VIII SA/WA 349/24

VIII SA/Wa 349/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-07-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2126/24 - Wyrok NSA z 2025-11-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 15b, art. 20 ust. 2 i 3, art. 23 ust. 1 i 2, art. 29, art. 30, art. 32 ust. 1d
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 marca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. R. (dalej: strona, Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z 5 marca 2024 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. (organ I instancji) z 18 stycznia 2024 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka (wnioskowanej na M. D.).
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego w R.
III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 kwietnia 2023r. sygn. akt [...] (dziecko) – M. D. (ur.[...] r.) umieszczona została w rodzinnym domu dziecka prowadzonym przez małżonków B. i S. R. - zamieszkałych
w miejscowości K. W. [...], gm. K.. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Rejonowego w Z. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 21.09.2023r. sygn. akt III [...], B. R. w dniu 21.09.2023 r. ustanowiona została opiekunem prawnym w/w dziecka.
W dniu 30.11.2023 r. Skarżąca złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – M.D..
Decyzją z 18 stycznia 2024 r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił Skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka (becikowe), wnioskowanej na M. D..
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 15b, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 29, art. 30, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. dalej: u.ś.r.).
Z ustaleń organu I instancji wynika, że wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – na dziecko M. D. został złożony w GOPS w terminie 12 miesięcy od objęcia dziecka opieką prawną.
Powodem odmowy przyznania jednorazowej zapomogi był fakt, iż jednorazowa zapomoga na to dziecko została już pobrana w MOPS R.w 2009 r., co ustalono
w wyniku dokonanej weryfikacji w Centralnej Bazie Beneficjentów pobierania świadczeń w innych jednostkach terenowych. Organ I instancji stwierdził, że jednorazowa zapomoga jest świadczeniem jednorazowym i wynosi 1000,00 zł na dziecko zgodnie
z art. 15 b u.ś.r. W związku z jej pobraniem świadczenie powyższe nie może być ponownie przyznane.
Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji, strona złożyła odwołanie do Kolegium, wskazując, iż podstawą do odwołania jest orzeczenie Sądu Administracyjnego w Warszawie I SA/Wa 1521/10 z dnia 2010.12.17. Skarżąca zaznaczyła, iż spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia, podnosząc końcowo, iż odmowa przyznania zapomogi stawia ją w nierówności wobec prawa, w porównaniu do innych opiekunów prawnych.
Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy powołaną na wstępie decyzją z 5 marca 2024 r. - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Kolegium wyjaśniło, iż kwestię przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka reguluje art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).
Zgodnie z art. 15b ust. u.ś.r., z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko.
Według art. 15b ust.2 ustawy, jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł.
Wyjaśniono, że wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. (art. 15b ust.3 ustawy).
Skarżąca będąca opiekunem prawnym dziecka należy więc do kręgu podmiotów wymienionych przez ustawodawcę w art. 15b ust. 2 ustawy.
Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie uregulowane w tym przepisie, ma charakter jednorazowy, zaś ową jednorazowość świadczenia ustawodawca nakazuje wiązać z faktem urodzenia się konkretnego dziecka
i w pierwszej kolejności osobami uprawnionymi do zapomogi wskazani zostali rodzice dziecka, którzy w niniejszej sprawie skorzystali z tego prawa. Zatem skoro w związku
z faktem urodzenia się ww. dziecka jednorazowa zapomoga została już wypłacona rodzicowi dziecka, to spełniony został warunek jednorazowości.
Dalej wyjaśniono, że zmiana sytuacji prawnej dziecka w ciągu jego dalszego życia niewątpliwie może nastąpić, (co miało miejsce w niniejszej sprawie), jednakże nie może powodować odnowienia prawa do uzyskania po raz kolejny jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, jeżeli wcześniej świadczenie takie zostało wypłacone rodzicowi dziecka. Narodziny dziecka są konkretnym, jednorazowym zdarzeniem faktycznym, do którego dochodzi w określonym czasie i tylko z tym zdarzeniem należy wiązać możliwość uzyskania omawianej zapomogi. W przeciwnym razie, np. w sytuacji kilkukrotnej zmiany sytuacji prawnej dziecka dochodziłoby do nabywania prawa do zapomogi przez kolejne podmioty, co - zdaniem Kolegium - byłoby niedopuszczalne.
Zatem nie jest więc prawnie możliwe wielokrotne przyznawanie zapomogi pieniężnej, o której mowa w cyt. wyżej art. 15b u.ś.r. Roszczenie do powyższego świadczenia może zostać zrealizowane (skonsumowane) tylko raz, niezależnie od tego, który z uprawnionych podmiotów stanie się beneficjentem świadczenia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, Skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zmianę decyzji poprzez przyznanie świadczenia, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- art. 15b ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania prawa do zapomogi rodzicom adopcyjnym
w sytuacji, gdy zapomogę taką otrzymali już biologiczni rodzice dziecka, które później zostało oddane do adopcji i przysposobienia.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca odniosła się do wyroku I SA/Wa 1521/10, argumentując, że instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 12/06/67 - dalej nowela grudniowa). Art. 15b
w pierwotnym brzmieniu: uzależniło przyznanie zapomogi od urodzenia się dziecka żywego (ust. 1); wskazał, że uprawnionym do zapomogi jest ojciec lub matka albo opiekun prawny dziecka - niezależnie od ich dochodów (ust. 2); określił, że wniosek
o wypłatę zapomogi składa się w terminie 3 miesięcy od dnia narodzin (ust. 3 zd. 1). Ustawa weszła w życie dnia 9 lutego 2006 r. (art. 2 noweli grudniowej).Jednak intencją ustawodawcy była taka zmiana powyższego przepisu, by w przypadku oddania dziecka do adopcji prawo do tej zapomogi przysługiwało zarówno biologicznemu rodzicowi jak
i opiekunowi przysposabiającemu dziecko (wynika to z treści opinii prawnej z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącej wprowadzenia poprawki do powyższego przepisu).
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko
i wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, wskazując przy tym, iż Kolegium zawarło w decyzji motywy rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia. W konsekwencji zaskarżona decyzja jako odpowiadająca prawu w świetle przesłanek uwzględniania skargi, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a., została utrzymana w mocy przez Sąd.
Legalność proceduralna decyzji oraz prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia faktyczne dokonane przez organy są wystarczające, nadto znajdują odpowiednie potwierdzenie w aktach administracyjnych.
Zasadnicze znaczenie dla oceny legalności materialnoprawnej zaskarżonej decyzji ma weryfikacja prawidłowości wykładni i negatywnego zastosowania względem skarżącej regulacji wynikającej z art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).
W ocenie Skarżącej fakt uprzedniego przyznania matce lub ojcu jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka (art. 15b u.ś.r.) nie stoi na przeszkodzie ponownemu przyznaniu tego samego świadczenia opiekunowi prawnemu dziecka w późniejszym okresie przypadającym po dniu objęcia dziecka opieką.
Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Skarżącej.
Zauważenia wymaga, iż z niebudzącej wątpliwości treści art. 15 b u.ś.r. wynika, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym – zgodnie z nazwą – jednorazowo w związku z zaistnieniem zdarzenia prawnego w postaci urodzenia się żywego dziecka. Ponieważ zdarzenie to ma charakter jednokrotny i niepowtarzalny, nie jest prawnie możliwe wielokrotne przyznawanie zapomogi pieniężnej z art. 15b u.ś.r. Roszczenie do powyższego świadczenia, które powstaje tylko i wyłącznie w związku z zaistnieniem tego rodzaju zdarzenia, może zostać zrealizowane (skonsumowane) tylko raz, niezależnie od tego, który z uprawnionych podmiotów stanie się beneficjentem świadczenia.
Katalog uprawnionych podmiotów został wskazany w art. 15b ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka.
Z treści powyższego przepisu wynika, że w pierwszej kolejności o przyznanie świadczenia mogą ubiegać się rodzice dziecka (matka lub ojciec), natomiast w dalszej kolejności – w razie braku rodziców, utraty lub pozbawienia ich władzy rodzicielskiej względnie nieskonsumowania przez nich roszczenia o przyznanie świadczenia
w okresie, w którym mogli oni je realizować – roszczenie to przechodzi na opiekuna prawnego dziecka albo – jeżeli nie dojdzie do ustanowienia opieki prawnej – na opiekuna faktycznego dziecka. Użycie w art. 15b ust. 2 u.ś.r. spójnika "albo" przed słowami "opiekunowi faktycznemu dziecka" – wbrew twierdzeniu skarżącej – nie oznacza, że w odniesieniu do matki lub ojca oraz opiekuna prawnego obowiązuje zależność koniunkcyjna. Zasady techniki prawodawczej wyraźnie wskazują, że w takim wypadku spójnik alternatywy rozłącznej ("albo") użyty przed ostatnim elementem wyliczenia obejmuje wszystkie jego elementy oddzielone przecinkami.
Potwierdza to również wykładnia historyczna. Do dnia wejścia w życie (6 lipca 2007 r.) nowelizacji art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. Dz.U.
z 2007 r., nr 109, poz. 747) przepis ten stanowił, że zapomoga, o której mowa w art. 15b ust. 1, "przysługuje ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu niezależnie od ich dochodów". Po wejściu w życie nowelizacji przepis ten otrzymał brzmienie: "Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów". Ze względu na rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do zapomogi spójnik "albo" został zatem przesunięty i znalazł się przed ostatnim (nowym) elementem wyliczenia ("opiekun faktyczny").
W ocenie Sądu powyższego wyniku wykładni art. 15b ust. 2 nie podważa także treść art. 15b ust. 3 u.ś.r., który to przepis ustanawia jedynie maksymalne terminy składania wniosku o wypłatę jednorazowej zapomogi. Zasadą jest, że wniosek
o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka. Termin ten odnosi się do rodziców dziecka jako podmiotów, które są uprawnione do świadczenia w pierwszej kolejności. Jeżeli natomiast podmioty te nie złożyły lub nie mogły złożyć wniosku o wypłatę w powyższym terminie (np. z uwagi na śmierć, utratę lub pozbawienie władzy rodzicielskiej), a w późniejszym okresie doszło do ustanowienia opieki prawnej, przysposobienia lub powstania opieki faktycznej nad dzieckiem, ustawa przewiduje otwarcie nowego terminu do złożenia wniosku o wypłatę zapomogi. Termin ten wynosi 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia, nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Warunkiem jednak otwarcia biegu tego nowego terminu jest bezskuteczny upływ 12-miesięcznego ustanowionego dla ojca lub matki narodzonego dziecka.
Potwierdzeniem prawidłowości przyjętej wersji wykładni jest także treść art. 9 ust. 1 i 2 u.ś.r. Przepis art. 9 ma odpowiednie zastosowanie w sprawie o przyznanie jednorazowej zapomogi na mocy odesłania z art. 15b ust. 2 zd. 2 ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ponadto w odrębnym przepisie art. 9 ust. 2 ustawodawca postanowił, że dodatek przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka w wieku do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia, jeżeli nie został przyznany rodzicom lub opiekunowi prawnemu dziecka. Z zestawienia tych przepisów wynika zatem, że przyznanie świadczenia ojcu lub matce wyłącza jego przyznanie opiekunowi prawnemu (spójnik "albo"), natomiast przyznanie dodatku rodzicom lub opiekunowi prawnemu wyłącza jego przyznanie opiekunowi faktycznemu (wyraźne potwierdzenie w art. 9 ust. 2).
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do podważania wyników wykładni językowej, systemowej i historycznej przepisu art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przeciwne stanowisko należy ocenić jako rażące naruszenie prawa przez niedopuszczalną wykładnię contra legem regulacji ustawowej.
Stanowisko takie i przedstawiona wykładnia zostało wyrażona w wyroku II SA/Rz 1338/18 z dnia 25 stycznia 2019 r. i Sąd w składzie orzekającym w całości je akceptuje i przyjmuje jako własne.
Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi, Sąd stwierdza, że są one całkowicie chybione. Skarżąca opiera swoje wywody na nieprawidłowej wykładni dokonanej przez organy i powołuje się na wyrok I SA/Wa 1521/10 .
Należy stwierdzić, że po pierwsze wyrok ten dotyczył sytuacji, w której przysposobienie dziecka nastąpiło przez oboje rodziców, po drugie wykładnia dokonana w tym wyroku wyraźnie wskazuje, że uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem jest matka lub ojciec dziecka i opiekun prawny albo opiekun faktyczny dziecka. W wyroku tym wskazano bowiem wyraźnie cyt.: "Mając jednak na uwadze intencje ustawodawcy wynikające z uzasadnienia do projektu ustawy zmieniającej z dnia 24 maja 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 747), że zmiana ma polegać na rozszerzeniu zakresu podmiotowego osób uprawnionych do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, należy zdaniem Sądu z punktu widzenia logiki prawnej przyjąć, taką interpretację przepisu art. 15b pkt 2, że przecinek zastosowany w zdaniu: "jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka", oznacza koniunkcję, która odnosi się do członów "matka lub ojciec" - "opiekun prawny albo opiekun faktyczny". Ponadto w wyroku tym zwracając uwagę na sytuację osób przysposabiających dziecko przypomniano, że intencją ustawodawcy była taka zmiana powyższego przepisu, by w przypadku oddania dziecka do adopcji prawo do tej zapomogi przysługiwało zarówno biologicznemu rodzicowi, jak
i opiekunowi przysposabiającemu dziecko, albowiem wynika to z treści opinii prawnej
z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącej wprowadzenia poprawki do powyższego przepisu. Powyższy wyrok nie ma zatem zastosowania do sytuacji Skarżącej, w kontrolowanej przez Sąd sprawie jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka została pobrana w 2009 r. (w MOPS w R.).
Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się innych naruszeń prawa kontrolowanych
z urzędu. W tym stanie rzeczy zarzuty zawarte w skardze należy uznać za niezasadne.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł
o oddaleniu skargi.