VIII SA/WA 1088/21

VIII SA/Wa 1088/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Justyna Mazur
Renata Nawrot /przewodniczący/
Sławomir Fularski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 955/22 - Wyrok NSA z 2023-05-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 3-4, ust. 5 pkt 2 lit a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. H. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Burmistrza S. (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z [...] sierpnia 2021 r. znak [...] orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. G. – orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy:
W dniu [...] czerwca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką A. G.. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności
z [...] czerwca 2016 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania
o Niepełnosprawności w R. wynika, że A. G. (zamężna) została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie wydane na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2016 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od [...] - go roku życia).
Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. znak [...] organ I instancji, działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 3-4, ust. 5, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1-2, at. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; dalej: "u.ś.r."), odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmowy jego przyznania wskazano brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności, jak i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. (dotyczy okresu od [...].06.2021r. do [...].06.2021r.)
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa tj.:
- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej A. G. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią pomimo, że mąż niepełnosprawnej ma duży niedosłuch obu uszu i jest z nim utrudniony kontakt;
- art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń;
- błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,
a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
w związku z opieką nad matką A. G. w okresie od [...] czerwca 2021r.
Organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją
z [...] października 2021 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, odniosło się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie,
w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium podzieliło w całości pogląd w nim prezentowany, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W dalszej części uzasadnienia SKO zauważyło, że powyższa ocena nie ma jednak znaczenia w sprawie, bowiem zaistniała inna przesłanka uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 5 u.ś.r., wskazując, że z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny.
Dalej SKO odwołało się do treści art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny
i opiekuńczy (dalej też jako "k.r.o."), zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Wyjaśniło, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Wskazało także, że nie można pomijać, iż w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Natomiast
z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Dalej zauważyło, że z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium podniosło, że w sprawie bezspornym jest, iż mąż A. G. żyje
i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani Kolegium nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby
w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Z dokumentacji zgromadzonej
w sprawie wynika, że wprawdzie T. G. (mąż A. G.) legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, to jest to orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania
o Niepełnosprawności w R. z dnia [...].03.2016 r.) a nie orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu. A zatem SKO stwierdziło, że wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Dalej Kolegium odniosło się do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od [...].06.2021 r. do [...].06.2021 r., gdzie organ I instancji powołał także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium wskazało, że przeszkoda ta,
w ogólności, nie jest przeszkodą nie do usunięcia - co zostało w niniejszej sprawie uczynione poprzez uchylenie decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia [...].07.2021 r. Podniosło także, że jeśli skarżąca spełniałaby wszystkie warunki do przyznania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego
i specjalnego zasiłku opiekuńczego, wtedy mogłoby rzeczywiście dojść do sytuacji wskazanej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Tymczasem w okresie od [...].06.2021 r. do [...].06.2021 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, więc nie może być mowy o zbiegu uprawnień.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] listopada 2021 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Kolegium
z [...] października 2021 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie wnioskowanego świadczenia od dnia [...] czerwca 2021r. na czas nieokreślony.
Autor skargi zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:
1) art. 128 oraz art. 23 k.r.o. i art. 27 k.r.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej A. G. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne
w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony;
3) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim,
a współmałżonek nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;
4) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy
i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej A. G. jest w stanie się nią opiekować gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi
i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron
w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym
w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez skarżącą (w skardze), jak
i przez organ, który przychylił się do wniosku skarżącej.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką –A. G.. W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie przez Kolegium zaistnienia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z uwagi na to, że osoba niepełnosprawna wymagająca opieki, ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo organ I instancji, uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazał na nieziszczenie się w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, które uznało, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r.,
K 38/13, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że niepełnosprawność A. G. istnieje od 36 - go roku życia, a zatem, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Jeżeli zaś chodzi o wskazaną przez organ odwoławczy podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, związaną z zaistnieniem
w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazać należy, że Sąd podzielił wyrażone w tej kwestii stanowisko.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie
w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z powyższych unormowań wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, który stosowanie do art. 128 ustawy
z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej powoływanej jako "k.r.o.") obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają przy tym kolejność zobowiązanych, a obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie można ponadto pomijać, że w świetle przepisów k.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby
w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym uznać należy, że przepisy k.r.o. w konfrontacji z mającymi zastosowanie
w przedmiotowej sprawie przepisami u.ś.r., jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, dopiero wtedy, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18).
W sprawie, bezspornym jest, że wymagająca opieki matka skarżącej, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostawała w związku małżeńskim z T. G., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiada on jedynie orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (niedosłuch obu uszu) z dnia [...] marca 2016 r. wydane na stałe.
Rozważenia w okolicznościach przedmiotowej sprawy wymaga zatem wyłącznie kwestia zasadności stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie z uwagi na zaistnienie w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., związanej
z nielegitymowaniem się współmałżonka T. G. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym przyjęcie, że ojciec skarżącej jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391, 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2031/20, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 oraz z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2463/19, w których to oparto się na literalnym rozumieniu przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w ww. wyrokach ocena czy współmałżonek nie jest
w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia winna być zgodnie z wolą ustawodawcy rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organy, ani sądy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm tego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.
W związku z powyższym przyjąć należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, co również wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom
i więzom prawnym. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę sprawowania osobistej opieki lub też może mieć wymiar finansowy, czyli sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (zob. wyroki NSA: z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18,
z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12).
Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.
Wobec tego, wskazać należy, że skoro wymagająca opieki A. G. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności - to tym samym w sprawie niewątpliwie zaszły okoliczności uniemożliwiające przyznanie skarżącej, jako zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalony przez organ odwoławczy stan faktyczny pozwala bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz że organ ten – z uwagi na uznanie, że ojciec skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jedynie zaliczony został do lekkiego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z [...].03.2016 r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R.) – nie był zobligowany do dalszego badania kwestii stanu jego zdrowia. Zgodnie z wolą ustawodawcy, wyłączną rolą organu w zakresie badania stanu zdrowia oraz możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka w kontekście art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest bowiem, co do zasady, weryfikacja tego, czy dana osoba legitymuje się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znany jest także pogląd prezentowany w orzecznictwie o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim
z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdyby małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających
z jego woli, nie był zdolny do sprawowania nad nią opieki. Zgodnie z powyższym poglądem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15).
Jednakże taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby T. G. nie mógł sprawować opieki nad żoną. Dotknięty jest on niedosłuchem, ale z akt sprawy nie wynika aby charakter schorzenia uniemożliwiał sprawowanie opieki nad niepełnosprawną
w stopniu znacznym żoną.
Okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności faktyczne, które uzasadniałyby odejście od literalnej wykładni ww. przepisu i dokonanie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przedstawiona wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 599/20).
W związku z powyższym, za chybione należało uznać wszystkie podniesione zarzuty skargi, tak naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a u.ś.r.), jak i naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu,
w niniejszej sprawie wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organ orzekający w sprawie władny był tego dokonać.
W przedmiotowej sprawie – w zakresie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – organ odwoławczy zobligowany był do zbadania szczegółowo określonej przepisami okoliczności, której zaistnienie lub nie, zgodnie z wolą ustawodawcy, determinuje rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim - a co w niniejszej sprawie SKO poprawnie zweryfikowało. Ponadto w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie, odwołując się przy tym do obowiązujących regulacji prawnych i wyjaśniając stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
W tym stanie rzeczy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniesionej
w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.