VIII SA/Wa 330/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-07-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymrezygnacja z zatrudnieniaWarsztaty Terapii Zajęciowejstopień niepełnosprawnościprawo administracyjnepomoc społeczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że uczestnictwo syna w Warsztatach Terapii Zajęciowej nie wyklucza konieczności stałej opieki matki.

Skarżąca M.T. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem Ł. T., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły świadczenia, uznając, że uczestnictwo syna w Warsztatach Terapii Zajęciowej wyklucza konieczność sprawowania stałej opieki uniemożliwiającej podjęcie pracy. WSA uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy błędnie oceniły stan faktyczny i prawny, a opieka nad synem, mimo jego uczestnictwa w WTZ, nadal uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej M. T., która zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad swoim synem Ł. T., posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji obu instancji uznały, że fakt uczestnictwa syna w Warsztatach Terapii Zajęciowej (WTZ) w R. wyklucza spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Zdaniem organów, w czasie zajęć w WTZ skarżąca nie sprawuje opieki, co pozwalałoby jej na podjęcie pracy, nawet w niepełnym wymiarze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Sąd podkreślił, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga stałej i osobistej opieki, która stanowi przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Sąd zakwestionował stanowisko organów, że uczestnictwo w WTZ jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie Sądu, organy błędnie oceniły całokształt schorzeń syna i zakres koniecznej opieki, nie uwzględniając, że nawet podczas zajęć w WTZ, syn może wymagać wsparcia, a poza tymi godzinami opieka jest niezbędna. Sąd przywołał orzecznictwo NSA, zgodnie z którym „stała opieka” nie oznacza opieki nieustającej przez 24 godziny na dobę, lecz trwałość i ciągłość w czasie. Dodatkowo, Sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z uczestnictwa syna w WTZ z powodu bariery komunikacyjnej i niechęci do zajęć, co dodatkowo potwierdza trudności w organizacji życia i potencjalnym podjęciu zatrudnienia. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, uczestnictwo w WTZ samo w sobie nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli opiekun nadal sprawuje stałą i osobistą opiekę, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji błędnie zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznając, że czas spędzany przez syna w WTZ oznacza brak konieczności sprawowania opieki uniemożliwiającej podjęcie pracy przez matkę. Sąd podkreślił, że stała opieka nie musi oznaczać opieki całodobowej, a jej zakres jest zależny od stanu zdrowia podopiecznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 20

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 26 § ust. 1 i 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 2

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych...

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

k.r.o.

Ustawa - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności art. 32 § ust. 2 pkt 1 i ust. 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uczestnictwo syna w WTZ nie wyklucza konieczności sprawowania stałej opieki przez matkę. Organy błędnie oceniły stan faktyczny i prawny sprawy. Opieka nad synem, mimo jego uczestnictwa w WTZ, nadal uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

„stała opieka” nie oznacza wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia.

Skład orzekający

Renata Nawrot

przewodniczący

Leszek Kobylski

sprawozdawca

Justyna Mazur

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia „stałej opieki” w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna uczestniczy w zajęciach terapeutycznych (WTZ)."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście realnych potrzeb osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, kwestionując rutynowe podejście organów administracji.

Czy uczestnictwo w Warsztatach Terapii Zajęciowej odbiera prawo do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd odpowiada!

Sektor

pomoc społeczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 330/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Justyna Mazur
Leszek Kobylski /sprawozdawca/
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia 13 lutego 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącej M. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją znak: [...] z 16 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M.T. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") z 13 lutego 2023 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad synem Ł. T. – orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy:
W dniu 8 grudnia 2022 r. skarżąca złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa o świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem Ł. T., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe z 28 czerwca 2022 r., wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 kwietnia 2022 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności to: 01-U oraz 03-L. Ł. T. legitymuje się także orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w R. z dnia 3 sierpnia 2022r. Nr akt [...] uznającego go za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji.
Decyzją z 13 lutego 2023 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2014r., poz. 559), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2017 r. poz. 1466), art. 104 k.p.a., odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad synem Ł. T.. Powodem odmowy był fakt uczestnictwa syna skarżącej w zajęciach w Warsztatach Terapii Zajęciowej w R..
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Organ odwoławczy, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z 16 marca 2023 r., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wskazując na przesłanki, które muszą być spełnione, aby uzyskać wnioskowane świadczenie.
Zdaniem SKO, warunkiem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a brak spełnienia którejkolwiek z nich obliguje organ do wydania decyzji odmownej.
Organ odwoławczy zauważył, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Następnie organ odwoławczy wskazał na ustalenia poczynione z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie. Wyjaśnił, że skarżąca (rozwiedziona) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem Ł., posiada około 30-letni staż pracy. W okresie od 14.10.2019r. do 31.12.2021r. była zatrudniona w sklepie wielobranżowym i zatrudnienie ustało z upływem czasu na który umowa została zawarta, po tym okresie przez 6 miesięcy przebywała na zwolnieniu lekarskim, kolejne 6 miesięcy na świadczeniu rehabilitacyjnym, a następnie nabyła status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych.
Następnie wyjaśnił, iż Ł. T. jest osobą głuchoniemą od urodzenia, ma problemy natury psychicznej. Po odroczeniu od obowiązku szkolnego podjął naukę w szkole dla dzieci niesłyszących, zaś po jej ukończeniu podjął pracę w zakładzie pracy chronionej, w którym pracował pod stałym nadzorem osoby słyszącej, do czasu likwidacji placówki w 2020 roku. Od września 2022r. - jak podała Skarżąca w oświadczeniu złożonym wraz z wnioskiem - syn uczęszcza na Warsztaty Terapii Zajęciowej "[...]" w R. i fakt ten potwierdzony został przez kierownika Warsztatów Terapii Zajęciowej przy RSS i RON "[...]" w R. w piśmie z dnia 3.01.2023r., w którym podano, że Ł. T. jest uczestnikiem Warsztatu od 1.10.2022r. w zajęciach uczestniczy w godzinach od 8.00 do 15.00, zajęcia odbywają się codziennie od poniedziałku do piątku, nie korzysta z transportu Warsztatu, zaś w trakcie zajęć ma zapewnioną opiekę tylko przez pracowników Warsztatu. W kolejnym zaś piśmie kierownik Warsztatu podał nadto, że w miesiącu grudniu Ł. T. był nieobecny w okresie od 9.12.2022r. do 15.12.2022r. i od 20.12.2022r. do 30.12.2022r., natomiast w miesiącu styczniu nieobecny był od 16.01.2023r. do 30.01.2023r. Nieobecności te (usprawiedliwione) wynikały z sytuacji zdrowotnej na Warsztatach (chorowało wielu uczestników i instruktorów, w tym także Ł. T.). Od miesiąca lutego 2023r. Ł.T. systematycznie uczęszcza na zajęcia.
W ocenie Kolegium, istniejący stan faktyczny daje podstawy do uznania, że została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niekwestionowanym bowiem jest, że Ł. T. uczęszcza na zajęcia w Warsztatach Terapii Zajęciowej przy ul. M.w R., gdzie zajęcia odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.30 do 15.30. Zatem w tym czasie, a więc przez znaczną część dnia skarżąca nie wykonuje wobec syna żadnych czynności opiekuńczych, które w jakikolwiek sposób uniemożliwiały jej podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podniosło także, iż niewątpliwie skarżąca pomaga synowi w większości czynnościach, jak też czuwa nad prawidłowym ich wykonywaniem przez syna (np. przy myciu czy ubieraniu się, przygotowaniu synowi śniadania), ale ma to miejsce przed przemieszczeniem się syna na Warsztaty i po jego powrocie do domu. Pozostałe zaś czynności jakie wskazała skarżąca w odwołaniu, np. sprzątanie w domu, pranie, prasowanie, przygotowywanie lekarstw, obcinanie włosów i paznokci, mierzenie ciśnienia i załatwienie spraw urzędowych - nie są czynnościami mającymi wpływ na niemożność podjęcia zatrudnienia, skoro czyni się to w gospodarstwach domowych prowadzonych przez osoby zatrudnione.
Konkludują Kolegium uznało, że skarżąca nie sprawuje zatem opieki nad synem przez cały dzień, tj. w takim stopniu, który uniemożliwiałby jej podjąć jakiekolwiek zatrudnienie (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy). A zatem, w jego ocenie, w chwili obecnej nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem, stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z 17 kwietnia 2023 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Kolegium z 16 marca 2023 r. Wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów orzekających. Autor skargi zarzucił następujących przepisów prawa tj.:
1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że uczestniczenie syna skarżącej, Ł.T., w Warsztatach Terapii Zajęciowej w R. jest wystarczającą przesłanką do odmówienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy opieka nad niepełnosprawnym synem determinuje konieczność sprawowania nad nim stałej opieki oraz konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą;
2) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
3) art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organy wszechstronnej oceny materiału dowodowego, dokonanie oceny w sposób wybiórczy z pominięciem istotnych okoliczności;
4) art. 80 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny, wbrew zasadom doświadczenia życiowego oraz przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sposób nieobiektywny, wybiórczy, pomijający ważne okoliczności i dowody dla wyniku sprawy;
5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organy w uzasadnieniu decyzji, które fakty uznały za udowodnione, dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie i dlaczego innym dowodom odmówiono wiarygodności;
6) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że Ł. T. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, podczas gdy w pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej wskazano wprost na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji, a w orzeczeniu lekarskim z dnia 3 sierpnia 2022 r. orzeczono niemożliwość samodzielnej egzystencji;
7) 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze w R. i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie organu odwoławczego powinno polegać na zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. i w rezultacie - na uchyleniu w całości decyzji wydanej z up. Prezydenta Miasta R. przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. i w tym zakresie orzeczeniu co do istoty sprawy.
Skarżąca wniosła - na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a.") - o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego na okoliczność wykazania, że stan faktyczny ustalony przez organy I i II instancji wymaga uzupełnienia, z następujących dokumentów tj.: zaświadczenia WTZ przy RSS i RON "[...]" z dnia 22 marca 2023 r., na okoliczność ilości nieobecności syna skarżącej na Warsztatach Terapii Zajęciowej oraz pisma "rezygnacja" z dnia 17 kwietnia 2023 r., na okoliczność, że syn skarżącej obecnie nie uczęszcza na zajęciach w WTZ.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 13 lipca 2023 r. Sąd postanowił uwzględnił wniosek dowodowy i przeprowadził dowód z zaświadczeń załączonych do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Kolegium - w ramach procedury odwoławczej - podzieliło argumentację organu I instancji, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt uczestnictwa syna skarżącej w zajęciach w Warsztatach Terapii Zajęciowej w R., co w ocenie organu odwoławczego, stanowi o niespełnieniu przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającej na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmowaniu tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Powyższe uzasadniało, zdaniem organów orzekających, odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do podjęcia (względnie wykonywania pracy zawodowej). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał za istotne rozstrzygnięcie kwestii, czy orzekające w sprawie organy administracji, w prawidłowy sposób oceniły, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.
W ocenie Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, budzi wątpliwość, czy uczestnictwo syna skarżącej w zajęciach w Warsztatach Terapii Zajęciowej w R. stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania świadczenia. Zdaniem Sądu, organy administracji błędnie przyjęły, że w okolicznościach sprawy uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad synem, a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nieprawidłowo bowiem uznały, że opieka nad synem nie uniemożliwia skarżącej podjęcia aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, całokształt i rozmiar schorzeń, na które cierpi syn skarżącej i związany z nimi konieczny zakres opieki skarżącej, skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad synem skarżącej a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia.
Skarżąca zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i w skardze do sądu wskazała, że z uwagi na stopień naruszenia sprawności organizmu, syn skarżącej wymaga stałej opieki i pomocy, w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, czyli jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji z powodu ogólnego stanu zdrowia, a naruszenie jest stałe – do końca życia. Sąd zauważa, iż zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 28 czerwca 2022 r. Ł. T. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdzie jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano: 01-U, czyli upośledzenie umysłowe słuchu oraz 03-L tj. zburzenie głosu, mowy i choroby, zgodnie z § 32 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 857). Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wszystkie wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze są konieczne, a przy tym niezbędne, aby zapewnić jej synowi właściwe warunki życia i zadbać o jego dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki w sposób stały oraz długotrwały. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego (których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie wywiadu środowiskowego i oświadczeniu dołączonym do wniosku), również stanowi opiekę nad osobą niepełnosprawną, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 – dostępny w CBOSA). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22 – dostępny w CBOSA).
W wyroku z 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 806/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (orzeczenie dostępne w CBOSA).
W ocenie Sądu, na uwagę zasługuje również fakt, że z powodu bariery komunikacyjnej i niechęci do brania udziału w zajęciach, skarżąca z dniem 1 maja 2023r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z uczestnictwa w zajęciach na Warsztatach Terapii Zajęciowej w R.. A zatem ze względu na zmienny stan samopoczucia osoby ze schorzeniami, na jakie cierpi syn skarżącej, trudno jest odpowiednio zaplanować i zorganizować czynności opiekuńcze w taki sposób, aby bez większych przeszkód podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Z tego względu nie można podzielić w niniejszej sprawie stanowiska organów administracji, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad osobą niepełnosprawną (synem) nie koliduje z potencjalnym podjęciem zatrudnienia. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem art. 7 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nieprawidłowa zaś ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkowała nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Naruszenia wskazanych przepisów miały istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, co tym samym uzasadniło uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w niniejszym wyroku, biorąc przy tym pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego. Swoje stanowisko w sprawie organ uzasadni zaś zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., odnosząc się przy tym w szczególności do faktu zaprzestania przez syna skarżącej udziału w warsztatach terapii zajęciowej.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI