VIII SA/Wa 212/26 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2026-06-11 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2026-04-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/ Justyna Mazur /sprawozdawca/ Leszek Kobylski Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Inne Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2025 poz 1691 art. 61a par. 1 w zw. z Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U. 2025 poz 132 art. 18 pkt 2 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska -Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Leszek Kobylski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi L. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 3 lutego 2026 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Postanowieniem z 3 lutego 2026 r., po rozpatrzeniu zażalenia L. M.(dalej: "skarżący", "strona") Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS", "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 61a § 1 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (dalej: "Naczelnik US", "NUS", "organ I instancji", "organ egzekucyjny") z 14.11.2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny prowadził do majątku strony postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...] obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r., w kwocie głównej 220.970,00 zł plus odsetki w wysokości 35.412,70 zł. Ww. tytuł wykonawczy został doręczony stronie 3.12.2010 r. W toku prowadzonej egzekucji, NUS zastosował szereg środków egzekucyjnych, jak również podjął czynności zmierzające do pozyskania informacji o majątku skarżącego. Działania te doprowadziły do wyegzekwowania dochodzonej kwoty wraz z odsetkami i kosztami egzekucji. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone z chwilą wyegzekwowania zaległości, to jest 8.05.2024 r. Następnie, 14.10.2025 r. do Urzędu Skarbowego w G. wpłynął wniosek pełnomocnika strony, datowany na 8.10.2023 r. o umorzenie na podstawie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. W treści wniosku, pełnomocnik wskazał na brak wymagalności zobowiązania, wynikający z nieskutecznego złożenia pierwotnego zeznania podatkowego PIT-38, a także na niedopuszczalność prowadzenia egzekucji w sytuacji braku decyzji określającej zobowiązanie podatkowe oraz braku deklaracji skutecznie złożonej przez podatnika. Oznaczonym na wstępie postanowieniem z 14.11.2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o umorzenie postepowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik US wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało zakończone 8 maja 2024 r. przez całkowite wyegzekwowanie dochodzonej należności. Wszczęcie postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne, którego dotyczy wniosek, zostało wszczęte i jest nadal prowadzone. Od czasu wyegzekwowania zaległości, to jest od 8 maja 2024 r., postępowanie egzekucyjne nie toczy się w żadnej fazie. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z 11 lipca 2023 r. został przez organ I instancji rozstrzygnięty postanowieniem z 5 lipca 2023 r., utrzymanych w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia 26 września 2023 r. Nie można umorzyć postępowania egzekucyjnego, które się nie toczy, gdyż zostało zakończone przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Tym samym w ocenie organu I instancji brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia złożonego wniosku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący działaniem pełnomocnika zarzucił naruszenie: - art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez odmowę rozpatrzenia przesłanki niedopuszczalności egzekucji i pozbawienie podatnika przysługujących mu praw w zakresie ochrony przed niedopuszczalnym stosowaniem środków przymusu przez organy administracji; - art. 6 k.p.a. w zw. z art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 14c ust 1 ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez pozostawienie w obrocie prawnym postępowania egzekucyjnego prowadzonego bez zeznania podatnika; - art. 6 w zw. z art. 61a k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 61a k.p.a. Dyrektor IAS wskazanym na wstępie i zaskarżonym w nienjszej sprawie postanowieniem z 3 lutego 2026r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Na wstępie uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazał następnie, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania została uregulowana w art. 61a § 1 k.p.a., tj. zgodnie z treścią tego przepisu gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie zaś z art. 18 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132; także jako: "u.p.e.a."), jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Następnie DIAS wywiódł, że z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W orzecznictwie wskazuje się, że przez "inne uzasadnione przyczyny", należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, a ustalenie tych okoliczności nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Przypomniał, że w realiach tej sprawy pełnomocnik strony wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...]. Następnie, po przeprowadzonej analizie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz akt sprawy uznał, że NUS prawidłowo zastosował tryb uregulowany w art. 61a § 1 k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ww. wniosku. Jak wcześniej wyjaśnił, przeszkodą do wszczęcia postępowania jest brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego, tj. podmiotu, przedmiotu lub podstawy prawnej. O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić, gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, sprawa ma charakter cywilny bądź sprawa została już ostatecznie lub prawomocnie zakończona (por. wyrok WSA w Łodzi z 5.03.2021 r., sygn. akt II SA/Łd 698/20). Dyrektor IAS zauważył, że w niniejszej sprawie, na skutek całkowitego wyegzekwowania należności dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...], obejmującej należność główną wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, a tym samym przestał istnieć jego przedmiot. W takiej sytuacji brak jest materialnoprawnych i procesowych podstaw do merytorycznego badania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie istnieje już postępowanie, które mogłoby zostać umorzone. Okoliczność ta uniemożliwiła NUS merytoryczne rozpoznanie wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że od 8.05.2025 r. organ egzekucyjny nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...], a także nie były prowadzone żadne postępowania wpadkowe związane z przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym. Cały tok postępowania egzekucyjnego został definitywnie zamknięty zarówno w aspekcie materialnym (wyegzekwowanie należności), jak i formalnym (brak dalszych czynności procesowych oraz brak toczących się spraw incydentalnych). W tej sytuacji wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, złożony już po jego zakończeniu, nie mógł wywołać żadnych skutków prawnych. Przedmiot wniosku, tj. postępowanie egzekucyjne już bowiem nie istniał, tj. postępowanie zostało wcześniej zakończone, a cel egzekucji został osiągnięty. Tym samym zarzuty zażalenia DIAS uznał w całości za nieuzasadnione. Zastosowanie w kontrolowanej sprawie przez organ I instancji art. 61a § 1 k.p.a. nie stanowi bowiem odmowy udzielenia stronie ochrony prawnej ani naruszenia zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, lecz jest konsekwencją stwierdzenia obiektywnej i nieusuwalnej przeszkody procesowej w postaci braku przedmiotu postępowania. Organ administracji publicznej nie może bowiem prowadzić postępowania, którego przedmiot w znaczeniu prawnym już nie istnieje. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 u.p.e.a., zakłada istnienie tego postępowania w obrocie prawnym, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Nie podzielił również stanowiska, jakoby do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie miały zastosowania przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera bowiem regulacji wyłączających możliwość zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., w sytuacji gdy wniosek dotyczy postępowania egzekucyjnego już zakończonego. W konsekwencji organ egzekucyjny był uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość żądania. Dyrektor IAS za niezasadny uznał także zarzut naruszenia art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. Przepisy te mają bowiem zastosowanie wyłącznie w toku istniejącego postępowania egzekucyjnego. Ich wykładnia nie daje podstaw do przyjęcia, że możliwe jest "umorzenie" postępowania, które zostało już skutecznie zakończone poprzez wykonanie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Końcowo podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie nie przesądza o legalności ani nielegalności działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku zakończonego postępowania egzekucyjnego, lecz wynika wyłącznie z braku przedmiotu, który mógłby podlegać merytorycznemu rozstrzygnięciu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik strony wskazując, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem podstawowych zasad postępowania organów administracyjnych zasady prawdy obiektywnej, zasady legalizmu działania, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych postawił zarzuty naruszenia: art. 6 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP - poprzez odmowę rozpatrzenia przesłanki niedopuszczalności egzekucji i pozbawienie podatnika przysługujących mu praw w zakresie ochrony przed niedopuszczalnym stosowaniem środków przymusu przez organy administracji; art. 6 k.p.a. w związku z art. 59 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 14c ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 3a § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez pozostawienie w obrocie prawnym postępowania egzekucyjnego prowadzonego bez skutecznie złożonego zeznania podatnika albo decyzji określającej zobowiązanie podatkowe; art. 6 k.p.a. w związku z art. 61a k.p.a. oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 61a k.p.a. sprzeczne z wykładnią systemową ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz godzące w zasady demokratycznego państwa prawa wynikające z art. 2 Konstytucji RP. Wniósł o uchylenie postanowień organów obydwu instancji w całości i zasądzenie od Dyrektora IAS kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm obowiązujących i rozpatrzenie skargi na rozprawie z udziałem stron. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał jednocześnie, że skarżący pismem z 6 maja 2023 r. (jeszcze w toku postępowania egzekucyjnego) złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...], wskazując na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (nieistnienie obowiązku). Postanowieniem z 5.07.2023 r. nr [...] Naczelni Urzędu Skarbowego w G. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z 26.09.2023 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. rozstrzygniecie organu I instancji. Pismem z dnia 20.10.2023 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z 14.02.2024 r. sygn. akt VIII SA/Wa 771/23 oddalił ją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią̨ inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonym postanowieniu nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że podstawą rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie, a będącego przedmiotem kontroli sądowej jest przepis art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (zdanie pierwsze). Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości. Ocena okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, dokonana przez Dyrektora IAS jest prawidłowa. Przypomnieć wypada, że w realiach rozpoznawanej sprawy zaskarżone postanowienie z 3 lutego 2026 r. zostało wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego na postanowienie NUS o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku strony z 8.10.2025r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. Z ustaleń wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku strony zostało zakończone 8.05.2024 r. wskutek wyegzekwowania dochodzonej kwoty wraz z odsetkami i kosztami egzekucji. Tytuł wykonawczy obejmował należność z tytułu podatku dochodowego z papierów wartościowych i instrumentów finansowych za 2008 r., w kwocie głównej 220.970,00 zł plus odsetki w wysokości 35.412,70 zł. Organy uznały z tej przyczyny, że wniosek skarżącego jest bezprzedmiotowy, gdyż przedmiot postępowania egzekucyjnego przestał istnieć. W takiej sytuacji brak było również materialnoprawnych i procesowych podstaw do merytorycznego badania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie istnieje już postępowanie, które mogłoby zostać umorzone. Okoliczność ta uniemożliwiła NUS merytoryczne rozpoznanie wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Od 8.05.2024 r. organ egzekucyjny nie podejmował już żadnych czynności egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego z 29.11.2010 r. nr [...], a także nie były prowadzone żadne postępowania wpadkowe związane z przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym. Z tych podanych przyczyn, zdaniem Sądu, organy w sprawie słusznie uznały, że art. 61a § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie i zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W świetle treści tego przepisu, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Skoro bowiem art. 59 § 1 u.p.e.a. mówi o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to oznacza, że umorzyć można tylko toczące się postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zasadniczo kończy się w wyniku wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. W sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już zakończone, brak jest podstaw do rozstrzygnięcia w przedmiocie tego wniosku w oparciu o normę art. 59 u.p.e.a. W razie zgłoszenia takiego żądania organ egzekucyjny powinien na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. odmówić wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z 22 kwietnia 2026 r., I SA/Bk 50/26). Skarga jako niezasadna nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Dyrektor IAS nie dopuścił się bowiem wskazanych w skardze naruszeń, a także innych, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będąc związany wnioskiem skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie, rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, uznając skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, orzekając jak wyroku.
Pełny tekst orzeczenia
VIII SA/Wa 212/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.