VIII SA/WA 364/24

VIII SA/Wa 364/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna
Iwona Owsińska-Gwiazda
Marek Wroczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1693
art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 2, art.
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 180
art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 39(3)
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Cezary Kosterna, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego W. S. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Syg. akt VIII SA/Wa 364/24
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 2 lutego 2024 roku Główny Inspektor Transportu Drogowego( dalej jako organ) biorąc za podstawę art. 104 w związku z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( DZ.U z 2021 roku, poz.735 ze zm. dalej jako k.p.a.) art. 13 ust.1 pkt 3, art. 13k ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych( DZ.U z 2022 roku, poz. 1693 dalej u.d.p.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej( DZ.U z 2021 roku, poz. 32 ze zm. dalej jako rozporządzenie), art. 50 pkt 1 lit/j, art. 51 ust.6 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 6 września 2001 o transporcie drogowym( DZ.U z 2022 roku, poz. 180 ze zm. dalej u.t.d.) za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 21 marca 2022 roku nałożył karę pieniężną w wysokości 1500 zł.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.
W dniu 21 marca 2022 roku o godzinie 9.45 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS( SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu samochodowego o nr rejestracyjnym [...] poruszającego się wraz z przyczepą prze urządzenie kontrolne SPOE MOBILE [...] znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł G. – [...] ( skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]), co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...]. W związku z tym organ stwierdził, że pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...], wskazanym w załączniku do rozporządzenia. Naruszenie zostało zaewidencjonowane w protokole kontroli o nr [...]. W wyniku kontroli ustalono, że pojazd samochodowy został zarejestrowany w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej. Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty.
Na koncie użytkownika typu przedpłaconego nie znajdowały się środki umożliwiające pokrycie należnej opłaty. Ustalono, że całkowita masa pojazdów przekraczała 12 000 kg.
Organ ustalił, że na dzień naruszenia odpowiedzialnym był podmiot będący właścicielem pojazdu samochodowego tj. W. S..
Pismem z dnia 7 grudnia 2022 roku organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postepowania administracyjnego w sprawie naruszenia.
Na podstawie dokumentacji operatora poboru opłaty elektronicznej ustalono, że użytkownik aktywował opcję automatycznego doładowania konta w systemie SPOE KAS w dniu 30 września 2021 roku. W okresie wygenerowania przedmiotowych naruszeń tj. od dnia 21 marca 2022 roku do 30 marca 2022 roku funkcjonalność systemu była zablokowana. W związku z tym dalsze doładowanie z wykorzystaniem opcji automatycznego doładowania nie była możliwa. Od momentu zablokowania automatycznego doładowania użytkownik dokonywał doładowania swojego konta wyłączenie za pośrednictwem kanału www. Ostatnie doładowanie miało miejsce w dniu 7 marca 2022 roku. Nadto dla konta rozliczeniowego dla którego opłatę elektroniczną wnosi się w formie przedpłaty, użytkownik ma miał możliwość dokonania rejestracji oraz zmiany karty płatniczej do automatycznego doładowania konta w dowolnym czasie. Zmiana karty płatniczej do automatycznego doładowania konta jest możliwa w każdym momencie bez konieczności zakładania nowego konta rozliczeniowego. Operator wskazał, że w okresie luty – marzec 2022 roku brak jakichkolwiek zgłoszeń zarejestrowanych poprzez Internetowe Konto Klienta bądź z adresu [...] rejestracji nowej karty płatniczej do automatycznego doładowania konta rozliczeniowego.
Organ nie uwzględnił wniosku dowodowego strony skarżącej o wystąpienie do prowadzącego system e-TOLL tj. Ministerstwa Finansów o udzielenie informacji czy przy próbie zmiany karty płatniczej podpiętej do konta klienta po upływie jej ważności, użytkownik otrzymuje informacje o braku możliwości zmiany karty i konieczności dodania nowego konta rozliczeniowego.
W ocenie organu okolicznością bezsporną jest fakt, że zespół pojazdów należących do skarżącego, którego masa całkowita przekraczała 3,5 tony poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej. Za wykonany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna ponieważ na koncie użytkownika w systemie SPOE KAS nie znajdowały się dostępne środki do pobrania należnej opłaty. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust.1 pkt 3 u.d.p.
Odnośnie wniosku dowodowego o zwrócenie się do Ministerstwa Finansów o udzielenie informacji o otrzymywanie informacji o braku możliwości zmiany karty i konieczności dodania nowego konta, to organ uznał, że kwestie te zostały wyjaśnione dostatecznie w pismach od operatora systemu. Nadto organ zwracał uwagę, że skarżący mógł zapoznać się z komunikatami już z 16 lutego 2022 roku informujące o niepomyślnym automatycznym doładowaniu z którymi można się zapoznać w Internetowym Koncie Klienta w zakładce komunikaty. Organ także wskazywał, że regulamin i polityka prywatności aplikacji e-TOLL oraz podręcznik aplikacji mobilnej e-TOLL są udostępniane nieodpłatnie w aplikacji, a ponadto za strony e-toll.gov.pl.
Organ podnosił, że jest uprawniony do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, zaś system e-TOLL jest wdrażany, utrzymywany i nadzorowany przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Istotną kwestią w niniejszej sprawie było to, że w dniu 21 marca 2022 roku na koncie rozliczeniowym nie było dostępnych środków pieniężnych i tym samym opłata nie została pobrana. Skarżący już w lutym 2022 roku miał świadomość, że jego karta płatnicza przypisana do automatycznego doładowania konta straciła ważność, a przedmiotowe naruszenie miało miejsce 21 marca 2022 roku.
Odnośnie argumentu skarżącego, iż przedmiotowe postępowanie nie zostało prawidłowo wszczęte z uwagi na fakt, iż nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 39³ § 2 k.p.a. co doprowadziło do przedawnienia możliwości wszczęcia tego postępowania organ podkreślał, że zawiadomienie o wszczęciu zostało podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym odpowiednio w dniu 7 grudnia 2022 roku, co potwierdza raport weryfikacji podpisu.
Organ nie zgadzał się z zarzutem braku prawidłowego oznakowania drogi, o którym mowa w art. 13ia ust.1 u.d.p. wskazując, że dla odcinka drogi krajowej nr [...] węzeł G. – [...] ustawianie tabliczek informacyjnych T-34 zostało wprowadzone zgodnie z projektem stałej organizacji ruchu z dnia 13 lipca 2017 roku. Oznakowanie znakami informacyjnymi D-39a na przedmiotowym odcinku nie miało zastosowania.
W ocenie organu należy zauważyć, iż zgodnie z art. 189e k.p.a. strona nie podlega ukaraniu w przypadku gdy do naruszenia doszło wskutek działania siły wyższej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Do zdarzeń określanych jako siła wyższa należą zdarzenia zewnętrzne co powoduje, że nie mogą być za takie uznane działania podmiotu, których dopuścił się naruszenia obowiązku będącego podstawą nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
Organ w niniejszej sprawie rozważył też możliwość zastosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaniu na pouczeniu. Analizując niniejszy stan faktyczny wzięto pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, sposób i okoliczność popełnienia naruszenia, winę i motywację sprawcy naruszenia, częstotliwość naruszeń, a także wagę naruszeń.
Organ wskazywał, że odnosząc się do sposobu i okoliczności popełnienia naruszenia wskazywał, że strona w każdej chwili mogła powziąć wiadomość o nieprawidłowościach związanych z realizacją obowiązków wskazanych w ustawie o drogach publicznych poprzez możliwość sprawdzenia między innymi prawidłowości wprowadzonych danych do rejestru a także stan salda, które można skontrolować za pośrednictwem internetowego konta klienta oraz aplikacji mobilnej e -toll. Organ wskazywał, że odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny. W ocenie niniejszej sytuacji należy zauważyć przede wszystkim brak zachowania należytej staranności, zwłaszcza w kontekście tego, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Istotnym jest, że ustawa o drogach publicznych w sposób precyzyjny definiuje obowiązki, o których mowa w art. 13k ust.4. Rodzaj i charakter naruszonego dobra mają doniosłe znaczenie. Należy uznać, iż naruszenie wywołało na tyle istotne negatywne skutki w sferze dóbr prawnie chronionych, że nie sposób mówić w tym przypadku o znikomej wadze naruszenia. Nadto nie można mówić, że doszło do zaprzestania naruszenia prawa. Z uwagi na charakter naruszenia prawa nie zaistniały okoliczności warunkujące usunięcie naruszenia prawa. Organ nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189e k.p.a. – siła wyższa.
Zgodnie z art. 13k ust.8a u.d.p. – kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się jeśli do systemu zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Zgodnie z art. 13k ust.8b tej ustawy stanowi, że przepisów ust.8a nie stosuje się jeśli do ujawnienia naruszenia doszło w wyniku kontroli o której mowa w art. 131.
Nadto organ podnosił, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter związany.
Skargę na decyzję organu wniósł W. S..
Zaskarżonej decyzji zarzucał:
przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 39³ § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej także k.p.a.) w zw. z art. 13n ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 645 z późn. zm. - dalej także u.d.p.) poprzez niewskazanie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, że zostało ono wydane w postaci elektronicznej, a informacja ta niezbędna jest do uznania doręczonego wydruku za wydruk w rozumieniu art. 39 ³ k.p.a., a zatem nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, a postępowania takiego nie można obecnie już wszcząć z uwagi na treść art. 13n ust. 1 u.d.p., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. l-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy;
b) art. 39³ § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w postanowieniu z dnia 24 listopada 2023 r. oraz zaskarżonej decyzji, że zostały one wydane w postaci elektronicznej, a informacja ta niezbędna jest do uznania doręczonych wydruków za wydruk w rozumieniu art.—39- k.p.a., a zatem nie doszło do doręczenia stronie postanowienia i decyzji;
oraz z ostrożności procesowej:
c) art. 78 k.p.a, w zw. z art. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony zawartych w piśmie z dnia 10 listopada 2023 r. (organ błędnie wskazał w postanowieniu datę 14 listopada 2023r,), podczas gdy ich przedmiotem miały być okoliczności mające znaczenie dla sprawy, nie stwierdzone innymi dowodami, a w konsekwencji tego nie ustalenie, czy system e-TOLL, informuje użytkownika o braku możliwości zmiany karty płatniczej, z której system ma automatycznie doładowywać konto, po upływie ważności pierwotnie przypisanej do konta karty i czy nie wprowadza użytkownika w błąd poprzez wskazanie na możliwość zapisania nowej karty w zakładce "zarządzaj podmiotem", "zapamiętaj kartę", nie ustalenie, czy z danych zapisanych (tzw. logów) w systemie e-TOLL wynika, że po upływie ważności karty płatniczej strony, wykonywała ona czynności, które w jej przekonaniu spowodowały dodanie w systemie e-TOLL nowej karty płatniczej oraz nie zweryfikowanie, czy strona otrzymała wiadomości e-mail z dnia 16 lutego 2022 r, .art. 7, d) art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że do naruszenia doszło z uwagi na błąd systemu e-TOLL, polegający na braku możliwości zmiany w tym systemie karty płatniczej, z której są pobierane opłaty elektroniczne za przejazd pojazdem po płatnym odcinku drogi, po utracie ważności pierwotnie przypisanej do konta karty płatniczej, chociaż na brak takiej możliwości nie wskazują informacje generowane przez system e-TOLL;
e) art. 189f § 1 k.p.a. i art. 13n u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., przejawiające się tym, że przy analizie przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej organ pominął okoliczność, że kara administracyjna ma charakter przede wszystkim prewencyjny, gdyż jej zasadniczym celem jest skłonienie konkretnego podmiotu, który narusza prawo administracyjne (prewencja indywidualna), jak i innych potencjalnych sprawców deliktów administracyjnych (prewencja ogólna) do przestrzegania norm administracyjnoprawnych, a nadto interpretacja art. 13 u.d.p. nie może prowadzić to tzw. "rolowania" kar administracyjnych wskutek tolerowania kilkumiesięcznego naruszania prawa przez dany podmiot;
f) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 w zw. z art. art. 189e k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że w przedmiotowym przypadku należy odstąpić od nakładania na stronę kary pieniężnej na podstawie art, 189e k.p.a. z uwagi na fakt, że do naruszenia doszło wskutek działania siły wyższej, to jest występowania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemiologicznego, który dezorganizował pracę przedsiębiorstwa strony;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 320) poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze wnosił o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości,
- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi w odniesieniu do dwóch pierwszych zarzutów wskazywał, że skarżący otrzymał od organu pisma z 7 grudnia 2022 roku – zawiadomienie, pismo z 24 listopada 2023 roku – postanowienie oraz pismo z dnia 2 lutego 2024 roku – decyzja o nałożeniu kary pieniężnej. Podnosił, że pisma pomimo iż stanowią wydruki pism z systemu teleinformatycznego, to nie zawierają wszystkich elementów wskazanych w art. 39 ³ § 2 k.p.a. tj. nie zawierają informacji, że zostały one wydane w postaci elektronicznej.
Jak podkreśla się zaś w doktrynie: "wydruk pisma, o którym jest mowa w art. 39³ § 1 k.p.a. składa się z takich obligatoryjnych elementów, jak:
1) odzwierciedlenie treści pisma z art. 39³ § 1 k.p.a. (tj. w praktyce będzie to klasyczny komputerowy wydruk pisma w postaci elektronicznej z systemu teleinformatycznego); 2) informację, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną; 3) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane.
W przypadku, gdy w treści dokumentu zabraknie któregokolwiek z wyżej powołanych elementów, wydruk ten nie będzie wydrukiem, o którym jest mowa w art. 39³ k.p.a. (R. Hauser, M. Wierzbowski {red). Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021). W powyższej kwestii, podobnie wypowiedział się nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 14/22, w którym wskazał: "Wydruk decyzji wydanej w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego ma zawierać określone informacje i identyfikator, a więc zgodnie z wolą ustawodawcy spełniać konkretne warunki formalne. W przeciwnym razie nie ma dowodu na fakt wydania decyzji w formie dokumentu elektronicznego".
Tym samym, pism Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 7 grudnia 2022 r., z dnia 24 listopada 2023r. i z dnia 2 lutego 2024 r., nie można uznać za wydruki w rozumieniu art. 39³ k.p.a., ergo nie doszło w ogóle do doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego (nie wszczęto postępowania administracyjnego z urzędu), postanowienia i decyzji. Należy ponadto zauważyć, że z uwagi na treść art. 13n ust. 1 u.d.p., w myśl którego nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust, 1-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy, wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiotowym przypadku jest obecnie niedopuszczalne.
Nadto skarżący wskazywał, iż doszło do naruszenia art. 78 w związku z art. 7, art. 77, art.80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony zawartych w piśmie z dnia 10 listopada 2023 roku. Wskazywał, że w związku z utratą ważności karty płatniczej przedpłaconej z której automatycznie pobierane były płatności nabył nową kartę. Jego zdaniem na skutek błędu w systemie e-Toll mimo zmiany karty nie doszło do zapłaty za przejazd. Po interwencji w Ministerstwie Finansów skarżący uzyskał informacje, że ,, kartę można zmienić do końca ważności poprzedniej karty, np. dzień lub dwa przed jej wygaśnięciem. W związku z tym skarżący wystąpił z wnioskiem dowodowym o wyjaśnienie kwestii związanych ze zmianą karty i czy takie informacje jak tego dokonać można uzyskać.
Skarżący wskazywał, że co prawda decyzje nakładające sankcje, w tym o charakterze pieniężnym są oparte na obiektywnej odpowiedzialności. Jednocześnie wszelkie wątpliwości co do działania systemów czy też aplikacji informatycznych, w tym systemu e-Toll powinny być interpretowane na korzyść strony.
W zakresie naruszenia art. 189f § 1 k.p.a. i art. 13n u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię skarżący wskazywał, że przy analizie przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej organ pominął fakt, że kara administracyjna ma charakter prewencyjny. W przedmiotowej sprawie trudno o takim charakterze kary mówić, które nakładane są za naruszenia powstałe w okresie kilku miesięcy.
Należy wskazać, że tego nie uzasadnia treść art. 13n u.d.p., która pozwala na wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kary w okresie 9 miesięcy od popełnienia naruszenia. Przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, że umożliwia to organowi tzw. ,, rolowanie ‘’ kar administracyjnych wskutek kilkumiesięcznego naruszenia prawa przez dany podmiot, mimo, ze funkcjonariusze organu mają swobodny dostęp do elektronicznego sytemu opłat. W przypadku strony doszło do kilkunastu naruszeń polegających na nieuiszczeniu opłat elektronicznych. Strona pozostawała w przekonaniu , że ,, podpięła’’ nową kartę do swojego konta i opłaty są pobierane.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i nie uznawał zarzutów przedstawionych w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (2022.2492 t.j. z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej - p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarżący w pierwszej kolejności postawił zaskarżonej decyzji zarzut naruszenia art. 39 ³ § k.p.a.
W niniejszej sprawie należy jednak mieć na uwadze, że w dniu 18 kwietnia 2020 r. wszedł w życie art. 39(3) k.p.a. (dodany ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-COV-2, Dz.U. z 2020 r. poz. 695). Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji) stanowił w § 1: W przypadku pism wydanych przez organ administracji publicznej w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego z tego systemu odzwierciedlającego treść tego pisma, jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania nie złożyła podania w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej, nie wystąpiła do organu administracji publicznej o takie doręczenie lub nie wyraziła zgody na doręczanie pism w taki sposób. Zgodnie z § 2 omawianego artykułu wydruk pisma, o którym mowa w § 1, zawiera: 1) informację, że pismo zostało wydane w formie dokumentu elektronicznego i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną; 2) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Jak stanowi § 3 ww. przepisu, wydruk pisma, o którym mowa w § 1, może zawierać mechanicznie odtwarzany podpis osoby, która podpisała pismo. Wydruk pisma, o którym mowa w § 1, stanowi dowód tego, co zostało stwierdzone w piśmie wydanym w formie dokumentu elektronicznego (§ 4).
Jedynie ubocznie zasygnalizować warto, że przepis art. 39³ k.p.a. uzyskał nowe brzmienie z dniem 5 października 2021 r. (na mocy ww. ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych). Zmiany polegały na nadaniu nowego brzmienia paragrafowi 1 oraz wprowadzeniu wyrażenia "postać elektroniczna" w miejsce "forma dokumentu elektronicznego" w paragrafie 2 pkt 1 oraz w paragrafie 4. Zmiana brzmienia paragrafu 1 miała w istocie rzeczy charakter redakcyjny, dostosowujący brzmienie tego przepisu do nowej konwencji terminologicznej (P.M.Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2022, art. 39(3).
Celem wprowadzenia przepisu art. 39³ k.p.a. było umożliwienie organowi załatwiania wszystkich spraw w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, nawet jeśli nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 39(1) k.p.a. (R.Hauser, M.Wierzbowski (red.) Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2020, komentarz do art. 39³ k.p.a.) i jego doręczanie w sposób tradycyjny, a więc przez operatora pocztowego. W piśmiennictwie rozwiązanie to określono mianem "odwróconej cyfryzacji" i prezentowane jest stanowisko, że doręczeniu w trybie art. 39(3) k.p.a. może podlegać wydruk decyzji, jeśli została ona wcześniej wydana w formie elektronicznej (zob. G.Sibiga, "Odwrócona cyfryzacja" w postępowaniu administracyjnym ogólnym po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 16.4.2020 r., Monitor Prawniczy 2020 r., nr 18, str. 956 i n.).
W związku z tym, świetle przywołanych wyżej przepisów, przyjąć należy, że organ ma możliwość załatwienia sprawy i wydania decyzji w formie papierowej lub w formie dokumentu elektronicznego (opatrzonego podpisem zaufanym, kwalifikowanym, osobistym) i doręczyć decyzję:
1) w formie papierowej za pośrednictwem operatora pocztowego (art. 39 k.p.a.);
2) w formie dokumentu elektronicznego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (przez ePUAP – art. 39(1) k.p.a.);
3) w formie dokumentu elektronicznego, wysyłając wydruk decyzji w trybie art. 39³ k.p.a. za pośrednictwem operatora pocztowego (art. 39 k.p.a.).
Możliwość skorzystania przez organ z doręczenia przewidzianego w art. 39³ k.p.a., czyli z doręczenia wydruku pisma w odniesieniu do decyzji, spotkała się również z aprobatą sądów administracyjnych (por.: postanowienie WSA w Szczecinie z 16 kwietnia 2021 r., II SA/Sz 100/21; postanowienie WSA w Poznaniu z 22 września 2021 r., IV SA/Po 474/21; postanowienie WSA w Warszawie z 10 listopada 2021 r., II SA/Wa 2861/21; postanowienie WSA w Krakowie z 21 grudnia 2021 r., II SA/Kr 1178/21 oraz postanowienie NSA z 16 września 2021 r., II GSK 1634/21; dostępne w CBOSA). Wprawdzie obecnie trudno jeszcze uznać stanowisko to za powszechne i utrwalone z uwagi na stosunkowo niedługi okres obowiązywania regulacji art. 39(3) k.p.a., to w ocenie Sądu Administracyjnego ten właśnie kierunek wykładni ww. przepisu należy podzielić.
Art. 39³ k.p.a. posługuje się ogólnym terminem ,, pismo ‘’ w rozumieniu art. 14 w tym art., 14 § 1a k.p.a. Przepis ten stanowi, że sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pismem są zarówno wezwania czy zawiadomienia lecz także decyzje administracyjne i postanowienia.
Papierowy wydruk nie stanowi oryginału pisma, które było przedmiotem konwersji poprzez jego wydruk, a jedynie poświadczenie jego treści i metadanych z systemu teleinformatycznego. Oryginał pisma pozostaje w postaci elektronicznej.
Wydruk pisma, o którym mowa ma charakter sformalizowany. Nie chodzi o dowolne wydrukowanie pliku, a wydruk spełniający wymagania formalne oznaczone w art. 39 ³ § 2 k.p.a. Wyróżnić należy elementy obligatoryjne i fakultatywne kwalifikowanego wydruku.
Wyżej przywoływane elementy obligatoryjne to informacja, że zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem oraz identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny.
Należy zauważyć, że organ w niniejszej dokonywał wydruku wydanych w toku postępowania w systemie elektronicznym pism – zawiadomienia o wszczęciu postępowania, postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosku oraz decyzji administracyjną.
Należy zgodzić się ze skarżącym, iż przedmiotowe wydruki pism nie zawierają wszystkich obligatoryjnych elementów. W pismach tych brak jest informacji, iż pismo zostało wydane w postaci elektronicznej oraz brak jest identyfikatora tego nadawanego przez system teleinformatyczny. Skuteczne doręczenie pism wydawanych w formie dokumentu elektronicznego, o którym mowa w art. 39³ k.p.a. może polegać na doręczeniu wydruku tego pisma pod warunkiem, że zawiera ono obligatoryjne elementy o których mowa 39³ § 2 k.p.a., a w szczególności identyfikator tego pisma nadawany przez system teleinformatyczny. Skoro doręczony stronie wydruk nie zostały sporządzone zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, to nie korzystają z domniemania autentyczności oraz domniemania zgodności z prawdą, o których stanowi art. 39 ³ § 4 k.p.a., co z kolei doprowadziło do braku skutecznego jego doręczenia w przewidzianej przepisami formie i we właściwym trybie i dlatego zaskarżona decyzja nie została wprowadzona do obrotu prawnego.
Stanowisko organu, iż nie doszło do naruszenia przepisu art. 39 ³ k.p.a. ponieważ pisma zostały podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym nie zasługuje na uwzględnienie. Sam fakt, iż informacja o kwalifikowanym podpisie faktycznie znajduje się na pismach, w tym zaskarżonej decyzji nie może przesądzać, iż przedmiotowe pisma zostały opatrzone we wszystkie obligatoryjne elementy i nie może przesądzać o tym że wydruk decyzji spełnia wymagania określone w art. 39 ³§ 2 k.p.a.
W ocenie Sądu w związku z naruszeniem art. 39 ³ § 2 k.p.a. należało wyeliminować już z tego powodu zaskarżoną decyzję administracyjną.
Z tych też względów Sąd nie odnosił się do zarzutów merytorycznych zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na powyższe biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – decyzja nie weszła do obrotu prawnego.
Sąd orzekł o kosztach postępowania biorąc za podstawę art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.