VIII Ka 590/13

Sygn. akt VIII Ka 590/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku VIII Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący-Sędzia SO Krzysztof Kamiński Protokolant: Aneta Chardziejko z udziałem prokuratora Marka Żendziana , po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. sprawy K. S. oskarżonego o czyn z art. 178a§4 k.k. w zb. z art. 244 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 6 maja 2013 r. (sygn. akt XV K 202/13): I. Przypisany oskarżonemu czyn kwalifikuje z art. 178a§4 k.k. i przepis ten przyjmuje za podstawę skazania i wymiaru kary (punkt I części dyspozytywnej wyroku). II. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy. III. Zwalnia oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. UZASADNIENIE K. S. został oskarżony o to, że w dniu 16 grudnia 2012 r. około godz. 12:50 w (...) na ul. (...) nie stosując się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Białymstoku sygn. akt XV K 464/12 prawomocnego zakazu prowadzenia pojazdów kierował samochodem osobowym marki (...) o numerze rejestracyjnym (...) , będąc w stanie nietrzeźwości, wyniki badań: I – 1,47 mg/dcm3 (2,954‰), II – 1,40 mg/dcm3 (2,814‰) alkoholu w wydychanym powietrzu, tj. o czyn z art. 178a§4 k.k. w zb. z art. 244 k.k. Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 maja 2013 r. w sprawie sygn. akt XV K 202/13 oskarżonego K. S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z tym, że zakwalifikował go z art. 178a§1 k.k. w zw. z art. 178a§4 k.k. w zb. z art. 244 k.k. i za to na mocy art. 178a§1 k.k. w zw. z art. 178a§4 k.k. w zb. z art. 244 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. skazał go, zaś na mocy art. 178a§4 k.k. w zw. z art. 11§3 k.k. i wymierzył mu karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności. Na mocy art. 42§2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 (trzech) lat z wyłączeniem wózków jezdniowych podnośnikowych. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 120 (stu dwudziestu) złotych tytułem opłaty oraz obciążył go pozostałymi kosztami sądowymi w kwocie 90 (dziewięćdziesięciu) złotych. Powyższy wyrok, na podstawie art. 425§1 i 2 i art. 444 k.p.k. zaskarżył w części dotyczącej orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonego prokurator i na podstawie art. 427§ 1 i 2, art. 437§2 i art. 438 pkt 1 i 4 k.p.k. zarzucił wyrokowi temu: I. rażącą niewspółmierność wymierzonego oskarżonemu środka karnego w następstwie niedostatecznego uwzględnienia przez Sąd stopnia społecznej szkodliwości czynu i stopnia winy oskarżonego, zwłaszcza okoliczności popełnienia czynu zarzucanego aktem oskarżenia, stanu nietrzeźwości oskarżonego K. S. , posiadającego w wydychanym powietrzu w chwili badania prawie 3 promile alkoholu i w tym stanie kierowanie pojazdem w godzinach najwyższego zagęszczenia ruchu ulicznego i aktywności innych uczestników ruchu drogowego, w szczególności zaś uprzedniej karalności oskarżonego za czyny z art. 178a§1 k.k. oraz faktu popełnienia zarzucanego mu czynu w okresie obowiązującego do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w konsekwencji orzeczenie środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wprawdzie na okres 3 lat, jednakże z wyłączeniem wózków jezdniowych podnośnikowych, przez co nie zostaną osiągnięte cele oddziaływania społecznego, a przede wszystkim cele indywidualno – prewencyjne. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę wyroku poprzez orzeczenie wobec oskarżonego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat. Na rozprawie apelacyjnej prokurator oświadczył, że dodatkowo zarzuca wyrokowi błędną kwalifikację prawną przypisanego oskarżonemu czynu i wniósł na podstawie art. 455 k.p.k. – na korzyść oskarżonego – o zmianę kwalifikacji prawnej czynu oraz podstaw prawnych skazania i wymiaru kary na art. 178a§4 k.k. (k. 112). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja prokuratora jest bezzasadna, przy czym na skutek zainicjowania postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy miał możliwość zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie kwalifikacji prawnej czynu, a w konsekwencji tego podstawy prawnej skazania i wymiaru kary, o co zasadnie wnosił podczas rozprawy odwoławczej prokurator. Odnosząc się na wstępie do apelacji prokuratora wskazać należy, że nie każda różnica w ocenie wymiaru kary może uzasadniać zarzut rażącej niewspółmierności kary w rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. , ale tylko taka, która jest natury zasadniczej, to znaczy jest niewspółmierna w stopniu nie dającym się zaakceptować. Niewspółmierność rażąca to znaczna, "bijąca w oczy" różnica między karą wymierzoną, a karą sprawiedliwą, zasłużoną ( por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 maja 2003 r., II AKa 163/03, OSA 2003/11/113 ). O ile kwestią dyskusyjną jest, czy orzeczona wobec oskarżonego kara, rozumiana jako całokształt kar i środków karnych, jest współmierna w rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. (należy wszakże do kategorii ocennej), o tyle nie jest ona niewspółmierna w stopniu rażącym (nieakceptowanym) z tego tylko powodu, że wymiar środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest niższy o 1 rok, niż postulowany oraz, że z jego zakresu wyłączone zostały wózki jezdniowe podnośnikowe. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że Sąd I instancji szczegółowo i logicznie uargumentował swoje stanowisko w omawianej kwestii, a zwłaszcza co do zakresu kwestionowanego środka karnego. W związku z tym zbędnym jest przywoływanie na obecnym etapie postępowania tych samych okoliczności i komentowania w szerszym zakresie spornego rozstrzygnięcia, notabene zasługującego na pełna akceptację. W tym miejscu wskazać jedynie należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2007 r., III KK 145/07, LEX nr 296730 ) obowiązek orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wobec sprawcy przestępstwa polegającego na kierowaniu w stanie nietrzeźwym pojazdem mechanicznym, jest ściśle powiązany przede wszystkim z rodzajem pojazdu, jaki prowadził. Kierując pojazdem określonego rodzaju sprawca nadużył bowiem uprawnień do prowadzenia takich właśnie pojazdów. Skoro oskarżony w chwili czynu kierował samochodem osobowym, niecelowym jest pozbawianie go możliwości kierowania wózkami jezdniowymi podnośnikowymi. Omówienie uchybienia stwierdzonego przez Sąd Okręgowy z urzędu wymaga odniesienia się do teorii prawa karnego w przedmiocie instytucji zbiegu przepisów ustawy, a mianowicie sytuacji, kiedy jeden czyn realizuje znamiona ustawowe dwóch lub więcej typów przestępstw. Pomijając rozważania dotyczące istnienia rodzajów zbiegów przepisów ustawy, ich opisu i znaczenia przy dokonywaniu prawno–karnej oceny różnych przestępczych zachowań, odnieść się należy jedynie do kwestii pozostającej w zainteresowaniu przedmiotowej sprawy, a więc relacji art. 178a§4 k.k. oraz art. 178a§1 k.k. i art. 244 k.k. . Dla czytelności powyższych rozważań rozpocząć trzeba od przedstawienia analizy charakteru prawnego art. 178a§4 k.k. I tak wskazać należy, iż w przepisie tym został określony kwalifikowany typ przestępstwa prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Znamiona tego przestępstwa są zrealizowane wówczas, gdy sprawca popełnia przestępstwo: 1) będąc wcześniej prawomocnie skazany za przestępstwo m.in. prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego ( art. 178a§1 k.k. ) 2) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego za przestępstwo. Przestępstwo z art. 178a§4 k.k. jest zatem typem kwalifikowanym do przestępstwa z art. 178a§1 k.k. , a w zakresie jego popełnienia w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczonego za przestępstwo – także do przestępstwa z art. 244 k.k. W doktrynie prawa karnego ( por. Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-116 k.k., Zakamycze, 2007, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll (red.) s. 148 ) przyjmuje się, że pomijalny (rzeczywisty niewłaściwy) zbieg przepisów ustawy występuje wówczas, gdy ten sam czyn (jeden czyn) realizuje jednocześnie znamiona kilku typów czynów zabronionych i między zakresami tych typów zachodzi stosunek krzyżowania. Stosunek merytoryczny pozostających w zbiegu typów jest przy tym taki, że zakwalifikowanie czynu tylko z jednego przepisu oddaje jego całą zawartość kryminalną. Decyzja Sądu, który z krzyżujących się przepisów ma być zastosowany, powinna być rozstrzygana na podstawie reguł wyłączania wielości ocen, wynikających z zasady subsydiarności, bądź zasady konsumpcji. Ta ostatnia zasada wchodzi w grę wtedy, gdy przepis, który traktujemy jako konsumujący jest skonstruowany w ten sposób, że w realizację jego znamion wkalkulowano w zasadzie te elementy decydujące o ładunku społecznej szkodliwości, które wiążą się z realizacją znamion typu, który podlega skonsumowaniu, albo nawet jeszcze szerzej, kryminalna zawartość wiążąca się ze znamionami typu, który podlega skonsumowaniu, jest już uwzględniona w sankcji przewidzianej za typ, który konsumuje, wobec czego nie należy w kwalifikacji prawnej czynu tego odzwierciedlać. Przenosząc przedstawione rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że w odniesieniu do czynu, który przypisano K. S. , mamy do czynienia z regułami wynikającymi z zastosowania zasady konsumpcji. Taki też pogląd został zaprezentowany w doktrynie przez RyszardaA. Stefańskiego( Przestępstwo z art. 178a§4 k.k. , Państwo i Prawo 2010/9/60, teza nr 3, Ustawowe zaostrzenie represji za przestępstwa komunikacyjne. Prokuratura i Prawo 2010/7-8/7 – artykuł, teza nr 3 ). W powołanym artykule wskazał on, że zgodnie z zasadą lex consumens derogat legi consumpte , art. 244 k.k. zostaje pochłonięty przez art. 178a§4 k.k. , który wśród znamion zawiera także niestosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. W ocenie Sądu Okręgowego stosowanie zasady konsumpcji przy pomijalnym zbiegu przepisów ustawy wynikać powinno właśnie z tego, że przepis traktowany jako konsumujący ( art. 178a§4 k.k. ) jest skonstruowany w ten sposób, że w jego realizację wkalkulowany jest zakaz stanowiący istotę przepisu konsumowanego ( art. 244 k.k. ). Ta sama reguła znajduje również zastosowanie w przypadku wzajemnej relacji art. 178a§1 k.k. i art. 178a§4 k.k. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o przepis art. 455 k.p.k. należało zmienić zaskarżony wyrok poprzez zmianę kwalifikacji przypisanego oskarżonemu czynu na art. 178a§4 k.k. Konsekwencją tego jest zmiana podstawy prawnej skazania i wymiaru kary ( vide pkt I sentencji niniejszego wyroku). Nie stwierdzając innych uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, orzeczono jak w pkt. II sentencji niniejszego wyroku. Kierując się względami słuszności, w szczególności biorąc pod uwagę istotę zmian dokonanych w rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego, na podstawie art. 624§1 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k. należało zwolnić oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.