VIII SA/WA 26/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-03-21
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenia rodzinnezasiłek rodzinnycudzoziemcyprawo administracyjnepostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiprawo do zasiłkuobywatelstwo dziecka

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania zasiłku rodzinnego obywatelce Ukrainy, wskazując na naruszenie procedury administracyjnej i potrzebę dokładniejszego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Skarżąca, obywatelka Ukrainy i wdowa po obywatelu polskim, wniosła o przyznanie zasiłku rodzinnego na małoletnią córkę posiadającą polskie obywatelstwo. Organy administracji odmówiły, powołując się na brak zezwolenia na osiedlenie się w Polsce. WSA uchylił decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i niewłaściwe uzasadnienie decyzji. Sąd wskazał na potrzebę ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem przepisów o cudzoziemcach i dokładnym ustaleniem stanu faktycznego.

Sprawa dotyczyła skargi S.M., obywatelki Ukrainy, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. odmawiającą przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Skarżąca, wdowa po obywatelu polskim, samotnie wychowuje małoletnią córkę posiadającą polskie obywatelstwo. Organy odmówiły przyznania świadczeń, argumentując, że skarżąca nie posiada zezwolenia na osiedlenie się w Polsce, powołując się na art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie decyzje, uznając, że naruszają one przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał na naruszenie zasad postępowania administracyjnego, takich jak art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), art. 11 K.p.a. (zasada przekonywania) oraz art. 107 § 3 K.p.a. (wymogi uzasadnienia decyzji). Szczególnie podkreślono naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Sąd zaznaczył, że organy nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji skarżącej i jej córki, a także nie odniosły się należycie do argumentacji skarżącej. Nakazano organom ponowne rozpatrzenie sprawy, z uwzględnieniem przepisów ustawy o cudzoziemcach, dokładnym ustaleniem stanu faktycznego i zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, organy administracji naruszyły przepisy postępowania, nie wyjaśniając należycie stanu faktycznego i nie zapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu. Konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem przepisów o cudzoziemcach i dokładną wykładnią przepisów materialnoprawnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie przeprowadziły prawidłowo postępowania, naruszając zasady K.p.a., w szczególności art. 7, 8, 10 i 11. Brak było należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Uchylenie decyzji było uzasadnione wadami proceduralnymi, a nie merytorycznym rozstrzygnięciem kwestii prawa do zasiłku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.ś.r. art. 1 § ust. 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Organy błędnie zinterpretowały przepis, odmawiając świadczeń skarżącej, która nie spełniała warunków z pkt 1 i 2, ale mogła potencjalnie spełniać warunki z pkt 3 (status uchodźcy lub zezwolenie na osiedlenie się), co wymagało dokładniejszego zbadania.

u.p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez niewystarczające ustalenie stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady przekonywania poprzez niewystarczające wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji.

u.p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 135

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 152

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 210 § § 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.u.s.a. art. 1

Ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.o.c.

Ustawa o cudzoziemcach

Przepisy tej ustawy powinny być uwzględnione przy ustalaniu stanu faktycznego i wykładni przepisów materialnoprawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji. Brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). Niewłaściwe uzasadnienie decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). Niewystarczające ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Organy nie dokonały jednak żadnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności wskazanych w przepisach ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. – o cudzoziemcach Organy naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego i z tej przyczyny za przedwczesne należało uznać rozstrzyganie sporu co istoty. W uchylonych przez Sąd decyzjach organy lakonicznie stwierdziły, powołując się w zasadzie wyłącznie na treść art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że skarżącej nie przysługuje zasiłek rodzinny, gdyż nie spełnia ona warunków przewidzianych przez ustawodawcę.

Skład orzekający

Marek Wroczyński

przewodniczący

Andrzej Kuna

członek

Artur Kot

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o świadczeniach rodzinnych w kontekście statusu cudzoziemców oraz znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w 2005 roku. Wykładnia przepisów o świadczeniach rodzinnych może ulec zmianie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są procedury administracyjne i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli kwestia merytoryczna jest złożona. Dotyczy świadczeń socjalnych i sytuacji rodzinnej, co może być interesujące dla szerszej publiczności.

Błąd proceduralny uchylił odmowę zasiłku dla matki Polskiego dziecka.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 26/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kuna
Artur Kot /sprawozdawca/
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Asesor WSA Andrzej Kuna, Asesor WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Protokolant Mariola Pronobis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2007 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [..] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. z dnia [...]marca 2005 r., nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2005 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania S.M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. z [...] marca 2005 r., odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał się na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Z ustaleń tych wynika zaś, że skarżąca jest obywatelką [...], wdową po zmarłym [...]stycznia 2005 r. R.M., który posiadał polskie obywatelstwo. Po śmierci męża skarżąca samotnie wychowuje ich małoletnią córkę K.M. i z tej przyczyny wystąpiła [...] stycznia 2005 r. z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (K.M.). Skarżąca posiadała zezwolenie na zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na czas oznaczony, tj. do [...] listopada 2005 r. Zdaniem organu I instancji, należało odmówić skarżącej świadczeń, o które wystąpiła, gdyż nie posiadała ona zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Burmistrz Gminy i Miasta P. wskazał art. 1 ust. 1 – 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.).
Pismem z [...] marca 2005 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, podtrzymując swój wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku. Zdaniem skarżącej, zasiłek rodzinny przyznawany jest dziecku, a nie jego rodzicom. Oświadczyła, że na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przebywa legalnie od [...] lat. Wyszła za mąż za obywatela polskiego. Powołując się na trudną sytuację majątkową i rodzinną po śmierci męża, skarżąca podniosła, że zasiłek jest jej niezbędny do utrzymania dziecka, posiadającego polskie obywatelstwo. Zauważyła, że jej córka jest dyskryminowana tylko z tej przyczyny, że ona nie posiada polskiego obywatelstwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymało jednocześnie przedstawioną w tej decyzji argumentację prawną. Powołując się na art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wywiódł, że skarżąca nie spełnia warunków niezbędnych do tego, aby przyznać jej zasiłek rodzinny na utrzymanie małoletniego dziecka, gdyż posiada jedynie kartę pobytu na czas określony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunki do przyznania świadczeń rodzinnych powinna natomiast spełniać osoba ubiegająca się o ich przyznanie, nie zaś dziecko, na które świadczenia te mają być przyznane.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] maja 2005 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy i Miasta P., skarżąca postawiła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną interpretację art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej, organ I instancji błędnie przyjął, że obywatelowi polskiemu, czyli nieletniej K.M., nie należy się zasiłek rodzinny i inne świadczenia przewidziane w tej ustawie tylko z tej przyczyny, że zmarł ojciec dziecka, posiadający obywatelstwo polskie. Skarżąca postawiła również zarzut naruszenia interesu prawnego jej małoletniego dziecka, posiadającego obywatelstwo polskie, poprzez pozbawienie go jakichkolwiek świadczeń przysługujących innym posiadającym polskie obywatelstwo dzieciom. Oświadczyła, że z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem polskim oraz urodzeniem dziecka, zamierza na stałe zamieszkać w Polsce. Kontynuuje urzędowe starania o zezwolenia na stały pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Śmierć męża (ojca dziecka), na którego utrzymaniu pozostawała skarżąca, spowodowała wstrzymanie wypłacania wszelkich świadczeń, w tym zasiłku rodzinnego. Małoletnia córka skarżącej, posiadająca obywatelstwo polskie, pozbawiona została w ten sposób jakichkolwiek źródeł utrzymania, za wyjątkiem pomocy ze strony rodziny zmarłego męża. W ocenie skarżącej, zasiłek rodzinny z należnymi dodatkami powinien być wypłacany do jej rąk na utrzymanie nieletniego dziecka, posiadającego obywatelstwo polskie. Organy dokonały natomiast nieprawidłowej wykładni art. 1 ust. 2 powołanej wyżej ustawy.
Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy zauważył, że zasiłek rodzinny może zostać przyznany osobie, która spełnia warunki przewidziane w art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie dziecku, na które świadczenia te mają być przyznane. Jeżeli skarżąca uzyska zezwolenie na pobyt stały, to wówczas będzie mogła skutecznie obiegać się o zasiłek rodzinny i inne świadczenia z tym zasiłkiem związane.
W trakcie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku skarżąca oświadczyła, że w Polsce używa imienia S., zgodnie z posiadaną kartą pobytu. Popierając skargę powołała się na korzystną dla niej decyzję Burmistrza Gminy i Miasta P. z [...] sierpnia 2006 r., przyznającą świadczenia na tle identycznego zdaniem skarżącej stanu faktycznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a.").
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów materialnoprawnych.
II. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżącej, obywatelce [...], przysługiwał w 2005 r. zasiłek rodzinny na utrzymanie jej małoletniej córki, posiadającej polskie obywatelstwo. Skarżąca wystąpiła bowiem ze stosownym wnioskiem po śmierci jej męża (ojca małoletniego dziecka) posiadającego obywatelstwo polskie i pobierającego do dnia zgonu świadczenia rodzinne, o przyznanie których ubiega się skarżąca.
Organy administracji publicznej uznały, powołując się na art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że skarżącej nie przysługiwał zasiłek rodzinny, gdyż nie posiadała ona zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z dyspozycji powołanego przepisu, stanowiącego dla organów podstawę niekorzystnych dla skarżącej rozstrzygnięć – w brzmieniu obowiązującym do [...] czerwca 2005 r. – wynika, że świadczenia rodzinne przysługują:
1) obywatelom polskim;
2) cudzoziemcom posiadającym obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
3) cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającym status uchodźcy lub zezwolenie na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zamieszkują łącznie z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem organów administracji publicznej, skoro skarżąca nie posiada obywatelstwa polskiego i nie posiada zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to należało odmówić jej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na małoletnie dziecko posiadające polskie obywatelstwo oraz dodatku do tego zasiłku.
Organy nie dokonały jednak żadnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności wskazanych w przepisach ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. nr 128, poz. 1175 ze zm.), choć głównym motywem odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych wydaje się być to, iż nie spełnia ona warunków przewidzianych w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności nie posiadała zezwolenia na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej. Oczywiste bowiem jest, że skarżąca nie spełnia warunków wskazanych w punktach 1 i 2. Organy nie wzywały jednak skarżącej do złożenia wyjaśnień dotyczących wystąpienia przesłanek uniemożliwiających jakoby przyznania jej świadczeń rodzinnych. Nie odniosły się nadto w żaden sposób do kwestii statusu uchodźcy, o którym mowa w powołanym przepisie.
III. W ocenie Sądu, organy naruszyły podstawowe zasady postępowania administracyjnego i z tej przyczyny za przedwczesne należało uznać rozstrzyganie sporu co istoty. Za przedwczesne tym samym Sąd uznał dokonywanie wiążącej wykładni przepisów materialnoprawnych mających zastosowanie w sprawie. Organy nie podjęły bowiem niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Nie przeprowadziły postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Nie zapewniły skarżącej możliwości uczestniczenia w tym postępowaniu. Decyzje wydane w sprawie nie zostały nadto odpowiednio uzasadnione. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest wniesienie do Sądu skargi, gdyż skarżąca nie pojmuje, z jakich względów odmówiono jej prawa do zasiłku rodzinnego w 2005 r., a przyznano jej prawo do tego zasiłku w 2006 r., pomimo tego, że jej zdaniem nie uległ zmianie stan faktyczny sprawy. Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem organów rozpoznających sprawy, w których stronami są osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, jest przeprowadzenie postępowania w taki sposób, aby osoby te zrozumiały zarówno adresowane do nich rozstrzygnięcia, jak też motywy tych rozstrzygnięć. Konieczne przy tym jest stworzenie tym osobom możliwości udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
IV. Działanie organów dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Uchylone decyzje naruszają również dyspozycje art. 107 § 3 K.p.a., gdyż ich uzasadnienie nie zawiera należytych ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy, a także kompleksowej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów materialnoprawnych. Organ odwoławczy nie odniósł się przy tym należycie do argumentacji prezentowanej przez skarżącą. W szczególności, nie ustosunkował się do wyjaśnień skarżącej dotyczących okoliczności związanych z legalnym, wieloletnim przebywaniem skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie poczynił niezbędnych ustaleń w tym zakresie. Nie wyjaśnił należycie,
z jakich względów zasadny jest pogląd, iż skarżąca nie spełnia warunków do nabycia prawa do świadczeń rodzinnych na utrzymanie małoletniej córki posiadającej obywatelstwo polskie. Bez żadnego uzasadnienia przyjął, że przedstawione przez skarżącą okoliczności związane z jej legalnym przebywaniem wraz z córką na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uniemożliwiają korzystanie ze świadczeń rodzinnych.
Zdaniem Sądu, do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest dokonanie wykładni art. 1 ust. 2 i następnych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z przepisami ustawy o cudzoziemcach, z uwzględnieniem zarówno dyrektyw wykładni językowej, jak również dyrektyw wykładni systemowej i celowościowej. W tym celu konieczne jest ustalenie stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących przebywaniu skarżącej i jej córki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero po dokonaniu niezbędnych ustaleń faktycznych możliwe jest dokonanie wiążącej wykładni przepisów prawa materialnego.
Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organy wymogu zapewnienia stronie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Wymóg ten ciąży na organach zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. W aktach sprawy brak jest natomiast dowodów potwierdzających podjęcie inicjatywy zmierzającej do stworzenia skarżącej możliwości, o których mowa w art. 10 K.p.a.
Niewywiązanie się przez organy administracji publicznej z obowiązków nałożonych na mocy art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych za udowodnione, a tym samym zasadność oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu – zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. – podstawę rozstrzygnięcia, brak jest informacji o zapoznaniu skarżącej z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że organy naruszyły jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.
V. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz obowiązany będzie do ustalenia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących podjętym przez skarżącą działaniom zmierzającym do uzyskania prawa do stałego pobytu (osiedlenia się) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązany będzie zapewnić stronie skarżącej udział w postępowaniu administracyjnym, jeżeli podtrzymywać będzie swoje stanowisko co do tego, że skarżącej nie przysługuje zasiłek rodzinny na utrzymanie dziecka. Założenie to spełnione być może rzecz jasna po przeprowadzeniu w sposób należyty postępowania w sprawie. Jeżeli Burmistrz zdecyduje się odmówić skarżącej przyznania świadczenia, o które wystąpiła, to obowiązany będzie kompleksowo uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, dokonując przy tym stosownej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów materialnoprawnych.
W rozpoznawanej sprawie należy dokonać kompleksowej wykładni przepisów regulujących warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, z uwzględnieniem przepisów ustawy o cudzoziemcach. Temu służyć ma również postępowanie prowadzone przez organy administracji publicznej. W uchylonych przez Sąd decyzjach organy lakonicznie stwierdziły, powołując się w zasadzie wyłącznie na treść art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że skarżącej nie przysługuje zasiłek rodzinny, gdyż nie spełnia ona warunków przewidzianych przez ustawodawcę. Nie wyjaśniły należycie, z jakich względów pozbawiają posiadającą obywatelstwo polskie małoletnią córkę skarżącej istotnego źródła utrzymania, jakim dotychczas były pobierane przez jej zmarłego ojca (męża skarżącej) świadczenia rodzinne.
Po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania w sprawie, ustaleniu stanu faktycznego na podstawie kompletnego materiału dowodowego, z którym skarżąca będzie mogła się zapoznać, organ obowiązany będzie do wyciągnięcia stosownych wniosków, wyjaśniając w sposób należyty zasadność przesłanek będących podstawą rozstrzygnięcia w sprawie.
Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, w tym zarzutów dotyczących dowolności przy rozstrzyganiu jej wniosków o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych za lata 2005 – 2006 oraz argumentacji dotyczącej okoliczności towarzyszących przebywaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przed wydaniem decyzji obowiązany będzie przy tym wyznaczyć stronie termin do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz zgłoszenia żądań – zgodnie z art. 10 K.p.a.
Z uwagi na to, że dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej, sądy administracyjne nie są uprawnione do ich zastępowania, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd możliwe będzie dopiero wówczas, gdy skarżąca, podtrzymując swój wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, po wyczerpaniu toku instancji, zdecyduje się na wniesienie skargi na ponowne rozstrzygnięcie organu odwoławczego. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Stan faktyczny sprawy oraz okoliczności mające istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie obowiązany jest ustalić organ administracji publicznej. Jeżeli Sąd uzna, w ramach kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, że sprawa nie została prawidłowo załatwiona i zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego oraz poczynienia stosownych ustaleń, to uchylając zaskarżoną decyzję obowiązany jest wskazać organowi administracji publicznej zakres działań, których organ ten obowiązany będzie dokonać w celu rozstrzygnięcia sprawy, zgodnego z mającymi zastosowanie przepisami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00, LEX nr 50 129).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135, art. 152 oraz art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI