VIII SA/Wa 348/25

VIII SA/Wa 348/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Justyna Mazur
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3 par. 1,art. 1344 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 441 ust. 1, art. 451, art. 452, art. 453, art. 454
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. P., J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 28 lutego 2025 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń melioracji wodnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 lutego 2025 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, SKO, Kolegium, organ II instancji) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Starosty R. (dalej: organ I instancji, Starosta) z 30 grudnia 2024r., znak: [...] ustalającą dla J. P. i S. P. (dalej: skarżący, strony) obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego.
Zaskarżoną decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 26 lipca 2024r. Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P.(dalej: RZSW w P.), działający z upoważnienia Gminnej Spółki Wodnej w Z. (dalej: GSW w Z., wnioskodawca), zwrócił się do organu I instancji o ustalenie dla stron świadczenia finansowego za 2023 rok z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki.
Decyzją z 30 grudnia 2024r. organ I instancji, działając na podstawie art. 454 ustawy z 20 lipca 2017r. – Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2024r. poz. 1087; dalej: p.w.) orzekł o ustaleniu dla skarżących, właścicieli działek nr ewid.: [...] położonych w obrębie G. oraz działek nr [...] i [...] położonych w obrębie Z. gm. Z., obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz GSW w Z., reprezentowanej przez RZSW w P. za 2023r., w łącznej wysokości 4043,32 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych Spółki.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że 26 lipca 2024r. wpłynął do Starostwa Powiatowego w R. wniosek RZSW w P., działającego z upoważnienia GSW w Z., w sprawie ustalenia świadczenia finansowego dla Skarżących, nie będących członkami GSW w Z., z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki za 2023r. We wniosku wskazano, że Skarżący są właścicielami wymienionych wyżej działek o łącznej powierzchni zmeliorowanej 13,78 ha. Do wniosku dołączone zostały między innymi: protokół odbioru końcowego robot konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w P. w okresie od 1 marca 2023r. do 7 grudnia 2023r. na obiekcie G. wraz z kosztorysem robot konserwacyjnych oraz mapa poglądowa potwierdzająca istnienie wskazanych we wniosku urządzeń wodnych.
Starosta podał, że w trakcie postępowania dokonano weryfikacji danych dotyczących własności działek wskazanych we wniosku. Potwierdzono również, że skarżący nie są członkami Spółki Wodnej, ponieważ organ jest w posiadaniu Uchwały Nr [...] Zarządu GSW w P. dotyczącej wykluczenia Skarżących z członkostwa w Spółce Wodnej. Dla oceny stanu urządzeń melioracyjnych, w dniu 10 października 2024 r. przeprowadzono oględziny urządzeń objętych wnioskiem, w trakcie których ustalono, że wszystkie urządzenia melioracyjne są drożne i spełniają swoje funkcje.
Organ I instancji, że zwrócił się do Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. o wyjaśnienie zastosowanej metodologii wyliczenia wysokości świadczenia opartej na łącznej powierzchni gruntów zmeliorowanych Ob. G. wynoszącej 255,78 ha, obręb Z. wynoszącej 216,48 ha, gdzie łączna powierzchnia gruntów zmeliorowanych w miejscowości G. wynosi 280 ha W odpowiedzi Rejonowy Związek Spółek Wodnych poinformował, że powierzchnia zmeliorowana ujęta we wniosku o ustalenie świadczenia odnosi się jedynie do gruntów członków Spółki oraz, że alokacja środków finansowych na 1 ha gruntów zmeliorowanych Spółki w 2023r. stanowi iloraz środków finansowych spółki w stosunku do powierzchni gruntów stanowiących własność członków spółki.
Ponadto organ podniósł, iż przeprowadził analizę zdjęć satelitarnych oraz map dostępnych w portalu internetowym Geoportal Powiatu R. oraz analizę dokumentacji fotograficznej sporządzonej podczas oględzin urządzeń melioracji wodnych w miejscowości G. i ustalił że wskazane w dniu oględzin działki, na których występowały zastoje wody dotyczą odpowiednio działki nr [...] w miejscowości G. i działki nr [...] w miejscowości Z.. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. przekazało, że działka nr [...] obręb Z. o powierzchni 0,26. ha objęta jest drenowaniem w ramach obiektu M. I oraz, ze na działkach nr [...] i [...] obręb G. znajduje się przedwojenny obiekt melioracyjny, jednak z uwagi na okres wykonania obiektu brak jest informacji dotyczącej jego powierzchni.
Organ I instancji zweryfikował też powierzchnię działek wskazanych we wniosku znajdujących się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych w oparciu o dane prowadzona przez PGW Wody Polskie ewidencją wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów – vide pismo PGWWP Zarząd Zlewni w R. z 3.10.2024 r. i ustalił ją w obrębie G., gmina Z. na 13,12 ha, a w obrębie Z., gmina Z. na 0,67 ha.
Reasumując organ I instancji wskazał, że na ww. działki urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, co oznacza, że Skarżący odnoszą korzyści z urządzeń melioracji wodnych będących w utrzymaniu GSW w Z.. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami przez Spółkę w 2023r. Spółka wykonała na terenie miejscowości G. i Z. prace dotyczące konserwacji, oczyszczenia i odmulenia rowu melioracyjnego R-G w km 3+200 - 5+170 oraz rowu melioracyjnego R-E w to 3+030 - 5+140 oraz prace polegające na usuwaniu awarii drenowania. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń drenarskich jak i wykonane czyszczenia rowu, który jest jednym z odbiorników wód z sieci drenarskiej jest konieczne do sprawnego działania całego obiektu zmeliorowanego.
W związku z tym organ podał, że koszty dotyczące wykonania powyższych prac mogą być podstawą ustalenia wysokości świadczenia dla Skarżących. Do wyliczenia organ przyjął przedstawiony przez Spółkę Wodną koszt konserwacji urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk w 2023r. wykonanych przez Spółkę w okresie od 1 marca 2023r. do 7 grudnia 2023r. na obiekcie wsi G. w kwocie 85518,01 zł, który odniósł do powierzchni gruntów zmeliorowanych na terenie miejscowości G. wynoszących 280 ha, a następnie wyliczył koszt 1 ha zmeliorowanego gruntu na tym terenie, na kwotę 305,42 zł. Na podstawie powyższych danych organ ustalił wysokość świadczenia pieniężnego dla Skarżących z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń Spółki w miejscowości G. (305,42 zł x 13,12 ha = 4 007,11 zł). W odniesieniu do gruntów na terenie obrębu Z. – powierzchnia gruntów zmeliorowanych 254 ha, powierzchnia działek Skarżących znajdujących się w obszarze oddziaływania 0,67 ha. Koszt poniesionych przez GSW w Z. na konserwacje i utrzymanie urządzeń melioracji wodnych w 2023 r. 13727,38 ha, koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 54,04 zł; wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej 54,04 zł x 0,67 ha = 36,21 zł; Łączna wysokość świadczenia wynosi 4007,11 zł + 36,21 zł= 4043,32 zł.
Odwołanie od ww. decyzji złożyli skarżący wskazując, że samo istnienie urządzeń melioracyjnych na jego gruntach nie gwarantuje prawidłowego odwadniania i nawadniania. Niezbędne jest bowiem prawidłowe utrzymanie tych urządzeń w należytym stanie przez Spółkę, która nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Zimą i wczesną wiosną na ich gruntach tworzą się zastoje wody opadowej i roztopowej, co utrudnia im przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych. Gdyby nie hydrologiczna susza w tym roku, w czasie oględzin 10 października 2024r. pracownicy organu widzieliby uwilgocenie gruntów i że urządzenia melioracyjne nie działają tak jak powinny. Skarżący podali, że nie odnoszą korzyści z urządzeń melioracyjnych Spółki wodnej, które są niedrożne. Zalegająca woda i zastoiska wody powodują gnicie zbóż i krzewów. Skarżący zarzucili, że organ nie wziął pod uwagę ich zastrzeżeń, a dał wiarę Rejonowemu Związkowi Spółek Wodnych w P.. Organ nie podał w jaki sposób sprawdził wiarygodność dokumentów przedstawionych przez RZSW w P.. W ocenie Skarżących przedstawione dokumenty są niewiarygodne. Na kosztorysie wykonanych robót na obiekcie G. za 2023r. nie ma podpisu przewodniczącego zarządu Gminnej Spółki Wodnej w Z. ani parafki. Dla Skarżących nie jest zrozumiałe na podstawie jakiego przepisu i na jakiej podstawie prawnej organ wyliczył tak dużą kwotę w przeliczeniu na 1ha wynoszącą 305,42 zł za grunty, które dzierżawi i płaci Spółce Wodnej 60 zł za ha.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 28 lutego 2025r., organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy. Przytoczył brzmienie art. 441 ust. 1 oraz art. 454 p.w. Wskazał, iż ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń spółki. Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zauważył, że z uwagi na brak definicji ustawowej pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do przytoczonego przez Kolegium art. 405 k.c. Według SKO, w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki, w przedmiotowej sprawie zarządca drogi, odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych.
SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący są właścicielami działek [...] położonych w obrębie G. oraz działek nr [...] położonych w obrębie Z. gm. Z.. Kolegium podniosło, że ustalenia poczynione przez Starostę potwierdzają okoliczność, iż działki skarżących znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych należących do Spółki wodnej i skarżący odnoszą korzyści z urządzeń należących do Spółki. Organ odwoławczy przytoczył regulację art. 196 ust. 1-2 p.w., podnosząc, że unormowania te są o tyle relewantne prawnie dla ustalenia na podstawie art. 454 p.w., świadczenia z tytułu odnoszenia przez właścicieli gruntów korzyści z istnienia na tych gruntach urządzeń melioracji wodnych należących do spółki wodnej, że konstytuują urzędową formę prowadzenia przez Wody Polskie ewidencji urządzeń melioracji wodnych, która to ewidencja zawiera między innymi dane dotyczące obszarów zmeliorowanych oraz dane co do obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ.
SKO wskazało, że rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. poz. 1165, dalej: rozporządzenie) reguluje nie tylko sposób ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ale i granic zmeliorowanych gruntów. SKO wywiodło, że skoro powołane przepisy ustawy oraz rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, a jak wynika z pisma z dnia 3 października 2024r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. potwierdziło wielkość obszarów, należących do skarżących, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, to ustalenie przedmiotowego świadczenia jest uzasadnione. Jeżeli, w ocenie skarżących, dane zawarte w ewidencji urządzeń melioracji wodnych, dotyczące ich działek są niezgodne ze stanem faktycznym winni zwrócić się do organu prowadzącego ewidencję o zmianę i aktualizację tych danych.
Odnosząc się do przedmiotu sprawy, Kolegium podniosło, że łączna powierzchnia zmeliorowana działek należących do skarżących wynosi 13,79 ha., w tym 13,12 ha w obrębie G. i 0,67 ha w obrębie Z.. Oględziny wykazały, że urządzenia melioracyjne obejmujące swym oddziaływaniem działki skarżących są sprawne i spełniają swoją funkcję. O wadliwym działaniu urządzeń melioracji wodnych w tym rowów i sieci drenarskiej świadczy przede wszystkim stagnowanie wody na powierzchni, brak lub niewielki odpływ wody z wylotów drenarskich, wybijanie wody na powierzchnię itp. W trakcie przeprowadzonych oględzin stwierdzono sprawność urządzeń melioracji wodnych z uwagi na brak zastoisk wody i podtopień. Dokonano również oględzin rowów melioracyjnych R-E, R-4 i R-G w miejscowości G. Rowy R-E i R-G były konserwowane w 2023r. i w dniu oględzin znajdowały się w dobrym stanie technicznym, natomiast rów R-4 był mocno zarośnięty krzakami a na skarpach rosły drzewa. Mimo tego wszystkie rowy melioracyjne były drożne i spełniały swoją funkcję melioracyjną. W trakcie oględzin Skarżący zgłosił zastrzeżenia, co do prawidłowości funkcjonowania urządzeń melioracyjnych, o czym świadczyć miały zastoje wody na działkach nr [...] w miejscowości G. oraz nr [...] w miejscowości Z., udokumentowane na zdjęciach, dołączonych do akt sprawy.
Organ II instancji wskazał, iż pismem z 14 listopada 2024r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie poinformowało, że działka nr [...] obręb Z. o powierzchni 0,26 ha objęta jest drenowaniem w ramach obiektu M. I oraz, że na działkach nr [...] i [...] obręb G. znajduje się przedwojenny obiekt melioracyjny, jednakże z uwagi na okres wykonania brak jest informacji o jego powierzchni. Zgłoszone zatem przez Skarżącego uwagi nie dają podstawy do uznania, że urządzenia melioracyjne są niesprawne. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż rolą urządzeń melioracji jest odprowadzanie wody, która znajduje się w głębszych warstwach gruntu. Całkowite odprowadzenie powstałych bezpośrednio po opadach deszczu wód opadowych wymaga czasu na przeniknięcie ich poprzez poszczególne warstwy gleby. Urządzenia melioracyjne służą między innymi do regulacji stosunków wodnych w celu poprawienia zdolności produkcyjnych gleby. Wbrew twierdzeniu Skarżących należało zatem przyjąć, że odnoszą oni korzyści z urządzeń melioracji wodnych polegające na samej możliwości korzystania z tych urządzeń i odprowadzania przy pomocy tych urządzeń wód z użytków rolnych z obszaru zdrenowanego na działkach o łącznej pow. 13,79 ha, a tym samym poprawie jakości gleby i wydajności produkcji rolniczej. SKO wskazało, że Spółka Wodna zapewnia prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych, o których mowa, wykonując prace konserwacyjne. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami w postaci protokołu odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych wykonanych przez RZSW w P. na terenie obiektów G. i Z. w 2023r. zostały wykonane prace dotyczące konserwacji, oczyszczenia i odmulenia rowu melioracyjnego R-G w km 3+200 - 5+170 oraz rowu melioracyjnego R-E w km. 3+030 - 5+140. SKO wspomniało, że urządzenia melioracji wodnych są urządzeniami o charakterze liniowym, wobec czego wszystkie działania i prace konserwacyjne muszą być ze sobą skoordynowane w celu utrzymania ich sprawności na całej długości.
SKO wyjaśniło, że do wyliczenia wysokości świadczenia z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń Spółki na terenie obrębu G. i na terenie obrębu Z. należało przyjąć przedstawione przez RZSW w P. dokumenty potwierdzające wykonanie prac konserwacyjnych w 2023r., a więc protokołu odbioru końcowego robot konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk w okresie od 1 marca 2023r. do 7 grudnia 2023r. na obiekcie wsi G., na obiekcie Z. oraz kosztorys wykonanych robot konserwacyjnych w 2023r. na obiekcie G. i protokół dotyczący obiektu Z.. Zgodnie z przedłożonymi przez Spółkę dokumentami koszt konserwacji urządzeń wodnych w obrębie G. w 2023r. wyniósł 85 518,01 zł., a w obrębie Z. 13727,38 zł.
Zdaniem Organ II instancji przedłożone dokumenty zostały podpisane przez upoważnione do tego osoby, a mianowicie przedstawicieli Zarządu Społki Wodnej oraz Kierownika Grupy Robót. Protokoły odbioru potwierdzają wykonanie robót zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym. Ponadto w aktach sprawy znajduje się Sprawozdanie Zarządu Gminnej Społki Wodnej w Z. za 2023r. potwierdzające wykonanie w 2023r. robót konserwacyjnych w oparciu o pracowników zatrudnionych przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w ., między innymi na obiektach G.. Ponadto Komisja Rewizyjna dokonała analizy działalności Zarządu Gminnej Społki Wodnej oraz realizacji budżetu i zadań za 2023r. i uznała wykonane roboty według rozmiaru i kosztów za prawidłowe.
Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożyli Skarżący, wnioskując o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji Starosty oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Autorzy skargi zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie:
1.przepisów prawa materialnego, tj. art. 454 p.w. poprzez nałożenie na skarżących obowiązku ponoszenia świadczenia na rzecz spółki wodnej bez dokonania ustaleń dotyczących faktycznego korzystania i odnoszenia przez nich korzyści z urządzeń melioracji wodnych spółki wodnej oraz dotyczących wysokości należnego z tego tytułu świadczenia;
2.przepisów postępowania, tj.
a).art. 7, 77 § 1 80 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez jej dostatecznego wyjaśnienia i bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego co doprowadziło do błędnego wyliczenia wysokości świadczenia nieuwzględnienie zastrzeżeń co do prawidłowości funkcjonowania urządzeń melioracyjnych i wystąpienia zastojów wody na działkach nr [...] w miejscowości G. oraz nr [...] w miejscowości Z., które zostały udokumentowane na zdjęciach i dołączone do akt sprawy;
b). art. 8 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie zbyt ogólnikowych stwierdzeń co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli, brak wskazania faktów, które uznano za udowodnione, konkretnych podstaw prawnych, co do sposobu, w jaki strona odnosi korzyści z urządzeń melioracji wodnych, a także co do wysokości świadczenia;
c).art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania;
d).art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, gdy istniały podstawy do uchylenia decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podnieśli dodatkowo, że na własny koszt wykonują różnego rodzaju prace, naprawy, odwodnienia, kosi ze skarp i dna rowów trawy. Usuwają także samosiewy drzew i krzewów z rowów melioracyjnych, których liście i cienkie gałęzie spowalniają odpływ nadmiaru wody późną jesienią i wczesną wiosną. Dna rowów melioracyjnych są odmulane przez Skarżących koparką na własny koszt, a osady z odmulenia rowów rozciągane koparką po polu, aby nie tworzyły się zastoiska wód opadowych oraz roztopowych i tym samym wody mogły bezproblemowo spłynąć do rowów melioracyjnych. Skarżący wskazali, iż przez zaniedbania RZSW w P. kilka lat temu ponieśli straty na kwotę 9000 zł z powodu wygnicia drzew sadu czereśniowego o pow. 0,60 ha. Podatkowo, na ww. oględzinach wskazali przedstawicielom Starostwa Powiatowego w R., że przez zastoiska wody opadowej i roztopowej utracili część plantacji aronii, co zostało udokumentowane zdjęciami przez przedstawicieli. W związku z tym, według Skarżących, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem SKO o odnoszeniu jakichkolwiek korzyści z urządzeń spółki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja na podstawie której orzekające organy ustaliły dla skarżących właścicieli działek nr ewid. [...] położonych w obrębie G. oraz działek nr [...] położonych w obrębie Z. gm. Z., obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz GSW w Z., reprezentowanej przez RZSW w P. za 2023r. w łącznej wysokości 4 043,32 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 454 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm.), zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.(ust. 1) Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. (ust.2) Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta. (ust. 3)
Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne, spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami.
Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 p.w.).
Wskazać należy, że oczywistym jest, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki.(art. 452 i art. 453 p.w.).
Natomiast przywołany na wstępie art. 454 p.w. reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami.
Jak już wyżej wskazano, w wypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które na dodatek nie zostało zdefiniowane w ustawie. Art. 454 ust. 1 p.w. nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzeczy, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie od własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421).
Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 p.w. pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14).
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe w toku którego ustalono, że skarżący są właścicielami działek o nr ewidencyjnych [...]położonych w obrębie G. oraz działek nr [...] położonych w obrębie Z. gm. Z..
W trakcie prowadzonego postępowania organy zweryfikowały podaną we wniosku przez RZSW w P. powierzchnię zmeliorowaną poszczególnych działek z danymi zawartymi w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R.. Na podstawie informacji udzielonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. ustalono, że działki należące do Skarżących w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, jako znajdujące się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych w obrębie G., gm. Z. o łącznej powierzchni 13,79 ha.
W związku z powyższym organ przy ustalaniu wysokości świadczenia przyjął powierzchnię działek na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych w obrębie G. w wielkości 13,79 ha., potwierdzonej przez PGW WP ZZ w R., zgodnie z art. 196 p.w.
W oparciu o dane z oględzin urządzeń wodnych w obrębie G. o obrębie Z. zasadnie ustalono, że rowy melioracyjne są w dobrym stanie technicznym, są drożne i spełniają swoje funkcje melioracyjne. Odnośnie zastrzeżeń skarżących dotyczących prawidłowości funkcjonowania urządzeń melioracyjnych, o czym miały świadczyć zastoje wody na działkach nr [...] w miejscowości G. oraz nr [...] w miejscowości Z. Sąd podziela stanowisko organów. Rolą urządzeń melioracji jest odprowadzanie wody, która znajduje się w głębszych warstwach gruntu. Całkowite odprowadzenie powstałych bezpośrednio po opadach deszczu, wód opadowych wymaga czasu na przeniknięcie ich poprzez poszczególne warstwy gleby. Urządzenia melioracyjne służą między innymi do regulacji stosunków wodnych w celu poprawienia zdolności produkcyjnych gleby. Urządzenia melioracji wodnych są urządzeniami o charakterze liniowym, wobec czego wszelkie działania i prace konserwacyjne musza być ze sobą skoordynowane w celu utrzymania ich sprawności na całej długości, zatem zasadnym było ustalenie świadczenia pieniężnego, a nie o charakterze niepieniężnym, co zdają się sugerować Skarżący wskazując na wykonane przez siebie prace. Należy też zauważyć, że sprawność rowów melioracyjnych – potwierdzona na oględzinach świadczy o sprawności całego liniowego systemu melioracyjnego. W tej sytuacji zasadnym było przyjęcie, że Skarżący odnoszą korzyści z urządzeń melioracyjnych polegające na samej możliwości korzystania z tych urządzeń odprowadzania przy pomocy tych urządzeń wód z użytków rolnych z obszaru zdrenowanego na działkach o łącznej powierzchni 13,79 ha, a tym samym poprawie jakości gleby.
W związku z powyższym prawidłowe było ustalenie organów, że Skarżący, jako właściciele w/w działek odnoszą korzyści z należących do spółki urządzeń melioracji wodnych, gdyż dzięki tym urządzeniom ich działki są odwadniane i zasadnym jest obciążenie ich świadczeniem na rzecz spółki. Pojęcie korzyści nie jest powiązane z wielkością plonów uzyskiwanych z gruntów, na których położone są urządzenia melioracji wodnych. Korzyść w rozumieniu art. 454 p.w., jak to wskazano wyżej, jest niezależna od woli właściciela działki i podejmowanych przez niego działań, wyraża się w tym, że sprawne, utrzymywane w odpowiednim stanie przez spółkę wodną urządzenia melioracji wodnych, zapewniają właściwą regulację stosunków wodnych na działkach rolnych.
Wykazanie, że po stronie podmiotu niebędącego członkiem spółki wodnej zostały spełnione przesłanki dotyczące odnoszenia korzyści z urządzeń spółki, obliguje starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej.
W związku z powyższym zasadnie organy ustaliły dla Skarżących, zgodnie ze złożonym wnioskiem RZSW w P., po jego weryfikacji, świadczenie w formie pieniężnej. Prawidłowa jest też konstatacja, że przy ustalaniu wysokości świadczenia Skarżący nie będącymi członkami GSW w Z., nie powinni ponosić kosztów konserwacji urządzeń wodnych w żaden sposób nie mających wpływu na ich działki, a będących w utrzymaniu spółki. GSW w Z. dbając o prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych wykonuje prace konserwacyjne potrzebne do utrzymania w należytym stanie i sprawności urządzenia melioracji wodnych. Zgodnie z przedstawionymi przez RZSW w P. dokumentami w 2023 roku GSW w Z. na terenie G. i Z. wykonała prace obejmujące konserwację, oczyszczenie i odmulenie następujących rowu R-G w km 3+200 – 5+170 oraz rowu melioracyjnego R-E w km. 3+030 – 5+140. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracji wodnych jest konieczne do zapewnienia sprawnego działania całego obiektu zmeliorowanego na terenie G. i Z., gdzie położone są m. in. działki należące do Skarżących. W związku z tym organ zasadnie uznał, że koszty dotyczące wykonania przez GSW w Z. powyższych prac mogą być podstawą do ustalenia wysokości świadczenia dla Skarżących.
Do wyliczenia wysokości świadczenia organ przyjął przedstawione przez RZSW w P. dokumenty potwierdzające wykonanie w 2023 roku prac konserwacyjnych tj. protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonany przez RZSW w P. ul. K. [...] w czasie od 01.03.2023r. do 07.12.2023r. na obiekcie wsi G. gmina Z. woj. M. spisany w dniu 07.12.2023r. oraz protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonany przez RZSW w P. ul. K. [...] w czasie od 01.03.2023r. do 11.12.2023r. na obiekcie Z. spisany w dniu 11.12.2023r., kosztorys robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie G. GSW Z. w 2023r. i na obiekcie Z..
Do określenia wysokości świadczenia organ ustalił jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniósł je do powierzchni działek Skarżących, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada GSW w Z..
Organ wyjaśnił, że wyliczenia powyższych danych dokonano w następujący sposób:
W odniesieniu do gruntów na terenie obrębu G.:
- Powierzchnia gruntów zmeliorowanych obiektu G. 280 ha.
- Powierzchnia działek Skarżącego figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 13,12 ha.
- Koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie G. w 2023 roku 85.518,01 zł.
- Koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 305,42 zł.
- Wysokość świadczenia pieniężnego dla Skarżących z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za rok 2023 wynosi: (305,42 zł. x 13,12 ha) = 4.007,11 zł.
W odniesieniu do gruntów na terenie obrębu Z.:
- Powierzchnia gruntów zmeliorowanych obiektu Z. 254 ha.
- Powierzchnia działek Skarżących figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 0,67 ha.
- Koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie Z. w 2023 roku 13.727,38 zł.
- Koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 54,04zł.
- Wysokość świadczenia pieniężnego dla Skarżących z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za rok 2023 wynosi: (54,04zł. x 0,67 ha) = 36,21 zł.
Łączna wysokość świadczenia wynosi 4.007,11 zł +36,21 zł=4.043,32 zł.
Sąd uznał zasadność i poprawność przyjętej metodologii wyliczenia i wynikającej z niej kwoty świadczenia dla Skarżących.
Odnosząc się do zarzutu Skarżących dotyczącego zawyżenia świadczenia i porównania tej wielkości do należności za dzierżawę 1 ha gruntu, czy do wysokości podatku rolnego zauważyć należy, że wielkości te są nieporównywalne, jako nie mające wspólnego mianownika i z tej przyczyny zarzut ten nie może zostać uwzględniony.
Odnośnie zarzutu braku właściwych podpisów na dokumentach stwierdzających wykonanie prac konserwacyjnych i kosztu tych prac zauważyć należy, iż przedłożone do akt dokumenty podpisane są przez upoważnione do tego podmioty, to jest przedstawicieli Zarządu Spółki Wodnej oraz kierownika Grupy Robót. Protokoły odbioru potwierdzają wykonanie robót pod względem ilościowym jak i jakościowym. Z dokumentami tymi koresponduje Sprawozdanie Zarządu GSW w Z. za 2023 r. potwierdzające wykonanie w 2023 r. robót konserwacyjnych w oparciu o pracowników zatrudnionych przez RZSW w P. m.in. na obiektach G., Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej GSW w Z. za 2023 r. i Uchwała Nr [...] Walnego Zgromadzenia Delegatów GSW w Z. w sprawie udzielenia absolutorium Zarządowi GSW w Z. w oparciu o w/w Sprawozdanie i wniosek Komisji Rewizyjnej. Ponadto w aktach brak jest dowodów przeciwnych. Zatem zarzut ten, jako gołosłowny podlega oddaleniu.
Kwestia wygnicia krzewów aronii dotyczy, jak wynika ze stanowiska Stron, okresu sprzed kilku lat, pozostaje zatem bez wpływu na stan faktyczny kontrolowanej sprawy, którego przedmiotem jest świadczenie pieniężne za odnoszenie korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki wodnej w 2023 r.
W oparciu o wyżej przedstawione i omówione dowody, Sąd stwierdził niezasadność zarzutów skargi naruszenia wskazanych w jej treści przepisów prawa materialnego i procesowego, tj. art. 454 ust.1 p.w. oraz art. 7 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, uznając wniesioną skargę za niezasadną, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.