VIII SA/Wa 403/18

VIII SA/Wa 403/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 718/19 - Wyrok NSA z 2023-05-26
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
§ 5 ust. 2, § 8b
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U. 2016 poz 23
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant specjalista Michał Syta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P. M. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor ARiMR) nr [...] z [...] marca 2018 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa W. Z.
z siedzibą w W. (dalej: organ I instancji, Kierownik BP) Nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. o umorzeniu w całości postępowania w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok z wniosku spółki cywilnej [...] (dalej: spółka, wnioskodawca).
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu [...] marca 2008 r. została zawarta umowa o utworzeniu ww. spółki cywilnej pomiędzy P. M. a R. M.. [...] maja 2011 r. spółka złożyła do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w B. (dalej: Kierownik BP w B.) wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwana także: płatność ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2007-2013.
Kierownik BP w B. decyzją z [...] lutego 2012 r. umorzył postępowanie ze względu na brak podmiotowości prawnej po stronie spółki cywilnej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. organ odwoławczy uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi BP w B., mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego wydaną 30 maja 2012 r. w sprawie o sygn. II GPS 2/12 w przedmiocie podmiotowości spółki cywilnej na gruncie przepisów dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i PROW.
W dniu [...] maja 2013 r. Kierownik BP w B., uznając się za organ niewłaściwy miejscowo, przekazał przedmiotowy wniosek do rozpoznania Kierownikowi BP. Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. organ I instancji odmówił spółce przyznania wnioskowanej pomocy finansowej na rok 2011. Organ odwoławczy decyzją z [...] grudnia 2015 r. uchylił powyższą decyzję odmowną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Kierownik BP, działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), orzekł o umorzeniu w całości postępowania w sprawie płatności ONW na rok 2011.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że spółka utraciła przymiot strony przedmiotowego postępowania w związku z jej rozwiązaniem z mocy prawa na podstawie art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej: k.c.). Wobec jednego z jej wspólników – R. M., Sąd R. dla [...] W. X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...] ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika. Jednocześnie nie doszło do skutecznego wstąpienia do toczącego się postępowania innych podmiotów.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. M. (dalej: skarżący), wnioskując o jej uchylenie. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. art. 105 § 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania, pomimo braku podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania;
2. art. 107 § 1 w związku z art. 28 k.p.a. przez błędne określenie w decyzji strony postępowania – R. M. i błędnego wskazania syndyka, co pozbawia stronę możliwości obrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym;
3. art. 30 § 1, 2 i 4 k.p.a. w związku z art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. 2003 Nr 60, poz. 535 ze zm., zwanej dalej: p.u.n.) przez błędne zastosowanie, skutkujące nieuzasadnionym pozbawieniem strony – R. M. przysługującej jej zdolności do czynności prawnych w toczącym się postępowaniu.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzja organu I instancji została błędnie doręczona syndykowi masy upadłości R. M. bowiem w tej sprawie syndyk nie występuje w imieniu jednego ze wspólników, ponieważ przedmiot postępowania nie dotyczy masy upadłości. Poza tym skarżący stanął na stanowisku, że rozwiązanie spółki cywilnej ex lege następuje tylko wówczas, gdy jej wspólnik posiada zdolność upadłościową, a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 5 ust. 1 p.u.n. Tymczasem spółka nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej, tylko rolnikiem, a R. M. wystąpiła w sprawie o upadłość jako osoba fizyczna. Wobec tego wskazana przez organ I instancji norma z art. 874 § 2 k.c. nie ma zastosowania. Dalej skarżący podniósł, że spółka cywilna wnioskująca o płatności jest w sferze definicji rolnika grupą osób fizycznych lub prawnych. Rozwiązanie spółki cywilnej jako umowy (związku obligacyjnego osób) nie powoduje rozwiązania samej grupy osób, gdyż ta istnieje w składzie niezmienionym. Nie występuje tu stosunek następstwa prawnego, bowiem to wspólnicy przez cały czas trwania spółki są podmiotami reprezentującymi spółkę. Brak jest więc podstaw do umorzenia postępowania przez organ I instancji.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Dyrektor ARiMR orzekł
o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając tym samym, że skarżący nie posiada prawa strony postępowania, ponieważ w sprawie nie został złożony wniosek
o wstąpienie do toczącego się postępowania, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ustawy
z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U.
z 2007 Nr 64, poz. 427 ze zm., zwanej dalej: ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich
i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U z 2009 Nr 40, poz. 329 ze zm., zwanego dalej: rozporządzeniem ONW), a spółka przestała istnieć z mocy samego prawa po ogłoszeniu upadłości jednego ze wspólników.
W wyniku rozpatrzenia skargi na ww. decyzję, WSA w Warszawie wyrokiem z 19 lipca 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 689/16 uchylił zaskarżoną decyzję uznając, iż
z samego faktu, że w sprawie nie został złożony wniosek transferowy nie można wnioskować, że skarżącemu, jako wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej, nie przysługuje prawo strony. Stroną bowiem jest nie tylko ten, kto złożył wniosek
o wstąpienie do postępowania jako następca prawny, ale i ten, kto tego nie uczynił, ale miał do tego prawo.
W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy bezpodstawnie pozbawił skarżącego prawa strony i nie rozpoznał odwołania merytorycznie. Poza tym, zdaniem Sądu, organ I instancji prawidłowo uznał skarżącego i syndyka jako strony postępowania. Skarżący, jako jeden z byłych wspólników spółki cywilnej, jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., natomiast syndyk masy upadłości drugiego wspólnika wstępuje do postępowania administracyjnego w miejsce upadłego na podstawie art. 144 w związku z art. 62 i art. 4912 p.u.n. Na tej samej podstawie prawnej syndyk masy upadłości R. M. występuje w przedmiotowym postępowaniu sądowym jako uczestnik postępowania w miejsce R. M. (podobnie uczynił NSA w sprawie II GSK 1508/15, zakończonej wyrokiem z dnia
6 marca 2017 r.).
Decyzją z [...] marca 2018 r. Nr [...] Dyrektor ARiMR, po ponownym rozpoznaniu odwołania skarżącego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu sprawy, wskazał, że płatności przyznaje się na wniosek strony,
a jej przejęcie od wnioskodawcy może się odbyć w przypadkach wyłącznie
ściśle określonych w przepisach. Z uwagi na fakt, że podmiot wnioskujący o płatność
w przedmiotowej sprawie uległ z mocy prawa rozwiązaniu i nie doszło do skutecznego wstąpienia do toczącego się postępowania innych podmiotów, organ I instancji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w sposób uzasadniony umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W sytuacji gdy byli wspólnicy nie złożyli stosownego wniosku o kontynuowanie postępowania, to zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW stało się ono bezprzedmiotowe z uwagi na brak wniosku. Tym samym stanowisko skarżącego, że po rozwiązaniu spółki cywilnej jej wspólnicy stają się z mocy prawa stronami postępowania o przyznanie płatności, nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Dotychczasowy wnioskodawca
(w tym wypadku spółka) uległ rozwiązaniu i do kontynuacji postępowania potrzebny jest wniosek.
Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że brak złożenia wniosku
o kontynuowanie postępowania nie odbiera byłym wspólnikom spółki cywilnej legitymacji procesowej, ponieważ mogli złożyć taki wniosek, a co za tym idzie mieli interes prawny w kontynuowaniu postępowania. Jednak powyższe pozbawia ich prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy, stąd konieczne było wydanie formalnego orzeczenia o umorzeniu postępowania.
Dyrektor ARiMR wskazał, że przepisy: art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW obejmują przypadek rozwiązania rolnika (w tym wypadku spółki cywilnej) i możliwości kontynuowania postępowania przez następcę prawnego. Przepis ten odnosi się do wszystkich podmiotów - rolników, które uległy rozwiązaniu, przekształceniu lub zaszło inne zdarzenie prawne skutkujące następstwem prawnym.
Zdaniem Dyrektora ARiMR, organ I instancji prawidłowo uznał skarżącego
i syndyka jako strony postępowania, powołując się w tym zakresie na stanowisko WSA w Warszawie, zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie VIII SA/Wa 689/16 z dnia 19 lipca 2017 r.
W skardze do sądu administracyjnego, złożonej na powołaną wyżej decyzję, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji
w całości, ewentualnie o ich uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.:
- art. 28 k.p.a., art. 30 k.p.a. w związku z art. 875 § 1 k.c.;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, zamiast jej uchylenia w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 lub § 2 k.p.a.;
- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) przez brak zastosowania wytycznych Sądu;
- art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich przez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż w sprawie nie nastąpiła instytucja następstwa prawnego, a norma ta nie dotyczy spółek cywilnych,
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że byli wspólnicy spółki cywilnej posiadają przymiot strony w postępowaniu i legitymację czynną, na co wskazuje WSA
w Warszawie w uzasadnieniu wyroku w sprawie VIII SA/Wa 689/16, a organy orzekające w tej sprawie zignorowały tę ocenę. Spółka cywilna nie jest jednostką organizacyjną wymienioną w art. 33¹ k.c., a umową o wspólnym działaniu, którą prawodawca unormował w art. 870 k.c. Organ odwoławczy powołał się na uchwałę
7 sędziów NSA z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, wskazując fragment jej uzasadnienia, a nie sentencji, która to ma moc wiążącą (w przeciwieństwie do uzasadnienia uchwały). Poza tym przepis art. 25 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich nie wskazuje na spółki cywilne, tylko na jednostki organizacyjne
z art. 33¹ k.c. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej skutkuje z mocy prawa rozwiązaniem spółki cywilnej, ale to nie oznacza, że istnieje bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego prowadzonego dotychczas wobec samej spółki.
W takiej sytuacji wspólnicy stają się z mocy prawa stronami postępowania, uzyskując prawo działania w postępowaniu, które uprzednio wykonywali jako wspólnicy spółki – ze wszystkimi konsekwencjami.
Zdaniem skarżącego, w sferze płatności rolniczych, w rozumieniu legalnej definicji rolnika, sama spółka cywilna jest grupą osób fizycznych lub prawnych. Rozwiązanie spółki cywilnej (formy współdziałania grupy osób ją tworzących) nie przynosi ani ustania bytu samej grupy osób, ani nawet zmian jej składu - rolnik jako grupa osób istnieje dalej. Jedynie wspólnicy uzyskują prawo do działania
w postępowaniu we własnym imieniu, a nie w imieniu spółki, w którą - według zasady współdziałania - byli dotychczas zorganizowani, łącznie do tzw. niepodzielnej ręki. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej powoduje zmianę relacji pomiędzy wspólnikami w stosunkach wewnętrznych oraz ich praw w stosunkach zewnętrznych. Przywołane w sentencji przepisy szczególne odnoszą się do sytuacji faktyczno-prawnej, gdy występuje następstwo prawne lub zbycie gospodarstwa. Żadna z tych sytuacji
w sprawie niniejszej nie zachodzi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2018 r. (k.70-71 akt sądowych) skarżący ponownie zaakcentował swoje stanowisko, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje stosunek następstwa prawnego, który implikowałby konieczność złożenia tzw. wniosku transferowego. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej skutkuje z mocy prawa rozwiązaniem tej spółki, jednak nie oznacza to bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego prowadzonego dotychczas wobec spółki. Jednocześnie powtórzył wniosek z odwołania, że w przedmiotowym postępowaniu stroną powinna być R. M., a nie syndyk jej masy upadłości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolowana decyzja organu odwoławczego została wydana na skutek uchylenia poprzedniej decyzji tego organu przez WSA w Warszawie wyrokiem z 19 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 689/16. Dyrektor ARiMR, działając zgodnie z art. 15 k.p.a., ponownie rozpoznał odwołanie skarżącego od decyzji Kierownika BP z dnia [...] kwietnia 2016 r., które jest orzeczeniem formalnym bowiem dotyczy umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Z treści tego przepisu wynika, że organ administracji publicznej wydaje decyzję
o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Kierownik BP uznał, że przyczyną umorzenia postępowania
w sprawie przyznania spółce płatności ONW na 2011 rok jest jej rozwiązanie z mocy prawa (upadłość jednego ze wspólników) oraz brak wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania innych podmiotów.
Dyrektor ARiMR w zaskarżonej decyzji zgodził się w całości z rozumowaniem prawnym organu I instancji, co również i Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie
w pełni podziela. Organ odwoławczy, zgodnie z wytycznymi WSA w Warszawie zawartymi w wyroku z 19 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 689/16, uznał skarżącego jako wspólnika rozwiązanej spółki za stronę postępowania, posiadającą legitymację do skutecznego złożenia odwołania.
Sąd podziela stanowisko organów, że omawiana spółka cywilna, która [...] maja 2011 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na 2011 rok, na skutek rozwiązania jej z mocy prawa na podstawie art. 874 § 2 k.c., utraciła swoją podmiotowość prawną na gruncie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, co powoduje, że utraciła zdolność procesową do bycia stroną
w postępowaniu o płatności unijne. Dlatego wobec takiego podmiotu nie może być już (od [...] czerwca 2015 r. – daty upadłości jednego ze wspólników spółki cywilnej) wydana decyzja administracyjna o przyznanie wnioskowanej płatności.
Istotne jest, że w postępowaniach o przyznanie płatności unijnych organy administracji działają na wniosek strony. Odnośnie do płatności ONW wynika to z treści § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW, że wniosek o przyznanie płatności ONW rolnik składa co roku do kierownika biura powiatowego ARiMR właściwego ze względu na jego miejsce zamieszkania lub siedzibę w terminie określonym do składania wniosków
o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Jednocześnie ustawa o wspieraniu rozwoju na obszarach wiejskich wskazuje na warunki wstąpienia do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy w wyjątkowych sytuacjach, o których mówi art. 25 ust. 1 tej ustawy.
Z treści tego przepisu wynika, że w sprawach dotyczących przyznania pomocy
w razie śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia w całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa wnioskodawcy w toku postępowania, następca prawny wnioskodawcy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego ma być przyznana pomoc.
Uzupełnieniem ww. przepisu ustawowego jest § 8b rozporządzenia ONW, który wskazuje, że w przypadku rozwiązania albo przekształcenia rolnika lub wystąpienia innego zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne, płatność ONW przysługuje następcy prawnemu, jeżeli grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności ONW, w dniu [...] maja roku złożenia tego wniosku były
w posiadaniu rolnika lub jego następcy prawnego (ust. 1). W takim przypadku następca prawny rolnika wstępuje do toczącego się postępowania w jego miejsce na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne (ust. 2). We wniosku następca prawny podaje numer identyfikacyjny (ust. 3), dołącza dokument potwierdzający zaistnienie następstwa prawnego (ust. 3) i składa go do kierownika biura powiatowego ARiMR, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW przez rolnika (ust. 5). Termin,
o którym mowa w ustępie 2, nie podlega przywróceniu (ust. 6).
Jak wynika z powyższych przepisów, wstąpienie następcy prawnego wnioskodawcy do toczącego się postępowania o przyznanie płatności ONW nie następuje z mocy samego prawa, tylko na wniosek.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą o przyznanie płatności ONW była spółka cywilna, która - stosownie do uchwały 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r. sygn. akt II GPS 2/12 - w postępowaniach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych, została uznana za producenta rolnego, tj. podmiot - stronę postępowania administracyjnego, a tym samym mogła ona składać wnioski o przyznanie płatności.
Z uzasadnienia ww. uchwały wynika, że podstawą takiego stanowiska było potraktowanie przez NSA spółki cywilnej w sposób przedmiotowy, jako rezultatu zawarcia umowy spółki, a więc jako pewnego "urządzenia społecznego", działającego na podstawie tej umowy, którego substratem są przede wszystkim osoby realizujące określone, wspólne cele. Potraktowanie spółki cywilnej w taki sposób daje podstawę do utożsamienia jej z jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej
w rozumieniu art. 3 pkt 3 litera b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności (Dz.U. z 2015 poz. 807 ze zm., zwanej dalej: ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów).
Tym samym bezpodstawny jest zarzut skarżącego zawarty w skardze, że spółka cywilna nie jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, tylko umową o wspólnym działaniu. NSA w w.cyt. uchwale jednoznacznie zakwestionował stanowisko, że spółka cywilna to wyłącznie umowa wspólników dotycząca prowadzenia wspólnej działalności. Poza tym przepis art. 30 § 1 k.p.a. nakazuje stosowanie do oceny zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych strony w pierwszej kolejności przepisów szczególnych, tj. przepisów prawa administracyjnego, a dopiero w drugiej kolejności przepisów prawa cywilnego. Jeśli zatem przepisy szczególne materialnego prawa administracyjnego przyznają jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej status strony postępowania w określonej dziedzinie, to nie jest możliwe powoływanie się na przepisy k.c. lub na przepisy k.p.a. w celu zakwestionowania zdolności tych jednostek organizacyjnych do bycia stroną postępowania (zob. wyroki dotyczące podmiotowości prawnej spółki cywilnej: wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r, sygn. akt V SA 2021/99, publ. Lex nr 50150; wyrok NSA
z 8 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 364/97, publ. Lex nr 34165).
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, do spółki cywilnej, rozumianej jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej na gruncie przepisów dotyczących płatności, stosuje się art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z § 5 ust. 2 i § 8b rozporządzenia ONW. Następcami prawnymi rozwiązanej spółki cywilnej są w sposób naturalny wspólnicy tej spółki, których uprawnienia majątkowe na gruncie prawa cywilnego reguluje przepis art. 875 k.c., a na gruncie przepisów dotyczących płatności są grupą osób – rolnikiem w rozumieniu art. 2 litera a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 r. z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz.U.UE.L.2003.270,s.1, Polskie Wydanie Specjalne z 2004 r., rozdz. 3, t. 44, s. 486 ze zm., zwanego dalej: rozporządzeniem nr 1782/2003). Jednak takie rozumienie wspólników, w ocenie Sądu, nie wystarczy do automatycznego ich wstąpienia w miejsce rozwiązanej spółki cywilnej, będącej wnioskodawcą płatności ONW.
Jeszcze raz należy podkreślić wyłącznie wnioskowy charakter płatności bezpośrednich i w ramach PROW, o które rolnicy mogą się ubiegać, ale nie muszą. Organy ARiMR, po uzyskaniu informacji o rozwiązaniu spółki z mocy prawa, nie miały więc obowiązku z urzędu prowadzić dotychczasowego postępowania zainicjowanego wnioskiem z [...] maja 2011 r., jeśli nie wpłynął w tej sprawie wniosek pochodzący od następcy prawnego spółki w zakreślonym przez rozporządzenie ONW terminie mającym charakter materialny. Działanie następcy prawnego rozwiązanej spółki nie stanowi więc tylko czynności procesowej, polegającej na wstąpieniu do toczącego się postępowania administracyjnego, ale przede wszystkim jest czynnością prawa materialnego polegającą na złożeniu wniosku o udzielenie pomocy w danym roku (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 349/14, publ. Lex nr 1795951). Wstąpienie następcy prawnego do toczącego się postępowania jest wyrazem woli otrzymania pomocy finansowej w takim zakresie, w jakim ubiegał się o tę pomoc wnioskodawca. Jednak może on również zrezygnować z ubiegania się o przyznanie takiej pomocy (por. również wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 586/10, publ. ONSAiWSA 2012/5/89).
W ocenie Sądu, to w interesie wspólników było poinformowanie organu
o zdarzeniu prawnym, powodującym rozwiązanie spółki cywilnej i w odpowiednim terminie wstąpienie w miejsce wnioskodawcy przez złożenie wniosku z wymaganymi danymi (w tym numer ewidencyjny następcy prawnego) i załącznikami przewidzianymi w § 8 rozporządzenia ONW.
W związku z powyższym stanowisko skarżącego, że po rozwiązaniu spółki jej wspólnicy stają się z mocy prawa stronami przedmiotowego postępowania o przyznanie płatności ONW na 2011 rok, nie znajduje uzasadnienia prawnego. Dotychczasowy wnioskodawca uległ rozwiązaniu (zdarzenie prawne) i do kontynuacji postępowania potrzebny jest wniosek następcy prawnego. Skarżący niewątpliwie miał prawo wystąpić z wnioskiem kontynuacyjnym, jednak brak takiego wniosku powoduje bezprzedmiotowość podmiotową postępowania o przyznanie wnioskodawcy płatności ONW na rok 2011 r., a tym samym jego umorzenie.
Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu; organ jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości.
Nie kwestionując prawa strony wobec skarżącego jako następcy prawnego wnioskodawcy w przedmiotowym postępowaniu, o czym orzekł WSA w Warszawie
w wyroku z dnia 19 lipca 2017 r. w sprawie VIII SA/Wa 689/16 i co uwzględnił organ odwoławczy, Kierownik BP prawidłowo orzekł o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. wobec braku stosownego wniosku kontynuacyjnego, a organ odwoławczy orzekając po raz drugi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu
I instancji w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Postawienie w skardze zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 153 p.p.s.a., zdaniem Sądu, jest spowodowane nieprawidłowym zrozumieniem przez skarżącego wytycznych zawartych w wyroku wydanym w sprawie VIII SA/Wa 689/16.
Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego w zakresie doręczenia decyzji w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym syndykowi masy upadłości R. M., co już zostało przesądzone w sprawie VIII SA/Wa 689/16 WSA w Warszawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani w stopniu rażącym, co mogłoby skutkować stwierdzeniem nieważności kontrolowanych decyzji, ani w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkującym uchyleniem zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.
Dlatego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.