VIII SA/Wa 1/24

VIII SA/Wa 1/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący/
Justyna Mazur /sprawozdawca/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 31 października 2023 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 31 października 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R.(dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza I.(dalej także: organ I instancji lub Burmistrz) z 5 września 2023 r. w sprawie odmowy przyznania G. P. (dalej także: skarżący lub strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z.P..
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:
Burmistrz I. decyzją z dnia 5 września 2023 r. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z. P..
W uzasadnieniu powyższej decyzji podniósł, iż w dniu 6 lipca 2023r. pracownik socjalny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. udał się na wizytę w środowisko w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu ze skarżącym ustalono, że sprawował on opiekę nad matką do dnia 23 maja 2023r. Od tego dnia matka przebywa
u konkubenta w innej miejscowości. Skarżący oświadczył pisemnie pod odpowiedzialnością karną, iż matka nie jest w stanie nawiązać kontaktu słownego ani się podpisać oraz, że nie jest ubezwłasnowolniona. Ponadto oświadczył, iż ostatnio był zatrudniony w okresie od 7 października 2003r. do 19 marca 2004 r. Poza tym okresem podejmował jedynie prace dorywcze. Ustalono w środowisku, iż skarżący od czasu wyprowadzenia się matki do konkubenta był w ciągu alkoholowym.
Z dokumentacji zgromadzonej w MGOPS I. wynika, iż od kilku lat doraźnie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W wywiadach przeprowadzonych do celów uzyskania pomocy przez ww. wynika, iż jest on osobą uzależnioną od alkoholu, podejmującą próby abstynencji z różnym skutkiem.
Organ I instancji wskazał także, iż w dniu 19 lipca 2023 r. pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. stwierdził, że od 22 maja 2023 r. Z.P. ponownie zamieszkuje w T. D. [...] u swojego konkubenta, z którym tworzy związek nieformalny od 25 lat (zgodnie z danymi zawartymi
w rejestrze pesel mąż Z.P. – M. P. zmarł 26 września 2007 r.). Wskazano również, że Z. P. jest osobą zorientowaną co do miejsca
i czasu, logiczną, odpowiadającą na pytania. W obecności pracownika socjalnego Z. P. oświadczyła ustnie, że chce, aby opiekę nad nią sprawował partner – Z.D..
Burmistrz powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej także jako: u.ś.r. lub ustawa o świadczeniach rodzinnych). Dostrzegł, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez tą osobę wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał jednocześnie, że aby po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, opiekunowie osób dorosłych mogli otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne, konieczna jest zmiana przepisów, która mimo upływu czasu nie miała miejsca. Orzeczenie nie spowodowało zmiany art. 17 ust. 1b w ustawie o świadczeniach rodzinnych i tym samym brak jest podstaw przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby, których niepełnosprawność powstała po 18 roku życia. Organ I instancji wskazał następnie na art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy
o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia pracy lub rezygnacja z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Podniósł, że skarżący ostatnio był zatrudniony w 2004 roku, a od tego czasu podejmuje tylko doraźnie prace dorywcze, które są jego jedynym źródłem utrzymania. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby
w niepełnym wymiarze czasu pracy, z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie może ono być traktowane jako pewne źródło utrzymania. Organ I instancji wskazał także, iż mimo że skarżący oświadczył, że sprawował opiekę nad swoją niepełnosprawną mamą do dnia 23 maja 2023r., to
w dalszym ciągu nie były spełnione przesłanki art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Niepełnosprawność matki powstała bowiem później niż w okresach wskazanych przez ustawodawcę w wyżej wymienionym artykule ustawy.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł, działaniem pełnomocnika, skarżący. Decyzję zaskarżył w całości, zarzucając jej:
1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
2) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uwzględnienie odwołania, uchylenie w całości decyzji Burmistrza I. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium, zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Podniosło, że w dniu 2 stycznia 2023 r. skarżący wystąpił
z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. P., która jest wdową i orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 22 września 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2025 r. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 lipca 2022 r., niepełnosprawność istnieje od 56-ego roku życia.
Kolegium zaznaczyło, że sprawa rozpoznawana jest po raz kolejny, ponieważ Kolegium decyzjami z dnia 7.03.2023 r. znak [...], 5.06.2023 r. znak: [...] uchyliło w całości odpowiednio decyzje organu pierwszej instancji z dnia 30.01.2023 r. nr [...], 13.04.2023 r. nr [...] i sprawy przekazało do ponownego rozpatrzenia, wskazując w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. Koniecznym było bowiem wyjaśnienie, kiedy zmarł mąż Z. P., czy legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności, czy pomiędzy małżonkami został orzeczony rozwód, czy ewentualnie rozwód orzeczono z winy któregoś z nich. Ponadto Kolegium wskazało, że Z. P. przebywała u skarżącego od dnia 22 grudnia 2022 r., wcześniej mieszkała na trenie sąsiedniej gminy z konkubentem. Kolegium zwróciło również uwagę, że z materiału dowodowego nie wynika, czy skarżący kiedykolwiek pracował, kiedy ustało jego ostatnie zatrudnienie, czy jedyną przesłanką rezygnacji była konieczność sprawowania opieki nad matką, czy przyczyny były też inne. Z tego względu m.in. zaleciło, aby organ ustalił powyższe, jak również ustalił i ocenił, czy zakres sprawowanej opieki wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto wskazało, że obowiązkiem organu jest ustalenie, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją
z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania tej opieki.
Kolegium wskazało następnie, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; także jako: ustawa o świadczeniach rodzinnych, u.ś.r.). Wskazało, iż organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi m.in. na fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Kolegium podniosło, iż stanowczo wyraża swoje stanowisko, że organ
I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa, które mają zastosowanie
w przedmiotowej sprawie. Wskazało przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok powyższy został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014r. pod nr 1443, i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tego w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Podzielając stanowisko sądów administracyjnych Kolegium podniosło, iż zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, bowiem nie ma znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność Z. P.. Kolegium stwierdziło, że niezasadnym była orzeczona przez organ pierwszej instancji odmowa przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dlatego, że niepełnosprawność jego matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.
Wskazało następnie, iż z akt sprawy, w tym z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 16 stycznia 2023 r., 6 lipca 2023 r., 19 lipca 2023 r.
i złożonych oświadczeń wynika, że Z. P.od dnia 22 grudnia 2022 r. przebywała u skarżącego. Natomiast od dnia 23 maja 2023 r. mieszka u konkubenta Z. D. w sąsiedniej gminie pod adresem T. D. [...], z którym pozostaje w nieformalnym związku od 25 lat. W dniu 25 maja 2023 r. Z. D. oświadczył, że od dnia 23 maja 2023 r. Z. P. przebywa w jego domu i to on sprawuje nad nią opiekę.
Wskazało, iż w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Z. P.
w okresie od 22 grudnia 2022 r. do 23 maja 2023 r. przebywała u skarżącego, który w tym czasie sprawował nad nią opiekę. Od 25 lat matka wnioskodawcy pozostaje
w nieformalnym związku z Z. D., mieszka u niego i to konkubent sprawuje nad nią opiekę. Dodało, iż Z. P., podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 lipca 2023 r. oświadczyła, że chce, aby opiekę nad nią sprawował konkubent i jest zadowolona, że powróciła do domu, w którym przez długie lata mieszkała z partnerem, co pracownik socjalny zapisał we wnioskach (str. 3 kwestionariusza wywiadu środowiskowego).
Wskazało, iż w rozpoznawanej sprawie istotnymi są regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podniosło, iż z powyższego przepisu wynika, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, po drugie na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, oraz po trzecie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Stosownie bowiem do powyższego przepisu istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika
z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Wskazało, iż skarżący świadomy odpowiedzialności karnej, w dniu 6 lipca 2023 r. oświadczył, że ostatni raz był zatrudniony od 7 października 2003 r. do 19 marca 2004 r., od tego czasu podejmował prace dorywcze. Podniosło, że skoro ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało w dniu 19 marca 2004 r., a więc prawie 20 lat temu, to brak jest podstaw do formułowania ocen, że zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Uznało, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawną matką.
W tych okolicznościach uznało za stosowne rozważenie, czy skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Podniosło zatem, iż fakt posiadania przez Z. P. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (vide np. wyrok NSA w sprawie I OSK 1148/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać
z okoliczności obiektywnych. Dodało, iż przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku
z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (w rozpoznawanej sprawie niepodejmowaniem) zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Podstawą odniesień w tym względzie jest zakres opieki świadczonej przez opiekuna na rzecz osoby jej potrzebującej.
Kolegium podniosło, że z dokumentacji zgromadzonej w organie I instancji wynika, że skarżący od kilku lat doraźnie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W wywiadach środowiskowych przeprowadzonych do celów uzyskania tej pomocy wynika, że jest osobą uzależnioną od alkoholu, podejmującą próby abstynencji
z różnym skutkiem. Dodało, iż jak organ ustalił w środowisku, od czasu wyprowadzenia się matki do konkubenta skarżący był w ciągu alkoholowym.
W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia stanowi kluczową przesłankę w rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy zdaniem Kolegium pozwolił na dokonanie oceny, czy sprawowana opieka nad matką jedynie
w okresie od 22 grudnia 2022 r. do 23 maja 2023 r. uniemożliwiała skarżącemu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym zakresie. W ocenie Kolegium, skoro skarżący od ponad 20 lat nie pozostawał w zatrudnieniu, jest osobą uzależnioną od alkoholu (podejmującą próby abstynencji z różnym skutkiem), jego matka od 25 lat mieszka z konkubentem (jedynie od 22 grudnia 2022 r. do 23 maja 2023 r. przebywała u skarżącego) i chce, aby opiekę nad nią sprawował konkubent to oznacza, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącego o braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką.
Wskazując na powyższe Kolegium uznało, iż przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione, a zarzuty odwołania pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, pełnomocnik skarżącego, występując o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2023 r. do maja 2023 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, postawił zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem
o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak
w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.)
w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Może też zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi jest decyzja, którą SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza I. z 31 października 2023 r., odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną
w stopniu znacznym matką.
Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia. Tym samym zdaniem organu I instancji nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i mimo oświadczenia skarżącego o sprawowaniu opieki nad matką, nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Organ odwoławczy uznał z kolei, że przyczyna w postaci daty powstania niepełnosprawności wskazywana przez organ I instancji nie mogła stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. W ocenie tego organu istniały inne powody, które nie pozwalały uwzględnić wniosku skarżącej. Zdaniem Kolegium nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący po raz ostatni był zatrudniony od 7 października 2023 r. do 19 marca 2004 r. i od tego czasu podejmował prace dorywcze, co sprawia, że skoro ostatnie zatrudnienie ustało prawie 20 lat temu, to brak jest podstaw do uznania, że skarżący zrezygnował
z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. W ocenie Kolegium brak jest także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną
w stopniu znacznym matką, ponieważ skarżący od ponad 20 lat nie pozostawał
w zatrudnieniu, jest osobą uzależnioną od alkoholu, jego matka od 25 lat mieszka
z konkubentem (jedynie od 22 grudnia 2022 r. do 23 maja 2023 r. przebywała
u skarżącego) i chce, aby opiekę nad nią sprawował konkubent. Obiektywnie zatem nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącego o braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką.
Zdaniem autora skargi zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.
Na wstępie rozważań należy się odwołać do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a przywołanej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Jak wynika z przytoczonych wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie, która opiekuje się członkiem rodziny posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego i rezygnuje, bądź nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Słusznie również Kolegium zwróciło uwagę na to, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, uznany za niekonstytucyjny, w związku z czym oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa od świadczenia na tej części przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał nie jest dopuszczalne, co również znajduje odzwierciedlenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych.
Sąd podziela także wyrażone przez Kolegium stanowisko w przedmiocie niespełnienia przez skarżącego jednego z warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Przepis ten określa podstawowe kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, do których zalicza, między innymi rezygnację z zatrudnienia bądź niepodejmowanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej zatrudnienia w celu sprawowania opieki.
Z brzmienia analizowanego przepisu wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy
z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, a więc gdy nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową. Przy czym w obu tych przypadkach zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Jakkolwiek ustawodawca niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zrównuje w skutkach z rezygnacją z zatrudnienia, to nie sposób z tej regulacji wywieść, jakoby dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane było posiadanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym stwierdzenie niepełnosprawności i wystąpienie o przyznanie świadczenia. Podkreślenia bowiem wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie określa ram czasowych, w tym nie warunkuje przyznania świadczenia od długości okresu niepodejmowania pracy. Akcentuje natomiast cel rezygnacji z aktywności zawodowej, jakim jest opieka nad bliską osobą niepełnosprawną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Pomiędzy tymi dwoma elementami winien zachodzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.
Ustalenie powyższego związku powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego, kształtujących postępowanie dowodowe w sprawie. Organ odwoławczy nie może przy tym zapominać, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co
w postępowaniu przed organem I instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy, wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym tej racji odmówił (art. 80 k.p.a.). Obowiązek prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena ta winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego, opierać się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, uwzględniać całokształt materiału dowodowego. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem przedstawionych podstawowych zasad postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że
w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy sprostał powyższym obowiązkom. Dokonana przez organ odwoławczy ocena okoliczności faktycznych ustalonych
w sprawie w kontekście art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych doprowadziła bowiem do trafnego wniosku o braku spełnienia przez skarżącego przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką.
Z oświadczenia skarżącego z dnia 6 lipca 2023 r., na które powołuje się organ odwoławczy wynika, iż skarżący był ostatnio zatrudniony w okresie od dnia
7 października 2003 r. do 19 marca 2004 r. i po tym okresie podejmował prace dorywcze. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania
o niepełnosprawności w S. o stopniu niepełnosprawności z dnia
22 września 2022 r. wydanego dla Z. P. wynika, iż jest ona niepełnosprawna w stopniu znacznym od dnia 13 lipca 2022 r., zaś opieka miała być sprawowana od dnia 22 grudnia 2022 r. Trafnie zatem Kolegium uznało, iż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Zdaniem Sądu prawidłowa jest także ocena Kolegium co do braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z ustaleń Kolegium, wynikających z akt administracyjnych wynika, iż skarżący jest uzależniony od alkoholu. Opiekę nad matką sprawował jedynie od dnia 22 grudnia 2022 r., do dnia 23 maja 2023 r., po którym to okresie matka powróciła pod opiekę swojego wieloletniego partnera. Z akt administracyjnych wynika także, iż na dzień 22 grudnia 2022 r. miał ukończone 49 lat życia i według jego oświadczenia – złożonego w dniu 16 maja 2022 r. do Kwestionariusza Rodzinnego Wywiadu Środowiskowego – udokumentowane dwa lata pracy. Z wywiadu tego wynika także, iż skarżący posiada zaległości alimentacyjne w kwocie 60.000 zł wobec córki. Jak wskazano wyżej ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 19 marca 2004 r. Ze złożonego pracownikowi socjalnemu w dniu 19 lipca 2023 r. oświadczenia przez Z. P. wynika, iż zamieszkuje ona ponownie pod adresem T. D. [...] od 22 maja 2023 r. wraz z konkubentem, z którym jest w nieformalnym związku od ponad 25 lat. Wcześniej przebywała u skarżącego. We wnioskach pracownika socjalnego
z przeprowadzonego ww. wywiadu wskazano zaś m.in., iż matka skarżącego chce, aby opiekę nad nią sprawował konkubent i jest zadowolona z tego, że powróciła do domu, w którym przez długie lata zamieszkiwała razem z partnerem. Z oświadczenia Z. D. z dnia 25 maja 2023 r. wynika, iż Z.P. od 23 maja 2023 r. przebywa w jego domu i on sprawuje nad nią opieką. Z. D. podał także, iż poprzednio zajmował się Z.P. do dnia 22 grudnia 2022 r., kiedy to skarżący zabrał ja do siebie.
Z powyższych ustaleń nie wynika, aby skarżący był osobą aktywną zawodowo. Przeciwnie, wynika z nich, że nie jest zaangażowany w poszukiwanie
i utrzymanie zatrudnienia, jak również zapewnienie sobie środków utrzymania
i wywiązanie się z obowiązków alimentacyjnych wobec córki (zaległe alimenty
w kwocie 60.000 zł). Trafnie zatem Kolegium uznało, iż brak jest podstaw do uznania za wiarygodne twierdzenia skarżącego o braku możliwości podejmowania zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką szczególnie, że skarżący w dniu 22 grudnia 2022 r. zabrał matkę do siebie po wielu latach zamieszkiwania przez nią
z konkubentem i już 2 stycznia 2023 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz, jak wynika z twierdzenia Z. P. – jest ona zadowolona z powrotu do wspólnego zamieszkiwania z konkubentem.
Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu dają podstawy do uznania za zasadną oceny Kolegium braku spełnienia także przesłanki nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powyższe ustalenia i ich ocena nie zostały przez skarżącego podważone. Sam fakt sprawowania opieki nad matką w ww. okresie jest jedynie jedną z okoliczności istotnych dla oceny czy skarżącemu przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia. Nie daje jednak podstawy do uznania, że wszystkie przesłanki konieczne dla przyznania tego prawa zostały spełnione.
Z tych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, orzekając jak w wyroku.