VIII SA/WA 135/25

VIII SA/Wa 135/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący/
Leszek Kobylski
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61, art.8, art. 10, art. 104, , art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 16 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z 4 października 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
UZASADNIENIE.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P. K. (dalej również: skarżąca, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium) z 16 grudnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt prababki J. P. (dalej: prababka, mieszkanka DPS, pensjonariuszka) w domu pomocy społecznej.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Decyzją z 4 października 2024 r. Nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: organ I instancji, Prezydent), działając na podstawie art. 61 w związku
z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 106, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.):stwierdził, że:
1. skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt prababki w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 listopada 2023 r. w łącznej kwocie 58 576, 94 zł;
2. ustalił skarżącej opłatę za pobyt prababki w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (dalej: DPS) w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 listopada 2023 r. uwzględniając dochody i możliwości płatnicze w łącznej kwocie 37 003,00 zł.
3 odmówił skarżącej zwolnienia z opłaty ustalonej w pkt 2 decyzji.
Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że prababka skarżącej decyzją Prezydenta z 24 lutego 2016 r. a nr [...] została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób somatycznie chorych na czas nieokreślony, a następnie 8 marca 2016 r., na podstawie tej decyzji umieszczona w Domu Pomocy Społecznej [...] w R., gdzie przebywała do 30 listopada 2023 r.
Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS ustalony został
w wysokości: koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosił od 1 kwietnia 2021 r do 31 marca 2021 r. – 4230,14 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r.- 4966,96 zł, od 1 kwietnia 2022r. do 31 marca 2023 r. – 5809,10 zł a od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. – 5993,73 zł. Pensjonariuszka ponosiła opłatę za swój pobyt w DPS
w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj.:
okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 marca 2021 r.: 1 196,89 zł miesięcznie;
- w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r.: 1 246,10 zł;
- w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r.: 1 245,40 zł;
- w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.: 1 246,10 zł miesięcznie;
- w okresie od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r.: 1 313,30 zł miesięcznie;
- w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r, ł 1 405,24 zł miesięcznie;
- w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 30 listopada 2023 r.: 1 599,22 zł miesięcznie.
W powyższym okresie kwota wpłacana przez prababkę skarżącej nie pokrywała w całości kosztu jej pobytu w DPS.
Prezydent ustalił, iż osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt J. P. są M. K. - wnuczka. M. H. - wnuczka, S. R. - wnuczka, P. K. - prawnuczka, B. K. - prawnuk, i M. R. - prawnuk.
Spośród wymienionych wyżej osób ustalono, że M. H., S. R.
i M. R. nie kwalifikują się do wnoszenia opłaty za pobyt J. P. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r. M. K. kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. oraz od 1 lipca 2022r. do 31 lipca 2022r., natomiast nie kwalifikuje się w okresie od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1 sierpnia 2022 r. do 30 listopada 2023r. B. K. natomiast kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 listopada 2023 r.
Organ I instancji na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego
w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 20 grudnia 2023 r.
i oświadczenia z 28 września 2023 r., ustalił, że skarżąca w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 listopada 2023 r. prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe
i utrzymywała się z zasiłku dla bezrobotnych, wynagrodzenia za pracę oraz zwrotu podatku z Urzędu Skarbowego. Skarżąca zatrudniona była w firmie [...] Sp. z.o.o z siedzibą w W. i jak wynika z zaświadczenia o zarobkach wystawionych przez pracodawcę z 13 lutego 2024 r. dochód skarżącej wynosił od 3 214,40 zł w lutym i marcu 2022 r. do 6 723,38 zł w listopadzie 2023 r. Dochód ten przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 2 328,00 zł i kwalifikował Skarżącą do ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego w lutym i w marcu 2021 r. Skarżąca otrzymała zasiłek dla bezrobotnych w kwotach odpowiednio: 335,92 zł oraz 32,00 zł, W marcu 2023 r, otrzymała ponadto zwrot podatku w kwocie 735,00 zł. Pismem z 10 czerwca 2024 r. Prezydent przesłał skarżącej propozycję zawarcia umowy z zastrzeżeniem, że w przypadku odmowy jej podpisania, opłata zostanie ustalona w drodze decyzji. Pismem z 28 czerwca 2024 r. skarżąca poinformowała organ I instancji, iż nie wyraża zgody na podpisanie umowy i wnosi o przesłuchanie świadków M. K., M. K. oraz jej samej. W dniu 26 sierpnia 2024 r. organ I instancji otrzymał pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...], znak sprawy: [...] z 19 sierpnia 2024 r., informujące, iż nie udało się nawiązać kontaktu i przesłuchać w charakterze świadka skarżącej. Nie udało się również przesłuchać wnioskowanych przez skarżącą świadków albowiem nie wskazała ona ich adresów.
W dalszej części uzasadnienia Prezydent podniósł, iż matematyczny sposób wyliczenia odpłatności za pobyt prababki w domu pomocy społecznej przedstawia się następująco: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej odjęto opłatę wnoszoną przez pensjonariuszkę. Otrzymana różnica stanowi opłatę jaką wniosła Gmina Miasta R.. Następnie od powyższej kwoty odjęto opłaty wnoszone przez inne osoby obowiązane. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwot jakich może domagać się Gmina Miasta R. od strony tj. 58 576, 94 zł. Od dochodu skarżącej odjęto kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta R. za pobyt prababki i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty skarżącej za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. w okresie objętym decyzją w kwocie 37,003,00 zł.
Odnosząc się do złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie z opłaty . organ I instancji wskazał, że nie znalazł podstaw do zastosowania tej instytucji.
W ocenie organu I instancji skarżąca nie udowodniła występowania w jej sytuacji życiowej szczególnych okoliczności o których stanowi art. 64 i 64a u.p.s. W ocenie Prezydenta biorąc pod uwagę zasady współżycia społecznego przesłanką nie może być fakt, że J. P. nie interesowała się losem swojej prawnuczki, ani jej sprawami życiowymi, nie zabiegała o nawiązanie kontaktu, ani nie oferowała jakiejkolwiek pomocy. Nie może być również przesłanką do zwolnienia fakt, że utrzymuje się z jednego wynagrodzenia
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a,, art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a,, art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
1. uchybienie naczelnej zasadzie postępowania administracyjnego polegającej na obowiązku zgromadzenia przez organ wyczerpującego materiału dowodowego i jego wszechstronnego rozpatrzenia,
2. dokonanie błędnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego polegającej na niewłaściwym oraz selektywnym ustaleniu sytuacji materialnej strony sprowadzającej się do wadliwej kwalifikacji i wielkości dochodów oraz jednoczesnego umniejszenia podstawowych wydatków ponoszonych w celu zapewnienia sobie codziennego utrzymania,
3. ustalenie faktów nieznajdujących poparcia w dowodach przeprowadzonych
w sprawie, w szczególności odnoszących się do sytuacji majątkowej strony, a także braku podstaw do zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty,
4. błędną ocenę materiału dowodowego i bezzasadne odmówienie wiarygodności wyjaśnieniom strony w zakresie wszystkich osiąganych przez nią dochodów oraz ponoszonych wydatków, w tym także nieustalenie wysokości wydatków ponoszonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych między innymi wyżywienie, zakup odzieży, środków czystości, leków itp.,
5. niewłaściwe przerzucenie na stronę postępowania i obciążenie jej obowiązkiem dostarczenia wszelkich dowodów mogących mieć znaczenie dla ustalenia opłaty podczas gdy to organ jest zobowiązany do gromadzenia wszechstronnego
i wyczerpującego materiału dowodowego,
6. niewłaściwe uznanie, że skarżąca nie dostarczyła wiarygodnych dowodów na potwierdzenie faktów, z których wywodziła korzystne dla siebie skutki prawne, podczas gdy złożyła obszerne wyjaśnienia i przedstawiła szereg oświadczeń i dokumentów wskazujących, że osiągane przez nią dochody są niewysokie, a możliwości zarobkowe nienajlepsze, a ponadto że w sprawie konieczne jest zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia opłaty,
7. nieprzeprowadzenie przez organ jakichkolwiek dowodów wnioskowanych przez stronę, których celem było wykazanie istnienia przesłanek do zwolnienia
z obowiązku ponoszenia opłaty, w tym dowodu z przesłuchania świadków i dowodu
z opinii biegłego psychologa,
8. zaniechanie przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków z powodu rzekomego braku adresów świadków, w sytuacji dysponowania tymi adresami przez organ z urzędu oraz zaniechanie wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosków poprzez wskazanie adresów,
9. określenie, że strona nie skorzystała z prawa wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, podczas gdy pismo w tej sprawie zostało nadane do organu i zawierało wyszczególnienie braków tegoż materiału,
10. wadliwe uzasadnienie decyzji, które pomija wyjaśnienie podstaw ustalenia wysokości dochodów w poszczególnych okresach, wielkości i rodzaju niezbędnych wydatków, możliwości majątkowych i zarobkowych strony, posiadanych przez nią oszczędności, wskazania wysokości kosztów ponoszonych zastępczo przez Gminę, przywołania matematycznego wyliczenia odpłatności bez odniesienia go do konkretnych danych liczbowych,
11. błędne zastosowanie oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości stanu faktycznego na korzyść strony, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu jej słusznego interesu sprowadzającego się do niemożności ponoszenia opłaty, przede wszystkim
w kontekście okoliczności odnoszących się do braku więzi rodzinnej z mieszkanką domu pomocy społecznej i trudnej sytuacji materialnej strony.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj,:
1. art. 61 ust.1 pkt 2 lit a w związku z art. 61 ust.2 d u.p.s. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przedwczesnym rozstrzygnięciu sprawy w sytuacji zgromadzenia niekompletnego materiału dowodowego i zaniechaniu ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych,
2. art, 64 pkt 2, 3 i 7 u.p.s. społecznej poprzez ich błędną interpretację, że
w sprawie nie ziściły się przesłanki warunkujące zwolnienie Skarżącej z ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej z powodu podnoszonych przez nią okoliczności, o których mowa w tym przepisie oraz w związku z posiadaniem wyłącznie jednego źródła dochodu, a także z powodu dopuszczenia się przez prababkę względem strony rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych,
3. art. 104 ust.5 w związku z art. 104 ust.1 u.p.s. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne niezastosowanie sprowadzające się do rozpoznania sprawy, podczas gdy opłata za pobyt prababki przedawniła się , bowiem jej ustalenie względem strony nastąpiło decyzją nr [...] z 24 lutego 2016 r. przy okazji przyjęcia, że skarżąca nie kwalifikuje się do ponoszenia opłaty.
Jednocześnie skarżąca wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej strony uzyskiwanych przez nią dochodów oraz niezbędnych wydatków, jej możliwości zarobkowych, braku relacji
i więzi z mieszkanką domu pomocy społecznej, utrzymywania się z jednego źródła dochodu i występowania szczególnych okoliczności przemawiających za zwolnieniem strony z opłaty oraz słusznego interesu strony w zwolnieniu z ponoszenia opłaty poprzez:
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania rodziców skarżącej, celem wykazania faktu braku jakichkolwiek relacji rodzinnych i emocjonalnych pomiędzy prawnuczką i prababką, braku pomocy prawnuczce oraz zainteresowania prababki sprawami prawnuczki,
- ewentualnie na wypadek braku możliwości przeprowadzenia dowodu
z przesłuchania świadków i niedoręczenie świadkom wezwań o dopuszczenie
i przeprowadzenie dowodu z pisemnych oświadczeń świadków z jednoczesnym zakreśleniem stronie na piśmie terminu do złożenia oświadczeń świadków, przypadającym nie wcześniej niż do 31 stycznia 2025 r.
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa celem ustalenia relacji rodzinnej i emocjonalnej łączącej skarżącą z prababką oraz negatywnego wpływu wstępnej na bieżące funkcjonowanie strony,
- zobowiązanie strony do przedłożenia oczekiwanych przez organ dokumentów wskazujących na jej fatalną sytuację materialno-finansową oraz wydatki ponoszone
w związku ze swoim utrzymaniem, a także poziomem życia, który aktualnie pozostaje na rażąco niskim poziomie,
włączenie do niniejszej sprawy wszystkich dowodów przekazanych dotychczas przez stronę w toku wszystkich postępowań związanych z ustalaniem opłat, ich wysokości oraz zwolnieniem z ich ponoszenia.
Decyzją z 16 grudnia 2024 r. znak: [...] Kolegium, po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ II instancji przytoczył ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, ust. 2e, ust. 2f i art. 103 ust. 2 u.p.s.
Odnosząc się do okoliczności faktycznych Kolegium sprawy wskazało, że niespornie skarżąca jest osobą zobowiązaną do ponoszenia wymaganych opłat - jako wstępna mieszkanki DPS. Strona nie skorzystała z proponowanej jej możliwości ustalenia ww. opłat podstawie umowy, co skutkowało określeniem jej w drodze decyzji uwzględniającej dochody i możliwości strony. Organ II instancji odwołał się do kosztu utrzymania mieszkańca w DPS ustalonego na okresy wymierzenia opłaty oraz wysokości kosztów ponoszonych przez mieszkankę DPS. Następnie przedstawił matematyczne obliczenia, które doprowadziły po ustalenia opłaty na kwotę 58 576,07 zł., uznając przy tym, ze szczegółowe wyliczenia przedstawione w tabeli stanowiącej integralna część decyzji Prezydenta są prawidłowe. W dalszej części uzasadnienia SKO podniosło, że z oświadczeń o ponoszonych wydatkach w okresie objętym decyzją, złożonych przez skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 20 grudnia 2023 r. oraz dołączonych faktur i potwierdzeń przelewów wynika, że w 2021 r. miesięczne stałe wydatki Skarżącej, na które składały się opłata za czynsz, rata za telefon i słuchawki, bilety ZTM, tv kablowa, energia, woda i gaz oraz kurs koreańskiego w miesiącach luty, marzec i kwiecień mieściły się w przedziale od nieco ponad 1500,00 zł do 2 773,00 zł, w 2022 r. od około 1500,00 zł do około 2 100,00 zł i w 2023 r. od około 2 000,00 zł do około 3 900,00 zł. Oprócz stałych miesięcznych wydatków Skarżąca ponosi wydatki na żywność, środki czystości, odzież i inne, na które organ uwzględnił kwotę 1000,00 zł miesięcznie. Po dokonaniu analizy tych wydatków Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż w lutym i we wrześniu 2021 r., oraz w październiku 2022 r. Skarżąca nie miała możliwości do wniesienia opłaty i w miesiącach tych opłata nie została naliczona. W pozostałych miesiącach oplata została pomniejszona stosownie do możliwości płatniczych Skarżącej.
Kolegium podniosło, że ustalenia możliwości płatniczych dokonano odejmując od miesięcznego dochodu ponoszone i udokumentowane wydatki oraz ustalone opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Organ II instancji wskazał przykładowo, iż w marcu 2021 r. dochód skarżącej wynosił 3 490,40 zł, a udokumentowane stałe wydatki 1 815,85 zł, w związku z czym po odjęciu od dochodu wydatków oraz opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej, pozostała mu kwota 999,55 zł (3 490,40 zł - 1 815,85 zł - 675,00 zł = 999,55 zł), co w ocenie SKO oznacza, iż skarżąca miała możliwości płatnicze, a na wydatki typu odzież, żywność, środki czystości i inne pozostaje jej kwota około 1000,00 zł.
Dlatego też opłata uwzględniająca możliwości płatnicze mieści się w przedziale od 50,00 zł w październiku 2021 r. do 3 627,00 zł w listopadzie 2023 r. , Łącznie opłata ta wynosi 37 003,00 zł.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie z ustalonej opłaty, Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta w tek kwestii. Zauważyło, iż sytuacja materialna skarżącej nie należy do trudnych, uzasadniających zwolnienie. Skarżąca posiada dochody, które pozwalają na pokrycie stałych miesięcznych wydatków, w tym na wyżywienie, zakup odzieży i innych. Fakt utrzymywania się z jednego wynagrodzenia nie może być przesłanką do zwolnienia z opłaty
w sytuacji, gdy skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Odnosząc się do kwestii braku relacji skarżącej z prababką i braku jakichkolwiek więzi rodzinnych, SKO uznało, iż rozważenia wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 u.p.s. Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, organ uznał, że nie wynika by w przypadku skarżącej prababka dopuściła się wobec niej rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego czy innych obowiązków, o których wyżej mowa. Sam brak więzi rodzinnych nie może uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, a zatem w rozpoznawanej sprawie nie można mówić
o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 ustawy.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła zarzuty i ich uzasadnienie tożsame jak w odwołaniu.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie rozprawy oraz o zasądzanie zwrotu kosztów postepowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że są one dotknięte wadami uzasadniającymi ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia odpłatności
i odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
Oceniane decyzje zawierają w sobie w istocie dwa rozstrzygnięcia. Pierwsze dotyczy ustalenia wysokości opłaty. Drugie rozstrzyga o kwestii ewentualnego zwolnienia z jej ponoszenia .Ich materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy u.p.s.
Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa
w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie.
Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala
w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a.
w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe.
Jak wynika z akt postępowania, decyzją Prezydenta z 24 lutego 2016 r. nr. [...] prababka skarżącej została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe somatycznie chorych na czas nieokreślony, a następnie umieszczona w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. gdzie przebywała do 30 listopada 2023 r. Skarżąca bezspornie jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu prababki w domu pomocy społecznej.
W toku kontrolowanego postępowania ustalono, że koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosił od 1 kwietnia 2021 r do 31 marca 2021 r. – 4230,14 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r.- 4 966,96 zł, od 1 kwietnia 2022r. do 31 marca 2023 r. – 5809,10 zł a od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. – 5993,73 zł. Organy ustaliły też, że odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS,
a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinna pokrywać m.in. skarżąca - jako prawnuczka.
U skarżącej w dniu 20 grudnia 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy
w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej, a następnie 10 czerwca 2024 r. zaproponowano jej możliwość zawarcia umowy w sprawie opłaty za pobyt prababki
w DPS wraz pouczeniem, że w przypadku jej niepodpisania opłata ta zostanie ustalona w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s. Skarżąca nie skorzystała z proponowanego umownego rozwiązania.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły, że
w okresie objętym decyzją skarżąca prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe. Zatrudniona była w firmie [...] Sp.z. o. o z siedzibą w W. i jak wynika
z zaświadczenia o zarobkach wystawionych przez pracodawcę z dnia 13 lutego 2024 r. dochód skarżącej wynosił od 3 214,40 zł w lutym i marcu 2022 r. do 6 723,38 zł
w listopadzie 2023 r. Dochód ten przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 2 328,00 zł i kwalifikował skarżącą do ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego w lutym i w marcu 202. Skarżąca otrzymała zasiłek dla bezrobotnych
w kwotach odpowiednio: 335,92 zł oraz 32,00 zł, W marcu 2023 r, otrzymała ponadto zwrot podatku w kwocie 735,00 zł. W oparciu o powyższe dane ustalona została opłata dla skarżącej za pobyt prababki w domu pomocy społecznej w wysokości 58 576,07 zł.
Prezydent w swojej decyzji w formie tabeli (strona 5) przedstawił sytuację dochodową skarżącej za badany okres. W każdym miesiącu przeprowadzono matematyczne wyliczenia w sposób wskazany przez organy, których zgodność Sąd
w pełni akceptuje, bez potrzeby powtarzania tego mechanizmu.
Przy czym, art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. nie jest w tym wypadku jedynym ograniczeniem wysokości nałożonej na skarżącego opłaty, albowiem z treści art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika, że ustalając wysokość opłaty w drodze decyzji organ gminy ma obowiązek uwzględnić również "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Organy obu instancji uwzględniając koszty utrzymania skarżącej w okresie objętym decyzją, uznały za zasadne zweryfikowanie wysokości opłaty, jaką winna ona ponosić w związku z pobytem prababki w domu pomocy społecznej. W następstwie dokonanych ustaleń obniżyły łączną kwotę odpłatności do 37 003,00 zł. Wzięły bowiem pod uwagę wskazane przez skarżącą wydatki, które obejmują koszty związane przede wszystkim
z utrzymaniem jej i jej gospodarstwa domowego, a zatem dotyczą zabezpieczenia jej podstawowych potrzeb. W ocenie Sądu, ocena ta została dokonana prawidłowo i nie można zarzucić jej dowolności.
Zastrzeżenia Sądu budzi jednakże rozstrzygnięcie organów w zakresie wniosku skarżącej o odmowie zwolnienia z ustalonej opłaty.
Stosownie zaś do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
W uzasadnieniu wniosku o zwolnienie z opłat, jak również w odwołaniu i skardze skarżąca konsekwentnie podnosiła brak jakichkolwiek relacji oraz więzi emocjonalnych z prababką. W swoich rozstrzygnięciach organy obu instancji podnoszone przez skarżącą argumenty, które miałyby przemawiać za zwolnieniem skarżącej z ustalonej opłaty rozważały jedynie przez pryzmat przesłanki określonej w art. 64 pkt. 7 u.p.s., całkowicie pomijając w swoich rozważaniach art. 64 pkt. 2 u.p.s. i "uzasadnione okoliczności", o którym w nim mowa.
W tym miejscu należy zauważyć, że w art. 64 pkt 2 u.p.s. jako okoliczność uzasadniającą zwolnienie częściowe lub całkowite z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wskazano wystąpienie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, straty materialnej powstałej w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Przepis ten wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane, jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodzinnymi, jednak nie ulega również wątpliwości, że katalog wymieniony w tym przepisie przypadków nie ma charakteru zamkniętego. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 pkt 2 u.p.s. wymienione przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie
w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona postępowania o zwolnienie od odpłatności ma prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS - uzasadnione okoliczności. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi. Otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty uzasadnia interpretację art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 751/21). Te "uzasadnione okoliczności" nie wymienione
w art. 64 pkt 2 u.p.s. powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny
W orzecznictwie sądowoadminstracyjnym za niezasadne uznano ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych,
+z uwagi na otwarty katalog przesłanek zwolnienia z opłaty (wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 366/16).
Zdaniem Sądu, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty uzasadnia interpretację art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem.
Za poglądem, że relacje i więzi rodzinne mogą być ustalane przez organy
i oceniane jako szczególny przypadek przemawia to, że przepis art. 64 u.p.s. został zmieniony na mocy ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690, dalej ustawa zmieniająca). Wprowadzono nowe zapisy (pkt 5 i 6 art. 64 i art. 64a u.p.s.), które odnoszą się do relacji rodzinnych, nie zaś sytuacji materialnej, tak jak pozostałe regulacje. Natomiast na mocy ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) został dodany z dniem 27 stycznia 2022 r. przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. W uzasadnieniu projektu wskazano, iż dotychczas opisane w u.p.s. podstawy zwolnienia nie stanowią wyraźnej przyczyny zwolnienia zobowiązanego z opłaty nawet wtedy, gdy pensjonariusz DPS tylko dopuszczał się wobec niego nadużyć (niestwierdzonych prawomocnym wyrokiem sądu jako przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę zobowiązanego), zaniedbań lub w ogóle nie był w jego życiu obecny.
Wejście w życie tej zmiany spowodowało, że do przesłanek uznaniowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej dotyczących sytuacji ekonomicznej dodano przesłanki dotyczące relacji rodzinnych.
Sąd nie przesądza w niniejszym wyroku, czy w istocie ziściły się przesłanki zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Nie ulega jednak wątpliwości, że skarżąca wskazuje na sytuację szczególną, której zaistnienie niewątpliwe wymaga weryfikacji i głębszej analizy ze strony organów. Ponieważ przypadki uprawniające do zwolnienia z odpłatności, ujęte
w art. 64 u.p.s., zostały wymienione tylko przykładowo, dlatego przy badaniu zasadności zwolnienia organy powinny podjąć trud interpretacyjny polegający na wyważeniu nie tylko sytuacji materialnej strony, jej stanu zdrowia, występowania zdarzeń losowych, ale również braku relacji rodzinnych bądź ich negatywnego charakteru między osobą obowiązaną do odpłatności a członkiem rodziny korzystającym z DPS.
Z akt sprawy wynika, że organy obu instancji prowadząc postępowania skupiły się głównie na ustaleniach odnoszących się do sytuacji dochodowej, wydatkowej
i majątkowej skarżącej, a w ogóle nie starały się zweryfikować wystąpienia uzasadnionych okoliczności, a zdaniem Sądu powody, na które wskazuje skarżąca (potwierdzone zeznaniami świadka – matki skarżącej) tj. postawa prababki wobec niej
i jej rodziny, brak jakichkolwiek więzi emocjonalnych czy wsparcia finansowego, mogą być brane pod uwagę przy wydawaniu uznaniowej decyzji w przedmiocie zwolnienia
z opłaty. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, jak uznały to organy orzekające
w sprawie, że przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. wyklucza przyjęcie szczególnych okoliczności dotyczących relacji rodzinnych między skarżąca a prababką, a rozważenia wymagała wyłącznie przesłanka określona w art. 64 ust. 7 . Okoliczności, na które powołuje się skarżąca, w wyjątkowych przypadkach, mogą zostać poddane ocenie w oparciu o art. 64 pkt 2 u.p.s. Stosunki rodzinne pomiędzy mieszkańcem domu pomocy społecznej
a zobowiązanym do ponoszenia opłaty mogą mieć znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienie.
Brak aprobaty Sądu dla argumentacji organów przedstawionej w tym zakresie prowadzi do konieczności uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie. Ponownie prowadząc postępowanie organy powinny wyeliminować wskazane przez Sąd uchybienia. W szczególności winny dokonać pełnej oceny odnośnie do sytuacji osobistej skarżącej, a zwłaszcza wyjaśnić jaką wartość przypisują określonej
w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. uzasadnionej okoliczności mającej znacznie dla sprawy
i występującej w sprawie, nie tracąc z pola widzenia słusznego interesu skarżącej jak
i interesu społecznego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.