VIII SA/Wa 250/23

VIII SA/Wa 250/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna
Justyna Mazur
Renata Nawrot /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2774/23 - Wyrok NSA z 2025-10-29
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 136 ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 7, art. 1237. art. 142, art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 lutego 2023 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia 21 grudnia 2022 r. znak: [...]; 2. zasądza od Wojewody [...]na rzecz skarżącego J. O. kwotę 200 (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. O. jest decyzja Wojewody Mazowieckiego z 17 lutego 2023 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu na rzecz J. O.
i A. S. nieruchomości oznaczonych nr ewid. [...] i [...] położonych
w R., mających uregulowany stan prawny w księdze wieczystej nr [...] oraz [...] prowadzonych przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w R..
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z 23 lipca 2020 r., J. O. (dalej wnioskodawca, strona, skarżący) wystąpił o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia 30 października 1979 r., znak: [...], oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] o pow. 9 040 m2 położonej w W. gmina J., odpowiadającej obecnym działkom nr [...] (obr. [...] – W., ark. [...]).
Decyzją z 12 listopada 2020 r., znak: [...] Prezydent Miasta R. (dalej organ I instancji, Prezydent) odmówił uwzględnienia wniosku w zakresie zwrotu działek nr ewid. [...] i [...], z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
W wyniku wniesienia odwołania od powyższej decyzji przez stronę, decyzją Nr [...] z 14 stycznia 2021 r., znak: [...] Wojewoda Mazowiecki (dalej Wojewoda, organ II instancji, organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt \/lll SA/Wa 235/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 14 stycznia 2021 r. nr [...]
w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oddalił skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1776/21 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt \/lll SA/Wa
235/21, decyzję Wojewody Mazowieckiego Nr [...] z dnia 14 stycznia 2021 r., znak: [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 12 listopada 2020 r., znak: [...]. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wniosek J. O. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości został złożony w terminie.
W toku ponownie prowadzonego przez organ I instancji postępowania o zwrot nieruchomości, w dniu 2 listopada 2022 r. wniosek w powyższej sprawie złożyła również A. I. S..
Na podstawie analizy zgromadzonych dokumentów ustalono, że decyzją Naczelnika Gminy w J. z dnia 30 października 1979 r., znak: [...] utrzymaną w mocy w pkt 1 i 3 decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia 06 grudnia 1979 r., znak: [...], wywłaszczono na rzecz Państwa na potrzeby pracowniczych ogrodów działkowych nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność W. i S. małżonków O.. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18, poz. 94 z 1961 r.).
Spadkobiercami po małżonkach O. są J. T. O. w 1/4 części
i A. I. S. w ¾ części.
Po przeprowadzeniu postępowania i zgromadzeniu dowodów, Prezydent Miasta R., decyzją z 21 grudnia 2022 r. znak: [...] - odmówił zwrotu na rzecz J. O. oraz Pani A. S. nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] położonych w R. (obr. [...] – W., ark. [...]), mających uregulowany stan prawny odpowiednio w księdze wieczystej nr [...] oraz nr [...], prowadzonych przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w R..
W podstawie prawnej wskazano art, 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 136 ust. 3, ust. 3a, ust. 3b i ust. 7, art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej u.g.n.).
Uzasadniając decyzję Organ I instancji wyjaśnił regulację prawną w zakresie zwrotu nieruchomości, podając jednocześnie, że pierwotna działka nr [...] odpowiadała działce nr [...] o pow. 9006 m2, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 381638 m2 (mapa podziału Nr [...] z dnia 31 października 2008 r. znajdująca się
w aktach sprawy), która z kolei została wydzielona z działki nr [...] o pow. 669202 m2 uwidocznionej na planie nr [...] z dnia 28 września 1993 r. (zawiadomienie
o zmianach danych ewidencyjnych gruntów i budynków - zmiana nr [...], znajdujące się w aktach sprawy). Aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia 30 marca 2009 r. Gmina Miasta R. przeniosła własność m.in. działki nr [...] na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą: "[...]" Sp. z o.o.
Z kolei na podstawie decyzji Prezydenta Miasta R. Nr [...] z dnia 11.04.2019 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej "Budowa dróg lokalnych na terenie objętym MPZP obszaru ogrodów działkowych położonego przy ulicy W. i W. w R. " - w ramach zadania pn. "Przebudowa infrastruktury technicznej dla terenów inwestycyjnych W. K. H", nieruchomość oznaczona nr [...], została podzielona m.in. na działki nr [...] i [...] (KW Nr [...] - działka nr [...] i KW Nr [...] - działka nr [...]).
Jak wskazał organ I instancji w chwili obecnej zgodnie z Ewidencją Gruntów
i Budynków m. R. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi współwłasność osób fizycznych, na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...]
z dnia 23 grudnia 2021 r. dokumentującego warunkowe umowy sprzedaży oraz aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 27 stycznia 2022 r. dokumentującego umowy przeniesienia własności nieruchomości w wykonaniu umów sprzedaży i umowa sprzedaży, natomiast nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] stanowi własność [...]Sp. z o.o.
Jednocześnie Prezydent podniósł, że cel wywłaszczenia na działkach nr [...] [...], jakim były pracownicze ogrody działkowe, został zrealizowany. Wskazuje na to zarówno decyzja Naczelnika Gminy w J. z dnia 10 marca 1980 r. Nr [...] o przekazaniu nieodpłatnie w użytkowanie na rzecz Wojewódzkiego Zarządu Pracowniczych Ogrodów Działkowych w R. teren o powierzchni ogólnej 68 ha 4223 m2 położony we wsi W. gmina J. składający się z m.in. działki nr [...] z przeznaczeniem pod stałe pracownicze ogrody działkowe a także znajdujące się w aktach sprawy Porozumienie z dnia 23 lipca 2007 r. w Warszawie zawarte pomiędzy Okręgowym Zarządem Mazowieckiem Polskiego Związku Działkowców w W. i Gminą Miasta R. w sprawie określenia warunków przekazania i przejęcia terenu zajętego pod Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" w części objętej planowaną, stałą likwidacją oraz Umowa zawarta w dniu 16 listopada 2007 r. pomiędzy Gminą Miasta R. i Polskim Związkiem Działkowców w W. w sprawie określenia trybu, zasad i terminów likwidacji działek położonych na części ROD "[...]" objętej stałą likwidacją, położonej przy ul. W. w R., oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] (obr. [...], ark. [...]), z których wynika, że na ww. działkach znajdowały się 384 ogródki działkowe.
Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji, wnioskodawca (reprezentujący także A. S.) złożył odwołanie, kwestionując zarówno odmowę zwrotu jak i realizację celu wywłaszczenia.
Zaskarżoną decyzją Nr [...] z 17 lutego 2023 r., Wojewoda Mazowiecki
w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9 a u.g.n., uchylił decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 21 grudnia 2022 r. w całości i orzekł o:
- odmowie zwrotu na rzecz J. O. udziału wynoszącego ¼ części nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki o numerach [...] i [...], położonych w R. (obr. [...] – W., ark. [...]), odpowiadających części nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka numer [...],
- odmowie uwzględnienia wniosku A. S. (reprezentowanej przez pana J. O.) w sprawie zwrotu na jej rzecz udziału wynoszącego ¾ części nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki o numerach [...] i [...], położonych w R. (obr. [...] – W., ark. [...]), odpowiadających części nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka numer [...].
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Wojewoda przytoczył treść art. 136 ust. 3 i 137 u.g.n., wyjaśniając zasadność prowadzenia jednego postępowania. Stwierdził, iż wniosek J. O. z 23 lipca 2020 r. został złożony w terminie i nie ma podstaw do zastosowania art. 136 ust. 7 u.g.n. z uwagi na wygaśnięcie uprawnienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (co wynika z wyroku NSA z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1776/21).
Z kolei wniosek A. S. z dnia 2 listopada 2022 r. w ocenie organu II instancji złożony został z uchybieniem terminu określonego przywołanymi przepisami prawa, który upływał z dniem 23 lipca 2020 r., co powoduje przedawnienie przysługującego A. S. roszczenia o zwrot udziału wynoszącego ¾ części spadku po właścicielach nieruchomości wywłaszczonej.
Wywiódł ponadto, że w jego ocenie, biorąc pod uwagę, iż wniosek J. O. złożony został w ostatnim dniu terminu tj. 23 lipca 2020 r., nie wypełnienie przez Prezydenta Miasta R. obowiązku wynikającego z przywołanego przepisu art. 136 ust 3a u.g.n., dotyczącego zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części, nie miało znaczenia w kwestii terminowości wniosku złożonego przez A. S..
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do kwestii wywłaszczenia działki [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa, która została przekazana nieodpłatnie w użytkowanie na rzecz Pracowniczych Ogrodów Działkowych w R. decyzją Urzędu Gminy w J. z dnia 10 marca 1980 r.
Następnie Wojewoda R. decyzją z dnia 26 lutego 1996 r. znak [...] stwierdził nabycie z mocy prawa własność min. działki nr [...] (w skład której wchodziła działka [...]) przez Gminę Miasta R..
Aktem Notarialnym z dnia 30 marca 2009 r., rep A Nr [...] Prezydent Miasta R. dokonał przeniesienia własności działki nr [...] (w skład której wchodziła działka [...]) na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą "[...]" Spółka z o.o.
Aktem Notarialnym z dnia 27 stycznia 2022 r., rep A Nr [...] "[...]" Spółka z o.o. sprzedała min. działkę nr [...] (odpowiadającą części działki nr [...]) K. B. J. i M. B. jako wspólnikom spółki cywilnej pod nazwą K. B. J. M. B..
Wojewoda stwierdził, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta R.:
- działka nr [...] stanowiła własność "[...]" Spółka z o.o. zgodnie
z treścią księgi wieczystej [...],
- działka nr [...] stanowiła własność K. M. B. J.
i M. S. B. na zasadzie wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej, zgodnie z treścią księgi wieczystej [...].
Zdaniem organu II instancji bez znaczenia dla sprawy pozostają podnoszone przez skarżącego terminy w jakich doszło do zbycia nieruchomości na rzecz osób trzecich. Istotne jest bowiem, iż zgodnie z obecnie obowiązującą wykładnią prawa stwierdzenie w toku postępowania, że objęte wnioskiem zwrotowym nieruchomości nie pozostają we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, co słusznie stwierdził Prezydent Miasta R. w zaskarżonej decyzji.
Podkreślił, iż do przeniesienia własności objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości wywłaszczonej z podmiotu publicznoprawnego na rzecz osoby trzeciej doszło w 2009 r., aktem notarialnym z dnia 30 marca 2009 r., rep A Nr [...].
Zbycie natomiast działki numer [...] w roku 2022 było efektem umowy cywilnoprawnej zawartej między spółkami prawa cywilnego.
W podsumowaniu Wojewoda odniósł się do uchwały w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14,
w której stwierdzono: "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy".
W skardze na opisaną wyżej decyzję J. O. (skarżący), wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 137 u.g.n. poprzez to, że Prezydent uznał, że nieruchomość, której domaga się zwrotu stała się zbędna na cel, który został określony w decyzji
o wywłaszczeniu i użył jej na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu,
2) art. 137 u.g.n. poprzez pominięcie faktu, że wobec działek wywłaszczonych we wsi W. na podstawie decyzji Naczelnika Gminy J., Wojewoda Mazowiecki stwierdził nieważność wydanych decyzji (ten sam stan prawny i prawie identyczny stan faktyczny – różne strony postępowań), pominięcie przez organ informacji zawartej w aktach sprawy o tym, że również skarżący w 2018 r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej (postpowanie jest w toku) i w związku ze zmianą przepisów zmuszony został do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej (zanim został rozpoznany wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji),
3) art. 136 ust. 1 u.g.n., poprzez to, że Prezydent użył wywłaszczoną nieruchomość na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo złożenia wniosku o zwrot tej nieruchomości,
4) art. 136 ust. 2 u.g.n., poprzez jego niezastosowanie, tj. w sytuacji, gdy Prezydent powziął zamiar o użyciu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu - nie zawiadomił poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców (strony skarżącej) o zamiarze, nie poinformował o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części.
5) art. 136 ust. 3a u.g.n., poprzez jego błędne zastosowanie przez Wojewodę Mazowieckiego i uznanie, że złożenie wniosku przez skarżącego nie spowodowało przerwy biegu przedawnienia względem pozostałych współwłaścicieli,
2. Naruszenie przepisów postępowania tj.:
1) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak zawieszenia
z urzędu postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty, akcentując kwestie związane ze złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Podkreślił brak powiadomienia spadkobierców o zbyciu nieruchomości przez Prezydenta, nadto kwestie przyłączenia się do wniosku jego siostry w sytuacji braku jej powiadomienia jako uprawnionej o możliwości zwrotu nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2325) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu
z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania
i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, uwzględnił skargę. W konsekwencji uznał, że decyzja Wojewody Mazowieckiego z 17 lutego 2023 r. narusza przepisy prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, wobec braku określenia celu wywłaszczenia oraz ustalenia, czy ten cel został zrealizowany.
Ponadto Wojewoda z naruszeniem przepisów postępowania powołanych wyżej, odniósł się do wniosku A. S., uznając, iż został on złożony po terminie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, jest kwestia, czy po ustaleniu, że wnioskowana o zwrot nieruchomość nie jest już własnością ani Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego, organ administracyjny jest jednak zobowiązany do prowadzenia postępowania administracyjnego w celu wyjaśnienia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany oraz czy na organie spoczywał obowiązek poinformowania pierwotnych właścicieli o zamiarze wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na inny cel w związku ze zbędnością tej nieruchomość na cel wywłaszczenia.
W myśl art. 136 ust. 1 u.g.n nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z ust. 2 w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. Stosowanie zaś do ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (...).
Zaskarżoną decyzją Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta R.
z dnia 21 grudnia 2022 r. w całości i orzekł o:
- odmowie zwrotu na rzecz J. O. udziału wynoszącego ¼ części nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki o numerach [...] i [...], położonych w R. (obr. [...] – W., ark. [...]), odpowiadających części nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka numer [...],
- odmowie uwzględnienia wniosku A. S. (reprezentowanej przez pana J. O.) w sprawie zwrotu na jej rzecz udziału wynoszącego ¾ części nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki o numerach [...] i [...], położonych w R. (obr. [...] – W., ark. [...]), odpowiadających części nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka numer [...].
Odnosząc się do kwestii rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu na rzecz J. O. udziału wynoszącego ¼ części nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki o numerach [...] i [...], wyjaśnić należy, że w tym zakresie Wojewoda stwierdził, że wywłaszczona działka nr ew. [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa przekazana została nieodpłatnie w użytkowanie na rzecz Pracowniczych Ogrodów Działkowych
w R. decyzją Urzędu Gminy w J. z dnia 10 marca 1980 r., a następnie Wojewoda [...] decyzją z 26 lutego 1996 r. stwierdził nabycie z mocy prawa własność m.in. działki nr [...] (w skład której wchodziła działka [...]) przez Gminę Miasta R..
Aktem Notarialnym z dnia 30 marca 2009 r., rep A Nr [...] Prezydent Miasta R. dokonał przeniesienia własności działki nr [...] (w skład której wchodziła działka [...]) na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą "[...]" Spółka z o.o.
Aktem Notarialnym z dnia 27 stycznia 2022 r., rep A Nr [...] "[...]" Spółka z o.o. sprzedała min. działkę nr [...] (odpowiadającą części działki nr [...]) K. B. J. i M. B. jako wspólnikom spółki cywilnej pod nazwą K. B. J. M. B.
Wojewoda stwierdził, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta R., działka nr [...] stanowiła własność "[...]" Spółka z o.o. zgodnie z treścią księgi wieczystej [...], a działka nr [...] stanowiła własność K. M. B. J. i M. S. B. na zasadzie wspólności łącznej wspólników spółki cywilnej, zgodnie z treścią księgi wieczystej [...].
Zdaniem organu II instancji powyższe ustalenia implikują konieczność wydania decyzji odmownej na rzecz J. O., bowiem zwrot na rzecz spadkobiercy poprzednich właścicieli nie jest możliwy do zrealizowania i w tych okolicznościach bezprzedmiotowe byłoby badanie celu wywłaszczenia i jego zrealizowania.
Zaznaczyć należy, że z uzasadnienia decyzji Wojewody wynika jednoznacznie, że organ odwoławczy uchylił się od oceny, czy nieruchomość została wywłaszczona zgodnie z celem wywłaszczenia i czy ten cel został na niej zrealizowany, a więc czy żądanie zwrotu jest zasadne w aspekcie art. 136 ust. 3 u.g.n. Tym samym organ odwoławczy pominął zarzuty odwołania w zakresie odniesienia się do powyższej kwestii.
Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy orzekając o odmowie zwrotu ww. nieruchomości powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I OPS 3/14, która przesądziła, że "jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3
w związku z art. 137 u.g.n., podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n.". Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 3497/15, ale wyjaśnił również, że niezależnie od tego, jakie postępowanie dowodowe przeprowadziły organy, a mianowicie, czy dokonały uprzedniego zbadania celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, to i tak, w przypadku zbycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich, nie jest możliwe wydanie decyzji pozytywnej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem NSA, w tej sytuacji nie sposób nakładać na organy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność celu wywłaszczenia i stopnia jego realizacji, a co za tym idzie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. NSA uznał bowiem, że są to okoliczności pozbawione znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, a jednocześnie nie stanowią prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym.
Mając jednak na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, należy zwrócić uwagę, na zarysowaną ostatnio linię orzeczniczą (wyrok WSA w Krakowie z 18 maja 2018 r., II SA/Kr 326/18, wyrok WSA w Warszawie z 31 sierpnia 2022 r. IV SA/Wa 1215/22 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 października 2021 r., I OSK 3878/18), którą Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela. Należy podkreślić, że za niewątpliwe - w myśl z ww. uchwały - Sąd uznał zbycie nieruchomości na rzecz podmiotu trzeciego jako podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast kluczową kwestią z punktu widzenia przedmiotu postępowania zwrotnego jest ustalenie, czy zbyta nieruchomość została uprzednio wykorzystana na cel wywłaszczenia oraz czy ewentualnie dopełniono procedury zawiadomienia z art. 136 ust. 2 u.g.n. Są to okoliczności zasadnicze, bo wynikające wprost z wykładni literalnej art. 136 i art. 137 u.g.n. NSA (w wyroku I OSK 3878/18) uznał zatem, że poprzez zaniechanie ustalenia ww. okoliczności, doszło do naruszenia procedury, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – rozumiany jako istotne okoliczności sprawy, biorąc pod uwagę jej przedmiot
i ewentualne konsekwencje prawne w sferze prawa cywilnego. Ten ostatni argument ma, w ocenie NSA, również ważkie znaczenie z perspektywy systemowej i ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zbycia nieruchomości z ewentualnym naruszeniem u.g.n. i w konsekwencji rozgraniczenia przedmiotu i zakresu postępowania administracyjnego od postępowania cywilnego. Co do zasady sąd powszechny nie może bowiem prowadzić ustaleń w kwestii należącej do właściwości organów administracji publicznej, a organy administracji publicznej
w sprawach należących do właściwości sądów powszechnych. To organ administracji publicznej ma obowiązek wyjaśnić wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia danej sprawy administracyjnej, a nie sąd powszechny rozstrzygający w sprawie cywilnej mającej związek z daną sprawą administracyjną. NSA stwierdził, że z perspektywy rozpoznawanej sprawy ustalenie, że doszło do zbycia gruntu wprawdzie przesądza
o niemożności jego zwrotu, to jednak ustalenie tylko tej okoliczności nie stanowiło wypełnienia obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie.
NSA wyjaśnił również, że celem postępowania administracyjnego jest przede wszystkim zapewnienie realizacji norm materialnego prawa administracyjnego. Zakres
i przedmiot postępowania administracyjnego wynika z istoty stosunku administracyjnego, a w konsekwencji rodzaj aktów i czynności podejmowanych w toku danej procedury administracyjnej. Postępowanie administracyjne jest więc sekwencją czynności zmierzających do rekonstrukcji stanu faktycznego, a następnie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie – na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Ma być ono pragmatyczne, ale jednocześnie organ prowadzący postępowanie musi udzielić odpowiedzi na wszystkie kluczowe pytania z punktu widzenia przedmiotu tego postępowania. Pragmatyzm procedury administracyjnej nie może bowiem przesłaniać obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności z punktu widzenia danej sprawy, czyli takich, które mają znaczenie prawne z punktu widzenia rozstrzygnięcia
w danej sprawie. Pragmatyzm i sprawność postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego nie mogą odbywać się kosztem zasady prawdy obiektywnej.
Podzielając zaprezentowany w powołanym wyżej wyroku NSA pogląd, Sąd stwierdza, że ma on zastosowanie również w okolicznościach niniejszej sprawy.
Z akt administracyjnych wynika bowiem, że wywłaszczona działka nr. ew. [...], stanowiąca własność Skarbu państwa przekazana została nieodpłatnie w użytkowanie na rzecz Pracowniczych Ogrodów Działkowych w R., decyzją Urzędu Gminy
w J. z 10 marca 1980 r. Następnie Wojewoda [...] decyzją z 26 lutego 1996 r. stwierdził nabycie z mocy prawa własność m.in. działki nr [...] (w skład której wchodziła działka nr [...]) przez Gminę Miasta R.. Z kolei Prezydent dokonał przeniesienia własności działki [...] (w skład której wchodziła działka [...]), na rzecz Spółki z o.o. "[...]", dalej doszło do sprzedaży działki [...] na rzecz osób fizycznych.
Odmowa zatem zwrotu nieruchomości z jednoczesnym brakiem wyjaśnienia kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, z uwagi na niedysponowane tytułem prawnym do tej nieruchomości, niewątpliwie narusza zasadę określoną w art. 8 k.p.a.
W związku z powyższym należy przyjąć, że na organach administracyjnych ciążył obowiązek wyjaśnienia w sposób wyczerpujący podstaw, na zasadzie których stronie skarżącej odmówiono zwrotu nieruchomości, w tym także kwestii zbędności spornej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Realizacja zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej jest ściśle związana z realizacją innych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasad określonych w art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które w ocenie Sądu organ naruszył. Jak już bowiem wyżej wyjaśniono, powołana uchwała I OSP 3/14, a wręcz wynika z niej wprost, że organ może odmówić zwrotu nieruchomości z uwagi na przeniesienie prawa własności na podmiot trzeci, o ile jednak wystąpiły przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wskazane
w przepisach u.g.n.
Mając jednak na uwadze zarzuty skargi, należy przyznać rację organom orzekającym w sprawie, że zwrot jest możliwy tylko wobec nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego).
W zaskarżonej decyzji Wojewoda odmówił uwzględnienia wniosku A. S., stwierdzając w uzasadnieniu, że jej wniosek z 2 listopada 2022 r. złożony został z uchybieniem terminu określonego przepisami u.g.n., który upływał z dniem 23 lipca 2020 r. Nie ulega wątpliwości, iż wniosek ten został złożony w dniu 2 listopada 2022 r., a więc w toku trwającego postępowania. O ile jednak organ I instancji uznał, że ww. przystąpiła do trwającego postępowania, to Wojewoda zanegował powyższe stanowisko, uznając, że ww. złożyła wniosek po terminie, co powoduje przedawnienie przysługującego roszczenia o zwrot udziału wynoszącego ¾ części spadku. Przepisy u.g.n. w zakresie art. 136 tej ustawy posługują się określeniem wygaśnięcia roszczenia o zwrot nieruchomości.
Stosownie do postanowień art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo
w części. Zatem wobec poczynionych ustaleń, przedmiotowe postępowanie w zakresie wniosku A. S. należało jako bezprzedmiotowe umorzyć. Konsekwencją upływu ww. terminu do złożenia wniosku zwrotowego, jest bowiem wygaśnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości.
Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.