowania raport z kontroli z [...]lipca 2016 r., podczas gdy dokument ten jednoznacznie dowodzi, że skarżący zgodnie z przewidywaną procedurą przeniósł na osobę trzecią (placówki oświatowe) własność 57.638 kg jabłek, który to skutek prawny nosi znamiona nieodwracalności, zatem okoliczność ta była znacząca dla uznania czy decyzja Dyrektora OT ARR nr [...] z [...]sierpnia 2016 r. może zostać uznana za nieważną;
d) skarżący deklarując swój udział w programie "embargo DOWIII" jako producent indywidualny działał niezgodnie ze złożonymi do ARR dokumentami, podczas gdy skarżący nie zamierzał korzystać z programu "embargo DOWIII" jako członek organizacji producentów owoców i warzyw, nie przedłożył na tę okoliczność do ARR żadnych dokumentów, a to Dyrektor OT ARR jako osoba dysponująca wykazem członków organizacji producentów [...] sp. z o.o., powinien w momencie przyjęcia wniosku lub przed wydaniem decyzji odpowiednio zweryfikować możliwość skorzystania przez skarżącego z programu "embargo DOWIII", a niedopełnienie tego obowiązku nie powinno nieść dla skarżącego negatywnych konsekwencji, jako że pozostawał on w zaufaniu do organu państwowego, jakim jest Dyrektor OT ARR.
W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania; uchylenie w całości decyzji Prezesa ARiMR z [...]października 2019 r., ewentualnie o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie, że stwierdza się jedynie wydanie decyzji nadzorowanej z naruszeniem prawa. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji przeprowadza ocenę zgodności decyzji z prawem. W szczególności istotne jest ustalenie, czy
w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, że okoliczności te nie zostały w zostały w sposób prawidłowy wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem,
w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. akt SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7).
Przede wszystkim należy zauważyć i podkreślić, że zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie czy decyzja nie została wydana z ciężkim kwalifikowanym naruszeniem prawa, enumeratywnie wyliczonym w art. 156 § 1 kpa. W tym trybie postępowania, w którym ocenia się czy doszło do zaistnienia przesłanek nieważnościowych nie prowadzi się na nowo postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny czy zastosowano normy prawa materialnego do stanu faktycznego odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w tej normie. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 kpa nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, lecz przeprowadzeniem weryfikacji decyzji z jednego punktu widzenia, a mianowicie czy decyzja jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 kpa, a w tej konkretnej sprawie wady określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Jednocześnie w postępowaniu nieważnościowym nie wyklucza się prowadzenia innych dowodów niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym.
Ustawodawca nie wprowadził zakazu prowadzenia nowych dowodów mających na celu ustalenie czy oceniane w tym postępowaniu orzeczenie rażąco narusza prawo. Z orzecznictwa sądów administracyjnych i piśmiennictwa wynika, że właściwy organ w postępowaniu nieważnościowym może prowadzić postępowanie dowodowe dla ustalenia czy podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji ma przymiot strony, a także w granicach sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1645/10; z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2344/11).
Za utrwalone stanowisko należy uznać stanowisko, zgodnie z którym organ
w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym w sprawie stwierdzenia nieważności ma obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ocena, czy stan faktyczny przyjęty przy wydawaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego odpowiada prawdzie w świetle istniejącego materiału dowodowego.
W doktrynie jednoznacznie wskazuje się na rozstrzygnięcie sprawy
w rozumieniu art. 158 § 1 kpa następuje na podstawie wyników czynności dowodowych postępowania prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji zasadniczo nie mogą być skutecznie podnoszone zarzuty, że kwestionowana decyzja została wydana mimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, dokonania wnikliwiej oceny dowodów i na podstawie wadliwych ustaleń faktycznych. Tego rodzaju naruszenia mogły być podnoszone na etapie zwykłego postępowania administracyjnego, ewentualnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, obejmującym kontrolę wydanych w postępowaniu zwykłym decyzji administracyjnych. Przedmiotem postępowania zwykłego administracyjnego jest sprawa administracyjna materialna, zaś przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest sprawa administracyjna procesowa. Niewątpliwie sprawy prowadzone w trybie nadzwyczajnym i wydawane w ich następstwie rozstrzygnięcia są bezpośrednio powiązane ze sprawą administracyjną materialną, ponieważ przesądzają o obowiązywaniu w obiegu prawnym decyzji rozstrzygającej sprawę administracyjną materialną, po jej uprzedniej analizie pod kątem zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Niemniej wątpliwości, dotyczące ustalenia stanu faktycznego i gromadzenia materiału dowodowego mogą być usuwane jedynie w postępowaniu zwykłym odwoławczym, a nie w trybie nadzwyczajnym (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1333/15, LEX nr 2205629).
Przesłanki nieważności postępowania administracyjnego mają co do zasady charakter jedynie naruszenia przepisów prawa materialnego. Wyjątkowo jako rażące naruszenie prawa może być uznane także naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 1048/17, opub. w LEX nr 2490865; wyrok NSA z 17 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 1375/18, opub. w LEX nr 2624701; wyrok NSA z 13 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 801/17, opub. w LEX nr 2449203; wyrok NSA z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II GSK 4248/16, opub. w LEX nr 2516994).
Zasadniczo w odniesieniu do postępowania administracyjnego "rażące naruszenie prawa" ma miejsce wtedy, gdy organy w ogóle pominęły prowadzenie postępowania wyjaśniającego, albo też prowadziły je w sposób nie pozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego.
Koncepcję wadliwości decyzji administracyjnej wyprowadza się przy uwzględnieniu dwóch podstawowych wartości: praworządnego działania administracji publicznej (art. 7 i art. 2 Konstytucji RP z 1997 r., Dz.U Nr 78, poz. 483 ze zm.)
i ochrony praw nabytych na podstawie działania administracji publicznej. Te konkurujące ze sobą dwie przeciwstawne wartości są podstawą wypracowania wad decyzji uwzględniający rodzaj naruszonego prawa i ciężar wady. Założenie ciężaru wady jako podstawa wadliwości decyzji administracyjnej jest niezależne od rodzaju naruszenia przepisu (pkt I, II i IV uzasadnienia uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 2/12).
Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa
i z taką sytuacją mieliśmy w niniejszej sprawie (wyroki NSA z 9.02.2005 r, sygn. akt II OSK 1134/04, z 30.09.2010 r. sygn. akt II OSK 1111/06).
Zdaniem Sądu dokonana przez organ ocena, że skarżący, jako indywidualny producent będący jednocześnie członkiem uznanej grupy producenckiej [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], która uczestniczyła w programie wycofywanie owoców z rynku na bezpłatną dystrybucję, nie był uprawniony do wystąpienia
o przedmiotową pomoc jest uzasadniona. Wydanie w tej sytuacji rażąco naruszyło prawo.
Należy zgodzić się z organem, że prezentowane stanowisko pozostaje
w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawnymi, zarówno krajowymi, jak i unijnymi. Rozporządzeniem delegowanym Komisji(UE) nr 1031/2014 ustanowione zostały dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia producentów niektórych warzyw i owoców. Zasadniczo pomoc finansowa na wycofania kierowana jest do organizacji producentów co reguluje art. 4 powyższego rozporządzenia. Możliwa też jest pomoc finansowa do producentów indywidualnych, którzy nie są członkami organizacji producentów. Przepis art. 5 odnosi się do pomocy finansowej na wycofania dla producentów, którzy nie są członkami organizacji producentów. Zgodnie z art. 5.1 wyżej powołanego rozporządzenia pomoc finansową Unii przyznaje się producentom owoców i warzyw, którzy nie są członkami uznanej organizacji producentów, zgodnie z niniejszym artykułem na :
- operacje wycofania z rynku w celu bezpłatnej dystrybucji, o których mowa w art. 34 ust. 4 rozporządzenia nr 1308/2013;
- operacje wycofania do przeznaczeń innych niż bezpłatna dystrybucja.
Zgodnie z art. 5.6 rozporządzenia nr 1031/2014 w przypadku gdy uznanie organizacji producentów zostało zawieszone na podstawie art. 114 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 543/2011, jej członków uznaje się za producentów niebędących członkami uznanej organizacji producentów do celów niniejszego artykułu.
W myśl § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. wsparcie przysługuje producentowi owoców i warzyw niebędącemu członkiem organizacji producentów, o której mowa w pkt 1, będącemu producentem rolnym
w rozumieniu ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U z 2012 r., poz. 86 oraz 2013, poz. 1537), który :
- posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha, w którym prowadzi uprawę owoców i warzyw w gruncie, a powierzchnia działki rolnej
w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji, na której prowadzi swoją uprawę wynosi co najmniej 0,1 ha lub
- prowadzi uprawę owoców lub warzyw w ramach działu specjalnego produkcji rolnej, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. stanowi, że wsparcie jest udzielane za przeprowadzenie operacji wycofania z rynku produktów
w okresie, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. c) rozporządzenia nr 1031/2014, jeżeli zostały spełnione warunki w nim określone.
W świetle przywołanych uregulowań prawnych nie istniały podstawy aby skarżący jako indywidualny producent rolny uczestniczył w programie pomocowym
w sytuacji gdy w takim programie uczestniczyła organizacja producencka [...] sp. z o.o., której P. R. był członkiem. W takiej sytuacji faktyczno - prawnej mógł on dokonywać wycofania owoców z rynku na bezpłatną dystrybucję za pośrednictwem swojej organizacji producenckiej.
Fakt dokonania wycofania owoców z rynku jest jednym z warunków do otrzymania pomocy. Skarżący nie spełniał warunków prawnych określonych
w rozporządzeniu RM z 23 października 2014 r., tj. § 4 ust. 1 i 2 oraz w przepisach rozporządzenia nr 1031/2014, tj. art. 5 ust. 1.
Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd zauważa, że organizacja producentów owoców i warzyw [...] sp. z o.o., której producent P. R. był członkiem, wdrażała program operacyjny, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia nr 1308/2013. Program ten był zatwierdzony do realizacji decyzją administracyjną Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...]z [...] grudnia 2015 r. na lata 2016-2018. Skarżący podjął się realizacji operacji wycofania z rynku jabłek ("embargo DOWIII") uruchomionego rozporządzeniem nr 1031/2014 - w dniu 2 listopada 2015 r. złożył powiadomienie, w okresie od 17 marca do 14 kwietnia 2016 r. dokonał operacji wycofania, a w dniu 17 czerwca 2016 r. złożył wniosek o udzielenie wsparcia za przeprowadzenie tej operacji, tj. w okresie realizacji przez organizację [...] sp. z o.o. której był członkiem, zatwierdzonego na lata 2016-2018 programu operacyjnego. Zgodnie z przywoływanym już przepisem § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. producent, który był członkiem organizacji producentów realizującej program operacyjny nie był uprawniony do otrzymania wsparcia w ramach mechanizmu dalszych nadzwyczajnych środków wsparcia. Powyższy przepis wskazuje, że beneficjentem omawianego mechanizmu jest albo organizacja producentów realizująca program operacyjny, o którym mowa w art. 33 rozporządzenia nr 1308/2013 albo producent niebędący członkiem takiej organizacji. Skarżący nie był uprawniony do uczestnictwa w tym mechanizmie, gdyż uprawniona do udziału w nim była wyłącznie organizacja producentów, której był członkiem, tj. [...] sp. z o.o. Jednocześnie należy wskazać, że [...] sp. z o.o. mogła z tego uprawnienia nie skorzystać i nie przystąpić do mechanizmu nadzwyczajnego wsparcia, a i tak w takim przypadku żaden z jej członków nie mógł w tym mechanizmie uczestniczyć, ze względu na jednoznaczne brzmienie przepisu § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r.
Z kolei odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że był on uprawniony do otrzymania wsparcia w ramach "programu embargo DOWIII" bowiem był członkiem organizacji producentów, która nie realizowała tego programu korzystając
z przypadającego na skarżącego przydziału, należy podnieść, że żaden przepis nie ustanowił możliwości jednoczesnego uczestnictwa w mechanizmie dalszych nadzwyczajnych środków wsparcia, organizacji producentów i jej członków
z uwzględnieniem przypadających na tych członków "przydziałów". Przepis § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. wykluczał możliwość jednoczesnego uczestnictwa organizacji producentów realizującej program operacyjny i jej członków w omawianym mechanizmie.
A zatem organizacja producentów, która realizuje program operacyjny,
o którym mowa w art. 33 rozporządzenia nr 1308/2013 miała prawo do udziału w tym mechanizmie, a nie jej członek. Dlatego też bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest twierdzenie skarżącego, że otrzymał on wsparcie na długo wcześniej niż organizacja, której był członkiem oraz że nie miał wiedzy, czy jego organizacja będzie brała udział w tym mechanizmie i czy wykorzysta przypadający na jego osobę limit.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaszła negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności z art. 156 § 2 kpa. Zgodnie bowiem z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych zachodzi wtedy, gdy brak jest przepisów prawnych, które mogłyby stanowić dla organu administracji podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności mogących cofnąć, znieść lub odwrócić skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności (zob. A. Wiktorowska (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 20, 2017, wyrok NSA z 4 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1280/08, publ. cbosa).
Konkludując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest wyczerpująca, jasna, posiada wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 i § 3 kpa, dokładnie przedstawia proces kontroli decyzji ostatecznej z 2016 r. pod względem jej legalności. Zasadnie organy orzekające w tej sprawie ustaliły, że decyzja o przyznaniu skarżącemu wsparcia z 2016 r. dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną w postaci rażącego naruszenia § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z 2014 r. Tym samym organ nadzoru nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, bowiem dokładnie zbadał okoliczności sprawy
w kontekście zaistnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednocześnie ustosunkował się do zarzutów strony oraz dał wyraz swoim ustaleniom w decyzji poddającej się kontroli Sądu.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Na koniec Sąd wyjaśnia, że zgodnie z zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 9 października 2020 r., na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 33 akt sprawy).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI