VIII SA/Wa 335/22

VIII SA/Wa 335/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur
Leszek Kobylski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 1810/22 - Wyrok NSA z 2023-09-28
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 109a ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 162
art. 34 ust. 5
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dn. [...] lutego 2022r. [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. ( dalej jako: "skarżąca", "przedsiębiorca")) zwróciła się do Narodowego Funduszu Zdrowia ( dalej jako; "organ") o interpretacje indywidulaną w zakresie przepisów dotyczących podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zobowiązanego na gruncie umowy do świadczenia na rzecz spółki świadczeń niepieniężnych polegających na zarządzaniu spółką.
We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:
Przedsiębiorca wskazał, że wykonuje działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Przedsiębiorca zamierza zobowiązać umową spółki jednego ze wspólników spółki do wykonywania świadczeń określonych w umowie spółki polegających na zarządzaniu spółką. Wspólnikowi będzie przysługiwało wynagrodzenie za każdy miesiąc zarządzania spółką. Wspólnik ten został też powołany do zarządu spółki uchwałą Walnego Zgromadzenia Wspólników Spółki, ale uchwała nie zawiera postanowienia o przyznaniu wspólnikowi wynagrodzenia z tytułu tego powołania.
W związku z powyższym Przedsiębiorca zadał we wniosku pytanie czy w opisanej sytuacji dotyczącej zdarzenia przyszłego z tytułu wypłacanego wynagrodzenia (za świadczenie na rzecz spółki świadczeń niepieniężnych polegających na zarządzaniu spółką) wspólnik będzie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności czy wynagrodzenie wypłacane wspólnikowi stanowić będzie wynagrodzenie, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach.
We własnym stanowisku Przedsiębiorca wskazał, iż w jego ocenie w opisanym stanie sprawy wspólnik, który wykonuje wobec spółki określone świadczenia na podstawie umowy spółki i uzyskuje w związku z tym wynagrodzenie nie będzie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tego tytułu, a uzyskiwane wynagrodzenie nie będzie stanowić wynagrodzenia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 109a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 34 ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. 2021 poz. 162, z późn. zm.), zwanej dalej "Prawem przedsiębiorców", decyzją nr [...] z dn. [...] marca 2022r. wydał interpretację indywidulaną w której uznał za nieprawidłowe stanowisko, iż wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wynagrodzenia otrzymywanego w zamian za wykonywanie na rzecz spółki świadczeń niepieniężnych o charakterze ciągłym, oznaczonych co do zakresu i rodzaju w umowie spółki.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ powołał następującą argumentację:
Przepis art. 2 ustawy z dn. 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (t.j. DZ U z 2020r. poz. 1526, dalej jako: "k.s.h.") stanowi, iż w sprawach określonych w art. 1 § 1 k.s.h. nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740, z późn. zm.). Jeżeli wymaga tego właściwość (natura) stosunku prawnego spółki handlowej, przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio.
Na zasadzie art. 3 k.s.h., przez umowę spółki handlowej wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób.
W świetle art. 151 § 3 k.s.h., wspólnicy są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w umowie spółki. Na podstawie art. 159 k.s.h., jeżeli wspólnikowi mają być przyznane szczególne korzyści lub jeżeli na wspólników mają być nałożone, oprócz wniesienia wkładów na pokrycie udziałów, inne obowiązki wobec spółki, należy to pod rygorem bezskuteczności wobec spółki dokładnie określić w umowie spółki.
Przepis art. 176 § 1 k.s.h. stanowi natomiast, że jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń. Wedle § 2 cytowanego artykułu, wynagrodzenie wspólnika za takie świadczenia na rzecz spółki jest wypłacane przez spółkę także w przypadku, gdy sprawozdanie finansowe nie wykazuje zysku. Wynagrodzenie to nie może przewyższać cen lub stawek przyjętych w obrocie. W § 3 przepisu wskazuje się, iż w przypadku określonym w § 1 zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału, bądź obciążenie udziału, może nastąpić jedynie za zgodą spółki, o której mowa w art. 182 k.s.h., chyba że umowa spółki stanowi inaczej.
Zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, przepis art. 176 k.s.h. stanowi obok obligatoryjnego obowiązku wspólników do wniesienia wkładów na pokrycie objętych udziałów, jeden z fakultatywnych obowiązków wspólników, znajdujących swoje źródło w umowie spółki, a zarazem odstępstwo od ustawowego ograniczenia świadczeń wspólników na rzecz spółki (art. 151 § 3 i art. 3 k.s.h.). Umowa spółki natomiast kreuje stosunek cywilnoprawny i jest umową cywilnoprawną, zawierającą cechy szczególne, właściwe dla regulacji prawa handlowego, tj. tworzy stosunek obligacyjny o charakterze konsensualnym, odpłatnym, przysparzającym oraz kauzalnym. W doktrynie podkreśla się konieczność rozróżnienia zobowiązania wspólnika do powtarzających się świadczeń niepieniężnych od innych fakultatywnych postanowień umowy spółki oraz ewentualnych cywilnoprawnych stosunków zobowiązaniowych pomiędzy spółką a wspólnikiem.
W celu skutecznego ustanowienia instytucji opisanej w art. 176 § 1 k.s.h., strony umowy spółki powinny oznaczyć co najmniej rodzaj i zakres świadczeń. Pod pojęciem rodzaju należy przy tym rozumieć przedmiot świadczenia. Ustawodawca nie ustanawia ograniczeń co do rodzaju świadczeń będących przedmiotem zobowiązania, wobec czego przyjąć należy, że przedmiotem zobowiązania wspólnika może być każdy typ świadczenia.
Drugim obligatoryjnym elementem zobowiązania wspólnika pozostaje jego zakres, przez co rozumie się rozmiar i okres świadczenia (w znaczeniu częstotliwość). Zgodnie z literalnym brzmieniem normy ustanowionej w art. 176 k.s.h. świadczenie powinno mieć charakter powtarzalny, a zatem periodyczny. Tego kryterium nie spełniają zobowiązania jednorazowe, ciągłe ani stałe (tak np.: Z. Jara (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2020).
W przedstawionym zdarzeniu przyszłym Przedsiębiorca opisał stosunek prawny pozostający świadczeniem o charakterze ciągłym, które nie mieści się w hipotezie normy ustanowionej w art. 176 k.s.h. Wspólnik zobowiązany będzie bowiem jak wynika z uzasadnienia wniosku do realizowania świadczeń polegających na zarządzaniu spółką.
Analizując cechy normatywne świadczeń ciągłych oraz świadczeń okresowych, organ wskazał, że tych cech nie spełniają świadczenia opisane przez Przedsiębiorcę we wniosku polegające na zarządzaniu spółką, w przypadku których wspólnik zobowiązany jest w pierwszej kolejności do utrzymania stałej gotowości do świadczenia, na wypadek ziszczenia się bieżących potrzeb spółki, a w dalszej kolejności zobowiązany jest do zaspokojenia tych potrzeb. Opisane w ten sposób świadczenie nie spełnia cechy periodyczności ani nie pozwala na ustalenie stałego rozmiaru świadczenia w jednostce czasu - co jest immanentną cechą świadczeń powtarzalnych.
W kontekście powyższego stanowisko Przedsiębiorcy przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej należy uznać za nieprawidłowe. Na gruncie przedstawionego stanu przyszłego nie można bowiem potwierdzić tezy, jakoby opisana relacja pomiędzy wspólnikiem a spółką miały charakter świadczeń periodycznych (okresowych), mieszczących się w hipotezie normy ustanowionej w art. 176 k.s.h. Wobec powyższego, stosownie do treści art. 2 k.s.h., kwalifikacji prawnej tak oznaczonego zobowiązania należałoby dokonać z zastosowaniem przepisów k.c. Natura opisanego stosunku obligacyjnego wypełnia zaś przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o jakim mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skargę na powyższą interpretację indywidualną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. [...] kwietnia 2022r. złożyła[...]sp. z o.o. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem.
Zaskarżonej decyzji skarżąca spółka zarzuciła naruszenie:
-/ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1/ Przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: "ustawa o świadczeniach") poprzez jego zastosowanie, wynikające z przyjęcia że stosunek opisany w wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanowi stosunek cywilnoprawny, który wypełnia przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o którym mowa w tym przepisie, w sytuacji gdy opis tego stosunku wbrew twierdzeniom Organu nie wypełnia przestanek wskazanego w ww. art. 66 ust.1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym tj. umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, tj. w sytuacji gdy stosunek opisany w wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej nie stanowi tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego,
2/ Przepisu art. 176 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (dalej: "KSH" lub "k.s.h.") poprzez jego zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że wniosek Skarżącej dotyczy powtarzających się świadczeń niepieniężnych, o których mowa w tym przepisie, w sytuacji, gdy z opisu zdarzenia przyszłego wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej nie wynikało, że świadczenia określone w umowie spółki, których wniosek Skarżącej dotyczy są powtarzającymi się świadczeniami niepieniężnymi z art. 176 § 1 KSH,
3/ Przepisu art. 153 § 3 w zw. z art. 159 KSH poprzez przyjęcie, że opisane we wniosku Skarżącej świadczenia określone w umowie spółki (tj. ta umowa spółki) kreuje stosunek cywilnoprawny i jest umową cywilnoprawną, tj. że tworzy cywilnoprawny stosunek obligacyjny o charakterze konsensualnym, odpłatnym, przysparzającym oraz kauzalnym, w sytuacji, który wypełnia przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o którym mowa art. 66 ust.1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach, w sytuacji gdy przedmiotowe świadczenia uregulowane w umowie spółki stanowią stosunek korporacyjny podlegający przepisom KSH, w związku z czym świadczenia wspólnika Skarżącej wykonywane na podstawie umowy spółki nie powinny być utożsamiane z stosunkiem cywilnoprawnym stanowiącym umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, o których mowa w art. 66 ust.1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach oraz stanowić tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego na tej podstawie,
-/przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
1/ przepisu art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "KPA") poprzez naruszenie zasady prawy obiektywnej oraz zasady zaufania do władzy publicznej polegające na nieuprawnionej modyfikacji opisu zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej i przyjęcie przez Organ, że wniosek Skarżącej dotyczy powtarzających się świadczeń niepieniężnych, o których mowa w tym przepisie, w sytuacji, gdy z opisu zdarzenia przyszłego wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej nie wynikało, że świadczenia określone w umowie spółki, których wniosek Skarżącej dotyczy są powtarzającymi się świadczeniami niepieniężnymi z art. 176 § 1 KSH,
2/ przepisu art. 8 KPA poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej polegające na arbitralnym działaniu, w sytuacji gdy Skarżąca miała prawo oczekiwać, że jej sprawa zostanie rozpatrzona, analogicznie jak w tożsamych sprawach innych wnioskodawców w zbliżonych okolicznościach faktycznych i tym samym stanie prawnym tj. nieuzasadnionego różnicowania skutków prawnych na gruncie ustawy o świadczeniach w zakresie świadczeń wspólnika Skarżącej, od świadczeń wspólnika na podstawie art. 176 KSH z innych wniosków o wydanie interpretacji indywidualnej, a w efekcie przyjęciu przez Organ, że świadczenia wspólnika Skarżącej (tj. ten stosunek obligacyjny) stanowią podstawę do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, w sytuacji gdy świadczenia wspólnika na podstawie art. 176 KSH w innych rozstrzygnięciach Organu nie stanowiły podstawy do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca spółka wniosła o:
1) uchylenie w całości skarżonej Decyzji,
2) zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Uzasadniając przedstawione w skardze zarzuty, autor skargi, przede wszystkim nawiązując do opisanego stanu faktycznego zdarzenia przyszłego, wskazał, że Organ błędnie a priori założył, że opis zdarzenia przyszłego wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczy w zakresie opisanych w nim świadczeń wspólnika, powtarzających się świadczeń niepieniężnych, o których mowa w art. 176 KSH. Okoliczność ta tj. przyjęcie przez Organ z góry, że do opisanych we wniosku Skarżącej świadczeń zastosowanie ma ww. art. 176 KSH stanowi nieuprawnioną modyfikację przez Organ zdarzenia przyszłego wniosku o wydanie interpretacji.
W tym kontekście skarżąca podniosła, że termin "świadczenia", o którym mowa w art. 151 KSH należy odnieść zarówno do tych, których uregulowanie w umowie spółki jest wyraźnie przewidziane w przepisach kodeksu spółek handlowych, co dotyczy obowiązku wniesienia wkładu (art. 3 k.s.h.), powtarzających się świadczeń niepieniężnych (art. 176 k.s.h.) czy dopłat (art. 178 k.s.h.), jak i takich, które mogą zostać wprowadzone na podstawie swobody umów (art. 159 k.s.h. oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.). Tym samym wspólnik spółki może w jej umowie zobowiązać się również do innych świadczeń, niż te o których mowa w art. 176 KSH. Wobec tego Organ przyjmując a priori że świadczenia wspólnika Skarżącej stanowią powtarzające się świadczenia niepieniężne, o których mowa w art. 176 KSH w sposób istotny wyszedł poza ramy zakreślonego we wniosku Skarżącej zdarzenia przyszłego, co jednocześnie skutkowało oparciem przez Organ treści wydanej decyzji o to błędne założenie, to doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przez Organ tj. ustalenia błędnych skutków prawnych na gruncie ustawy o świadczeniach w zakresie interpretowanego zdarzenia przyszłego polegających na uznaniu, że stosunek obligacyjny opisany w Wniosku Skarżącej stanowi tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W ocenie skarżącej spółki powyższe uchybienie wskazuje, że prowadzone przez Organ postępowanie w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej było prowadzone w sposób, który nie budzi zaufania Skarżącej jako uczestnika tego postępowania do działania Organu oraz świadczy o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej, w efekcie naruszeniu przepisów art. 7 i art. 8 KPA.
Ponadto autor skargi zwrócił uwagę, że Skarżąca nie wskazywała w treści wniosku o wydanie interpretacji, że świadczenia wspólnika stanowią świadczenia, o których mowa w art. 176 KSH, polemika z stanowiskiem Organu w zakresie niespełnienia przez te świadczenia cech powtarzających się świadczeń niepieniężnych z art. 176 KSH jest w ocenie Skarżącej zbędna.
W ocenie Skarżącej spółki biorąc pod uwagę rodzaje świadczeń wspólnika, zakres przedmiotowy art. 151 § 3 k.s.h. należy ujmować szeroko. Dotyczy on zarówno świadczeń jednorazowych, jak i okresowych czy ciągłych, mających charakter pieniężny, jak i niepieniężny. Ponadto termin "świadczenia" należy odnieść zarówno do tych, których uregulowanie w umowie spółki jest wyraźnie przewidziane w przepisach kodeksu spółek handlowych, co dotyczy obowiązku wniesienia wkładu (art. 3 k.s.h.), powtarzających się świadczeń niepieniężnych (art. 176 k.s.h.) czy dopłat (art. 178 k.s.h.), jak i takich, które mogą zostać wprowadzone na podstawie swobody umów (art. 159 k.s.h. oraz art. 3531 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.). Ponadto art. 151 § 3 k.s.h. obejmuje swym zakresem świadczenia obciążające wspólnika zarówno związane z udziałem, jak i z jego osobą, mające charakter majątkowy, jak i niemajątkowy (korporacyjny-tak K. Kopaczyńska-Pieczniak [w:] Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art. 151-300, red. A. Kidyba, Warszawa 2018, art. 151. Ponadto Skarżąca podniosła, że przepis art. 151 § 3 k.s.h. koresponduje też z regulacją zawartą wart. 159 k.s.h., określającą rygor zastrzeżenia w umowie dodatkowych obowiązków wspólnika. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli na wspólnika mają zostać nałożone, oprócz wniesienia wkładów na pokrycie udziałów, inne obowiązki, powinny zostać pod rygorem bezskuteczności wobec spółki dokładnie określone w umowie spółki. Dokładne określenie w umowie spółki obowiązku świadczenia przez wspólnika na rzecz spółki jest więc przesłanką skuteczności takiego postanowienia wobec spółki (K. Kopaczyńska- Pieczniak [w:] Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art. 151-300, red. A. Kidyba, Warszawa 2018, art. 151.). Z powyższego wynika więc, że w umowie spółki mogą znaleźć się zarówno postanowienia odnośnie do obowiązku powtarzających się świadczeń niepieniężnych, objętych reżimem art. 176 KSH, jak i inne postanowienia dotyczące innych świadczeń wspólników na rzecz spółki, które nie są związane z udziałami i nie podlegają postanowieniom przepisu art. 176 KSH (Z. Jara (red.). Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2020).
Powyższe regulacje, w ocenie Skarżącej spółki, uzasadniają przyjęcie poglądu, że zobowiązanie się wspólnika w umowie spółki do określonych świadczeń nie stanowi klasycznego stosunku cywilnoprawnego. Jest to natomiast sui generis stosunek prawny o charakterze wzajemnym, do którego odpowiednio (nie wprost) mogą znaleźć zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego (przy czym przepisy te powinny być stosowane w drodze ostrożnej analogii). W doktrynie prawa handlowego jednoznacznie zaznacza się, że omawiany stosunek należy jednoznacznie odróżnić od innych, niewynikających z umowy spółki, umów łączących spółkę i wspólników - do tych ostatnich wprost stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego i innych ustaw, a roszczenia i zobowiązania z nich wynikające związane są z osobą danego wspólnika jako osobą trzecią, nie zaś z jego udziałem w spółce (J. Bieniak, M. Bieniak, G. Nita-Jagielski, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2022). Jednocześnie w ocenie Skarżącej ww. konkluzje będą miały zastosowanie zarówno w zakresie obowiązków wspólnika wynikających z ogólnej normy art. 151 § 3 KSH, jak i szczególnych przepisów ustawy, w tym wskazanego przez Organ art. 176 KSH.
Mając na względzie przedstawione uwarunkowania prawne, w ocenie Skarżącej spółki wskazać należy, że z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach przepis ten stanowi podstawę do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego w zakresie ściśle określonych tytułów tj. osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Z treści tego przepisu wynika więc, że choć przepis nie ma charakteru zamkniętego dotyczy określonej kategorii umów tj. umowy agencyjnej lub umowy zlecenie lub umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Natomiast umowa spółki, w tym zobowiązanie wspólnika Skarżącej wynikające z tej umowy nie stanowi żadnej z ww. umów nie jest to umowa agencyjna, umowa zlecenie lub umowa o świadczenie usług. Skarżący nie zgadza się zatem z Organem, że natura stosunku opisanego w wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wypełnia przesłanki do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, w szczególności na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach.
Uzasadniając zarzut naruszenia zasady zaufania z art. 8 kpa Skarżąca spółka zarzuciła organowi nieuzasadnione różnicowanie skutków prawnych na gruncie ustawy o świadczeniach w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym innego wnioskodawcy w której organ wydał decyzję z dn. [...] stycznia 2022r. nr [...] w której organ orzekł, że świadczenia wspólnika nie stanowiły podstawy do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Wobec powyższego zdaniem Skarżącej nie powinna być różnicowana sytuacja wspólnika, który zobowiązał się w umowie spółki do powtarzających się świadczeń niepieniężnych na podstawie art. 176 KSH od sytuacji wspólnika, który do świadczeń wobec spółki zobowiązał się w jej umowie na podstawie generalnej normy art. 151 § 3 KSH (tak jak miało to miejsce w zdarzeniu przyszłym Wniosku Skarżącej). Zarówno w jednym jak i w drugim przypadku mamy do czynienia ze stosunkiem prawnym o charakterze obligacyjno-udziałowym oraz korporacyjnym charakterem relacji wspólnika i spółki. W efekcie zdaniem Skarżącej analogiczne konkluzje (rozstrzygnięcie) powinny zaleźć zastosowanie również w przypadku świadczeń wspólnika Skarżącej, o których mowa w zdarzeniu przyszłym Wniosku Skarżącej tj. podobnie jak w powyżej przytoczonym orzeczeniu świadczenia te nie powinny stanowić podstawy do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Wobec powyższego Skarżąca nie zgadza się z Organem, iż opisane w treści Wniosku Skarżącej świadczenia wspólnika stanowią tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach.
W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej, podtrzymał swoje stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji, że opisany przez Skarżącą spółkę we wniosku stosunek prawny nie mieści się w hipotezie normy prawnej art. 176 k.s.h. Wspólnik - jak wynika z treści wniosku - ma realizować świadczenie polegające na zarzadzaniu spółką. Tak sformułowane świadczenie jest bez wątpienia świadczeniem o charakterze ciągłym. Zasadnym było zatem, stosownie do treści art. 2 ksh, zakwalifikować tak oznaczone zobowiązanie z zastosowaniem przepisów kc. Stąd należało przyjąć, iż wypełnia ono przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, o jakim mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym zarzutu naruszenia zasady zaufania do działania organów administracji, organ podniósł, że przywołane przez Skarżącą spółkę stanowisko wyrażone przez Prezesa NFZ w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2022 roku mające potwierdzać trafność zaprezentowanej przez Skarżącą argumentacji zostało wydane w odmiennym (od zaistniałego w przedmiotowej sprawie) stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.
Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 184 Konstytucji RP w zw z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonywanie oceny pod kątem zgodności z prawem oznacza, że sąd administracyjny sprawując wymiar sprawiedliwości bada legalność działania administracji publicznej. Badanie to sprowadza się do oceny zgodności z prawem zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej w trzech płaszczyznach, a mianowicie:
a) respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych,
b) dochowania wymaganej prawem procedury,
c) zgodności działania z prawem materialnym (por.uzasadnienie uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1). Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co. do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, Sygn. akt IV SA/Wa 1122/20 albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt t lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Ponadto zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2018 r. poz. 646 z późn. zm.) przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (interpretacja indywidualna).
Przepis ten ma zapewnić przedsiębiorcy uzyskanie interpretacji indywidualnej w sprawie dotyczącej wszelkich obciążeń publicznoprawnych, do jakich jest on obowiązany.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, będąca przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, jest zgodna z prawem.
Istota sprawy w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny, czy w sytuacji wykonywania przez wspólnika spółki prawa handlowego wobec spółki określonych czynności ( zarządzania spółką) na podstawie umowy spółki i uzyskiwania w związku z tym wynagrodzenia, wspólnik będzie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności czy wynagrodzenie wypłacane temu wspólnikowi stanowić będzie wynagrodzenie o którym mowa w art. 66 ust.1 pkt.35a ustawy z dn. 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych DZ U z 2021r. poz. 1285, dalej jako: "ustawa oświadczeniach").
Nakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy wskazać należy na treść art. 2 ksh, który stanowi, iż w sprawach określonych w art. 1 § 1 ksh nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740, z późn. zm.). Jeżeli wymaga tego właściwość (natura) stosunku prawnego spółki handlowej, przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio. Na zasadzie art. 3 ksh., przez umowę spółki handlowej wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. W świetle art. 151 § 3 ksh, wspólnicy są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w umowie spółki. Na podstawie art. 159 ksh, jeżeli wspólnikowi mają być przyznane szczególne korzyści lub jeżeli na wspólników mają być nałożone, oprócz wniesienia wkładów na pokrycie udziałów, inne obowiązki wobec spółki, należy to pod rygorem bezskuteczności wobec spółki dokładnie określić w umowie spółki. Przepis art. 176 § 1 ksh stanowi natomiast, że jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń.
Stosownie do utrwalonych poglądów doktryny, w celu skutecznego ustanowienia instytucji opisanej w art. 176 § 1 ksh strony umowy spółki powinny oznaczyć co najmniej rodzaj i zakres świadczeń. "Rodzaj" to przedmiot świadczenia, wskazanie, na czym świadczenie wspólnika będzie polegać. Z kolei "zakres", to wskazanie przede wszystkim rozmiarów i okresu, w jakim świadczenie to ma być spełniane. Co istotne musi być to świadczenie "powtarzające się" zatem periodyczne (okresowe).
Artykuł 176 k.s.h. umożliwia tworzenie takich relacji między wspólnikiem a spółką, które pozwolą im wzajemnie odnosić określone korzyści. Dla spółki może to być pewność otrzymania w określonym czasie pewnych świadczeń, dla wspólnika możliwość zbytu świadczeń i otrzymania wynagrodzenia. Obowiązek taki ma sens przy istnieniu więzi kooperacyjnych, produkcyjnych, handlowych między spółką a wspólnikiem. Przykładem mogą być te wszystkie świadczenia, które polegają na dostarczaniu na przykład buraków do cukrowni w spółce plantatorów buraków, chmielu do browaru przez plantatorów chmielu, skór do garbarni, zboża do młyna, węgla z kopalni (M. Allerhand, Kodeks..., op. cit., s. 78; A. Kidyba, Spółka z o.o. Komentarz, 2002, s. 280; J. Tomkiewicz, J. Bloch, Spółka..., op. cit., s. 46), udostępnienie maszyn, zapewnienie transportu, okresowe doradztwo prawne, dostarczenie oprogramowania komputerowego. Świadczenia muszą mieć charakter niepieniężny (nie mogą to więc być takie, które mają mieszany charakter). Cechą wskazanego w art. 176 k.s.h. obowiązku jest jego powtarzalność. Nie będą więc spełniały tego warunku świadczenia jednorazowe ani mające charakter ciągły czy też stały (J. Tomkiewicz, J. Bloch, Spółki..., op. cit., s. 46; inaczej J. Namitkiewicz, Kodeks..., op. cit., s. 77).
Sąd podziela stanowisko organu, że w kontekście powyższych unormowań, należy przyjąć, że wskazany przez Skarżącą spółkę we wniosku o interpretację stosunek prawny nie mieści się w hipotezie ww. normy prawnej art. 176 k.s.h. Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że wspólnik zgodnie z umową spółki ma realizować świadczenie polegające na zarządzaniu spółką. W odniesieniu do powyższego świadczenia stanowisko doktryny przyjmuje, że należy zgodzić się ze stanowiskiem, że pełnienie funkcji członka zarządu (rady nadzorczej) nie podpada pod hipotezę normy zawartej w art. 176 k.s.h. Pełnienie funkcji, nawet nieodpłatnie, ma charakter trwały, realizowany na podstawie stosunku organizacyjnego. Nie jest więc możliwe pełnienie funkcji z otrzymywaniem wynagrodzenia dodatkowo za powtarzające się świadczenia niepieniężne. Podobnie rzecz się ma z osobami zatrudnionymi (główny księgowy, rewident, kasjer – tak J. Namitkiewicz, Kodeks..., op. cit., s. 77; J. Tomkiewicz, J. Bloch, Spółka..., op. cit., s. 46).
Wobec powyższego zasadnie organ przyjął, że stosownie do art. 2 k.s.h. kwalifikacji prawnej tak oznaczonego zobowiązania należy dokonać z zastosowaniem przepisów k.c. Cechy oraz treść tak ukształtowanego stosunku obligacyjnego wypełnia przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym o jakim mowa w art. 66 ust.1 pkt. 1 lit."e" ustawy o świadczeniach stosownie do którego
obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.
W tej sytuacji jako niezasadne należy potraktować zarzuty skargi naruszenia przepisów prawa materialnego art. 66 ust.1 pkt.1 lit. "e" ustawy o świadczeniach oraz art. 176 k.s.h. w zw. z art. 153§3 k.s.h. w zw. z art. 159 k.s.h.
Jako niezasadne Sąd uznał także zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 7 i 8 kpa, w tym w szczególności przez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. W kontekście ww. zarzutu Sąd podziela stanowisko organu, że przywołane przez Skarżącą stanowisko wyrażone przez Prezesa NFZ w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2022 roku mające potwierdzać trafność zaprezentowanej przez Skarżącą argumentacji zostało wydane w odmiennym (od zaistniałego w przedmiotowej sprawie) stanie faktycznym. Mianowicie w przedstawionym tamże wniosku o interpretacje indywidualną Wspólnicy zamierzali zmienić umowę spółki, poprzez dodanie do niej postanowień bezterminowo zobowiązujących wspólników do powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki, polegających na: a) przeprowadzeniu remanentu raz w miesiącu; b) przeprowadzeniu, w każdym roku kalendarzowym, przynajmniej jednego szkolenia wewnętrznego dla pracowników; c) tworzeniu raz na pół roku autorskiego programu komputerowego; d) składaniu co najmniej 1 zamówienia sprzętu w każdym miesiącu; e) dokonania odbioru sieci, co najmniej raz w roku kalendarzowym. Wymienione czynności na rzecz spółki wykonywane miały być za wynagrodzeniem rynkowym. W tak przedstawionych okolicznościach sprawy słusznie przyjęto, iż powyższe świadczenia spełniają wymogi, o których mowa w art. 176 ksh. Zatem wynagrodzenie uzyskiwane przez wspólnika z tego tytułu, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W sprawie niniejszej zachodzi odmienna sytuacja, bowiem charakter świadczenia jakie ma być spełniane przez wspólnika Skarżącej (tu: zarządzanie spółką) nie jest świadczeniem powtarzającym się (okresowym). Zatem treść art. 176 ksh nie ma tu zastosowania.
Mając na uwadze powyżej przedstawione względy, Sąd w pełni podzielił wykładnię przepisów zaprezentowaną przez organ w zaskarżonej interpretacji nie dopatrując się naruszenia przez organ interpretacyjny przepisów prawa materialnego zarzucanego w skardze tj. art. 66 ust.1 pkt.1 lit. "e" ustawy o świadczeniach oraz art. 176 k.s.h. w zw. z art. 153§3 k.s.h. w zw. z art. 159 k.s.h. oraz wskazanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 kpa.
W konsekwencji na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd oddalił skargę jako niezasadną.