VIII Ns 944/18

Sygn. akt VIII Ns 944/18 POSTANOWIENIE Dnia 29 kwietnia 2021 roku Sąd Rejonowy w Kielcach VIII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący - sędzia Agnieszka Kierkowska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2021 roku w Kielcach na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. N. (1) z udziałem E. N. , A. N. (2) o dział spadku po R. N. i podział majątku wspólnego p o s t a n a w i a: I. dokonać działu spadku po R. N. i podziału majątku wspólnego jego i A. N. (2) , obejmującego: a) prawo własności do lokalu mieszkalnego, położonego w K. przy ul. (...) , dla którego urządzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcach księga wieczysta (...) ; b) samochód osobowy marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) , c) środki na rachunku bankowym (...) w Banku (...) S.A. w W. w kwocie 638,06 zł (sześćset trzydzieści osiem złotych i sześć groszy); d) środki na rachunku bankowym (...) w Banku (...) SA w W. w kwocie 17704,99 zł (siedemnaście tysięcy siedemset cztery złote i dziewięćdziesiąt dziewięć groszy); w ten sposób, że: 1. udział ½ (jedna druga) części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, położonego w K. przy ul. (...) , dla którego urządzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcach księga wieczysta (...) , należący do spadku po R. N. przyznać na współwłasność w udziałach równych po ½ (jednej drugiej) części A. N. (2) i E. N. ; 2. samochód osobowy marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) przyznać na wyłączną własność A. N. (2) ; 3. środki na rachunku bankowym (...) w Banku (...) S.A. w W. w kwocie 638,06 zł (sześćset trzydzieści osiem złotych i sześć groszy) przyznać w całości A. N. (1) ; 4. środki na rachunku bankowym (...) w Banku (...) SA w W. w kwocie 8.852,49 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt dwa złote i czterdzieści dziewięć groszy) należącej do spadku po R. N. przyznać po ½ (jednej drugiej) części dla A. N. (2) i E. N. ; 5. zasądzić od A. N. (2) na rzecz A. N. (1) 14103,70 zł (czternaście tysięcy sto trzy złote i siedemdziesiąt groszy) spłaty, płatnej w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia postanowienia; 6. zasądzić od E. N. na rzecz A. N. (1) 12826,10 zł (dwanaście tysięcy osiemset dwadzieścia sześć złotych i dziesięć groszy) spłaty, płatnej w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia postanowienia; II. ustalić wartość spadku po R. N. na kwotę 92645 zł (dziewięćdziesiąt dwa tysiące sześćset czterdzieści pięć złotych), a wartość majątku wspólnego R. N. i A. N. (2) na kwotę 185290 zł (sto osiemdziesiąt pięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt złotych); III. zasądzić od A. N. (1) na rzecz A. N. (2) 299,17 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć złotych i siedemnaście groszy) jako zwrot wydatków na spadek; IV. oddalić żądania A. N. (1) z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w całości; V. nie obciążać wnioskodawczyni A. N. (1) kosztami sądowymi; VI. nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Kielcach) od A. N. (2) i E. N. po 920,36 zł (dziewięćset dwadzieścia złotych i trzydzieści sześć groszy) kosztów sądowych; VII. orzec, że wnioskodawczyni i uczestniczki ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. SSR Agnieszka Kierkowska Sygn. akt VIII Ns 944/18 UZASADNIENIE We wniosku z 3.12.2018 r. A. N. (1) zawarła żądanie działu spadku po R. N. , obejmującego udział ½ w prawie do lokalu mieszkalnego nr (...) , położonego w K. przy ul. (...) , dla którego urządzona jest księga wieczysta (...) , udział ½ w prawie własności samochodu osobowego marki V. (...) nr rejestracyjny (...) , środki na rachunkach bankowych w Banku (...) i Banku (...) oraz żądanie podziału majątku wspólnego zmarłego i uczestniczki A. N. (2) poprzez przyznanie prawa do lokalu i samochodu na rzecz uczestniczek A. N. (2) i E. N. oraz zasądzenie spłaty na rzecz wnioskodawczyni. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spadek po jej ojcu R. N. nabyły w częściach równych żona zmarłego A. N. (2) i jego dwie córki – wnioskodawczyni i uczestniczka E. N. . Wnioskodawczyni nie korzysta z lokalu ani samochodu i nie chce otrzymać nic ze spadku w naturze, natomiast domaga się spłaty od matki i siostry. W odpowiedzi na wniosek z 15.01.2019 r. uczestniczki A. N. (2) i E. N. przyłączyły się do wniosku co do zasady, potwierdzając skład spadku. Wskazały jednak, że z środków na rachunkach bankowych 9697 zł to majątek osobisty uczestniczki A. N. (2) , pochodzący ze spłaty spadku po jej rodzicach. Uczestniczki wniosły o zaliczenie na schedę spadkową wnioskodawczyni darowizny uczynionej 25.04.2013 r. w wysokości 5449,25 zł. Uczestniczka A. N. (2) domagała się także zasądzenia na jej rzecz od wnioskodawczyni 299,17 zł jako zwrot nakładów na spadek w postaci składek na ubezpieczenie obowiązkowe pojazdu oraz kosztów jego badań technicznych. (k.32-34) W piśmie z 12.02.2019 r. wnioskodawczyni domagała się zaliczenia na schedę spadkową uczestniczki E. N. darowizny tytułem finasowania jej studiów zaocznych. (k.51-52) W piśmie z 3.07.2020 r. wyjaśniła, że koszty wykształcenia uczestniczki przekraczały przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku, gdyż studiując zaocznie na Uniwersytecie J. w K. , nie pracowała, mieszkała u rodziców, nie korzystała ze stypendiów, mimo że była osoba zdrową, zdolną do pracy i mogłaby podjąć pracę, umożliwiającą opłacenie czesnego. (k.171-172). W piśmie z 8.12.2020 r. wnioskodawczyni zgłosiła żądanie zasądzenia na jej rzecz od uczestniczki A. N. (2) 8700 zł jako wynagrodzenia za korzystanie przez tę uczestniczkę z samochodu należącego do spadku z wyłączeniem wnioskodawczyni. Wskazała, że A. N. (2) bezprawnie odmawia jej korzystania z samochodu, mimo wielokrotnych próśb o wydanie dokumentów i kluczyków, nawet nie pytając czy wnioskodawczyni ma prawo jazdy. Zarzuciła, że nawet brak prawa jazdy nie uprawniał uczestniczki do odmowy dopuszczenia do korzystania z samochodu. Wyjaśniła, że domaga się po 100 zł miesięcznie za 87 miesięcy, licząc od otwarcia spadku. Sprecyzowała również żądanie dotyczące kosztów wykształcenia uczestniczki E. N. , wskazując, że domaga się zaliczenia z tego tytułu 17500 zł na schedę tej uczestniczki, powołała się przy tym na koszt czesnego wskazany na oficjalnej stronie UJ na 7000 zł za rok. Wskazała, że koszt tych studiów uczestniczki nie da się porównać z kosztami nauki wnioskodawczyni w szkole zawodowej. (k.193-196) W sprawie pozostaje bezsporne, że: R. N. zmarł 17.09.2013 r, a spadek po nim nabyły w częściach równych żona A. N. (2) i córki A. N. (1) i E. N. . ( akt poświadczenia dziedziczenia k.12-13 ) W skład majątku wspólnego A. N. (1) i R. N. wchodzi stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony w K. przy ul. (...) , dla którego w Sądzie Rejonowym w K. urządzona jest księga wieczysta (...) o wartości 163447 zł oraz samochód osobowy marki V. (...) nr rejestracyjny (...) o wartości 3500 zł. ( odpis księgi wieczystej k.14-22, opinia biegłego D. M. k.67-109, kopia dowodu rejestracyjnego k.41, oświadczenia stron co do wartości k.58e, 58f, 169, 170 ) W skład spadku po R. N. wchodzi zatem:  udział ½ w prawie własności opisanego lokalu, którego wartość to 163447 zł, zatem wartość udziału należącego do spadku to 81.723,50 zł;  udział ½ w prawie własności opisanego samochodu o wartości 3500 zł, zatem wartość udziału należącego do spadku to 1750 zł. W lokalu zamieszkuje A. N. (2) . Ona dysponuje także kluczykami i dokumentami samochodu, choć sama nie ma prawa jazdy. A. N. (1) otrzymała 25.04.2013 r. od A. N. (2) w darowiźnie 10898,47 zł i przeznaczyła pieniądze na wykup mieszkania, które zajmuje, a które wcześniej zamieszkiwała do śmierci jej babka – matka R. N. . O darowiźnie wiedział R. N. i nie sprzeciwiał się jej. (umowa darowizny k.39, wyjaśnienia informacyjne stron k.47-48) Sąd ustalił: W czasie trwania małżeństwa R. N. i A. N. (2) małżonkowie korzystali z rachunku bankowego w banku (...) SA , prowadzonego dla A. N. (2) . W dniu 18.03.2012 r. A. N. (2) otrzymała od brata spłatę w kwocie 9697 zł z tytułu działu spadku po rodzicach. Wpłaciła ją na swój rachunek bankowy. W marcu 2012 r. saldo tego rachunku wynosiło ponad 16000 zł. Środki darowane A. N. (1) 25.04.2013 r. na wykup mieszkania zostały przekazane z tego rachunku bezpośrednio na rachunek Urzędu Miasta K. przelewem. W dniu poprzedzającym ten przelew saldo rachunku A. N. (2) wynosiło ponad 37000 zł. W dniu otwarcia spadku po R. N. pozostało na tym rachunku 27401,99 zł. W tej sumie (...) to osobisty majątek A. N. (2) ze spłaty, a 17704,99 zł to wspólny majątek jej i zmarłego męża. Suma ta nie została zużyta i nadal znajduje się w dyspozycji A. N. (2) . ( dowody: zaświadczenie banku (...) z 3.01.2019 r. k.37, oświadczenie A. N. (2) k.38, potwierdzenie przelewu z 25.04.2013 r. k.40, historia rachunku A. N. (2) za okres 1.01.2012 r. – 31.05.2013 r. k.204-206, zeznania A. N. (2) k.190 verte-192) R. N. miał swój rachunek w banku (...) SA i na tym rachunku w dniu jego śmierci pozostało 638,06 zł. Pieniądze te wypłaciła A. N. (2) i przekazała córce A. . ( dowody: pismo (...) Bank SA z 12.07.2019 r. k.131, zeznania stron k.48-49, 190-192 ) Ani A. N. (2) ani żadna z jej córek w chwili śmierci R. N. nie miały prawa jazdy. Kluczyki i dokumenty samochodu przechowywała A. N. (2) . Gdy trzeba było jechać na przegląd lub w innej sprawie, prosiła o pomoc szwagra lub inną osobę, posiadającą prawo jazdy. Przeważnie z samochodu nie korzysta nikt, stoi zaparkowany przez blokiem, w którym mieszka A. N. (2) . A. N. (2) zabroniła córce A. korzystania z samochodu po tym, jak A. N. (1) zabrała kluczyki i dokumenty i pojechała samochodem, mimo że nie miała prawa jazdy. A. N. (2) odmawiała potem córce, gdy ta zwracała się o udostępnienie samochodu z obawy, że córka będzie prowadzić bez prawa jazdy. Zdarzało się jednak, że zwracała się do córki o pomoc w naprawieniu samochodu, albo godziła się, żeby córkę woził tym samochodem jej znajomy, sąsiad, konkubent. A. N. (1) ma prawo jazdy od 2019 r. Nie powiedziała matce, że uzyskała takie uprawnienia, ponieważ nie rozmawiają ze sobą. ( dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192 ) A. N. (2) ponosi koszty ubezpieczenia samochodu i przeglądów technicznych. Koszty ubezpieczenia wynosiły 540 zł w 2017 r., 574 zł w 2018 r., 583 zł w 2019 r. Badanie techniczne w 2018 r. kosztowało 98 zł. A. N. (1) nie ponosi żadnych wydatków na utrzymanie samochodu. A. N. (2) próbowała sprzedać samochód w toku postępowania, ale nie uzyskała upoważnienia od córki i osoba zainteresowana zakupem wycofała się z transakcji. ( dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192, potwierdzenia ubezpieczenia samochodu k.42, paragon za badanie techniczne w 2018 r. k.42, zaświadczenie o badaniu technicznym z 2018 r. k.43) A. N. (1) jest o trzy lata starsza od swojej siostry E. . Musiała przerwać naukę w szkole średniej, gdy zaszła w ciążę. Wyprowadziła się od rodziców do babci. Wróciła jednak do nauki, ukończyła szkołę zawodową, następnie technikum w systemie zaocznym i zdała maturę. Dostała się na studia stacjonarne w K. , które przerwała na piątym roku, nie obroniła pracy magisterskiej. W czasie nauki w technikum korzystała z pomocy finansowej babci i rodziców, w czasie studiów pobierała stypendium socjalne i korzystała z pomocy społecznej. Jej najstarsza córka jest już pełnoletnia, ma także dwie małoletnie córki, z którymi mieszka. Nie pracuje, utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. E. N. ukończyła liceum ogólnokształcące. Nie dostała się na studia dzienne prawnicze na Uniwersytecie J. w K. i podjęła studia zaoczne na tym kierunku na tej uczelni. Studia były odpłatne, zajęcia odbywały się w soboty i niedziele. Czesne opłacała A. N. (2) . E. N. pozostawała w czasie studiów na utrzymaniu rodziców, mieszkała z nimi, tylko na zajęcia jeździła do K. . Zarabiała drobne kwoty rozprowadzając kosmetyki, pomagała w opiece nad najstarszą córką siostry, która była wtedy dzieckiem. E. N. ukończyła studia w terminie i podjęła pracę zgodną ze zdobytym wykształceniem. ( dowody: zeznania stron k.48-49, 190-192 ) Ustalenia faktyczne oparto na dowodach z dokumentów wymienionych wyżej, nie kwestionowanych przez strony oraz zeznaniach stron. Sprzeczność w tych zeznaniach zachodzi co do powodów, dla których A. N. (2) odmawiała córce A. udostępnienia samochodu, przekazania A. N. (1) pieniędzy z rachunku spadkodawcy w (...) Bank SA oraz pomocy udzielanej przez A. N. (2) córce. W tej części sąd za wiarygodne uznał zeznania uczestniczki A. N. (2) , gdyż były konsekwentne i logiczne. Wnioskodawczyni w swoich zeznaniach eksponowała niepoprawne relacje z matką w celu uzasadnienia tezy, że nie była traktowana tak jak siostra i żądania zaliczenia na schedę spadkową siostry kosztów jej wykształcenia. Każe to jej zeznania oceniać ostrożnie, są mniej obiektywne, bardziej zabarwione negatywnymi emocjami niż zeznania uczestniczki. Świadczą o tym wypowiedzi wnioskodawczyni, w których zarzuca matce złośliwość, chęć zbycia samochodu za jej plecami, a nie odnosi się do wskazywanych przez matkę okoliczności tj. jazdy samochodem bez uprawnień, nie poinformowania jej, że ma prawo jazdy, próśb o upoważnienie do sprzedaży samochodu przekazywanych przez pełnomocnika. Uczestniczka A. N. (2) w swoich zeznaniach była rzeczowa, szczera i jednoznaczna, nie ukrywała, że nie pochwala wyborów życiowych A. , mimo że mogło to nie być dla niej korzystne w tej sprawie. Gdyby istotnie relacje wnioskodawczyni z matką były tak złe, jak twierdzi A. N. (1) , to nie doszłoby do darowizny na wykup mieszkania dla wnioskodawczyni, a fakt tej darowizny nie jest sporny. Zeznania wnioskodawczyni wskazują, że do pogorszenia relacji doszło w ostatnim czasie i miało to związek z konfliktem wnioskodawczyni z jej własną najstarszą córką. Mogły także nie być najlepsze w okresie, gdy A. N. (1) zaszła w pierwszą ciążę, bo zasady doświadczenia życiowego wskazują, że dla A. N. (2) jako matki mogła to być, z uwagi na młody wiek A. N. (1) , sytuacja trudna. Z zeznań stron wynika również jednak, że był czas gdy relacje te były co najmniej poprawne czy nawet serdeczne, skoro wnioskodawczyni gościła matkę na obiedzie u siebie w domu, rodzice kupowali jej sprzęty typu lodówka, pralka, meble. Powyższe względy zadecydowały o uznaniu zeznań A. N. (2) za wiarygodne w całości, a zeznań A. N. (1) tylko w tej części, w której nie pozostają w sprzeczności z pozostałymi dowodami. Sąd zważył: Wniosek A. N. (1) o dział spadku po R. N. i podział majątku wspólnego zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1035 k.c. jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów tytułu VIII księgi IV. Jednocześnie z art. 46 k.r. i o. wynika, że do podziału majątku objętego wspólnością ustawową stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. Nie było w sprawie sporne, że w skład majątku wspólnego A. N. (1) i R. N. wchodzi stanowiący odrębną nieruchomość lokal mieszkalny położony w K. przy ul. (...) , dla którego w Sądzie Rejonowym w K. urządzona jest księga wieczysta (...) o wartości 163447 zł oraz samochód osobowy marki V. (...) nr rejestracyjny (...) o wartości 3500 zł. Z uwagi na treść art. 43§1 k.r. i o., który przewiduje, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, w skład spadku po R. N. wchodzi: udział ½ w prawie własności lokalu, a wartość tego udziału to 81.723,50 zł oraz udział ½ w prawie własności samochodu, a wartość tego udziału to 1750 zł. Ponadto zebrane w sprawie dowody pozwoliły na ustalenie, że w skład spadku weszły także środki na rachunku bankowym uczestniczki A. N. (2) w banku (...) SA . W dacie otwarcia spadku saldo rachunku wynosiło 27401,99 zł, w tym 9697 zł to osobisty majątek A. N. (2) , pozostaje 17704,99 zł należące do majątku wspólnego, zatem do spadku należy 8852,49 zł. W skład spadku weszły także środki na rachunku spadkodawcy w (...) Bank SA w kwocie 319,03 zł, gdyż saldo tego rachunku na dzień otwarcia spadku wynosiło 638,06 zł. Jak ustalono te środki w całości otrzymała wnioskodawczyni A. N. (1) . Nie było między stronami sporu co do sposobu działu spadku, gdyż A. N. (1) nie chciała otrzymać nic ze spadku w naturze. Z przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych, do których odsyła powołany wyżej art. 1035 k.c. wynika, że każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości ( art. 211 k.c. ). Przepis art. 212 k.c. przewiduje w §1 możliwość wyrównania wartości poszczególnych udziałów przez dopłaty pieniężne, a w §2 możliwość przyznania rzeczy, która nie daje się podzielić jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych. Z rzeczy należących do spadku prawo własności lokalu i samochód osobowy nie dadzą się podzielić. Uczestniczki były zgodne co do tego, by przyznać im udział należący do spadku w prawie własności lokalu w równych częściach oraz by samochód przyznać uczestniczce A. N. (2) (k. 32, 58e). Orzeczono o tym na podstawie art. 212 k.c. w punkcie I sentencji. Środki na rachunkach bankowych podzielono na podstawie tego samego przepisu w sposób uwzględniający otrzymanie części z nich tj. środków z rachunku w (...) Bank SA , przez wnioskodawczynię. Środki na rachunku bankowym A. N. (2) przyznano jej i E. N. w częściach równych. Dla potrzeb obliczenia spłaty dla wnioskodawczyni należy uwzględnić, że wartość spadku to: 92645,02 zł i tak orzeczono w pkt. II sentencji na podstawie art. 684 k.p.c. Obliczono ją w sposób następujący: 81.723,50 (udział ½ w prawie własności lokalu) + 1750 (udział ½ w prawie własności samochodu)+ 8.852,49 (połowa środków na rachunku w (...) SA ) + 319,03 (połowa środków na rachunku w (...) Bank SA ) = 92645,02 zł. Wartość udziału każdej ze spadkobierczyń to 1/3 tej sumy tj. 30.881,67 zł. Jednakże zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestniczki domagały się zaliczenia na schedy spadkowe córek spadkodawcy otrzymanych od niego darowizn. Zgodnie z art. 1039§1 k.c. jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Przepis art.1042§1 k.c. stanowi, że zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn lub zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegającej zaliczeniu. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili działu spadku.( art. 1042§2 k.c. ) Do wartości spadku po R. N. tj. kwoty 92645,02 zł doliczyć należy wartość darowizny dla A. N. (1) w postaci środków na wykup jej mieszkania. Darowizna dotyczyła sumy 10898,47 zł, pochodzącej z majątku wspólnego rodziców wnioskodawczyni. Analiza transakcji na rachunku bankowym A. N. (2) wskazuje, że środki z darowizny nie pochodziły z jej osobistego majątku, skoro po dokonaniu darowizny na rachunku tym pozostała suma przewyższająca wartość otrzymanej przez A. N. (2) do jej majątku osobistego spłaty ze spadku. Stroną umowy darowizny była wyłącznie A. N. (2) . Jednakże w świetle art.37 k.r. i o. należy przyjąć, że była to umowa ważna, gdyż spadkodawca nie sprzeciwiał się jej, a A. N. (2) działała w porozumieniu z mężem. Skoro zatem A. N. (1) przez oboje rodziców została obdarowana kwotą 10898,47 zł, to na poczet jej schedy spadkowej po ojcu zaliczeniu podlega połowa tej sumy czyli 5449,25 zł. Nie ma podstaw do zaliczenia na schedę spadkową E. N. kosztów jej wykształcenia na podstawie art.1043 k.c. Przepis ten stanowi, że przepisy o zaliczeniu darowizn na schedę spadkową stosuje się odpowiednio do poniesionych przez spadkodawcę na rzecz zstępnego kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że zmarły R. N. i jego żona ponosili koszty studiów zaocznych córki E. N. . Istotna dla rozstrzygnięcia była ocena czy koszty takiego wykształcenia uczestniczki przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Dokonanie tej oceny poprzedzić należy przywołaniem poglądów doktryny i orzecznictwa odnoszących się do powołanego przepisu oraz do art. 997 k.c. , który dotyczy zachowku i posługuje się takim samym pojęciem kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku . Przy ustalaniu przeciętnej miary, o jakiej mowa w art. 1043 k.c. , trzeba brać pod uwagę, z jednej strony, sytuację rodziny, w której do poniesienia owych kosztów doszło, z drugiej zaś – rozmiary kosztów ponoszonych w rodzinach z tego samego środowiska społecznego. Nie będzie to łatwe wobec znacznego zróżnicowania kosztów kształcenia we współczesnych czasach. Do omawianego przepisu należy więc sięgać, gdy koszty, o których mowa, poniesione przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku, w sposób ewidentny odbiegają od standardu spotykanego w danym środowisku. (tak w Komentarzu do art. 997 k.c. pod red. K. Pietrzykowskiego i przywołanej tam literaturze) Z pewnością dochodzi do przekroczenia takiej przeciętnej miary, jeśli wykształcenie tylko jednego z większej liczby zstępnych zostało pokryte przez spadkodawcę, albo gdy o wiele większe nakłady poczynił ten ostatni w celu kształcenia jednego zstępnego w porównaniu z kształceniem pozostałych z nich. Zaliczeniu na poczet zachowku czy schedy spadkowej podlega przy tym nie cała wysokość kosztów wychowania i wykształcenia poczynionych przez spadkodawcę na rzecz danego zstępnego, lecz jedynie ta ich część, która stanowi ich nadwyżkę przekraczającą przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. (tak w Komentarzu do art. 997 k.c. pod red. E. Gniewka i przywołanej tam literaturze) W Komentarzu do art. 1043 k.c. pod red. K. O. wskazano, że współcześnie, gdy wykształcenie wyższe staje się coraz powszechniejsze, wydaje się, że raczej trudno w jakichkolwiek okolicznościach uważać koszty poniesione na uzyskanie takiego wykształcenia przez spadkobiercę za podlegające zaliczeniu na jego schedę spadkową na podstawie art. 1043 k.c. Można rozważać zaliczenie na schedę spadkową kosztów studiów zagranicznych, czy specjalistycznych zawodowych studiów podyplomowych. Należy zwrócić uwagę, że uregulowany w art. 1043 k.c. obowiązek zaliczania kosztów wychowania i wykształcenia na schedę spadkową poprzez odwołanie się do przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku zyskuje charakter elastyczny. Ocena czy i które koszty wychowania i wykształcenia oraz w jakim stopniu przekraczają te przeciętną miarę uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że obie córki spadkodawcy ukończyły szkołę średnią, zdały maturę i podjęły studia wyższe magisterskie. Ich ścieżki edukacyjne różnią się jednak. Wnioskodawczyni zmieniała szkołę ponadpodstawową, uczyła się w szkole zawodowej i musiała godzić naukę w szkole średniej i na studiach z macierzyństwem, nie ukończyła ostatniego roku studiów. Uczestniczka E. N. zarówno szkołę średnią jak i studia wyższe ukończyła w przewidzianym terminie i bez tego rodzaju trudności. W ocenie Sądu możliwości zdobycia wyższego wykształcenia dla obu córek spadkodawcy były podobne. Sam fakt odpłatności studiów (...) nie może uzasadniać przyjęcia, że koszt jej wykształcenia przekroczył przeciętną miarę przyjętą w jej środowisku. Dla takiej oceny nie wystarczy proste porównanie kosztów edukacji obu sióstr, zestawienie studiów stacjonarnych na uczelni (...) , nieodpłatnych, ze studiami w innym mieście, w systemie zaocznym, odpłatnymi. Wnioskodawczyni wydaje się rozumieć przepis art. 1043 k.c. w taki właśnie sposób. Ponadto eksponuje w swoich twierdzeniach trudności wynikające z konieczności godzenia nauki z macierzyństwem, pomijając fakt, że podobnie jak siostra mogła ukończyć wyższe studia. Jeżeli było jej trudniej to osiągnąć, to niewątpliwie nie z powodów leżących po stronie jej rodziców czy siostry. W omawianym przepisie nie ma mowy o obowiązku traktowania przez spadkodawcę wszystkich dzieci jednakowo czy podobnie w aspekcie ich dostępu do wykształcenia, zapewniania im kosztów utrzymania. Przepis ten odwołuje się do przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku. Spadkodawca był pracownikiem ochrony, jego żona sprzedawcą. W latach 90-tych XX wieku i na początku XXI wieku w Polsce wyższe studia, także odpłatne, w systemie zaocznym lub na uczelniach niepublicznych, stały się bardzo rozpowszechnione. Jest faktem znanym powszechnie, że dostępność takich studiów wzrosła w stosunku do lat wcześniejszych, jak również wzrosła liczba osób legitymujących się wyższym wykształceniem. W ocenie sądu koszty wykształcenia E. N. na zaocznych studiach prawniczych w K. nie mogą być uznane za przekraczające przeciętną miarę tylko dlatego, że rodzice płacili za nią czesne, podczas gdy za studia (...) nie płacili i utrzymywała się sama. Z poczynionych ustaleń wynika, że rodzice wnioskodawczyni zapewniali jej pomoc w opiece nad dzieckiem, wyposażeniu i wykupie mieszkania. Jej potrzeby, z uwagi na wychowywanie dziecka, były inne niż siostry, która nie miała tego rodzaju zobowiązań rodzinnych. Potrzeby swoje i dziecka wnioskodawczyni zaspokajała nie tyle pracując, co korzystając z różnych świadczeń socjalnych na uczelni i w pomocy społecznej. Czynienie zarzutu siostrze, że nie pracowała podczas studiów i nie zarabiała sama na czesne, jest w takiej sytuacji nieusprawiedliwione i z pewnością nie uzasadnia zastosowania art. 1043 k.c. Sąd z przedstawionych wyżej powodów oddalił wnioski dowodowe wnioskodawczyni zmierzające do ustalenia wysokości czesnego za studia uczestniczki. Uwzględniając zatem wyłącznie darowiznę dla A. N. (1) , obliczenie należnej jej spłaty zgodnie z art. 1042 k.c. przedstawia się następująco: Do wartości spadku dolicza się wartość darowizny, tj. (...) ,02 + (...) ,25 = 98094,27 zł. Wartość schedy A. N. (1) to 1/3 tej sumy (zgodnie z jej udziałem w spadku) czyli 32698,09 zł. A. N. (1) na poczet schedy otrzymała 5449,25 zł (darowizna), 638,06 zł (środki z rachunku w (...) Bank SA ). Należna jej spłata to 26610,78 zł ( (...) ,09 - (...) ,25 - 638,06 = (...) ,78) Wartość schedy A. N. (2) to 32698,09 zł, otrzymała ze spadku udział ¼ w prawie do lokalu wart 40861,75 zł, udział ½ w prawie własności samochodu wart 1750 zł, połowę środków należących do spadku z rachunku w banku (...) SA tj. 4426,24 zł, co razem daje 47038 zł. A. N. (2) uzyskała korzyść ponad udział w spadku w kwocie 14339,90 zł ( (...)- (...) ,09 = (...) ,90) Wartość schedy E. N. to 32698,09 zł, otrzymała ze spadku udział ¼ w prawie do lokalu wart 40861,75 zł i połowę środków należących do spadku z rachunku w banku (...) SA tj. 4426,24 zł, co razem daje 45288 zł. E. N. uzyskała korzyść ponad udział w spadku w kwocie 12589,90 zł ( (...)- (...) ,09= (...) ,90) Suma korzyści ponad udział to 26929,80 zł. Korzyść A. N. (2) to 53% tej sumy, a korzyść E. N. to 47% tej sumy. W takich częściach zatem są zobowiązane do uiszczenia spłaty dla A. N. (1) . Od A. N. (2) zasądzono zatem 14103,70 zł, a od E. N. 12826,10 zł. Termin uiszczenia spłaty określono na 1 miesiąc od uprawomocnienia postanowienia, ponieważ w ocenie sądu będzie to czas wystarczający dla uczestniczek na zgromadzenie potrzebnych środków. Obie uczestniczki mają stałe dochody i od początku postępowania musiały liczyć się z koniecznością uiszczenia spłaty dla wnioskodawczyni. Powinny być zatem przygotowane do wykonania tego obowiązku, zważywszy na stosunkowo niewysoką sumę spłaty. Na podstawie art. 686 k.p.c. w zw. z art. 207 k.c. uwzględniono żądanie A. N. (2) dotyczące kosztów utrzymania (ubezpieczenia obowiązkowego i badań technicznych) samochodu w kwocie 299,17 zł. Kwota ta to 1/6 część wskazanych przez uczestniczkę wydatków, które łącznie wyniosły 1795 zł. Obliczona została zgodnie z wielkością udziału wnioskodawczyni we współwłasności samochodu. Charakter wydatków wskazuje, że były one konieczne dla utrzymania samochodu zdatnego do użytku, nie miały związku z jego ulepszeniem lub eksploatacją, musiały być ponoszone przez współwłaścicieli niezależnie od tego czy w ogóle używali oni rzeczy wspólnej. Nie są zatem trafne zarzuty wnioskodawczyni, że nie obciążają jej wydatki na samochód, z którego nie mogła korzystać. Nawet gdyby z samochodu nie korzystała żadna ze stron, konieczne było jego ubezpieczenie i poddanie badaniom technicznym. Takie wydatki obciążają wszystkich współwłaścicieli. Nie jest ponadto prawdą w świetle poczynionych ustaleń, że wnioskodawczyni została bezprawnie pozbawiona posiadania samochodu. Uczestniczka A. N. (2) przyznała, że nie udostępniała córce kluczyków i dokumentów pojazdu z obawy, że ta będzie sama prowadzić auto, nie mając do tego uprawnień. Obawa ta nie była bezpodstawna, gdyż taki incydent raz miał miejsce. Z drugiej strony zdarzało się, że A. N. (1) korzystała z samochodu, jeżdżąc nim jako pasażer, gdy kierującym był sąsiad, znajomy, konkubent. Nie jest zatem prawdą, że nie mogła w ogóle korzystać z samochodu. A. N. (1) prawo jazdy uzyskała dopiero w toku postępowania w 2019 r. i nie poinformowała o tym matki i to mimo, że wiedziała jaki jest powód nie udostępnienia jej samochodu do swobodnego korzystania. Sytuacja odmówienia przez matkę wydania kluczy do samochodu z 2020 r., na którą wnioskodawczyni się powołuje, była wynikiem błędnego przekonania A. N. (2) , że jej córka nadal nie ma prawa jazdy. W tych okolicznościach nie można uznać, że doszło do bezprawnego pozbawienia wnioskodawczyni posiadania rzeczy wspólnej i że uczestniczka A. N. (2) jest zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z samochodu z wyłączeniem A. N. (1) . Dlatego oddalono żądanie A. N. (1) dotyczące takiego wynagrodzenia na podstawie art. 230 k.c. w zw. z art. 224§2 k.c. A. N. (1) została zwolniona od kosztów sądowych w całości (k.23), zatem na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 102 k.p.c. nie obciążono jej kosztami sądowymi w żadnej części. Orzeczono o tym w pkt. V sentencji. Uczestniczki natomiast na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 520§1 k.p.c. zostały w punkcie VI sentencji obciążone obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z wielkością udziałów w spadku tj. po 1/3. Koszty sądowe ogółem wyniosły 4261,08 zł , w tym 1000 zł opłaty od wniosku, od której wnioskodawczyni była zwolniona i 3261,08 zł wynagrodzenia biegłego i zwrotu jego wydatków (k.148). Do kwoty po 500 zł wynagrodzenie biegłego pokryte zostało z zaliczek uczestniczek. Do ściągnięcia pozostaje po 920,36 zł od każdej z uczestniczek. ( (...) ,08 /3 = 1420,36 – 500 = 920,36) O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 520§1 k.p.c. w pkt. VII sentencji.