VIII SA/Wa 147/25

VIII SA/Wa 147/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /sprawozdawca/
Justyna Mazur /przewodniczący/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 61,  art. 33 par. 1, art. 33 ust. 2 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę
Uzasadnienie
Pan M. T. (dalej: Skarżący lub Strona) wniósł skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 stycznia 2025 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: "ZUS") z 12 czerwca 2024 r. nr [...] oddalające zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych: [...]. Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia wskazano: art. 34 § 3 w związku z art. 33 § 1 oraz art. 17 i art 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U z 2023r., poz. 2505, dalej: u.p.e.a.).
Uzasadniając zaskarżone postanowienie Prezes ZUS wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. działając jako organ egzekucyjny w trybie art. 19 § 4 u.p.e.a. prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne dotyczące nieuregulowanych należności z tytułu składek na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Na ich podstawie, Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia wierzytelności nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w P. (zajęcia z 28 grudnia 2023 r.).
12 stycznia 2024 r. wpłynęło pismo Skarżącego z 5 stycznia 2024 r. - zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę zarzutów wskazano art. 33 ust. 2 pkt 1 i 3 u.p.e.a., tj. nieistnienia obowiązku oraz błędu co do zobowiązanego. Skarżący podnosił, że prowadzenie przeciwko niemu egzekucji jest niezgodna z prawem, bowiem jest ona prowadzona do osoby fizycznej nie zaś do spółki a wierzyciel niewłaściwie rozlicza wpłaty uzyskiwane od spółki.
Dyrektor Oddziału ZUS w R. postanowił oddalić w całości zarzuty.
Skarżący wniósł do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.
Prezes ZUS postanowieniem z 30 kwietnia 2024 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Prezes ZUS uznał, że postanowienie z 11 stycznia 2024 r. w sprawie oddalenia zarzutów powinno być wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Dyrektora Oddziału ZUS w R..
Rozpatrując ponownie zarzuty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. 12 czerwca 2024 r. postanowił oddalić w całości zarzut nieistnienia zobowiązań oraz błędu co do zobowiązanego.
Skarżący, 12 czerwca 2025 r. wniósł do Prezes ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając nierozpoznanie istoty sprawy poprzez całkowite pomijanie powstania zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi wskutek wadliwego rozliczania wpłat na ww. należności na poczet zobowiązań wobec ZUS za okres 2009-2012, które uległy przedawnieniu, albowiem zamiast prowadzić postępowanie egzekucyjne należności za okres 2009-2012 na podstawie pierwotnych tytułów wykonawczych organ wystawił na te należności w latach 2018-2019 drugie tytuły wykonawcze, co w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2023 r., sygn. akt: I GSK 1312/22 jest niedopuszczalne, co skutkuje przedawnieniem należności za okres 2009-20012, a to skutkuje bezpodstawnością zaliczenia na ich rzecz wpłat dokonanych na okresy wskazane w ww. tytułach wykonawczych i prowadzenia na ich podstawie egzekucji.
Prezes ZUS, po przeanalizowaniu akt przedmiotowej sprawy oraz po zapoznaniu się z treścią wniosku na wstępie odniósł się do zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Wyjaśnił, że przedmiotowymi tytułami wykonawczymi wierzyciel objął obowiązek zapłaty przez Stronę należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od sierpnia do września 2023 r. Należności te wynikają ze złożonych przez Stronę deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA z tytułu podlegania ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Prezes ZUS wyjaśnił, że wspólnik m.in. jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Każdy więc ze wspólników jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne. Kto jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne jest objęty obowiązkiem ewidencyjnym i otrzymuje identyfikator NIP. Płatnikiem składek, a więc podmiotem, który ma obowiązek posiadania w ZUS konta oznaczonego we właściwy sposób, jest każdy podmiot wskazany w art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024, poz. 497, dalej: usus). Konto Skarżącego płatnika składek zostało założone w ZUS na podstawie dokumentu ZUS ZFA z dnia 10 listopada 2001 r., gdzie w danych identyfikacyjnych wskazany jest nr NIP, REGON i PESEL Skarżącego. W okresie od 11 grudnia 2001 r. do 31 grudnia 2013 r. Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą P.H.U.T. "[...]" zgłaszając się w ZUS z kodem tytułu ubezpieczenia 051000 -"osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej". Działalność wykreślił z rejestru CEIDG od 1 stycznia 2014 r. Za okres ten, Skarżący składał dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe wykazując swój nr NIP,REGON oraz PESEL. Z tytułu wykonywania tej działalności nie opłacał składek, dlatego też powstała zaległość na jego koncie płatnika, które na dzień dzisiejszy nie uległy przedawnieniu. Zaległości te, objęte są postępowaniem egzekucyjnym.
19 grudnia 2022 r. Skarżący złożył elektronicznie dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA wskazując kod tytułu ubezpieczenia 054300 - "wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej oraz akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszący jako wkład świadczenie pracy lub usług,, podając datę 16 listopada 2022 r. podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, dobrowolnej składce chorobowej i ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Za okres od 11/2022 do 11/2024 Skarżący przesyłał do ZUS elektronicznie dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA podając ww. identyfikatory. Dokumenty te, są zaewidencjonowane na jego koncie jako płatnika składek.
Następnie, Prezes ZUS Odniósł się do zarzutu nieistnienia obowiązku wobec wadliwego rozliczenia wpłat. Skarżący twierdzi, że zaległości za okres 2009-2012 uległy przedawnieniu, albowiem zamiast prowadzić postępowanie egzekucyjne należności za okres 2009-2012 na podstawie pierwotnych tytułów wykonawczych organ wystawił na te należności w latach 2018-2019 drugie tytuły wykonawcze. Prezes ZUS uznał ten zarzut za niezasadny. Wskazał, że dokonane przez Skarżącego wpłaty zostały rozliczone na najstarszą zaległość, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. W sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych" (Dz. U. z 2022r., poz. 1771).
Tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela w latach 2018-2019 wystawione są prawidłowo, na gruncie poprzedniego stanu prawnego, w ramach egzekucji wszczętej przed nowelizacją ustawy egzekucyjnej, po uprzednim ustaleniu skutecznego środka egzekucyjnego, po umorzeniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Szydłowcu w dniu 6 października 2016 r. prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezskuteczność.
Aktualne brzmienie art. 61 u.p.e.a. zostało wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553). W myśl art. 6 ust. 1 i 2 tej ustawy, art. 61 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Skarżącego ma zastosowanie w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem do tytułów wykonawczych wystawionych 2 stycznia 2019 r. i prowadzonego w oparciu o nie postępowania egzekucyjnego zastosowanie będą miały przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązujące na datę ich wystawienia. W ówczesnym stanie prawnym ponowne wszczęcie egzekucji regulował art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowił, iż w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 (bezskuteczna egzekucja) wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonana ustawą z 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), która weszła w życie 20 sierpnia 2021 r. wprowadziła zmiany w art. 61 u.p.e.a. poprzez znacznie szerszy sposób określenia zasad dotyczących wszczęcia ponownej egzekucji. Ustawodawca sprecyzował moment i podstawę ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nowelizacja przepisu określiła dwa możliwe przypadki jako chwilę ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Uznano, że chwilą ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdy wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, będzie doręczenie wniosku o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej organowi egzekucyjnemu. Natomiast w odniesieniu do wierzyciela będącego organem egzekucyjnym nastąpi z chwilą wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej. Podstawą ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej jest dotychczasowy tytuł wykonawczy albo dalszy tytuł wykonawczy. Do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o wszczęciu egzekucji administracyjnej, z tym że zamiast odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu doręcza się zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej. W konsekwencji zrezygnowano z obowiązku wystawiania nowego tytułu wykonawczego w ponownie wszczętym postępowaniu egzekucyjnym.
W sprawie Skarżącego, na datę ponownego wszczęcia egzekucji czy też wystawienia tytułów wykonawczych, tj. 2 stycznia 2019 r. powyższe regulacje nie obowiązywały. Przepis art. 61 upea zawierał jedynie przesłankę ponownego wszczęcia egzekucji, którą było ujawnienie majątku lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższającego kwotę wydatków egzekucyjnych, natomiast nie były uregulowane: moment i podstawa ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego zastosowano odpowiednio przepisy o wszczęciu egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 26 upea w brzmieniu obowiązującym na datę wystawienia tytułów egzekucyjnych z 2 stycznia 2019r.:
§ 1 Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
§ 4 Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego.
§ 5 artykułu 26 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został uchylony ustawą z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), która weszła w życie 20 lutego 2O21r.
Wobec tego, w ocenie Prezesa ZUS zarzut dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o drugi tytuł wykonawczy, nie zasługuje na uwzględnienie.
Prezes ZUS przedstawił szczegółowo analizę dotyczącą możliwości przedawnienia należności składkowych uwzględniając wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie Skarżącego z 7 grudnia 2022 r, sygn. akt VIII SA/Wa 207/22 i VIII SA/Wa 207/22. Organ stwierdził, że kwestie przedawnienia zobowiązań zostały opisane w art. 24 ust. 4 usus, który stanowi, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b usus bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają regulacje zawarte w art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551) - zwana ustawą abolicyjną. Zgodnie z nim złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie tylko należności podlegających umorzeniu na podstawie ustawy, lecz także wszystkich należności niepodlegających umorzeniu, za okres od 1 stycznia 1999 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Z akt postępowania abolicyjnego wynika, że wniosek o abolicję Skarżący złożył 23 lipca 2014 r., natomiast decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy abolicyjnej uprawomocniła się 6 sierpnia 2016 r. Prezes ZUS wskazał, że gdyby nie nastąpiły okoliczności zawieszające bieg przedawnienia, to należności za okresy od września 2009 do lipca 2011 r. uległyby przedawnieniu w poszczególnych datach przypadających w 2021 r.
Następnie Prezes ZUS wskazał szczegółowo czynności egzekucyjne powodujące zawieszenie biegu przedawnienia należności za okresy od września 2009 do lipca 2011 r., co sprawiło, że należności te na dzień wpływu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym tj. 14 grudnia 2023 r. były nadal wymagalne.
Wobec powyższego Prezes ZUS uznał, że zarzut wadliwego rozliczenia wpłat na poczet zobowiązań ZUS za okres 2009-2012 nie zasługuje na uwzględnienie, bo należności te nie uległy przedawnieniu. ZUS prawidłowo wskazał okoliczności powstania obowiązku zapłaty przez Skarżącego należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od sierpień – wrzesień 2023 r. Należności te wynikają ze złożonych przez Skarżącego deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA z tytułu podlegania ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wpłaty dokonane przez Skarżącego od 2022 r. zostały rozliczone na najstarszą zaległość, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21.09.2017 r. "W sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek , do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych".
Dalej Prezes ZUS przedstawił szczegółowe rozliczenie tych wpłat i uznał, że ZUS prawidłowo rozliczył wpłaty dokonane przez Skarżącego na rachunek NRS. Wobec powyższego postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych [...] obejmujących należności za okres od sierpień – wrzesień 2023 r. prowadzone jest prawidłowo. Postępowanie do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone, należności są wymagalne i zasadnie skierowane do egzekucji. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z wymogami określonymi w art. 27 u.p.e.a.
Strona zaskarżyła omówione postanowienie w całości. Zarzuciła postanowieniu:
1. naruszenie art. 61 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy wprowadzonej ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553). poprzez:
1) błędne uznanie, że wszczęcie w latach 2018 - 2019 powtórnej egzekucji należności za okres 09/2009 - 12/2013 było prawidłowe na podstawie art. 61 u.p.e.a., podczas gdy:
a) artykuł 61 u.p.e.a. ogranicza powtórne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, tj. ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego może nastąpić gdy zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych,
b) organ w uzasadnieniu skarżonego postanowienia (tabela z zestawieniem podjętych czynności egzekucyjnych str. 10-73) jedynie stwierdził, że "Ustalono źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych, zgodnie z art. 61 u.p.e.a.", nie wskazał jaki majątek lub źródło dochodu ujawnił, ograniczył się do informacji, że dokonał w dacie bezprawnego wystawienia drugich tytułów wykonawczych zajęcia wynagrodzenia Strony za pracę w [...] Sp. z o.o., nie określając czy wynagrodzenie to przewyższa kwotę wydatków egzekucyjnych,
c) a na początku lipca 2019 r. organ zmienił środek egzekucyjny, co by oznaczało że wynagrodzenie za pracę nie spełniało warunku wszczęcia powtórnego postępowania administracyjnego
d) co w konsekwencji oznacza, że nie doszło do ustalenia w zaskarżonym postanowieniu spełnienia przesłanek z art. 61 u.p.e.a. umożliwiających powtórne wszczęcie postępowania egzekucyjnego;
2) błędne uznanie, że wszczęcie w latach 2018 -2019 powtórnej egzekucji należności za okres 2009 - 2013 na podstawie drugich tytułów wykonawczych było prawidłowe na podstawie art. 61 u.p.e.a., podczas gdy:
a) organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego tylko jeden raz tytułu wykonawczego (oryginału) tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 25 listopada 2020 r., sygn. akt: I SA/Po 476/20,
b) wystawienie drugich tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest niedopuszczalne, gdyż narusza gwarancje ochrony praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, i organ w zaskarżonym postanowieniu błędnie przedstawia stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt: I GSK 1312/22 albowiem:
- w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał skargę kasacyjną organu, którego zarzutem było "naruszenie prawa materialnego - w formie błędnej wykładni art. 61 u.p.e.a. w związku z art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej i przyjęciu, że podstawę ponownego wszczęcia egzekucji, w stanie prawnym przed nowelizacją z 20 lutego 2021 r. może stanowić wyłącznie pierwotny tytuł wykonawczy wydany przed umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.", i Naczelny Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie jednoznaczne stanowisko, tj. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, tj. postawiony zarzut co do prawnej możliwości wszczęcia powtórnej egzekucji na podstawie nowego (drugiego) tytułu wykonawczego i stwierdził niedopuszczalność takiego działania organu, wskazując przy tym, że z zapisów projektu nowelizacji nie wynika, "że przed wejściem w życie nowych przepisów konieczne byłoby wystawienie nowego tytułu wykonawczego,"
2. naruszenie art. 26 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie, tj. że przepis ten zobowiązywał organ do wystawienia nowego (drugiego) tytułu wykonawczego na zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi wydanymi w latach 2009 - 2013;
3. naruszenie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że nie doszło do przedawnienia należności za lata 2009 - 2013, podczas gdy:
a) wystawienie tytułu wykonawczego w tej samej sprawie i doręczenie odpisu tego tytułu wykonawczego zobowiązanemu nie wywołało jakiegokolwiek skutku, w tym przerwy w biegu przedawnienia zobowiązań za lata 2009 - 2013, tym samym jak ustalił organ przedawnienie tych zobowiązań nastąpiło odpowiednio do ustaleń w 2021 r. z uwzględnieniem zawieszenia biegu przedawnienia spowodowanego wnioskiem o abolicję z dnia 23 lipca 2014 r.,
b) organy rozpoznają i rozstrzygają sprawę w oparciu o stan faktyczny obowiązujący w dniu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia), uwzględniając to, że sprawa w toku jej załatwiania może się zmieniać - co wynika z określonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego
- tym samym wskazywanie przez organ, że na dzień złożenia zarzutów, tj. 14 grudnia 2023 r., należności za lata 2009-2013 były nadal wymagalne jest bezzasadne, należności za lata 2009¬2013 uległy przedawnieniu, co oznacza, że organ w sposób bezpodstawny zaliczył wpłaty dokonane na należności z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres 08-09.2023 r., z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres 08-09.2023 r., należności z tytułu FP, FS, FGŚP za okres 08-09.2023 r. i bezpodstawnie wszczął na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne tych należności.
Podnosząc te zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.
W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd, po lekturze skargi dostrzega, że mimo podniesienia w niej szeregu zarzutów naruszenia przepisów postępowania, odnoszą się one zasadniczo do rozstrzygnięcia kwestii: czy w sytuacji, w której organ egzekucyjny wszczyna na podstawie art. 61 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umorzone uprzednio na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. dopuszczalne jest wystawienie nowego (kolejnego) tytułu wykonawczego, czy też egzekucja powinna być prowadzona w oparciu o pierwotny tytuł wykonawczy. Inaczej rzecz ujmując spór dotyczy możliwości wystawienia "nowych" tytułów wykonawczych w obliczu wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jej bezskuteczność.
Strona wywodzi bowiem, że należności objęte przedmiotowymi w sprawie tytułami wykonawczymi (wystawionymi ponownie w latach 2018- 2019) są przedawnione, a co za tym idzie brak było podstaw prawnych do rozliczenia wpłat strony dokonanych w 2023r. na przedawnione należności dotyczące lat 2009- 2013. Wystawienie ponownych tytułów wykonawczych uznaje w konsekwencji za niedopuszczalne.
Zdaniem Sądu, tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 2018-2019 wystawione są prawidłowo, na gruncie poprzedniego stanu prawnego, w ramach egzekucji wszczętej przed nowelizacją ustawy egzekucyjnej.
Zauważyć w tym względzie bowiem trzeba, że aktualne brzmienie art. 61 u.p.e.a. zostało wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553).
W myśl art. 6 ust. 1 i 2 tej ustawy, art. 61 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego ma zastosowanie w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie upea i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe.
W odniesieniu do egzekwowanych należności za 07/2009 do 10/2013 było już wcześniej prowadzone postępowanie egzekucyjne, które 6.10.2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S... postanowieniem z 6 października 2016 r., umorzył, stwierdzając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., bezskuteczność egzekucji.
W 2019 r., po ustaleniu źródła dochodu strony organ egzekucyjny wystawił 2 stycznia 2019 r. nowe tytuły wykonawcze na podstawie uprzednio doręczonych upomnień egzekucyjnych.
Zdaniem organu, w przypadku wyjścia na jaw okoliczności świadczących o istnieniu majątku zobowiązanego umożliwiającego prowadzenie egzekucji, wierzyciel był zobowiązany do wystawienia nowych tytułów wykonawczych (obejmujących należności, których egzekucja toczyła się już w postępowaniu egzekucyjnym, umorzonym postanowieniem z 6.10.2016r.) i skierowania tych tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego celem wszczęcia egzekucji. W ocenie organu ponownie wszczęte do tych należności postępowanie toczy się od stadium początkowego, obejmującego wystawienie nowego tytułu wykonawczego (na tę samą należność) i jego doręczenie organowi egzekucyjnemu wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Jak wskazuje NSA w wyroku III FSK 4596/21 (argumentacją tą sąd, w pełni ją aprobując posłuży się w dalszej części uzasadnienia) zgodnie z treścią art. 61 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie - w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.
Kluczem rozstrzygnięcia powyższej kwestii jest wskazanie w jaki sposób w stanie prawnym obowiązującym do 20 lutego 2021 r. należało wszcząć ponowną egzekucję w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. (bezskuteczności egzekucji).
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że zagadnienie powyższe nie były uregulowane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. Nie było również jednolicie rozstrzygane w orzecznictwie sądów administracyjnych. I tak w orzecznictwie wyrażono pogląd, że wystawienie nowych tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest prawnie niedopuszczalne (np. wyroki NSA z 17 stycznia 2019 r. I GSK 2485/18, 23 listopada 2017 r. II GSK 306/16). Według innego stanowiska przyjmuje się, że przepisy u.p.e.a. dopuszczają możliwość wystawienia kolejnych tytułów wykonawczych np. wyroki NSA z 6 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 568/17, z 27 02.2014 r. sygn. akt II GSK 1978/12, z 17 listopada 2023 r. sygn. akt I GSK 194/20.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. nie stały na przeszkodzie wystawienia "nowego" tytułu wykonawczego w obliczu wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność.
Należy przypomnieć, że podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie przepisów zmieniających wynikających z ustaw z dnia 4 lipca 2019 r. i z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz innych ustaw (odpowiednio: Dz. U. z 2019 r. poz. 1533 oraz Dz. U. z 2019 r. poz. 2070).
Kwestia dopuszczalności prowadzenia egzekucji w tej samej sprawie egzekucyjnej na podstawie nowych tytułów wykonawczych, podnoszona w orzecznictwie sądów administracyjnych, została rozwiązana normatywnie - poprzez nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzoną ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553, u.p.e.a.), która weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r.
W aktualnym brzmieniu art. 61 u.p.e.a. stanowi w § 4, że podstawą ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej jest dotychczasowy tytuł wykonawczy albo dalszy tytuł wykonawczy, zaś do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o wszczęciu egzekucji administracyjnej, z tym że zamiast odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu doręcza się zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej.
W niniejszej sprawie, a więc w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, mógł po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jej bezskuteczność, wystawić nowe tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie zastosować kolejne środki egzekucyjne. Innymi słowy dopiero nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 4 lipca 2019 r., która weszła w życie 20 lutego 2021 r., jednoznacznie uregulowała to zagadnienie, a ponowne wszczęcie egzekucji-wcześniej umorzonej z uwagi na jej bezskuteczność - od 20 lutego 2021 r. następuje w oparciu o pierwotny tytuł wykonawczy. NSA, w powołanym wyżej wyroku stwierdza, że w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, mógł po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jej bezskuteczność wystawić nowe tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie zastosować kolejne środki egzekucyjne.
Tak też się stało na gruncie rozpoznawanej sprawy.
W sprawie nie jest sporne, że organ egzekucyjny w pierwotnie prowadzonej egzekucji ustalił, iż nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że postępowanie to zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Jak wskazał NSA, przez "zakończenie sprawy egzekucyjnej" należy uznać nie tylko wyegzekwowanie należności ale również każde umorzenie postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji, inaczej niż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie przepisów postępowania cywilnego - nie zwraca się tytułu wykonawczego wierzycielowi w przypadku braku całościowego wyegzekwowania należności (art. 816 § 1 k.p.c.).
Jak już wskazano, postępowanie egzekucyjne nie kończy się tylko w efekcie wyegzekwowania należności, ale i jego umorzenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest jej formalnym zakończeniem, chociaż z uwagi, że egzekwowane zobowiązanie nadal istnieje - nie jest jej merytorycznym zakończeniem. Inne rozumienie umorzenia postępowania egzekucyjnego czyniłoby niemożliwym skuteczne wyegzekwowanie obowiązku w przypadkach, gdy prowadzenie kolejnej egzekucji jest jak najbardziej dopuszczalne w świetle obowiązujących zasad prawa - co oczywiście dotyczy także przypadku pierwotnego umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a.
Wskazać należy, że odmienne są skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne od skutków umorzenia postępowania w związku z uwzględnieniem zarzutu (-ów). Umorzenie postępowania z uwagi na wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. w następstwie uwzględnienia stosownego zarzutu, skutkuje co do zasady uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych, w szczególności zwrotem wyegzekwowanej kwoty. Skutek taki nie występuje w związku z umorzeniem postępowania w następstwie stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym ostatnim przypadku nie ma mowy o wadliwości postępowania egzekucyjnego, zaś przesłanką umorzenia jest wyłącznie nieopłacalność ponoszenia środków publicznych na postępowanie, które nie zrealizuje swojego celu. Prawidłowość prowadzonej egzekucji nie zostaje zakwestionowana, zaś powrót do egzekucji jest możliwy w przypadku wystąpienia okoliczności, o której mowa w art. 61 u.p.e.a.
Jak już wcześniej wskazano, w stanie prawnym obowiązującym do 20 lutego 2021 r. nie było wskazane w jaki sposób należało wszcząć ponowną egzekucję w sytuacji zaistnienia przesłanki określonej w art. 61 u.p.e.a. Ustawodawca użył sformułowania "ponowną egzekucję", co w ocenie Sądu oznacza, że nie jest ona kontynuacją egzekucji umorzonej wcześniej (brak uchylenia dokonanych czynności w postępowaniu egzekucyjnym nie oznacza, że egzekucja trwa nadal, a tylko tyle, że czynności dokonane w umorzonym postępowaniu egzekucyjnym są skuteczne).
Zgodnie z art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez wystawienia przez wierzyciela nowych tytułów wykonawczych wiązałoby się z brakiem możliwości doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (ten bowiem został doręczony w umorzonym poprzednio postępowaniu). To z kolei naruszało by uregulowania zawarte w art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a.
Podsumowując, w stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji określonej w art. 61 u.p.e.a., brak było przeszkód by ponowne wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie nowo wystawionych tytułów wykonawczych, oczywiście z zastrzeżeniem, że nie doszło (i nie dojdzie) do prowadzenia równocześnie dwóch egzekucji do tej samej należności.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie prawidłowo wskazano okoliczności powstania obowiązku zapłaty przez skarżącego należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od 08/2023 do 09/2023 r. Należności te wynikają ze złożonych przez stronę deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA z tytułu podlegania ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Natomiast wpłaty dokonane przez stronę w 2022 r. zostały rozliczone na najstarszą zaległość, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21.09.2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 1771). Należności z tytułu składek figurujące na koncie skarżącego nie uległy bowiem przedawnieniu, co wykazały organy orzekające w sprawie, a Sąd przedstawioną argumentację podziela. Ponownej oceny kwestii przedawnienia należności składkowych (art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) na koncie strony organ dokonał przy tym uwzględniając wyroki WSA w Warszawie z 7 grudnia 2022 r, sygn. akt VIII SA/Wa 207/22 i VIII SA/Wa 208/22.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. prawidłowo, oddalił w całości zarzut strony nieistnienia obowiązku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Dodać należy, że na etapie skargi nie jest już kwestionowany podniesiony uprzednio zarzut błędu co do osoby zobowiązanej. Wyrażone w tym względzie stanowisko organu egzekucyjnego Sąd również w pełni aprobuje.
Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę orzekając, jak w sentencji wyroku.