VIII SA/Wa 151/11

VIII SA/Wa 151/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Włodzimierz Kowalczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Cezary Kosterna /zdanie odrebne/
Leszek Kobylski
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1481/11 - Wyrok NSA z 2012-11-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 68 poz 622
art. 21,  art. 23
Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne
Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1  art. 220 ust. 1 i 2  lit. b
Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi "[...]" Spółka Jawna z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] lipca 2008 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania "[...]" Spółka jawna z siedzibą w R. (dalej: "Spółka" lub "skarżąca"), Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor Izby Celnej") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik Urzędu Celnego") z [...] maja 2007 r., nr [...] określającą prawnie należną kwotę należności celnych przywozowych, wynikających z długu celnego w kwocie [...] zł.
Naczelnik Urzędu Celnego uznał, że Spółka importowała świeży czosnek pochodzenia chińskiego. Bezpodstawnie skorzystała w związku z tym z preferencji celnych polegających na zastosowaniu stawki celnej 9,6% (stawka ad valorem stosowana w ramach kontyngentu dla czosnku pochodzenia tajlandzkiego). Uzyskała
w związku z tym korzyść w postaci zmniejszenia zobowiązania celnego w kwocie [...] EURO za 100 kg netto czosnku. W zgłoszeniu celnym nr [...]
z [...] stycznia 2005 r. Spółka wskazała Tajlandię, jako kraj pochodzenia importowanego do Polski czosnku, działając na podstawie posiadanego przez nią stosownego świadectwa pochodzenia, wystawionego przez Tajlandzką Izbę Handlową. Polskie organy celne uznały jednak, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, iż przedmiotowy czosnek pochodzi z Chin, a następnie (w ramach procedur importowo – reeksportowych) został sprowadzony do Europy (w tym
do Polski).
Postępowanie celne w niniejszej sprawie zainicjowane zostało w związku
z informacjami przekazanymi krajowym organom przez Europejskie Biuro Zwalczania Oszustw (OLAF) o wstępnych wynikach misji przeprowadzonej w Tajlandii w okresie [...] listopada 2005 r. Misja ta dotyczyła kontroli eksportu czosnku z Tajlandii do UE. Podczas misji przedstawiciele OLAF ustalili, iż w latach 2004 – 2005 odprawione transporty czosnku w całości obejmowały czosnek sprowadzony z Chin. Transporty
te były przedmiotem procedur importowo-reeksportowych w porcie [...] ([...]), dokąd przybyły z Chin z przeznaczeniem do dalszego transportu do Europy (w tym również Polski). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ I instancji
[...] grudnia 2005 r. przeprowadził kontrolę w Spółce, działając na podstawie art. 78 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 ze zm.; dalej: "WKC").
W ramach tej kontroli przekazano świadectwa pochodzenia do weryfikacji tajlandzkim władzom celnym. Jednocześnie do Urzędu Celnego wpłynął raport OLAF-u
z końcowymi wynikami misji w Tajlandii. Z raportu wynika, że eksporterem czosnku
do Polski była firma [...]. Firma ta sprzedawała czosnek pochodzący z Chin
do krajów Wspólnoty. Jak poinformował Tajlandzki Urząd Celny firma ta powstała
w okresie szczytu handlu ze Wspólnotą i w latach 2004 – 2005 złożyła deklaracje reeksportu do Polski [...] partii czosnku. Z informacji tajlandzkich władz celnych,
do których załączono kopie deklaracji importowych i eksportowych oraz kopie faktur wynika, że firma [...] w okresie od sierpnia 2004 r. do września 2005 r. importowała do Tajlandii czosnek pochodzący według deklaracji z Chin. Czosnek ten został objęty procedurą tymczasowego importu, za opłatą administracyjną [...] bahtów od jednej deklaracji importowej, co świadczy o tym, że tajlandzki importer zamierzał go reeksportować. W/w firma deklarowała przed tajlandzkimi władzami celnymi,
że wysyłany do Polski czosnek jest pochodzenia chińskiego. Zostało to także potwierdzone w deklaracjach i fakturach reeksportowych.
Przedstawiciele Tajlandzkiej Izby Handlowej wyjaśnili, że przy eksporcie wystawienie świadectwa pochodzenia niepreferencyjnego opiera się wyłącznie
na informacjach dostarczonych przez wnioskodawcę, który uprzednio rejestruje się
w Izbie Handlowej. Izba ta nie stwierdza autentyczności składanej deklaracji. Informacja o podobnej treści znajduje się na każdym druku świadectwa pochodzenia. Z dniem
[...] listopada 2005 roku Izba zawiesiła wydawanie świadectw pochodzenia dla firmy [...], ponieważ ta nie przedstawiła dostatecznych wyjaśnień na temat deklarowanego pochodzenia czosnku eksportowanego wcześniej z Tajlandii do Polski. W dniu [...] listopada 2006 roku do Urzędu Celnego wpłynęła odpowiedź
z [...] października 2006 r. Tajlandzkiej Izby Handlowej dotycząca weryfikacji świadectw pochodzenia, w której potwierdzono autentyczność świadectw. Nie wypowiedziano się, co do kraju pochodzenia.
Po rozpoznaniu odwołania strony skarżącej, Dyrektor Izby Celnej stwierdził,
że Spółka bezpodstawnie wnioskowała o zastosowanie niższej stawki celnej w ramach kontyngentu na przywóz czosnku z Tajlandii. Na podstawie ustaleń OLAF oraz ustaleń polskich organów celnych dokonanych na podstawie tajlandzkich dokumentów importowych i eksportowych oraz dołączonych do nich faktur zakupu i sprzedaży czosnku można zdaniem organu z całą pewnością wnioskować, że czosnek pochodzi
z Chin. Ponadto organy zwróciły uwagę na fakt, że w przekazanych przez OLAF tajlandzkich dokumentach eksportowych znajduje się faktura wystawiona dla polskiego importera z widniejącym zapisem o chińskim kraju pochodzenia czosnku. Podniesiono, że materiał dowodowy zgromadzony przez OLAF i przekazany do wykorzystania polskim organom celnym oraz materiał dowodowy zgromadzony przez polską administrację celną, podważają wiarygodność zadeklarowanego przez Spółkę tajlandzkiego pochodzenia czosnku. Tym samym podważona została prawidłowość danych zawartych w świadectwie pochodzenia. Informacje przekazane przez władze tajlandzkie przy piśmie weryfikacyjnym z [...] października 2006 r. w sprawie pochodzenia czosnku, uznał za niewystarczające. O ile autentyczność dokumentu pochodzenia nie budzi wątpliwości organu celnego, o tyle wiarygodność zawartych
w tym dokumencie informacji o pochodzeniu czosnku z Tajlandii, została zakwestionowania na podstawie raportu OLAF i załączonych do raportu tajlandzkich dokumentów celnych. Z przedmiotowych dokumentów jednoznacznie wynika powiązanie między towarem zaimportowanym z Chin przez firmę [...], a towarem wyeksportowanym przez tę firmę do Polski dla skarżącej. Na tajlandzkich dokumentach importowych są odniesienia do dokumentów reeksportowych do Polski. Tajlandzkie dokumenty reeksportowe oprócz odniesień do dokumentów, za którymi sprowadzono czosnek z Chin do Tajlandii, zawierają również informacje dotyczące, m.in. dokumentów handlowych wystawionych przez [...] dla firmy [...], nazwy statków, którymi przetransportowano czosnek do Polski i daty tych transportów. Na chińskie pochodzenie sprowadzonego czosnku wskazuje również wynik badania próbki, pobranej w dniu [...] sierpnia 2005 r. (próbka towaru objętego zgłoszeniem celnym [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., w którym, podobnie jak w przedmiotowym zgłoszeniu, zadeklarowano tajlandzkie, a nie chińskie pochodzenie czosnku). Badanie przeprowadzone przez Laboratorium ds. Ceł i Ochrony Granic USA na prośbę OLAF wykazało z ponad 95% prawdopodobieństwem, że czosnek jest pochodzenia chińskiego.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] sierpnia 2008 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, postawiła zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego.
Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120 – art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") Spółka powiązała
z błędnym i niezgodnym ze stanem faktycznym ustaleniem, że importowany czosnek był pochodzenia chińskiego. Zdaniem skarżącej w aktach sprawy nie ma dokumentów mogących stanowić dowód potwierdzający tezę, że załączone do zgłoszenia celnego świadectwa pochodzenia nie są autentyczne. Uprawniony organ państwa pochodzenia, wystawiający świadectwo potwierdził jego autentyczność. Stosownie do art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej organ celny był związany dokumentem urzędowym, a więc zobowiązany do uznania za udowodnione tego, co wynika z jego treści. Ponadto stanowiące podstawę decyzji ustalenia dowodowe organów poczynione zostały
w oparciu o obcojęzyczny materiał dowodowy (nie został przetłumaczony dokument sporządzony w języku tajskim, świadczący jakoby o chińskim pochodzeniu przedmiotowego czosnku).
W ramach zarzutów materialnoprawnych autor skargi wskazał na naruszenie art. 65 ust. 5 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Jego zdaniem organy bezpodstawnie obciążyły bowiem Spółkę obowiązkiem uiszczenia odsetek za zwłokę.
Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Postawione przez skarżącego zarzuty uznał
za nieuzasadnione.
W szeregu pism procesowych przesłanych do Sądu przed rozprawą pełnomocnicy skarżącej podtrzymali zarzuty zawarte w skardze. Ponadto zarzucili organom: bezpodstawne kwestionowanie autentyczności dowodu pochodzenia towaru, bezkrytyczne przyjęcie za dowód raportu OLAF z misji w Tajlandii, a także niespójności dat widniejących na tajskich dokumentach celnych z datami wskazanymi w aneksie
do raportu OLAF. Złożyli nadto wnioski o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów.
Wyrokiem z dnia 31 grudnia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 505/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę i uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], w przedmiocie określenia kwoty należności celnych.
Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, to jest art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że organy celne prowadząc własne postępowanie dowodowe doszły do innych ustaleń faktycznych niż przedstawione w raporcie OLAF, jednak
w uzasadnieniach decyzji nie wskazały, czym się kierowały odrzucając niektóre dane zawarte w raporcie. Wskazał następnie, iż powoływane w wydanych w sprawie decyzjach deklaracje importowe i eksportowe składane przed Tajlandzkim Urzędem Celnym przez firmę [...] oraz dołączone do nich faktury, stanowiące dowód
na powiązanie czosnku importowanego z Chin przez firmę [...] z czosnkiem eksportowanym do Polski, zostały sporządzone w języku tajskim. W aktach sprawy brak jest fachowego tłumaczenia tych dokumentów na język polski, tymczasem w ocenie Sądu, są to dokumenty, których tłumaczenie jest niezbędne, dla ustalenia drogi jaką odbył czosnek. Stwierdził także, że orzekające w sprawie organy mimo podjęcia próby usunięcia nieścisłości wynikających z raportu OLAF, nie wyjaśniły wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 grudnia 2008 r., wniosła "[...]" H. S., D. K., B. S. Spółka Jawna w R.. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu
I i II instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a.,
art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 220 ust. 2 WKC oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 220 ust. 1 WKC.
W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w toku kontroli sądowoadministracyjnej nie dostrzegł, że organy celne zaniechały zbadania czy w sprawie zachodzą podstawy do wyłączenia retrospektywnego księgowania należności, o których mowa w art. 220 ust. 2 WKC.
W ocenie strony skarżącej, Sąd I instancji uchybił tym samym obowiązkowi wynikającemu z art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarżąca spółka zarzuciła również brak
w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wytycznych dla organu w zakresie zbadania wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek z art. 220 ust. 2 lit. b) WKC.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył również Dyrektor Izby Celnej
w W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, iż Sąd I instancji uznał
za konieczne zlecenie tłumaczenia wszystkich dowodów niezbędnych
do jednoznacznego wyjaśnienia kwestii pochodzenia czosnku, nie wskazując, które
z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy są w jego ocenie niezbędne
i dlaczego właśnie te dokumenty mają zasadnicze znaczenie. Tajskie deklaracje importowo-eksportowe nie zostały przetłumaczone na język polski, gdyż organ celny oparł się jedynie na podanych w tych dokumentach liczbach, nazwach własnych statków, numerach kontenerów, na poparcie tego, co zostało udowodnione innymi dokumentami udostępnionymi przez tajskie służby celne. Ponadto podniesiono,
że formułując wytyczne dla organu, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę możliwości ich wykonania przez organ, a mianowicie tego, że na liście tłumaczy przysięgłych prowadzonej przez Ministerstwo Sprawiedliwości nie ma tłumacza przysięgłego z języka tajskiego na język polski. Podkreślono, że wbrew twierdzeniom Sądu, w zaskarżonej decyzji organy nie stwierdzały, że raport OLAF zawiera szereg wad i nieścisłości wymagających wyjaśnienia, nie dokonały również w prowadzonych postępowaniach odmiennych ustaleń faktycznych niż wynikające z raportu OLAF. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, w rozpatrywanej sprawie organy przeanalizowały całość materiału dowodowego, prześledziły drogę jaką odbył czosnek z Chin do Polski
na podstawie posiadanej dokumentacji i ustaleń zawartych w raporcie OLAF,
co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z 3 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 448/09 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił obydwie skargi kasacyjne, uchylił zaskarżony wyrok
i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. dotyczące naruszenia przez Sąd przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) , art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać za uzasadnione. Ustalenia Dyrektora Izby Celnej w W., do chińskiego pochodzenia czosnku, zawarte w zaskarżonej decyzji są prawidłowe.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu, że raport OLAF,
na którym organ oparł swoje rozstrzygnięcie, ma charakter dokumentu urzędowego
w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej i jako taki, stanowi dowód tego,
co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Oznacza to, że jego treść nie podlega swobodnej ocenie przez organ prowadzący postępowanie dowodowe. Za udowodnione należy zatem przyjąć to, co wynika wprost z dokumentu. Sąd pierwszej instancji nie wyprowadził z tych zasad właściwych wniosków. Nie odniósł się bowiem, w sposób odpowiedni do ustaleń zawartych w raporcie, podsumowanych konkluzją,
że "w przypadku całego importu świeżego czosnku do Polski, dla którego zadeklarowano pochodzenie z Tajlandii, znaleziono w aktach tajlandzkich urzędów celnych dokumenty mówiące, że do Tajlandii został przywieziony czosnek
o deklarowanym pochodzeniu z Chin" i że "na niemal wszystkich fakturach dla [...]
w Polsce, załączonych do tajlandzkich dokumentów reeksportowych, mowa jest o tym, że czosnek jest pochodzenia chińskiego i jasno wynika, że świeży czosnek importowany do Polski jako pochodzący z Tajlandii był w rzeczywistości pochodzenia chińskiego". Za uprawnione uznał także, ustalenia organów celnych dotyczące chińskiego pochodzenia czosnku, deklarowanego przez [...], jako pochodzącego
z Tajlandii, co potwierdza w pełni zgromadzony materiał dowodowy. A zatem Sąd
I instancji bezpodstawnie zarzucił temu organowi uchybienia w tym zakresie i oparł na tych zarzutach swoje rozstrzygnięcie. Sąd skupił całą swoją uwagę na braku tłumaczeń deklaracji importowych i eksportowych oraz faktur, które po pierwsze – mogą jedynie służyć potwierdzeniu ustaleń zawartych w Raporcie OLAF, po drugie zaś –
przy minimum uwagi pozwalają stwierdzić ich związek z treścią Raportu. Sąd I instancji nie dał wiary ustaleniom zawartym w Raporcie, traktując go zarazem, jako dokument urzędowy. Z drugiej strony nie przytoczył żadnego kontrdowodu przeciwko stwierdzeniom OLAF, że sporny czosnek pochodził z Chin. Nie podzielił też zarzutu strony skarżącej, co do bezpodstawnego zakwestionowania przez organy celne świadectwa pochodzenia czosnku. Sąd miał w tym względzie rację, ponieważ z treści tego dokumentu wyraźnie wynika, że organ wystawiający ten dokument (Tajlandzka Izba Handlowa) wyraźnie odcina się od potwierdzenia, że czosnek pochodzi z Tajlandii, zaświadczając jedynie, że oświadczenie o tajlandzkim pochodzeniu czosnku złożył eksporter – [...] ([...])[...].
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi kasacyjnej "[...]" H. S., D. K., B. S. Sp. j. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zarzut naruszenia art. 220 § 1 WKC. W obu decyzjach organów celnych wydanych w tej sprawie powołano, m. in. przepis art. 220 ust. 1 WKC jako prawną podstawę zaksięgowania kwoty należności wynikających z długu celnego. Z treści ust. 2 art. 220 WKC wynika jednakże, że ust. 1 tego artykułu może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy nie zachodzą okoliczności wymienione w ust. 2. Uzasadnienie zastosowania art. 220 ust. 1 powinno zatem zawierać odniesienie się do negatywnych przesłanek zaksięgowania kwoty należności określonych w ust. 2 tego przepisu. Organy obu instancji kwestie te całkowicie pominęły. Sąd badając zaskarżoną decyzję był zobowiązany, ze względu na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., ocenić sprawę również w aspekcie powołanego w podstawach decyzji art. 221 ust. 1 WKC.
Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że w postępowaniu przed sądem I instancji firma "[...]" podnosiła w dwóch pismach procesowych z [...] i [...] grudnia 2008 r. zarzuty dotyczące naruszenia przez organy celne art. 220 WKC. Sąd nie ustosunkował się do tych zarzutów w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez Sąd okoliczności faktyczne wskazują bowiem na konieczność rozważenia, czy w sprawie nie zachodzą wspomniane negatywne przesłanki retrospektywnego zaksięgowania należności, w szczególności podnoszony
w skardze kasacyjnej błąd organu celnego (art. 220 ust. 2 lit. b WKC). Trzeba mieć jednakże na uwadze fakt, że retrospektywne zaksięgowanie długu celnego nie jest możliwe wtedy, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC.
Zarzut naruszenia przepisów art. 220 ust. 2 lit. b) WKC skarżący podtrzymywali również w postępowaniu po uchyleniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2011 roku wskazywali, że zaszły przesłanki odstąpienia od retrospektywnego księgowania opłat celnych. Podtrzymywali stanowisko, iż zaniżenie kwoty zaksięgowanej było następstwem błędu samych organów celnych. Błąd organu upatrywali w przyjęciu świadectwa pochodzenia towaru wystawionego przez Tajską Izbę Handlową, który to dokument nie spełniał wymaganych przez przepisy standardów. Skarżący powołali się na ustalenia i dokonaną ocenę prawną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku uchylającym wyrok Sądu I instancji. Podnosili, że zgodnie z art. 47 lit. c) Rozporządzenia Komisji (EWG)
nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, świadectwem pochodzenia jest tylko taki dokument, który jednoznacznie poświadcza, że towar którego dotyczy pochodzi z określonego państwa. Załączony przez skarżących dokument warunku tego nie spełniał, a zatem z merytorycznego punktu widzenia nie mógł zostać uznany za świadectwo pochodzenia w rozumieniu powołanych przepisów. W dokumencie tym Tajska Izba Handlowa poinformowała, że nie potwierdza pochodzenia towaru. Tak więc przedłożony dokument nie był świadectwem pochodzenia. Dalej skarżący zwracali uwagę, że przepis art. 81 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 roku stanowił, że świadectwo pochodzenia
na formularzu A wystawiane jest jedynie, gdy może stanowić dokumentację dowodową do celów preferencji taryfowych. Nadto zauważali, że przedłożony dokument – świadectwo pochodzenia towaru, różnił się od ustalonego wzoru.
Zdaniem skarżących przyjęcie zgłoszenia celnego bez wymaganego
przez przepisy dokumentu - świadectwa pochodzenia towaru stwierdzającego jednoznacznie tajskie pochodzenie towaru, a następnie dokonanie zaksięgowania
i dopuszczenie do obrotu, stanowi o błędzie organów celnych w rozumieniu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Skarżący uznawali, że wystąpił brak możliwości wykrycia błędu
przez osobę zainteresowaną skoro sam organ celny przyjmując je na przestrzeni kilku miesięcy nie zakwestionował ich. Skarżący również uznawali, że działali w dobrej wierze, przestrzegając obowiązujących w tym zakresie przepisów postępowania celnego, składając wszelkie wymagane dokumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rozważania Sądu należy zacząć od uwagi, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa w rozumieniu przepisu art. 190 p.p.s.a. obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2009 roku, syg. akt II FSK 827/08).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 03 listopada 2010 roku, sygn. akt I GSK 448/09 uznał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę zakończoną wyrokiem z dnia 31 grudnia 2008 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 505/08 błędnie zarzucił organowi administracyjnemu naruszenie przepisów postępowania – art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej
w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W świetle oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny dowód
z dokumentu urzędowego – raportu Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) pozwalał uznać, że czosnek ze zgłoszenia celnego
nr [...] z [...] stycznia 2005 roku jest towarem, który został zaimportowany z Chin.
Sąd rozpoznając sprawę ponownie zauważa, iż w tym zakresie stan prawny nie uległ zmianie, a stan faktyczny nie został w żaden sposób podważony, tak więc nie ma żadnych podstaw do uznania nieprawidłowej subsumcji prawa materialnego, wykładni którego dokonał sąd kasacyjny. Tak dokonana ocena pozwala uznać, że Naczelny Sąd Administracyjny swoim wyrokiem przesądził kwestię pochodzenia czosnku i uznania,
iż krajem jego pochodzenia są Chiny.
Kwestią, która legła u podstaw uchylenia wyroku Sądu I instancji
przez Naczelny Sąd Administracyjny był brak oceny, pomimo stawianych zarzutów, naruszenia przez organ administracji publicznej art. 220 WKC i nie rozważenia
przez Sąd czy nie zachodziły negatywne przesłanki retrospektywnego zaksięgowania należności celnych.
Organy rozpoznając niniejszą sprawę jako podstawę rozstrzygnięcia wskazywały między innymi przepis art. 220 ust. 1 WKC. Zastosowanie ust. 1 art. 220 WKC wskazuje, iż organy uznały, że zachodzą podstawy do retrospektywnego zaksięgowania należności celnych i nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od takiego sposobu księgowania długu celnego z uwagi na fakt braku przesłanek z ust. 2 lit. b) art. 220 WKC. W zaskarżonej decyzji organ nie przedstawił swojego stanowiska w tej kwestii.
Odnosząc się do podnoszonego zarzutu naruszenia wyżej wskazanego przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC należy zauważyć, że instytucja retrospektywnego zaksięgowania należności celnych służy doprowadzeniu do zgodności kwoty należności celnej wynikającej z przepisów prawa celnego z kwotą zaksięgowaną i wymaganą
od zobowiązanego. Retrospektywne zaksięgowanie kwoty długu celnego nie jest możliwe, gdy zostaną spełnione łącznie cztery warunki:
1) zaniżenie kwoty zaksięgowanej lub brak zaksięgowania było następstwem błędu samych organów celnych;
2) błąd ten nie mógł być w racjonalny sposób wykryty przez osobę zobowiązaną
do uiszczenia należności;
3) osoba zobowiązana działała w dobrej wierze;
4) osoba zobowiązana przestrzegała przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego.
Dokonując analizy poszczególnych przesłanek odstąpienia od retrospektywnego księgowania należności należy ocenić, że:
a) zaniżenie kwoty zaksięgowanej lub brak zaksięgowania było następstwem błędu samych organów celnych.
Zgłoszenie celne zasadniczo stanowi deklarację wiedzy zgłaszającego odnośnie zgłaszanego towaru, jego ilości, wartości, pochodzenia oraz wartości taryfowej. Na tej podstawie zgłaszający wylicza kwotę należności celnych i podatkowych. Zgłoszenie celne, dokonane na wymaganym formularzu, które zawiera niezbędne dane
oraz do którego dołączono wymagane dokumenty jest niezwłocznie przyjmowane
przez organy celne, pod warunkiem, że towary zostały przedstawione organom celnym (art. 62 i art. 63 WKC). Organy celne nie są zasadniczo zobowiązane do weryfikacji zgłoszenia celnego już w chwili jego przyjmowania.
Pojęcie błędu nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa celnego,
ale wypowiadał się na ten temat Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Trybunał przyjmował szerokie rozumienie tego pojęcia. Uznawał, że może chodzić nie tylko
o proste błędy rachunkowe, czy pisarskie, ale także o wszelkiego rodzaju błędy polegające na błędnej interpretacji lub zastosowaniu prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2009 roku, sygn. akt I GSK 875/08, LEX nr 573233; z dnia 27 maja 2009 roku, sygn. akt I GSK 449/08; z dnia 14 kwietnia 2010 roku, sygn. akt I GSK 263/09, LEX nr 594416).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że faktycznie organ celny przyjął zgłoszenie celne nr [...], do którego zostało dołączone świadectwo pochodzenia towaru nr [...] z [...] grudnia 2004 roku. Załączone do zgłoszenia celnego świadectwo pochodzenia towaru nie spełniało wymogów formalnych stawianych przez przepisy art. 47, art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez brak jednoznacznego poświadczenia, że towar, którego dotyczy, pochodzi z określonego państwa. Faktycznie w przedstawionym świadectwie Tajska Izba Handlowa nie złożyła wymaganego poświadczenia, a tylko wskazywała, że świadectwo wydawane jest według oświadczenia nadawcy. Również forma dokumentu w pełni nie odpowiada wymaganemu wzorcowi formularza A. W przypadku złożenia przez importera zgłoszenia celnego organ winien dokonać kontroli formalnej złożonych dokumentów.
Zgodnie z art. 62 ust. 1 WKC zgłoszenie celne winno być dokonane w formie pisemnej na formularzu zgodnym z oficjalnym, przewidzianym w tym celu wzorem. Powinno ono być podpisane i zawierać wszystkie elementy niezbędne dla zastosowania przepisów regulujących procedurę celną, do której zgłaszane są towary. Ustęp 2 powyższego przepisu stanowi, że do zgłoszenia dołącza się wszystkie dokumenty, których przedłożenie jest wymagane dla zastosowania przepisów regulujących procedurę celną. Do zgłoszenia celnego skarżący winni dołączyć świadectwo pochodzenia towaru na formularzu A. Zgodnie z art. 81 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 eksporter lub jego upoważniony przedstawiciel przedkłada
z wnioskiem każdy uzupełniający dokument udowadniający, że produkty mające zostać wywiezione kwalifikują się do wystawienia świadectwa pochodzenia na formularzu A.
Organ celny przyjmując zgłoszenie celne, sprawdza jedynie jego zgodność
i kompletność przedstawionych informacji w zgłoszeniu i załączonych do niego dokumentów. Ustalenie, że zgłoszenie oraz załączniki są kompletne powoduje przyjęcie takiego zgłoszenia przez organ celny i objęcie z mocy prawa zgłaszanego towaru wnioskowaną procedurą celną. Przesłanki odmowy zgłoszenia celnego, jak również forma odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego, po części wynikają z przepisów WKC,
a po części zostały ustalone na poziomie krajowym.
W prawie krajowym kwestie te reguluje art. 21 Prawa celnego. Według wersji obowiązującej w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego w niniejszej sprawie organ odmawiał przyjęcia zgłoszenia celnego, wskazując w formie pisemnej przyczyny odmowy, jeżeli:
1) zgłoszenie nie odpowiadało wymogom formalnym, o których mowa w art. 62 Wspólnotowego Kodeksu Celnego;
2) nie są spełnione warunki do objęcia towaru wnioskowaną procedurą celną
lub nadania przeznaczenia celnego;
3) objęcie towaru wnioskowaną procedurą celną lub nadanie przeznaczenia celnego nie może nastąpić z powodu obowiązujących zakazów lub ograniczeń.
W ocenie Sądu należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, którzy powołali się na stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że załączone do zgłoszenia celnego nr [...] świadectwo pochodzenia towaru nr [...] z [...] grudnia 2004 roku nie spełniało wymogów formalnych stawianych przez przepisy art. 47, art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez brak jednoznacznego poświadczenia, że towar, którego dotyczy, pochodzi z określonego państwa. Faktycznie w przedstawionym świadectwie Tajska Izba Handlowa nie złożyła wymaganego poświadczenia, a tylko wskazywała, że świadectwo wydawane jest według oświadczenia nadawcy. Również forma dokumentu w pełni nie odpowiadała wymaganemu wzorcowi formularza A i w związku z powyższym należy uznać, że organ dopuścił się naruszenia art. 21 Prawa celnego w związku z art. 47 i art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. Niemniej jednak naruszenie to nie może być utożsamiane z pojęciem błędu w rozumieniu art. 220 ust. 2 lit. b).
Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przyjęcie zgłoszenia celnego bez skorzystania z możliwości jego weryfikacji przed zwolnieniem towaru nie stanowi błędu organu celnego, który wyłącza możliwość retrospektywnego zaksięgowania długu celnego. Podkreślenia wymaga, że przyjęcie zgłoszenia celnego i zwolnienie towaru nie jest równoznaczne z uznaniem zgłoszenia celnego za prawidłowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GSK 392/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 145/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt I GSK 263/09).
Regulująca w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego ustawa - Prawo celne z dnia 19 marca 2004 r. przyjęła konstrukcję zgłoszenia celnego i długu celnego rozumianego jako obowiązek uiszczenia należności celnych. Wyklucza
to możliwość ingerowania na etapie przyjęcia zgłoszenia celnego w treść tego dokumentu przez funkcjonariusza celnego. Zupełnie odrębną kwestią jest kontrola przyjętego zgłoszenia celnego, która - jak wyżej wskazano - może nastąpić po przyjęciu zgłoszenia celnego, a przed zwolnieniem towaru do wnioskowanej procedury (art. 68 WKC), lub po zwolnieniu towarów do określonej procesy (kontrola postimportowa - art. 78 ust. 2 WKC).
Przyjęcie zgłoszenia celnego jest zatem rodzajem czynności materialno-technicznej, "niedecyzyjnej", opartej na obliczeniu i wykazaniu przez zgłaszającego, którego obdarza się w ten sposób kredytem zaufania w zakresie rzetelnego
i prawidłowego wypełniania zgłoszeń celnych, kwoty należności przywozowych
lub wywozowych (art. 23 ustawy - Prawo celne). Dokonanie tej czynności powoduje
z mocy prawa objęcie towaru procedurą celną oraz stanowi podstawę
do zaksięgowania kwoty należności celnych. To na zgłaszającym spoczywa obowiązek wskazania w zgłoszeniu celnym prawidłowych danych dotyczących przedstawionego organom celnym towaru. Dane zawarte w takim zgłoszeniu celnym, przyjętym
przez organ celny po jego weryfikacji lub bez jej przeprowadzenia, są co do zasady wiążące zarówno dla zgłaszającego, jak i dla organu celnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GSK 497/10).
Jednocześnie należy zauważyć, że błąd organu musi być tego rodzaju jego wadliwym, z punktu widzenia prawa lub kryteriów celowości działaniem, że wyłącznie
w jego następstwie dochodzi do niewłaściwego wykazania należnej kwoty opłat celnych. W niniejszej sprawie nie możemy wskazać na organy, jako jedynie odpowiedzialne za wadliwe zaksięgowanie należności celnych. Taki z kolei błąd organu nie ma miejsca w niniejszej sprawie, gdyż to nie działalność organu spowodowała wadliwie zadeklarowaną wysokość należności celnych, ale działanie skarżącej spółki, która przedstawiła wadliwe świadectwo pochodzenia towaru.
W ocenie Sądu nie została spełniona przesłanka dotycząca zaistnienia błędu samego organu celnego. Zarówno w orzecznictwie ETS jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, co do zasady, że błąd, o którym mowa w omawianym przepisie powinien wynikać z aktywnego działania organu celnego, a taka sytuacja
w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Podkreśla się przy tym, że ETS dość konsekwentnie wskazuje, że chodzi
o "samodzielny" błąd organu celnego, który polega na jego "aktywnym" zachowaniu,
a nie taki, który nastąpił wskutek przyczynienia się dłużnika. (vide W. Morawski [w:] M. Krzewiński, K. Lasiński - Sulecki, R. Mateńka, A. Milczarczyk, W. Morawski, R. Rosiak, T. Rudyk, C. Sowiński, M. Śpiewak, Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz pod red. W. Morawskiego, Wyd. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007, t. 17 i 21, str. 930- 931)
W tym kontekście należy stwierdzić, że przedstawienie przez importera świadome lub nieświadome, nieprawidłowych dowodów pochodzenia, nie może uzasadniać przypisania organowi tego, iż własnym działaniem doprowadził do błędnego ustalenia należności celnych w kraju importu. Skoro w wyniku dodatkowej weryfikacji, przekazanej krajowemu organowi celnemu wykazano w urzędowej formie,
że sporządzone uprzednio dowody pochodzenia nie są prawidłowe (nie potwierdzają pochodzenia towaru), to organ celny prowadzący postępowanie celne nie może ustalać faktów wbrew takiemu dokumentowi. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I GSK 8/10)
W powołanym, w piśmie procesowym strony skarżącej z [...] czerwca 2011 r. wyroku z 1 kwietnia 1993 r. w sprawie [...], sygn. akt C-250/91, ETS zwrócił uwagę na szczególnie długi okres braku wykrycia błędu przez organy celne, dotyczący licznych zgłoszeń celnych, oraz dużą liczbę i znaczenia transakcji dokonanych przez importera. Natomiast w wyroku w sprawie [...] sygn. akt C-15/99 uznano, że niewykrycie w trakcie uprzednio przeprowadzonej kontroli prowadzonej przez organy celne błędów polegających na wyłączeniu niektórych kwot z wartości celnej towaru może być uznane za błąd organów celnych powodujący późniejszy (tj. w następstwie innego zgłoszenia celnego) brak zaksięgowania kwoty należności celnych zgodnie z przepisami. Z powyższego wynika, że wymienione wyroki ETS zapadały w odmiennych od rozpoznawanej sprawy stanach faktycznych (długi okres braku wykrycia błędu, uprzednio przeprowadzona kontrola) i dlatego dla oceny, czy organy celne popełniły w rozpoznawanej sprawie błąd w rozumieniu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC - nie są przydatne.
Nie można także wyprowadzać z powyższych orzeczeń generalnego wniosku,
że każde przyjęcie błędnego zgłoszenia celnego może być uznane za błąd organów celnych, gdyż taki wniosek prowadziłby w istocie do braku możliwości sprostowania zgłoszenia celnego w trybie art. 78 WKC (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2011 r. I GSK 179/10).
b) błąd ten nie mógł być w racjonalny sposób wykryty przez osobę zobowiązaną do uiszczenia należności
W sytuacji, gdy preferencyjny status towaru potwierdzony został w ramach współpracy administracyjnej z udziałem organów państwa trzeciego, wydanie przez te organy dokumentu, o ile stwierdzono jego nieprawidłowość, stanowi błąd, którego
w racjonalny w sposób nie można było wykryć w rozumieniu pierwszego akapitu.
Prawodawca uznał, że osoba zobowiązana nie może ponosić odpowiedzialności za złe funkcjonowanie sytemu spowodowane błędami popełnionymi przez organy państwa trzeciego. Oznacza to przyjęcie swego rodzaju domniemania niewykrywalności błędu.
Jednakże wydanie takiego dokumentu nie stanowi błędu w rozumieniu art. 220 WKC, jeżeli świadectwo zostało wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera z wyjątkiem przypadku, gdy w szczególności jest oczywiste, że organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć,
że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji.
Ciężar udowodnienia, że eksporter przedstawił niewłaściwe dane spoczywa
na organach celnych. Organ w zaskarżonej decyzji nie przedstawił swojego stanowiska, co do przesłanek do odstąpienia od retrospektywnego zaksięgowania należności celnych dla skarżącej. Należy uznać, że utrzymując decyzję organu I instancji zaakceptował ustalenia i ocenę dokonaną przez ten organ w tej materii. Organ
I instancji ustalił, że wystawione przez Tajską Izbę Handlową świadectwo było wadliwe, ponieważ nie zawierało oświadczenia tegoż organu potwierdzającego pochodzenie importowanego czosnku z Tajlandii oraz wskazywało na tajskie pochodzenie towaru.
Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż błąd polegający na nieuprawnionym zastosowaniu preferencji celnych w niniejszej sprawie był niemożliwy do wykrycia przez zgłaszającego, a jeszcze raz trzeba podkreślić,
iż we wspólnotowym prawie celnym przyjęto zasadę, że tylko błąd niewykrywalny
dla handlowca może stanowić podstawę do nieksięgowania retrospektywnego należności celnych.
W orzecznictwie ETS i w praktyce działania Komisji wskazuje się, że aby ustalić możliwość wykrycia błędu należy zbadać: po pierwsze – naturę błędu, po drugie – doświadczenie profesjonalne przedsiębiorcy, po trzecie – stopień staranności przedsiębiorcy (por. Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz. Wolters Kluwer Polska. Warszawa 2007 s. 935 oraz orzecznictwo tam powołane).
Zdaniem Sądu, nie możemy w tym przypadku mówić o błędzie w rozumieniu przepisu art. 220 ust. 2, ponieważ przedmiotowe świadectwo wskazujące na tajskie pochodzenie towaru, zostało wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera. Załączone świadectwo pochodzenia opierało się tylko
na oświadczeniu eksportera – firmy [...], która wbrew dokumentom oświadczała,
że przedmiotowy czosnek pochodzi z Tajlandii.
Niemniej jednak, odnosząc się do natury błędu organu celnego, ETS ustalał
na wstępie, czy błędu można uniknąć poprzez samą lekturę przepisu, opierając się tylko na jego wykładni literalnej. Ustalenie, że przepis jest w pełni jasny, zamyka drogę
do odstąpienia od retrospektywnego zaksięgowania kwoty długu celnego.
W przedmiotowej sprawie prosta analiza art. 47 i art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 pozwalała stwierdzić, jakie elementy formalne powinno zawierać świadectwo pochodzenia towaru i umożliwiała jego poprawną weryfikację.
Analizując problem doświadczenia profesjonalnego przedsiębiorcy, jako jednej
z przesłanek oceny w zakresie możliwości wykrycia błędu, to należy wskazać,
iż zgłoszenia celnego w imieniu skarżącej Spółki dokonał Agent Celny. Agent Celny jest osobą, która zawodowo zajmuje się reprezentacją podmiotów gospodarczych
przed organami celnymi i podatkowymi w zakresie spraw związanych z obrotem towarowym z zagranicą. To profesjonalny pełnomocnik strony w sferze ceł, podatku
od towarów i usług w obrocie zagranicznym, podatku akcyzowego, zgłoszeń statystycznych "Intrastat", posiadający na ten temat wysoce specjalistyczną wiedzę. Dlatego też, nie można przyjąć, że brak było profesjonalnego doświadczenia po stronie przedsiębiorcy, rzutującego na możliwość wykrycia przez niego błędu.
Odnosząc się zaś do profesjonalizmu samej skarżącej Spółki to Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie podkreślał, że organy krajowe muszą między innymi ustalić, czy mają do czynienia z profesjonalistą, którego aktywność obejmuje głównie dokonywanie eksportu i importu i czy ma on doświadczenie w transakcjach dotyczących danego rodzaju towaru. Istotny jest rozmiar i rodzaj prowadzonej działalności.
Im podmiot ma znaczniejszy udział w rynku, tym posiada z założenia większe doświadczenie profesjonalne.
Tak więc, zdaniem Sądu przy niewątpliwym stanie prawnym wynikającym
z jasnych przepisów i przy niedołożeniu należytej staranności, jak również dokonaniu zgłoszenia celnego przez podmiot będący profesjonalistą - w tym zakresie nie zostały spełnione przesłanki odstąpienia od retrospektywnego zaksięgowania należności celnych.
c) działanie przez importera w dobrej wierze
Działanie w dobrej wierze łączy się ściśle z kwestią możliwości wykrycia błędu. Gdy chodzi o kryterium dobrej wiary, to zgodnie z art. 220 ust. 2 lit. b) WKC zdanie piąte, osoba zobowiązana do uiszczenia należności może powołać się na dobrą wiarę, jeżeli udowodni, że w okresie dokonywania transakcji, które spowodowały powstanie długu celnego zachowała należytą staranność, aby upewnić się, czy zostały spełnione wszystkie warunki skorzystania z preferencji celnych. Zobowiązany do uiszczenia należności celnych nie może opierać uzasadnionych oczekiwań co do prawidłowości świadectwa pochodzenia ,,na okoliczności wstępnego przyjęcia tego świadectwa
przez organy celne państwa członkowskiego, ponieważ czynności tych służb w ramach wstępnej akceptacji świadectw nie stanowią przeszkody dla przeprowadzenia późniejszych weryfikacji’’ (Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2006 roku, C- 293/04). Przyjęcie odmiennego stanowiska w istocie uniemożliwiłoby retrospektywne księgowanie należności celnych.
Orzecznictwo ETS i doktryna przyjmuje, że oczywistym obowiązkiem handlowca jest zapoznawanie się z tekstami prawnymi opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym UE. Nie można uznać, że skarżący dochowali należytej staranności, a tym samym działali w dobrej wierze skoro z przepisu art. 47 i art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 wynika wprost, jakie elementy formalne powinno zawierać świadectwo pochodzenia towaru i skarżący mieli możliwość weryfikacji dokumentu pod tym względem przed złożeniem zgłoszenia celnego. Sam fakt, że takie świadectwo wystawiła Tajska Izba Handlowa nie zwalniał ich od zapoznania się jak wygląda
pod względem formalnym świadectwo wystawione na formularzu A i czy zawiera ono podstawowy jego element, a mianowicie oświadczenie potwierdzające pochodzenie danego towaru. W tym przypadku Tajska Izba Handlowa nie wystawiła dokumentu
na wymaganym formularzu i przedłożony dokument nie zawierał wymaganego oświadczenia. Nie do zaakceptowania byłby pogląd, że nie można wymagać
od importera jakiejkolwiek kontroli dokumentów, które załącza do zgłoszenia celnego. Prowadziłoby to w konsekwencji do uznania, że w praktyce niemożliwe byłoby przeprowadzenie pokrycia retrospektywnego, w sytuacji gdy błąd zdziałany był przez funkcjonariusza, który nie przeanalizował wszystkich aspektów stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok SPI z dnia 5 czerwca 1996 roku w sprawie [...] p. Komisji, T- 75/95, ECR (1996), str. II-497).
W ocenie Sądu, zapoznanie się i porównanie z wymaganym wzorem
oraz zapoznanie się z jego treścią pozwoliłoby na wykrycie uchybień i nie wymagało
to żadnej wiedzy specjalistycznej i mieści się w ramach starannego działania importera.
O braku dobrej wiary świadczy również zachowanie się skarżących, którzy widząc, że faktury wystawiane przez [...] i adresowane na ,, [...]’’ podają Chiny jako kraj pochodzenia, zgłaszają ten towar jako pochodzący z Tajlandii. Taki wniosek został zawarty w dokumencie urzędowym - raporcie Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).
d) przestrzeganie przez importera przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego
W ocenie Sądu skarżący nie spełnili warunku do odstąpienia
od retrospektywnego księgowania polegającego na przestrzeganiu przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego. Przez przepisy obowiązujące
w zakresie zgłoszenia celnego należy rozumieć zarówno przepisy prawa wspólnotowego, jak i odpowiednie przepisy prawa krajowego.
Zasadniczo przestrzeganie przepisów w zakresie zgłoszeń celnych oznacza wymóg dostarczenia przez zgłaszającego organom celnym wszelkich danych wymaganych przez przepisy. Zgodnie z art. 32 ust. 1 Prawa celnego w celu ustalenia wartości celnej z zastosowaniem art. 29 do ceny faktycznie zapłaconej lub należnej
za przywożone towary dodaje się, między innymi – koszty transportu i ubezpieczenia przywiezionych towarów. Skarżący, w zgłoszeniu celnym wbrew wymogom z art. 32 Prawa celnego nie zaliczyli do wartości celnej towaru poniesionych kosztów ubezpieczenia w międzynarodowym transporcie, wykazane w fakturze
nr [...] zaniżając wartość celną towaru.
Zdaniem Sądu, niewątpliwie organ odwoławczy wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 220 ust. 1 WKC nie odniósł się do przesłanek z ust. 2 tegoż przepisu, który wskazuje na przesłanki, które dają podstawę do odstąpienia
od retrospektywnego księgowania należności.
Podstawą odstąpienia jest wymóg kumulatywnego spełnienia wszystkich czterech wymienionych tam przesłanek. Organ odwoławczy akceptując rozstrzygnięcie organu I instancji podzielił stanowisko i ocenę organu dokonaną w tym zakresie.
Ta wadliwość uzasadnienia decyzji, w ocenie Sądu, nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przez możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a.) należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego
na treść orzeczenia. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę do uchylenia wyroku należy zaliczyć sytuację, gdy nie pozwala ona na kontrolę danego rozstrzygnięcia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie, zgromadzony materiał dowodowy pozwala jednoznacznie przesądzić, że nie zaszły wszystkie przesłanki z art. 220 ust. 2 pkt b) WKC, które stanowiłyby podstawę od odstąpienia od retrospektywnego księgowania.
Z uwagi na powyższe, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak
na wstępie.
Zdanie odrębne
UZASADNIENIE ZDANIA ODRĘBNEGO
1. Podstawą złożenia zdania odrębnego jest odmienna niż przedstawiona
w uzasadnieniu Wyroku interpretacja przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) Wspólnotowego Kodeksu Celnego w brzmieniu z okresu przedmiotowego dla sprawy (dalej: WKC)
i związany z tym odmiennym rozumieniem przepisu pogląd, iż organy celne
w objętych kontrolą Sądu decyzjach nie dokonały zebrania i analizy materiału dowodowego pozwalającego na ocenę prawidłowości decyzji pod tym kątem, to jest nie dokonały ustaleń, czy nie zaistniała wynikająca z tego przepisu przeszkoda
do retrospektywnego zaksięgowania długu celnego.
2. Przepis art. 220 ust. 2 WKC określa negatywne przesłanki zaksięgowania retrospektywnego długu celnego. Retrospektywne zaksięgowanie musi być zatem poprzedzone analizą, czy mimo zaksięgowania kwoty niższej od prawnie należnej, jest ono dopuszczalne z przyczyn formalnych. Nie budzi żadnych wątpliwości,
że w sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki retrospektywnego zaksięgowania wymienione w art. 220 ust. 2 lit. a) WKC (zaksięgowanie kwoty niższej od prawnie należnej na podstawie ogólnych przepisów unieważnionych późniejszym orzeczeniem sądowym) ani w art. 220 ust. 2 lit. c) WKC (przepisy prawa przyjęte zgodnie z procedurą Komitetu zwalniają organy celne z obowiązku retrospektywnego zaksięgowania należności poniżej określonej kwoty). W tej sytuacji, moje rozważania skupiły się na przesłankach negatywnych retrospektywnego zaksięgowania wymienionych w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC.
3. Podstawową negatywną przesłanką retrospektywnego zaksięgowania określoną w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC jest pierwotne zaksięgowanie zaniżonej należności w wyniku błędu samych organów celnych, co wynika ze słów: "zaksięgowania retrospektywnego nie dokonuje się, gdy kwota należności prawnie należnych zgodnie z przepisami prawa nie została zaksięgowana w następstwie błędu samych organów celnych".
Zgłoszenie celne, dokonane na wymaganym formularzu, które zawiera niezbędne dane oraz do którego dołączono wymagane dokumenty jest niezwłocznie przyjmowane przez organy celne, pod warunkiem, że towary zostały przedstawione organom celnym (art. 62 i art. 63 WKC). Organy celne nie są zasadniczo zobowiązane do merytorycznej weryfikacji zgłoszenia celnego już w chwili jego przyjmowania, co nie zwalnia ich z obowiązku sprawdzenia, czy zostały spełnione wymogi formalne do dokonania zgłoszenia. W szczególności, jednym
z wymogów formalnych w przedmiotowej sprawie dla zastosowania preferencyjnej stawki celnej (dla kontyngentu czosnku pochodzącego z Tajlandii) było przedstawienie wraz ze zgłoszeniem celnym sformalizowanego świadectwa pochodzenia jednoznacznie potwierdzającego przez wystawiający je organ tajlandzkiego pochodzenia czosnku.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że faktycznie organ celny przyjął przedmiotowe zgłoszenie celne, do którego zostało dołączone świadectwo pochodzenia towaru wystawione przez Tajlandzką Izbę Handlową, które nie spełniało wymogów formalnych stawianych przez przepisy art. 47, art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez brak jednoznacznego poświadczenia, że towar, którego dotyczy pochodzi z określonego państwa. Faktycznie w przedstawionym świadectwie Tajska Izba Handlowa nie złożyła wymaganego poświadczenia, a tylko wskazywała, że świadectwo wydawane jest według oświadczenia nadawcy wyraźnie stwierdzając, że nie zapewnia (nie gwarantuje) tajlandzkiego pochodzenia czosnku. Również forma dokumentu w pełni nie odpowiada wymaganemu wzorcowi formularza A.
W przypadku złożenia przez importera zgłoszenia celnego organ winien dokonać kontroli formalnej złożonych dokumentów. Do zgłoszenia celnego skarżący winni dołączyć świadectwo pochodzenia towaru na formularzu A. Zgodnie
z art. 81 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 eksporter lub jego upoważniony przedstawiciel przedkłada z wnioskiem każdy uzupełniający dokument udowadniający, że produkty mające zostać wywiezione kwalifikują się do wystawienia świadectwa pochodzenia na formularzu A.
Organ celny przyjmując zgłoszenie celne, sprawdza jedynie jego zgodność
i kompletność przedstawionych informacji w zgłoszeniu i załączonych do niego dokumentów. Ustalenie, że zgłoszenie oraz załączniki są kompletne powoduje przyjęcie takiego zgłoszenia przez organ celny i objęcie z mocy prawa zgłaszanego towaru wnioskowaną procedurą celną. Przesłanki odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego, jak również forma odmowy przyjęcia zgłoszenia celnego, po części wynikają z przepisów WKC, a po części zostały ustalone na poziomie krajowym.
W prawie krajowym kwestie te reguluje art. 21 Prawa celnego. Według wersji obowiązującej w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego w niniejszej sprawie organ odmawiał przyjęcia zgłoszenia celnego, wskazując w formie pisemnej przyczyny odmowy, jeżeli:
1) zgłoszenie nie odpowiadało wymogom formalnym, o których mowa w art. 62 Wspólnotowego Kodeksu Celnego;
2) nie są spełnione warunki do objęcia towaru wnioskowaną procedurą celną lub nadania przeznaczenia celnego;
3) objęcie towaru wnioskowaną procedurą celną lub nadanie przeznaczenia celnego nie może nastąpić z powodu obowiązujących zakazów lub ograniczeń.
Załączone do zgłoszenia celnego świadectwo pochodzenia towaru nie spełniało wymogów formalnych stawianych przez przepisy art. 47, art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 roku ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady(WE) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez brak jednoznacznego poświadczenia, że towar, którego dotyczy, pochodzi z określonego państwa. W przedstawionym świadectwie Tajska Izba Handlowa nie złożyła bowiem wymaganego poświadczenia, a tylko wskazywała, że świadectwo wydawane jest według oświadczenia eksportera. Również forma dokumentu w pełni nie odpowiadała wymaganemu wzorcowi formularza A i w związku z powyższym należy uznać, że organ dopuścił się naruszenia art. 21 Prawa celnego w związku z art. 47 i art. 81 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r.
Proste zestawienie przedłożonych dokumentów z wymogami, jakie zdaniem organu celnego wynikają z porównania z odpowiednią pozycją taryfy celnej powinno prowadzić do wniosku, że do zgłoszenia nie dołączono dokumentów niezbędnych
do zastosowania preferencji. Taka sytuacja odpowiada błędowi samego organu, który to błąd nie został wywołany przez stronę i to błędowi aktywnemu, a nie pasywnemu (por. orzeczenia ETS w sprawie 250/91 [...] i 314/85 [...]).
W mojej ocenie był to błąd organów celnych skutkujący zaksięgowaniem kwoty niższej od prawnie należnej, a więc błąd o jakim mowa w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Choć samo tylko stwierdzenie tego błędu oczywiście nie przesądza
o niedopuszczalności retrospektywnego zaksięgowania, a nakazuje analizę pozostałych przesłanek z art. 220 ust. 2 lit. b) WKC.
4. Dalsze zapisy art. 220 ust. 2 lit. b) WKC opisują przesłanki dodatkowe, których spełnienie (lub brak) pozwala na retrospektywne zaksięgowanie, nawet gdy pierwotne zaksięgowanie należności celnych w zaniżonej wysokości zostało dokonane w wyniku błędu organów celnych. Przesłanki te, moim zdaniem, nie są jednak autonomicznymi, równorzędnymi przesłankami, gdzie nie spełnienie chociażby jednej z nich powoduje dopuszczalność retrospektywnego zaksięgowania nawet, gdy pierwotnie zaksięgowano dług celny w zaniżonej wysokości ze względu na błąd organów celnych. Wydaje się, że wskazywanie na równoważność tych przesłanek wynikać może po części z tego, iż przepis art. 220 ust. 2 lit. b) WKC
aż do nowelizacji dokonanej rozporządzeniem (WE) Nr 2700/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z 16 listopada 2000 r. zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. L. z 2000 r.311.17) miał treść:
2. Z wyjątkiem przypadków określonych w art. 217 ust. 1 akapit drugi i trzeci zaksięgowania retrospektywnego nie dokonuje się, gdy:
b) kwota należności prawnie należnych nie została zaksięgowana w następstwie błędu samych organów celnych, który to błąd nie mógł zostać w racjonalny sposób wykryty przez płatnika działającego w dobrej wierze i przestrzegającego przepisy obowiązujące w zakresie zgłoszenia celnego.
Zarówno doktryna prawa, jak i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w znacznej części odnosi się do takiego właśnie brzmienia tego przepisu.
Moim zdaniem, obecnie (i w brzmieniu w okresie przedmiotowym dla sprawy) przepis ten jest znacznie bardziej rozbudowany i skomplikowany. Bazując na podstawowej przesłance uniemożliwiającej retrospektywne zaksięgowanie, jaką jest błąd organów celnych, tworzy niejako "kaskadowy" system przesłanek niwelujących skutki tego błędu organów w zakresie blokowania możliwości retrospektywnego zaksięgowania. Czynione jest to przez kolejne negacje, czy też ustanawianie wyjątków i wyjątków
od wyjątków, co nastręcza rzeczywiste trudności interpretacyjne.
4.1. W moim rozumieniu, pierwsza z tych przesłanek unicestwiających skutek błędu organów celnych polegający na niedopuszczalności retrospektywnego zaksięgowania, to możliwość racjonalnego wykrycia błędu przez osobę zobowiązaną do uiszczenia należności, działającą w dobrej wierze
i przestrzegającą przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego. Przesłanka ta zawiera 3 elementy:
a) obiektywny element przedmiotowy (możliwość wykrycia błędu w racjonalny sposób),
b) elementy podmiotowe (odnoszące się do subiektywnej postawy zobowiązanego – tu skarżącego jako importera), to jest:
• dobra wiara osoby zobowiązanej do uiszczenia należności,
• przestrzeganie przez nią przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego),
które muszą być spełnione łącznie, aby unicestwić skutek błędu organów celnych. Przy czym, dobra wiara i przestrzeganie przepisów prawnych to nie są przesłanki autonomiczne, które mogą być rozpatrywane w oderwaniu od pozostałych, a jest
to tylko opis cech działania osoby zobowiązanej, sposobu tego działania, oceny staranności w zakresie możliwości racjonalnego wykrycia błędu. To działanie zobowiązanego polegające na analizie okoliczności, czy organ celny nie popełnił błędu, powinno cechować się dobrą wiarą zobowiązanego, gdzie zobowiązany
przy tej analizie powinien uwzględniać i przestrzegać wszystkich obowiązujących przepisów prawa.
I dopiero wykazanie, że jeśli działając w dobrej wierze i przy przestrzeganiu przepisów prawa obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego, zobowiązany
(tu: importer) mógł w racjonalny sposób wykryć błąd organów celnych, to możliwe byłoby retrospektywne zaksięgowanie, nawet jeśli pierwotne zaniżenie należności celnych było wynikiem błędu organów celnych.
4.2. Kolejne zdanie analizowanego przepisu brzmi: "Jeżeli preferencyjny status towaru potwierdzony został w ramach systemu współpracy administracyjnej
z udziałem organów państwa trzeciego, wydanie przez te organy świadectwa, o ile stwierdzono jego nieprawidłowość, stanowi błąd, którego w racjonalny sposób nie można było wykryć w rozumieniu pierwszego akapitu". Przesłanka ta stanowi w istocie ustawowe domniemanie niemożności racjonalnego wykrycia błędu przez zobowiązanego, odnosząc się wprost do przesłanki omówionej powyżej w pkt 4.1.
Z zapisu tego wynika, że jeśli istnieje opisana w nim sytuacja, to znaczy jeśli zostały spełnione łącznie następujące warunki:
a) nastąpiło potwierdzenie preferencyjnego statusu towaru z udziałem organów państwa trzeciego,
b) potwierdzenie to nastąpiło w ramach współpracy administracyjnej,
c) stwierdzono nieprawidłowość tego potwierdzenia,
to należy przyjąć, że niemożliwe było wykrycie błędu, a więc nie można unicestwić skutków błędnego zaksięgowania przez organ zaniżonej wysokości należności celnych, i to bez względu na wymienione wyżej podmiotowe przesłanki
po stronie zobowiązanego polegające na możliwości racjonalnego wykrycia błędu organów przy dokonanej przez zobowiązanego analizie w dobrej wierze
i z uwzględnieniem przestrzegania obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego przepisów prawa.
3. Kolejne zdanie:
"Jednakże wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu, jeżeli świadectwo zostało wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera, z wyjątkiem przypadku, gdy w szczególności jest oczywiste,
że organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji"
wskazuje na przesłankę wyłączającą negatywne skutki nieprawidłowego świadectwa pochodzenia dla możności uznania błędu organów celnych w pierwotnym zaksięgowaniu zaniżonych należności. Jeśli wadliwość świadectwa pochodzenia została wywołana niewłaściwym przedstawieniem faktów przez eksportera, to taka wadliwość stanowi o tym, że błędu organów celnych nie można uznać za błąd uniemożliwiający retrospektywne zaksięgowanie. Jednak nawet, gdy niewłaściwe przedstawienie faktów przez eksportera spowodowało wystawienie nieprawidłowego świadectwa pochodzenia, to takie nieprawidłowe świadectwo stanowi błąd nie mogący zostać racjonalnie wykrytym przez zobowiązanego, jeśli jest oczywiste, że organ wystawiający świadectwo pochodzenia wiedział
lub powinien był wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych
do korzystania z preferencji.
Tak więc, organ celny przy ocenie dopuszczalności retrospektywnego zaksięgowania powinien odpowiedzieć w pierwszej kolejności na pytanie: Czy wadliwość świadectwa pochodzenie wynikała z niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera? i dalej postępować następująco w zależności od odpowiedzi na to pytanie:
a) przy odpowiedzi twierdzącej - ustalić, czy organ wystawiający świadectwo pochodzenia w sposób oczywisty wiedział lub powinien był wiedzieć,
że towary nie spełniają warunków dla korzystania z preferencji,
• jeśli zaś uznałby, że o takiej wadliwości organ wystawiający świadectwo wiedział, lub powinien był wiedzieć, to powinien uznać,
że nie można dokonać retrospektywnego zaksięgowania ze względu
na wymieniony w pierwszym zdaniu przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) błąd organów celnych, który ze względu na domniemanie ze zdania drugiego tego przepisu nie możne zostać uznany za możliwy
do racjonalnego wykrycia przez zobowiązanego;
• w przypadku uznania, że organ wystawiający świadectwo nie mógł wiedzieć o tym, że towary nie spełniają określonych warunków, organ celny powinien przyjąć, że nie ma błędu organów uniemożliwiającego retrospektywne zaksięgowanie długu celnego;
b) przy odpowiedzi przeczącej – uznać, że zaistniał błąd organów celnych,
który nie mógł zostać w racjonalny sposób wykryty przez zobowiązanego
do uiszczenia należności, działającego w dobrej wierze i przestrzegającego przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego.
4. Ostatnie zdania przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC:
"Osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności może powołać się na dobrą wiarę, jeżeli może udowodnić, że w okresie przedmiotowych operacji handlowych zachowała należytą staranność, aby upewnić się czy spełnione zostały wszystkie warunki korzystania z preferencji.
Jednakże osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności nie może powoływać się na dobrą wiarę, jeżeli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich opinię wyrażającą uzasadnione wątpliwości
w odniesieniu do prawidłowego stosowania uzgodnień preferencyjnych
przez kraj korzystający"
rozwijają i precyzują przesłankę wymienioną powyżej w pkt 4.1., to jest określają kiedy zobowiązanego w zakresie analizy prawidłowości zgłoszenia celnego i oceny błędów organów można uznać za dokonującego tej oceny w dobrej wierze (musi
on udowodnić, że w zakresie przedmiotowych operacji handlowych zachował należytą staranność, aby upewnić się, czy spełnione zostały wszystkie warunki korzystania z preferencji), a kiedy dokonanej przez niego analizy nie można uznać
za dokonaną w dobrej wierze (jeżeli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich opinię wyrażającą uzasadnione wątpliwości w odniesieniu
do prawidłowego stosowania uzgodnień preferencyjnych przez kraj korzystający).
5. Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej wykładnię, moim zdaniem organy celne powinny uznać, że zaistniał błąd organów celnych przy pierwotnym określeniu długu celnego i prowadzić analizę, czy nie zaszły przesłanki niwelujące skutek tego błędu polegający na niedopuszczalności retrospektywnego zaksięgowania.
Organ odwoławczy wskazywał wprawdzie na przesłanki wykluczające dobrą wiarę skarżącej w rozumieniu przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, a także
na świadomość skarżącej co do rzeczywistego pochodzenia czosnku, a nawet okoliczności mogące sugerować, że organ wystawiający świadectwo został wprowadzony w błąd przez eksportera. Jednak organy nie przeprowadziły analizy wszystkich przesłanek wskazanych wyżej w prezentowanej przez Sąd wykładni tego przepisu.
5.1. W pierwszej kolejności organy celne powinny rozważyć odpowiedź
na pytanie: Czy preferencyjny status towaru został potwierdzony w ramach współpracy administracyjnej z udziałem organów państwa trzeciego i czy została stwierdzona nieprawidłowość tego potwierdzenia ?
Jeśli organ odpowiedziałby negatywnie na to pytanie, powinien przejść
do analizy, czy skarżący mógł w racjonalny sposób wykryć błąd organu celnego
i czy działał przy tym w dobrej wierze i przestrzegał przepisów obowiązujących
w zakresie zgłoszenia. Gdyby łączne istnienie tych trzech przesłanek było przez organ stwierdzone, to błąd organu wyżej wskazany nie stanowiłby przeszkody
do retrospektywnego zaksięgowania.
Jeśli zaś organ odpowiedziałby twierdząco na to pytanie, to znaczy uznałby że przedmiotowe świadectwo spełnia wszystkie te warunki pozwalające na uznanie je za nieprawidłowe (w rozumieniu drugiego zdania art. 220 ust. 2 lit. b) WKC),
to powinien przejść do analizy według założeń przedstawionych w pkt 4.3 powyżej.
Jednak w treści decyzji organów obu instancji i w aktach sprawy brak jest podstaw to stwierdzenia, czy organy analizowały wszystkie wyżej opisane przesłanki, w szczególności czy Tajlandzka Izba Handlowa wystawiając świadectwo pochodzenia mogła lub powinna wiedzieć, że przedmiotowy czosnek nie pochodził z Tajlandii.
5.2. Gdyby organy celne analizując tę ostatnią przesłankę doszły
do przekonania, że Tajlandzka Izba Handlowa wystawiając świadectwo pochodzenia nie mogła wiedzieć przy dołożeniu należytej staranności wymaganej od niej
na gruncie przepisów i zwyczajów ją obowiązujących, iż przedmiotowy czosnek nie pochodził z Tajlandii, to powinny przyjąć, że nie ma błędu organów uniemożliwiającego retrospektywne zaksięgowanie długu celnego.
6. Organy celne nie przedstawiły takiej analizy, nie dały wyrazu przeprowadzenia takiej analizy w decyzjach obu instancji, również zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że taka kompleksowa analiza została faktycznie przeprowadzona, a tylko nie znalazła odzwierciedlenia
w uzasadnieniu decyzji. Dlatego też, moim zdaniem, należało uznać, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest pozwalających na wykluczenie negatywnych przesłanek retrospektywnego zaksięgowania należności celnych zaksięgowanych w kwocie niższej od prawnie należnej, wymienionych w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, to jest naruszyły wynikający
z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 122 Ordynacji podatkowej. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż rozpoznanie i ustalenie całości zagadnień, o jakich mowa w art. 220 ust. 2 lit. b) WKC mogłoby doprowadzić organ celny do stwierdzenia negatywnych przesłanek retrospektywnego zaksięgowania należności celnych, co prowadziłoby do zasadniczo innego rozstrzygnięcia. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało zaskarżoną decyzję uchylić.
Nie jest zadaniem Sądu rozpoznającego skargę na decyzję administracyjną samodzielne analizowanie materiału dowodowego w zakresie, w jakim jego analiza ma prowadzić do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla subsumcji
do objętego analizą stanu prawnego, o ile analizy w tym zakresie nie dokonał sam organ.
Moim zdaniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku przyjął niepełne ustalenia organów celnych jako wystarczające do zastosowania art. 220 ust. 1 i ust. 2 WKC, to jest wystarczające do stwierdzenia, że nie zachodzą negatywne przesłanki retrospektywnego zaksięgowania długu celnego. W moim przekonaniu, usunięcie tych uchybień wymaga uzupełnienia niezbędnych ustaleń w oparciu
o dowody oceniane w granicach określonych w art. 191 Ordynacji podatkowej.
Ze względu na zawiłą konstrukcję analizowanego przepisu, dla "przejrzystości" przeprowadzonego wyżej wywodu opisowego, jako integralną część zdania odrębnego przedstawiam załącznik graficzny, stanowiący algorytm analizy, jaka powinna być prowadzona przez organy celne przy przedstawionej przeze mnie interpretacji art. 220 ust. 2 lit. b) WKC.
Załącznik do zdania odrębnego w sprawie VIII SA/Wa 151/11
Algorytm działań przy przyjęciu istnienia błędu organu celnego przy pierwotnym zaksięgowaniu należności celnych[pic]
-----------------------
TAK
TAK
TAK
NIE
Czy preferencyjny status towaru został potwierdzony
w ramach współpracy administracyjnej z udziałem organów państwa trzeciego i czy została stwierdzona nieprawidłowość tego potwierdzenia?
TAK
NIE
Czy [...] mógł w racjonalny sposób wykryć błąd organu celnego działając w dobrej wierze i przestrzegając przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego?
NIE MOŻNA retrospektywnie zaksięgować
Czy świadectwo pochodzenia zostało wystawione przez organ tajski na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera ([...])?
MOŻNA retrospektywnie zaksięgować
NIE
NIE
Czy organ tajski wystawiając świadectwo mógł lub powinien wiedzieć o chińskim pochodzeniu czosnku?