VIII SA/Wa 197/25

VIII SA/Wa 197/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Leszek Kobylski /sprawozdawca/
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6092 Melioracje wodne, opłaty melioracyjne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 454
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 17 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracji wodnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 17 stycznia 2025 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Starosty R. (dalej: organ I instancji, Starosta) z dnia 27 listopada 2024r., znak: [...] ustalającą dla R.S.(dalej: skarżący, strona) obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego.
Zaskarżoną decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z dnia 29 lipca 2024r. Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P., działający z upoważnienia Gminnej Spółki Wodnej w Z., zwrócił się do organu I instancji o ustalenie dla R.S. świadczenia finansowego za 2023 rok z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki.
W dniu 27 sierpnia 2024r. przeprowadzone zostały oględziny urządzeń melioracji wodnych objętych wnioskiem, w trakcie których ustalono, że wszystkie urządzenia są drożne i spełniają swoje funkcje. Ponadto organ I instancji zwrócił się do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w R. o udzielenie informacji dotyczącej powierzchni zmeliorowanych gruntów na terenie miejscowości G. oraz informacji, czy działki będące własnością strony znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych zlokalizowanych na terenie gm. Z., obręb G. wraz ze wskazaniem powierzchni tych działek objętych powyższym oddziaływaniem. Jednocześnie pismem z dnia 12 września 2024r. Starosta wystąpił do Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. o wyjaśnienie zastosowanej metodologii wyliczenia wysokości świadczenia.
W odpowiedzi, w piśmie z dnia 30 sierpnia 2024r., Państwowe Gospodarstwo Wodne potwierdziło, że działki ewidencyjne nr nr: [...] obręb G. figurują w prowadzonej ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz wskazało powierzchnię działek znajdujących się w obszarze oddziaływania tych urządzeń, jak również powierzchnię zmeliorowanych gruntów w obrębie G. wynoszącą łącznie 324,43 ha. Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. natomiast wyjaśnił, że wskazana we wniosku powierzchnia 319,54 ha gruntów zmeliorowanych odnosi się wyłącznie do gruntów członków spółki oraz, że alokacja środków finansowych na 1 ha gruntów zmeliorowanych spółki w 2023r. stanowi iloraz środków finansowych spółki w stosunku do powierzchni gruntów stanowiących własność członków spółki.
Decyzją z dnia 27 listopada 2023r. organ I instancji, działając na podstawie art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. – Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2024r. poz. 1087; dalej: P.w.) orzekł o ustaleniu dla R.S., właściciela działek nr ewid. [...], położonych w miejscowości G. gm. Z., obowiązku poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w Z., reprezentowanej przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. za 2023r. w łącznej wysokości 580,62 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki. Starosta, wydając ww. rozstrzygnięcie, wskazał m.in., że zgodnie z Uchwałą Nr [...] Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w Z. z dnia 29 listopada 2022r. R.S. nie jest członkiem Gminnej Spółki Wodnej w Z., w związku z czym istnieją przesłanki prawne do wydania decyzji w oparciu o art. 454 P.w. Uznał, że strona, jako właściciel ww. działek, odnosi korzyści z należących do Spółki urządzeń melioracji wodnych, gdyż dzięki tym urządzeniom jego działki są odwadniane, stąd też zasadnym jest obciążenie go świadczeniem na rzecz spółki.
Odwołanie od ww. decyzji złożyła strona, zarzucając, iż Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. nie jest uprawniony do podejmowania w sprawie niniejszej działań w charakterze reprezentanta Gminnej Spółki Wodnej w Z.. Ponadto, zdaniem strony, zastosowanie w sprawie art. 454 P.w., nie znajduje oparcia w dokonanych ustaleniach. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Uzasadniając odwołalnie, strona podniosła m.in., że na okoliczność ewentualnych korzyści jakie skarżący odnosi z urządzeń Spółki, ani wnioskodawca ani organ nie przedstawili jakiegokolwiek dowodu. Tymczasem, w ocenie skarżącego, nie tylko nie odnosi on korzyści, ale ponosi szkodę, którą istnienie rowu na nieruchomości powoduje. Teren, na którym położone są jego grunty to nie mokradła wymagające melioracji polegającej na prostym osuszeniu i obniżeniu poziomu wód gruntowych. W ostatnich latach poziom wód gruntowych uzasadnia raczej nawodnienie gruntów, a nie ich osuszanie. Jeśliby jednak ustalono, że istotnie skarżący odnosi korzyści z urządzeń Spółki to ich wartość i wysokość świadczenia powinna zostać ustalona w oparciu o opinię biegłego.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 17 stycznia 2025r., organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy. Przytoczył brzmienie art. 441 ust. 1 oraz art. 454 P.w. Wskazał, iż ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń spółki. Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zauważył, że z uwagi na brak definicji ustawowej pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do przytoczonego przez Kolegium art. 405 k.c. Według SKO, w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki, w przedmiotowej sprawie zarządca drogi, odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych.
Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem działek nr [...] położonych w miejscowości G. gm. Z. o łącznej powierzchni zmeliorowanej wynoszącej 2,23 ha. Działki te zlokalizowane są w obrębie oddziaływania rowów melioracyjnych R-L, R-23, R-24, R-19, R- A, R-47, R-54, R-B, i R-29 oraz R-B objętych utrzymaniem Gminnej Spółki Wodnej w Z.. Uchwałą Zarządu Gminnej Spółki Wodnej z dnia 29 listopada 2022r. nr [...] R.S.wykluczony został z członkostwa w Gminnej Spółce Wodnej w Z.. W związku z powyższym, działający w imieniu tej Spółki Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P., wystąpił o ustalenie dla R.S.świadczenia o charakterze pieniężnym, z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń należących do Spółki za 2023r.
W dalszej części uzasadnienia, Kolegium wskazało, że ustalenia poczynione przez Starostę potwierdzają okoliczność, iż działki skarżącego znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych należących do Gminnej Spółki Wodnej w Z. i skarżący odnosi korzyści z urządzeń należących do Spółki. Organ odwoławczy przytoczył regulację art. 196 ust. 1-2 P.w., podnosząc, że unormowania te są o tyle relewantne prawnie dla ustalenia na podstawie art. 454 P.w., świadczenia z tytułu odnoszenia przez właścicieli gruntów korzyści z istnienia na tych gruntach urządzeń melioracji wodnych należących do spółki wodnej, że konstytuują urzędową formę prowadzenia przez Wody Polskie ewidencji urządzeń melioracji wodnych, która to ewidencja zawiera między innymi dane dotyczące obszarów zmeliorowanych oraz dane co do obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Dalej wskazało także, że rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. poz. 1165, dalej: rozporządzenie) reguluje nie tylko sposób ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ale i granic zmeliorowanych gruntów. SKO wywiodło, że skoro powołane przepisy ustawy oraz rozporządzenia z 5 czerwca 2020 r. przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, a jak wynika z pisma z dnia 5 czerwca 2023r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. potwierdziło wielkość obszarów, należących do skarżącego, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, to ustalenie przedmiotowego świadczenia jest uzasadnione. Jeżeli, w ocenie skarżącego, dane zawarte w ewidencji urządzeń melioracji wodnych, dotyczące jego działek są niezgodne ze stanem faktycznym powinien zwrócić się do organu prowadzącego ewidencję o zmianę i aktualizację tych danych.
Odnosząc się do przedmiotu sprawy, Kolegium podniosło, że łączna powierzchnia zmeliorowana działek należących do skarżącego wynosi 2,23 ha. Oględziny wykazały, że urządzenia melioracyjne obejmujące swym oddziaływaniem działki skarżącego są sprawne, z uwagi na brak zastoisk wody i podtopień, i spełniają swoją funkcję. Należało zatem przyjąć, że skarżący odnosi korzyści z urządzeń melioracji wodnych polegającą na samej możliwości korzystania z tych urządzeń i odprowadzania przy pomocy tych urządzeń wód z użytków rolnych z obszaru zmeliorowanego, a tym samym poprawie jakości gleby i wydajności produkcji rolniczej. Dalej wskazało, że Gminna Spółka Wodna w Z. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych, o których mowa, wykonując prace konserwacyjne. Zgodnie z przedstawionymi dokumentami w postaci protokołu odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych wykonanych przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w Z. w okresie od 1 marca 2023r. do 4 grudnia 2023r. na obiekcie wsi G. oraz kosztorysu tych robót w 2023r. Zgodnie z kosztorysem Gminna Spółka Wodna w Z. wykonała prace polegające na wykoszeniu porostów ze skarp, cięciu krzaków, mechanicznym ścinaniu drzew, mechanicznym odmulaniu dna rowu, rozplantowaniu urobku po mechanicznym odmulaniu rowu, oczyszczaniu z namułu przepustów rurowych i porządkowaniu terenu.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych, jak również wykonanie czyszczenia rowu melioracyjnego, który jest jednym z odbiorników wód, jest niezbędne dla zapewnienia sprawnego działania całego obiektu, w skład którego wchodzą również działki skarżącego. A zatem istnieją podstawy do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym. SKO wskazało, iż z powołanym dokumentów wynika, że koszt poniesiony przez Gminną Spółkę Wodną w Z. na konserwację i utrzymanie urządzeń melioracji wodnych w miejscowości G. w 2023r. wyniósł 91 887,58 zł, natomiast powierzchnia gruntów zmeliorowanych na wymienionym terenie przyjęta do obliczeń wynosi 324,43 ha. Stąd koszt poniesiony na 1 ha zmeliorowanego gruntu wynosi 283,23 zł (91 887,58 : 324,43 ha), a wysokość świadczenia należnego od Skarżącego wynosi 580,62 zł ( 283,23 zł x 2,05 ha). W ocenie Kolegium, ustalona przez organ I instancji wysokość świadczenia na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w Z. jest adekwatna do wartości, niezbędnych do wykonania robót konserwacyjnych urządzeń melioracyjnych i wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracji wodnych dotyczy całego obiektu zmeliorowanego w miejscowości G., gdzie położone są między innymi działki Skarżącego. Gwarancja sprawności urządzeń to korzyść, którą odnosi właściciel działki. Dzięki temu, że urządzenia działają prawidłowo, na nieruchomości nie zalegają wody opadowe.
Odnosząc się do zarzutu braku legitymacji Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. do występowania w imieniu Gminnej Spółki Wodnej w Z. do Starosty R. o ustalenie świadczenia pieniężnego na rzecz tej Spółki, SKO wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się upoważnienie dla Dyrektora Biura Rejonowego Związku Spółek Wodnych w P. do wystąpienia w imieniu Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w Z. do Starosty R. o nałożenie obowiązków na R.S.z tytułu odprowadzania wód z działek zmeliorowanych położonych w miejscowości G. Upoważnienie obejmuje również udział w postępowaniu administracyjnym. Upoważnienie podpisane zostało przez Przewodniczącego oraz Zastępcę Przewodniczącego Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w Z., którzy umocowani są na mocy § 21 Statutu Spółki do składania oświadczeń w imieniu Spółki. W świetle powyższego zarzuty podniesione w odwołaniu, kwestionujące prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń i wyliczeń, a nie opinię biegłego nie zostały uwzględnione.
Ponadto Kolegium zauważyło, że nie można przyjmować tezy, że w sprawach dotyczących ustalenia świadczenia na rzecz spółki wodnej obowiązuje każdorazowo nakaz posłużenia się przez organ opinią biegłego wyznaczonego na podstawie art. 84 k.p.a., a jej brak musi skutkować wadliwością ustaleń. Wyjaśniło, że ustawodawca nie wprowadził obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, zwłaszcza w sytuacji gdy, w ocenie organu, zgromadzone w sprawie dowody pozwalają ustalić w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości przesłanki do wydania decyzji. Opinia biegłego jest w świetle przepisów k.p.a., tylko jednym z możliwych do przeprowadzenia środków dowodowych za pomocą, których właściwy organ będzie wykonywał swój obowiązek ustalenia stanu faktycznego. Zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do kwestionowania wykonanych przez Gminną Spółkę Wodną w Z. prac konserwacyjnych i kosztów jakie na ich wykonanie Spółka poniosła.
Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, reguluje sposób urzędowego ustalania przez Wody Polskie, a nie Starostę obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ oraz granice zmeliorowanych gruntów, jak i ustanawiają obowiązek aktualizacji danych dotyczących tychże zagadnień w ewidencji melioracji wodnych. Skoro Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. wskazało obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (w tym działki należące do skarżącego) nie było potrzeby powołania biegłego dla poczynienia ustaleń w tym zakresie w oparciu o wymienione wyżej przepisy. W tej sytuacji nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w odwołaniu zarzut, że skarżący nie odnosi korzyści z urządzeń melioracyjnych Spółki. Jak wykazano działki skarżącego położone są w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych obręb G. i według danych znajdujących się w ewidencji, urządzenia te mają korzystny wpływ na działki skarżącego. Ewentualne zastrzeżenia, co do zgodności danych znajdujących się w ewidencji, skarżący winien zgłosić w organie prowadzącym ewidencję. Dopiero w następstwie urzędowego potwierdzenia, że urządzenia melioracji wodnych nie wywierają korzystnego wpływu na działki skarżącego, dopuszczalne może być odstąpienie od ustalenia przedmiotowego świadczenia.
Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożył skarżący, wnioskując o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji Starosty oraz umorzenie postępowania w sprawie. Autor skargi zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:
1) art. 454 ust. 1 P.w. poprzez brak podstawy dowodowej uzasadniającej twierdzenie jako skarżący, z istnienia rowu melioracyjnego na jego gruncie, odnosił jakąkolwiek korzyść;
2) art. 7 k.p.a., który zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, podczas gdy pomimo zarzutów skarżącego nadal nie wiadomo na czym oparte jest przekonanie i twierdzenie jako z istnienia rowu melioracyjnego na jego gruncie odnosił jakąkolwiek korzyść;
3) interesu prawnego skarżącego polegającego na jednoznacznym ustaleniu, którego w sprawie zabrakło pomimo zgłaszanych przez niego zarzutów, czy istnienie rowu melioracyjnego na jego gruncie to korzyść dla skarżącego, czy wręcz przeciwnie - utrudnienie w korzystaniu z jego gruntu i szkoda polegająca na szkodliwym osuszeniu gruntu skarżącego;
4) art. 33 k.p.a. gdyż Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. w żadnym razie nie jest uprawniony do podejmowania w sprawie jakichkolwiek działań i zgłaszania jakichkolwiek wniosków w charakterze reprezentanta interesów - pełnomocnika Gminnej Spółki Wodnej w Z..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja na podstawie której orzekające organy ustaliły dla skarżącego R.S. właściciela działek nr ewid. [...] położonych w miejscowości G. gm. Z., obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w Z., reprezentowanej przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. za 2023r. w łącznej wysokości 580,62 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 454 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.), zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.(ust. 1) Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. (ust.2) Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta. (ust. 3)
Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne, spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami.
Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 ustawy prawo wodne).
Dalej wskazać należy, że oczywistym jest, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki.(art. 452 i art. 453 ustawy prawo wodne).
Natomiast przywołany na wstępie art. 454 ustawy reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami.
Jak już wyżej wskazano, w wypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które na dodatek nie zostało zdefiniowane w ustawie. Art. 454 ust. 1 Prawa wodnego nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzeczy, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie od własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421).
Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14).
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe w toku którego ustalono, że R.S. jest właścicielem działek o nr ewidencyjnych [...] w miejscowości G. gm. Z.. Zgodnie z danymi zawartymi w module internetowym GEOPORTAL łączna powierzchnia działek wynosi 2,89ha. Faktyczna powierzchnia działek jest większa od powierzchni działek objętych oddziaływaniem urządzeń melioracyjnych.
W trakcie prowadzonego postępowania organ zweryfikował podaną we wniosku przez RZSW w P. powierzchnię zmeliorowaną poszczególnych działek z danymi zawartymi w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R.. Na podstawie informacji udzielonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w R. ustalono, że działki należące do R.S.figurują w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, jako znajdujące się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych w obrębie G., gm. Z. o łącznej powierzchni 2,05 ha. Powierzchnia działek objęta działaniem urządzeń melioracji wodnych wskazana przez PGW WP ZZ w R. jest mniejsza od powierzchni wskazanej we wniosku RZSW w P. o ustalenie świadczenia dla R.S.z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki.
W związku z powyższym organ przy ustalaniu wysokości świadczenia przyjął powierzchnię działek na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych w miejscowości G. w wielkości 2,05 ha., potwierdzonej przez PGW WP ZZ w R., zgodnie z art. 196 ustawy Prawo wodne.
Organ I instancji Starosta R. w dniu 27.08.2024r. przeprowadził oględziny urządzeń wodnych w miejscowości G., gm. Z.. W trakcie oględzin w terenie nie stwierdzono śladów zastoin wody na działkach zlokalizowanych w miejscowości G., w tym na działkach należących do R.S.. Potwierdzono również, że rowy melioracyjne są w dobrym stanie technicznym, są drożne i spełniają swoje funkcje melioracyjne. W związku z powyższym organ uznał, że R.S., jako właściciel w/w działek odnosi korzyści z należących do spółki urządzeń melioracji wodnych, gdyż dzięki tym urządzeniom jego działki są odwadniane i zasadnym jest obciążenie go świadczeniem na rzecz spółki. Pojęcie korzyści nie jest powiązane z wielkością plonów uzyskiwanych z gruntów, na których położone są urządzenia melioracji wodnych. Korzyść w rozumieniu art. 454 Prawa wodnego, jak to wskazano wyżej, jest niezależna od woli właściciela działki i podejmowanych przez niego działań, wyraża się w tym, że sprawne, utrzymywane w odpowiednim stanie przez spółkę wodną urządzenia melioracji wodnych, zapewniają właściwą regulację stosunków wodnych na działkach rolnych.
Wykazanie, że po stronie podmiotu niebędącego członkiem spółki wodnej zostały spełnione przesłanki dotyczące odnoszenia korzyści z urządzeń spółki, obliguje starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej.
W związku z powyższym organ ustalił dla R.S., zgodnie ze złożonym wnioskiem RZSW w P., świadczenie w formie pieniężnej. Przy ustalaniu wysokości świadczenia organ miał na względzie, że R.S. nie będąc członkiem GSW w Z., nie powinien ponosić kosztów konserwacji urządzeń wodnych w żaden sposób nie mających wpływu na jego działki, a będących w utrzymaniu spółki.
Gminna Spółka Wodna w Z. dbając o prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych wykonuje prace konserwacyjne potrzebne do utrzymania w należytym stanie i sprawności urządzenia melioracji wodnych. Zgodnie z przedstawionymi przez RZSW w P. dokumentami w 2023 roku GSW w Z. na terenie miejscowości G. wykonała prace obejmujące konserwację, oczyszczenie i odmulenie następujących rowów melioracyjnych: R-L, R-A, R-B, R-47, R-48, R-49, R-50, R-51, R-52 i R-29. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń melioracji wodnych jest konieczne do zapewnienia sprawnego działania całego obiektu zmeliorowanego na terenie miejscowości G., gdzie położone są m. in. działki należące do R.S.. W związku z tym organ zasadnie uznał, że koszty dotyczące wykonania przez GSW w Z. powyższych prac mogą być podstawą do ustalenia wysokości świadczenia dla R.S..
Do wyliczenia wysokości świadczenia organ przyjął przedstawione przez RZSW w P. dokumenty potwierdzające wykonanie w 2023 roku prac konserwacyjnych tj. protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonany przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P. ul. K.w czasie od 01.03.2023r. do 04.12.2023r. na obiekcie wsi G. gmina Z. woj. M.spisany w dniu 04.12.2023r. oraz kosztorys robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie G. GSW Z. w 2023r.
Do określenia wysokości świadczenia organ ustalił jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniósł je do powierzchni działek R.S., na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada GSW w Z..
Organ wyjaśnił, że wyliczenia powyższych danych dokonano w następujący sposób:
- Powierzchnia gruntów zmeliorowanych w obrębie G. 324,43 ha.
- Powierzchnia działek R.S. figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 2,05 ha.
- Koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie G. w 2023 roku 91.887,58 zł.
- Koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 283,23 zł.
- Wysokość świadczenia pieniężnego dla R.S.z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za rok 2023 wynosi: (283,23 zł. x 2,05 ha) = 580,62 zł.
Sąd uznał zasadność i poprawność przyjętej metodologii wyliczenia i wynikającej z niej kwoty świadczenia dla R.S..
W oparciu o wyżej przedstawione i omówione dowody, Sąd stwierdził niezasadność zarzutów skargi naruszenia wskazanych w jej treści przepisów prawa materialnego i procesowego, tj. art. 454 ust.1 ustawy Pr. Wodne oraz art. 7 kpa.
Wreszcie, jako niezasadny został potraktowany zarzut naruszenia art.33 kpa, którego naruszenie w sprawie miało polegać na tym, że pełnomocnikiem GSW w Z. w niniejszej sprawie był Rejonowy Związek Spółek Wodnych w P..
Stosownie do ww. przepisu pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych ( art. 33 §1 kpa).
W rozpoznawanej sprawie uprawniony do podejmowania czynności w imieniu ww. GSW w Z. zarząd spółki reprezentowany przez dwóch członków zarządu na podstawie pisemnego upoważnienia z dn. 17.04.2024 r. udzielił pełnomocnictwa do działania w sprawie dyrektorowi Biura RZSW w P. M.F.( k. 6 akt administracyjnych sprawy). Powyższe było zgodne z ww. przepisem art. 33 kpa – pełnomocnik był osobą fizyczną posiadającą zdolność do czynności prawnych.
W postępowaniu administracyjnym nie występują charakterystyczne dla postępowania sądowego ograniczenia co do osoby pełnomocnika. Jedynym wymogiem wynikającym z przytoczonych przepisów jest pełna zdolność do czynności prawnych pełnomocnika, co zostało w sprawie spełnione. Ponadto z powołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że brak jest podstaw do tego, by organ - poza wymogami określonymi w art. 33 § 1 k.p.a. - kwestionował wybór strony co do sposobu reprezentowania jej interesów w postępowaniu. W określonych przepisami granicach jest to bowiem autonomiczna decyzja strony, która sama, według własnego uznania korzysta z przysługujących jej uprawnień procesowych, aby następnie ponosić wynikające z tego konsekwencje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika.
Powoływane przez skarżącego argumenty w odniesieniu do naruszenia przez GSW w Z. i organy przepisu art. 33 §1 kpa są całkowicie niezasadne w kontekście ustaleń dokonanych w sprawie.
Mając powyższe na względzie, uznając wniesioną skargę za niezasadną, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.