III SA/Gd 705/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-05-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwaładiety radnychprawo miejscowepublikacja aktunaruszenie prawanieważność uchwałyprokuratorkontrola sądowa

WSA w Gdańsku stwierdził nieważność uchwały Rady Miasta Jastarni dotyczącej diet radnych z powodu braku publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Prokurator Rejonowy w Pucku zaskarżył uchwałę Rady Miasta Jastarni zmieniającą zasady wypłacania diet radnym, zarzucając jej istotne naruszenie prawa, w tym brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Sąd uznał uchwałę za akt prawa miejscowego, który powinien być opublikowany zgodnie z ustawą o ogłaszaniu aktów normatywnych. Brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym został uznany za istotne naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności uchwały w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę Prokuratora Rejonowego w Pucku na uchwałę Rady Miasta Jastarni z dnia 25 marca 2021 r. nr XXVIII/294/2021, zmieniającą uchwałę w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów podróży służbowych. Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w szczególności brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, co jest wymogiem dla aktów prawa miejscowego. Sąd podzielił argumentację Prokuratora, uznając zaskarżoną uchwałę za akt prawa miejscowego, który zawiera normy generalne i abstrakcyjne dotyczące powtarzalnych świadczeń (diet). Zgodnie z przepisami ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, akty prawa miejscowego podlegają publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Uchwała Rady Miasta Jastarni stanowiła, że wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty, co nie spełnia wymogów ustawowych dla aktów prawa miejscowego. Sąd uznał brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym za istotne naruszenie prawa, które uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały w całości, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i art. 147 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd odrzucił drugi zarzut Prokuratora jako bezzasadny z uwagi na błędne wskazanie przez Prokuratora numeru paragrafu uchwały.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka stanowi akt prawa miejscowego.

Uzasadnienie

Uchwała zawiera normy generalne i abstrakcyjne, dotyczące powtarzalnych świadczeń (diet), skierowane do każdego mieszkańca pełniącego funkcję radnego, a nie do konkretnej osoby.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza jej nieważność w całości lub w części.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna.

u.o.a.n. art. 13 § pkt 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akty prawa miejscowego podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

u.o.a.n. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akty normatywne podlegające ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia.

Pomocnicze

u.s.g. art. 25 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do ustalania wysokości i zasad wypłacania diet radnym.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Konstytucja RP art. 87 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obwiązującego prawa.

Konstytucja RP art. 88 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Akty prawa miejscowego podlegają ogłoszeniu na zasadach określonych w ustawach.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Rady Miasta Jastarni jest aktem prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego musi być opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi istotne naruszenie prawa.

Godne uwagi sformułowania

uchwała zawiera normy generalne i abstrakcyjne akt prawa miejscowego powinien być opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym brak publikacji jest istotnym naruszeniem prawa uchwała nie może wiązać adresatów i nie odnosi skutku prawnego

Skład orzekający

Janina Guść

przewodniczący

Bartłomiej Adamczak

sprawozdawca

Adam Osik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wymogi publikacji aktów prawa miejscowego, w tym uchwał rad gmin dotyczących diet radnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji w dzienniku urzędowym, a nie merytorycznej oceny zasad ustalania diet.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu praworządności – publikacji aktów prawnych, co ma bezpośredni wpływ na ich obowiązywanie i świadomość obywateli. Pokazuje, jak formalne uchybienia mogą prowadzić do unieważnienia decyzji.

Uchwała o dietach radnych nieważna przez brak publikacji w dzienniku urzędowym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 705/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Janina Guść /przewodniczący/
Symbol z opisem
6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7, art. 87 ust. 2, art. 88 ust. 1 art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 42, art. 91
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 4 ust. 1, art. 13
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Pucku na uchwałę Rady Miasta Jastarni z dnia 25 marca 2021 r., nr XXVIII/294/2021 w sprawie zmiany uchwały nr V/26/2015 Rady Miasta Jastarni z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
W dniu 25 marca 2021 r. Rada Miejska Jastarni – działając na podstawie art. 25 ust. 4, 6, 7 i 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 713 ze zm. - zwanej dalej: "u.s.g.") oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (t.j.: Dz. U. z 2000 r., poz. 710) w zw. z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2000 r. w sprawie sposobu ustalania należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych radnych gminy (t.j.: Dz.U. z 2000 r., poz. 800 ze zm.) - podjęła uchwałę nr XXVIII/294/2021 w sprawie zmiany uchwały nr V/26/2015 Rady Miasta Jastarni z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową.
Uchwała zawierała następujące postanowienia:
§1
1. W uchwale nr V/26/2015 Rady Miasta Jastarnia z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową, w § 2 po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:
"4a. W przypadku nieobecności radnego we wszystkich posiedzeniach i obradach wskazanych w ust. 3 i ust. 4 odbywających się w okresie jednego miesiąca kalendarzowego będącym okresem rozliczeniowym wypłaty diet, dieta radnemu nie przysługuje". Powyższe nie ma zastosowania w sytuacji, o której mowa w § 2 ust. 6 uchwały.
§2
Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Jastarni.
§3
Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty i ma zastosowanie od dnia 1 kwietnia 2021 r.
W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że rozszerzył treść ww. przepisów stanowiących prawo lokalne w § 2 o ust. 4a zakreślając tym samy konieczność regulacji finansowych radnym, którzy w określonym miesiącu nie uczestniczyli we wszystkich obradach sesji i posiedzeniach komisji, której są członkami oraz posiedzeń wspólnych komisji przypadających na dany okres rozliczeniowy diet. Tym samym Rada Miejska Jastarni określając treść zapisów § 2 ust. 4a, wzięła pod uwagę charakter pełnionej funkcji radnego jako działalności społecznej na rzecz gminy i wspólnoty lokalnej. Organ wyjaśnił, że dieta radnego ma stanowić rekompensatę za utracone przez radnego korzyści finansowe z tytułu zatrudnienia, a nie świadczenie pracownicze związane z piastowaniem danego stanowiska. W związku z tym radny nieuczestniczący we wszystkich obradach i posiedzeniach komisji odbywających się w danym okresie rozliczeniowym, nie może otrzymać diety (rekompensaty), ponieważ nie utracił środków majątkowych przypadających za wykonywanie pracy zarobkowej.
Prokurator Rejonowy w Pucku zaskarżył powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności.
Zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie prawa, tj.:
1/ art. 2, art. 7 i art. 88 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 42 u.s.g. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1461 - zwanej dalej: "u.o.a.n.") poprzez zaniechanie opublikowania uchwały o nr XXVI11/294/2021, stanowiącej akt prawa miejscowego w wojewódzkim dzienniku urzędowym;
2/ art. 25 ust. 4 u.s.g. poprzez wprowadzenie w § 1 ust. 2 uchwały nr XXVIII/294/2021 poprzez wprowadzenie zmiany do poprzedniej uchwały i wprowadzenie zapisu o obniżeniu miesięcznej diety o 200 zł za każdą nieobecność, co powoduje, że ustalona w ten sposób dieta nie ma charakteru rekompensującego utracone przez radnego zarobki, a stanowi w istocie wynagrodzenie za pracę, a także brak wyżej wskazanych uchwałach zapisów regulujących kwestie dotyczące potrącenia diety za każdy dzień niewykonywania poszczególnych funkcji związanych z pełnieniem mandatu radnego, co spowodowało niewypełnienie delegacji ustawowej.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że w dniu 26 stycznia 2015 r. Rada Miasta Jastarni podjęła uchwałę w sprawie ustalania wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotu kosztów związanych z podróżą służbową, która następnie została częściowo zmieniona zaskarżoną uchwałą nr XXXVIII/294/2021 z dnia 25 marca 2021 r. (a następnie też uchwałą nr XXXV/375/2021 z dnia 25 listopada 2021 r.).
Prokurator wskazał, że w uchwale nr XXVIII/294/2021 z dnia 25 marca 2021 r. wprowadzono nowy zapis dotyczący nieobecności na wszystkich posiedzeniach i obradach. Ponadto Prokurator podkreślił, że w tej uchwale, w § 3 wskazano, że wchodzi ona w życie z dniem podjęcia, podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty i ma zastosowanie od dnia 1 kwietnia 2021 r.
Prokurator wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd zgodnie, z którym uchwała podjęta na podstawie art. 25 ust. 4 u.s.g. jest aktem prawa miejscowego (m.in. wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5279/21; z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 570/19; z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 2794/16; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1701/15). Przedmiotowa uchwała zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety wypłacane są cyklicznie, powtarzalnie, nie dotyczą więc konkretnego zdarzenia, zamkniętego w określonych ramach czasowych. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w niej funkcję. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez wyznaczenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie funkcji, jej przepisy uzyskały charakter generalny. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała ta zawierają przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Tym samym zaskarżona uchwała jako akt prawa miejscowego powinna być opublikowana w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i wejść w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia, chyba że w uchwale określono by dłuży termin jej wejścia w życie.
Ponadto Prokurator podniósł, że dieta radnego została ukształtowana w taki sposób, że nie stanowi ona wynagrodzenia za pracę, albowiem radny pełni funkcję społecznie, a fakt wykonywania mandatu nie skutkuje ani nawiązaniem stosunku pracy z gminą, ani też nawiązaniem z nią umowy cywilnoprawnej. Dieta ma stanowić swoisty ekwiwalent utraconych korzyści (np. pomniejszonego wynagrodzenia za pracę wynikającego z obecności na sesji rady gminy), jakich radny nie uzyskuje w związku z wykonywaniem mandatu. Dalej Prokurator podkreślił, że jakkolwiek w świetle obecnie panujących poglądów doktryny i orzecznictwa sądów administracyjnych, delegacja ustawowa z art. 25 ust. 4 u.s.g. nie wyklucza ustalenia diety w formie ryczałtu, to podejmując taką uchwałę należy ustalić kompleksowe regulacje pozwalające na uwzględnienie w wysokości diety za dany okres wszystkich jego obowiązków, tzn. nie tylko udziału w posiedzeniach rady czy komisji. W kwestionowanej uchwale co prawda zawarto pewne regulacje, jednakże nie mają one charakteru kompleksowego. Niewątpliwie radny realizując swój mandat podejmuje wiele różnych czynności wykraczających poza uczestnictwo w posiedzeniach rady czy komisji. Natomiast z treści uchwały wynika, iż dieta przysługuje wyłącznie za udział w sesjach (skoro jedynie za brak udziału dokonywane są potrącenia). Prokurator podkreślił, że ani w uchwale z dnia 26 stycznia 2015 r. ani w zmieniającej ją późniejszych uchwałach nie przewidziano żadnych innych czynności i przejawów aktywności radnego, za które miałaby radnemu przysługiwać dieta i ze względu na niewykonywanie których mógłby być jej pozbawiony w całości lub w części. Zdaniem Prokuratora jest to rozwiązanie wadliwe.
Prokurator zaznaczył, że słusznie zaakcentowano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r. (sygn. akt II SA/Wa 470/22), że określane przez radę powiatu zasady ustalania (różnicowania) wysokości przysługujących radnym diet muszą zatem uwzględniać rekompensacyjny charakter jego ekwiwalentu, tj. koszty poniesione w związku z wykonywaniem funkcji i zadań powierzonych radnemu oraz ewentualnie, utraconych korzyści, jakich radny nie uzyskał w związku z wykonywaniem mandatu przedstawicielskiego. Zasady te powinny być więc powiązane z aktywnością lub brakiem aktywności radnego w wykonywaniu przez niego tej funkcji. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 6 września 2022 r. (sygn. akt II SA/Rz 369/22) stwierdził, że prawidłowa realizacja upoważnienia normotwórczego wyartykułowanego w art. 25 ust. 4 u.s.g. wymaga od rady gminy stworzenia takich zasad ustalania diety radnego, które przy kształtowaniu wysokości tej diety w sposób ryczałtowy, będą uwzględniać wszystkie pełnione przez niego funkcje, a nie tylko te związane z uczestnictwem w posiedzeniach rady gminy, czy komisji rady gminy. Obowiązkowy mechanizm potrąceń z tak ustalonej diety musi z kolei przewidywać redukcję kwoty ryczałtu adekwatnie do zmniejszenia aktywności radnego w danym miesiącu.
W odpowiedzi na skargę Rada Miasta Jastarni, reprezentowana przez Burmistrza Jastarni, wniosła o uwzględnienie skargi, podzielając zasadność argumentacji Prokuratora.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w zakresie swojej właściwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej także jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola ta sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a także akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
W myśl art. 147 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza nieważność uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że uchwała wydana została z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności.
Zgodnie natomiast z art. 91 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne (ust. 1), natomiast w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (ust. 4).
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Są to w głównej mierze uchwały podjęte z naruszeniem: przepisów prawa miejscowego (np. bez wymaganej statutem opinii komisji organu stanowiącego); przepisów wyznaczających kompetencje do podejmowania uchwał; podstawy prawnej podejmowanych uchwał; przepisów prawa ustrojowego; przepisów prawa materialnego (przez ich wadliwą wykładnię); przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (por. wyroki WSA: w Kielcach z dnia 20 września 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 428/22; w Krakowie z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 519/22; w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1083/21; w Rzeszowie z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1280/21, a także wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 542/21). Nieistotne naruszenie prawa nie zostało zdefiniowane – lecz wydaje się, że obejmuje ono naruszenie prawa o drobnym, nieistotnym wręcz charakterze czy mało znaczące dla istoty danego zagadnienia – jak np.: błędy, oczywiste omyłki o charakterze pisarskim i rachunkowym, wskazanie w treści uchwały niewłaściwej podstawy prawnej, jeśli przepis stanowiący rzeczywistą normę kompetencyjną faktycznie istnieje (zob.: Legalis/el - komentarz do art. 91 u.s.g. [w:] P. Drembkowski, P. J. Suwaj (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. I, Warszawa 2023).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała nr XXVIII/294/2021 Rady Miasta Jastarni z dnia 25 marca 2021 r. w sprawie zmiany uchwały nr V/26/2015 Rady Miasta Jastarni z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionej przez Prokuratora w niniejszej sprawie skargi, należy wskazać, że dotyczy ona kwestii dotyczących podstaw prawnych działania organu władzy publicznej, jaką jest rada gminy. Zgodnie bowiem z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Natomiast art. 87 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obwiązującego prawa na obszarze działania organów, które je ustanowiły i podlegają ogłoszeniu na zasadach określonych w ustawach, co wynika z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, która określa ich zasady i tryb wydawania. I tak, ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych reguluje sposób ogłaszania aktów, organy publikacyjne, zasady dotyczące wejścia w życie czy sposób prowadzenia zbiorów aktów prawa miejscowego w postaci elektronicznej.
Zaliczenie aktu prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego skutkuje koniecznością odnoszenia do takiego aktu wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.
W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że aktem prawa miejscowego jest taki akt, który został wydany na podstawie wyraźnej kompetencji ustawowej przez organ samorządu terytorialnego, określający w sposób generalny i abstrakcyjny reguły postępowania adresatów. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w takim akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie go z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt III OSK 2760/21). Ponadto w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter norm prawnych i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów. Przyjmuje się, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie możemy mieć do czynienia z aktem prawa miejscowego (por. wyroki NSA z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1572/14; z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2048/17).
Biorąc powyższe pod uwagę, w niniejszym postępowaniu Sąd podziela pogląd wielokrotnie wyrażany już w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet radnych jednostek samorządu terytorialnego stanowi akt prawa miejscowego (por. wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5279/21; z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 570/19; z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2353/16 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 356/23).
Wskazać należy, że uchwała w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet obejmująca radnych, a także uchwała następczo zmieniająca taką uchwałę, zawiera normy abstrakcyjne, gdyż diety mają charakter powtarzalny. Regulacje zawarte w uchwale nie dotyczą konkretnego, pojedynczego zdarzenia ale mają charakter generalny, gdyż ich adresatem jest każdy mieszkaniec gminy, który pełniłby określoną w tej uchwale funkcję. Zatem zaskarżona uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety w wysokości zależnej od zajmowanego stanowiska. Ponadto uchwała nie jest związana z kadencyjnością rady w związku z tym zachowuje ważność także po zakończeniu kadencji organu stanowiącego, który ją uchwalił.
Dodać należy, że zaskarżona uchwała nie jest aktem kierownictwa wewnętrznego, wiążącym jedynie określony układ organizacyjny. Radny jako przedstawiciel wspólnoty samorządowej jest członkiem organu stanowiącego gminy. Samo pełnienie funkcji radnego bądź zajmowanie konkretnego stanowiska w radzie nie wiąże się z nawiązaniem stosunku pracy ani innego stosunku prawnego, z którego wynikałaby zależność służbowa od organów gminy lub gminnej administracji.
Kwalifikacja uchwały do kategorii aktów prawa miejscowego skutkuje obowiązkiem jej publikacji zgodnie z prawem, czyli – stosownie do treści art. 13 pkt 2 u.o.a.n. - w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Stosownie zaś do treści art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, akty normatywne podlegające ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy.
Skoro zaskarżona uchwała nr XXVIII/294/2021 Rady Miasta Jastarni z dnia 25 marca 2021 r. w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową (tj. uchwały nr V/26/2015 Rady Miasta Jastarni z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości i zasad wypłacania diet radnym oraz zwrotów kosztów związanych z podróżą służbową), należy do aktów prawa miejscowego, to powinna była zostać opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego. Tymczasem § 3 tej uchwały stanowi, że "Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty i ma zastosowanie od dnia 1 kwietnia 2021 r.". Uchwała ta nie została zatem ogłoszona w wojewódzkim dzienniku urzędowym i nie weszła w życie w sposób określony mocą przepisów u.o.a.n. dla aktów prawa miejscowego.
Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji – wynikających z art. 42 u.s.g. w z art. 13 pkt 2 u.o.a.n. - jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości. W sytuacji, gdy uchwała jest aktem prawa miejscowego nie zachodzą przeszkody do stwierdzenie jej nieważności, mimo upływu 1 roku od dnia jej podjęcia (art. 94 ust. 1 u.s.g.).
Prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma bowiem zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, gdyż jest warunkiem jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu.
W sytuacji, gdy zaskarżona uchwała nr XXVIII/294/2021 Rady Miasta Jastarni z dnia 25 marca 2021 r. zawierała istotną wadę prawną, polegającą na braku określenia obowiązku publikacji w dzienniku urzędowym, to uzasadnia to stwierdzenie, iż uchwała ta została podjęta z naruszeniem art. 4 ust. 1 i art. 13 pkt 2 u.o.a.n. Naruszenie to ma charakter istotnego naruszenia prawa, co z kolei uzasadnia stwierdzenie nieważności tej uchwały na podstawie art. 91 ust. 1 u.s.g.
W odniesieniu do zarzutu Prokuratora wskazanego w punkcie 2. skargi należy zauważyć, że zaskarżona uchwała nr XXVIII/294/2021 nie posiada § 1 ust. 2, a zatem należy uznać go za bezzasadny.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art.147 § 1 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI