I SA/Bd 283/23

I SA/Bd 283/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1517/23 - Wyrok NSA z 2024-12-04
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 2-3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 75 par. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz Asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr 824/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
S. S. (dalej także: Skarżący) złożył do tut. Sądu za pośrednictwem ZUS (dalej także: ZUS, Organ) wniosek o rozpatrzenie sprawy dotyczącej decyzji ZUS [...] wydaną w [...] kwietnia 2023 r. o nr [...], odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 132.377,06 zł (na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy).
Zaskarżona decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego prośbą Skarżącego, która wpłynęła do organu w dniu [...] lutego 2023 r. We wniosku Skarżący podał, iż popadł w kłopoty finansowe wskutek nieotrzymania płatności od swojego kontrahenta, który "splajtował". Skarżący pracował dorywczo licząc na poprawę swojej sytuacji i możliwość zapłaty długu wobec ZUS. Wskutek zapadnięcia na różne schorzenia (nadciśnienie, cukrzyca) nie ma jednak możliwości spłacać długu wobec ZUS. Aktualnie Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1478,16 zł a "na rękę" otrzymuje 980,19 zł. Na leki Skarżący wydaje 400 zł. Nie jest w stanie regulować należności dlatego wniósł o umorzenie kwoty 127.710,18 zł wraz z odsetkami.
P. z dnia [...] marca 2023 r. Skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania i poinformowany o możliwości uzupełnienia wniosku m.in. o "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą". Ponadto Skarżącemu zostały przekazane informacje o treści przepisów prawnych regulujących umorzenie należności z tytułu składek oraz postępowanie w tej sprawie.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej podał, że jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł niż emerytura w wysokości [...] zł brutto. Skarżący podał, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem (231,44 zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz [...] zł na leczenie) a ponadto jest prowadzona wobec niego egzekucja przez komornika, który pobiera od niego kwotę [...]zł miesięcznie. Majątku Skarżący nie posiada, choruje natomiast na cukrzycę i nadciśnienie. W oświadczeniu Skarżący zaznaczył, że do formularza załącza 5 załączników (bez wskazania ich rodzaju i treści).
W decyzji z dnia [...] kwietnia 2023 r. o nr [...] ZUS [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 132.377,06 zł, w tym na:
1) ubezpieczenie społeczne za okres 10-11/2010 r., 03-05, 07/2011 r., 09/2011 r. – 05/2013 r., 08/2013 r. – 12/2017 r. w łącznej kwocie 92.014,11 zł z tytułu:
- składek w kwocie 52.277,11 zł,
- odsetek w kwocie 39.737,00 zł,
2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 10-11/2010 r., 03-05, 07/2011 r., 09/2011 r. – 05/2013 r., 08/2013 r. – 12/2017 r. w łącznej kwocie 36.947,51 zł z tytułu:
- składek w kwocie 21.495,51 zł,
- odsetek w kwocie 15.452,00 zł,
3) Fundusz Pracy za okres 10-11/2010 r., 03-05, 07/2011 r., 09/2011 r. – 05/2012 r., 08/2012 r. – 02/2014 r. w łącznej kwocie 3.415,44 zł z tytułu:
- składek w kwocie 1.748,44 zł,
- odsetek w kwocie 1.667,00 zł.
W uzasadnieniu Organ wskazał, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą do [...] grudnia 2017 r. W związku z nieopłaceniem składek Skarżący stał się dłużnikiem ZUS.
Organ stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone i wskazał na 10 – letni okres przedawnienia rozpoczynający bieg od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Następnie Organ wskazał na skrócenie okresu przedawnienia należności z tytułu składem do 5 lat. Organ przytoczył treść regulacji prawnych dotyczących zawieszenia terminu przedawnienia i stwierdził, że należności od Skarżącego nie uległy przedawnieniu.
Organ poddał analizie sytuację finansową i majątkową Skarżącego. Organ ustalił, że aktualnie Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.728,16 zł brutto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia na rzecz zadłużenia w wysokości 432,04 zł. Do wypłaty pozostaje 1.140,59 zł. Miesięczne wydatki Skarżącego na utrzymanie to kwota 231,44 zł tytułem opłat eksploatacyjnych i 300 zł tytułem kosztów leczenia. Organ zauważył, że Skarżący posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które są dochodzone przez Komornika Sądowego. Skarżący nie jest właścicielem pojazdów lub nieruchomości.
ZUS wskazał, że wniosek o umorzenie rozpatrzył w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Organ przeanalizował w stosunku do Skarżącego wystąpienie przesłanek, o których mowa w tym przepisie i stwierdził brak okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Organ argumentował, że wobec Skarżącego jest prowadzona skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalnego, wskutek której na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano 529,60 zł. ZUS zaznaczył, że prowadzona egzekucja nie zagraża egzystencji dłużnika ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji.
Przedstawione powyżej okoliczności dowiodły zdaniem Organu, że w sprawie Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ przeanalizował sytuację Skarżącego także pod kątem wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365; dalej: Rozporządzenie), jednak nie znalazł argumentów po stronie Skarżącego uzasadniających umorzenie należności.
Organ przypomniał, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Zatem płatnik powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.
We wniosku o rozpatrzenie sprawy Skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów a jedynie zwrócił się o rozpatrzenie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Skarżący wskazał, że wszystkie dokumenty znajdują się w ZUS i powinny być ocenione przez Sąd.
W odpowiedzi na skargę z dnia [...] czerwca 2023 r. ZUS wniósł o oddalenie skargi. Jako załącznik do odpowiedzi Organ wskazał akta sprawy zawierające 32 karty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza procesu decyzyjnego Organu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Zdaniem Organu, nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu ww. należności, stąd decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna. W ocenie natomiast strony skarżącej, Organ naruszył przepisy prawa odmawiając umorzenia ww. składek wraz z odsetkami, co jest skutkiem nieprawidłowego przeanalizowania dokumentów przez Organ.
W pierwszej kolejności należy podać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ww. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie, tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365; dalej: Rozporządzenie). Z przepisu tego wynika, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on, ale nie ma obowiązku umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.
Analizując wyżej przywołane przepisy Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z dnia 28 lutego 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 62/18.
W związku z powyższym zdaniem Sądu istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Pozytywne lub negatywne decyzje w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS mogą być podejmowane wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. 2022 poz. 1009; dalej: k.p.a.) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Zatem nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. Nie można też odmawiać umorzenia nieistniejących zaległości.
Mając na uwadze powyższe, tut. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie ustalenia takie zostały dokonane, jednak w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających stanowisko Organu w tym zakresie. Istnieją przy tym wątpliwości co do istnienia zaległości, o których umorzenie wnioskował Skarżący. W tym kontekście zauważyć należy, że organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne dotyczących okresów z lat 2010, 2011, 2013, 2017.
Podać należy, że z dniem 1 stycznia 2012r. został uregulowany 5 - letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na podstawie art. 24 u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
Uwzględniając fakt, że przedmiotem niniejszego postępowania są należności z tytułu składek za okresy 10-11/2010 (najwcześniejszy) i następne a zatem sprzed ok. 11 lat i 5 miesięcy (na dzień orzekania przez organ), to obowiązkiem organu było ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności nie wygasły na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. W uzasadnieniu decyzji znajduje się wywód na ten temat, iż "Wobec przedmiotowych należności wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] marca 2011 r. i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal". Dokumentów potwierdzających powyższe okoliczności nie ma jednak w aktach postępowania przesłanych do Sądu wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę. W aktach postępowania na k. 13 i 14 dokumenty z postępowań egzekucyjnych na rzecz prywatnych wierzycieli. Ponadto w aktach znajduje się również zawiadomienie w sprawie pn. Realizacja zajęcia (k. 19 akt sprawy), jednak na jego podstawie nie ma możliwości zweryfikowania okresu zawieszenia przedawnienia należności Skarżącego względem ZUS.
Stosownie do art. 54 § 2 p.p.s.a. organ, za pośrednictwem którego wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.
Sąd zwraca przy tym uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22, w którym został zaprezentowany pogląd, który tutejszy Sąd podziela. W wyroku tym wyjaśniono, że "Tylko kompletne akta administracyjne przekazane sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą. Skoro bowiem obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też orzekanie w oparciu o materiał dowodowy, który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony". Ponadto WSA w Gdańsku stwierdziło, iż "W celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek konieczne jest także odniesienie się do kwestii, czy dana należność istnieje. Z tego względu obowiązkiem organów jest także odniesienie się do kwestii przedawnienia. Warunkiem wstępnym procedowania w przedmiocie umorzenia należności jest ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu). W przeciwnym razie doszłoby do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe".
W związku z powyższym analiza treści zaskarżonej decyzji oraz przekazanych akt postępowania przed Organem prowadzi do powstania wątpliwości co do podstaw faktycznych wziętych pod uwagę przez Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności w zakresie istnienia podstaw do stwierdzenia, że należności Skarżącego są nieprzedawnione. Wobec nieprzedstawienia przez Organ dokumentów, potwierdzających brak przedawnienia należności, Sąd z oczywistych względów nie miał możliwości przeanalizowania tej kwestii, o której Organ wspomina w treści decyzji.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ odniesie się do tego zagadnienia wykazując, które składki na skutek konkretnie jakich czynności nie uległy przedawnieniu i włączy do akt sprawy dokumenty potwierdzające te okoliczności. Zdaniem Sądu Skarżący ma bowiem prawo poznać stanowisko organu co do nieprzedawnienia składek i ewentualnie podjąć z nim polemikę.
W konsekwencji należy skonstatować, że z zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, które i w jakiej wysokości należności istnieją (na dzień wydania decyzji), skoro brak jest pogłębionej analizy dotyczącej okresu przedawnienia (odnoszącej się do konkretnych faktów skutkujących zawieszeniem okresu przedawnienia). Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w tym, czy sporne należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu.
Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017r., sygn. akt II GSK 1491/17, w którym wyrażony został następujący pogląd: "co do zasady zgodzić należy się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia, a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności. Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu drugiej instancji, że wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, jako należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Równolegle mogą więc toczyć się dwa postępowania: egzekucyjne i dotyczące umorzenia należności. Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie. Należy dodać, że art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Jeżeli zdaniem Skarżącego nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Te kwestie nie budzą wątpliwości w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006r. sygn. akt II SA/Wr 517/2004, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006r. sygn. akt II FSK 1480/2005, wyrok z dnia 11 grudnia 2013r. wyrok WSA w Olsztynie I SA/Ol 681/13).
Dodatkowo zwrócić należy uwagę na relację między przedawnieniem zobowiązań z tytułu składek a umorzeniem tych należności. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej).
W konkluzji stwierdzić trzeba, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Skład orzekający NSA podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża Skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd pierwszej instancji kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych."
Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd prawny przedstawiony powyżej podziela. Podobny pogląd został wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017r. sygn. akt II GSK 2181/17, w którym stwierdzono, iż "W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne."
Sąd w obecnym składzie dostrzega, że pogląd przeciwny także jest prezentowany w orzecznictwie, jednak nie podziela stanowiska przeciwnego zaprezentowanego m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 646/17. Zdaniem Sądu bowiem stanowisko, iż mimo, że przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem to jednak kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych zasługuje na aprobatę z uwagi na ekonomikę postępowania, które może być ograniczone w czasie, na skutek ustalenia przedawnienia składek, których umorzenia dotyczy rozpoznawany przez organ wniosek.
Ponownie zatem rozstrzygając sprawę, organ poda wysokość należności z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych składek oraz włączy do akt sprawy materiał dowodowy potwierdzający te twierdzenia Organu. Organ zobowiązany będzie do zgromadzenia kompletnych akt administracyjnych, zawierających dane i dokumenty w oparciu, o które dokona prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w oparciu o zgromadzone dowody dokona merytorycznego rozstrzygnięcia. W konsekwencji braku powyższych treści zarówno w uzasadnieniu decyzji, jak i w aktach postępowania przez Organem tut. Sąd nie może stwierdzić, jaki jest zakres przedmiotowy sprawy wobec tego, że składki należne za okres 10/2010 stały się wymagalne w listopadzie 2011 r. a w konsekwencji istnieje możliwość, że termin przedawnienia już upłynął. W aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Sąd obecnie nie przesądza zagadnienia czy doszło do przedawnienia należności składkowych, czy nie miało ono miejsca. Stwierdza wyłącznie, że kwestia ta wymaga rozważenia. Jeżeli bowiem doszłoby do przedawnienia części zaległości z tytułu składek, to w takiej części postępowanie przed organem podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Z kolei z uwagi na fakt, że kwestia przedawnienia jest powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, przedwczesna jest ostateczna kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się Skarżący.
Powyższe wady stanowią naruszenie art. 75 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Organ obowiązany jest dokonać wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Przedmiotem dowodu może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty (art. 75 § 1 k.p.a.).
Jednocześnie Sąd stwierdza, że nawet wystąpienie przesłanki z Rozporządzenia, nie stanowi – po stronie organu – o obowiązku uwzględnienia wniosku o umorzenie składek. Sąd administracyjny nie ma też kompetencji do umorzenia zaległych składek, jak również nakazania organowi, aby udzielił ulgi, bowiem w tej materii ZUS wydaje decyzje w granicach uznania administracyjnego.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2023 r. (k. 14 akt sądowych) poinformował strony o możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem wyroku. Skarżącemu umożliwiono zajęcie stanowiska w sprawie w terminie 10 dni od dnia otrzymania korespondencji z powyższą informacją (k. 18 verte).
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
J. Ziołek T. Wójcik H. Adamczewska - Wasilewicz