II AKa 17/12

Sygn. akt: II AKa 17/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2012 roku Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSA Witold Mazur Sędziowie SSA Piotr Mirek SSO del. Iwona Hyła (spr.) Protokolant Oktawian Mikołajczyk przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Małgorzaty Bednarek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 roku sprawy K. J. c. A. i Z. ur. (...) w S. oskarżonej z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. przy zast. art. 12 k.k. na skutek apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej z dnia 28 października 2011 roku, sygn. akt. III K 62/11 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wydane na podstawie art. 67 § 3 kk dotyczące obowiązku naprawienia szkody, 2. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy, 3. zwalnia oskarżyciela posiłkowego I. J. od uiszczenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze obciążając nimi Skarb Państwa. Sygn. akt II AKa 17/12 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej, wyrokiem z dnia 28 października 2011r. sygn. akt III K 62/11, warunkowo umorzył postępowanie karne, na mocy art. 66 § 1 i 2 k.k. tytułem próby na okres jednego roku, w sprawie przeciwko oskarżonej K. J. o przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. polegające na tym, że w dniu 2 września 2008 r. w S. , przywłaszczyła kwotę 157.000 złotych pochodzącą z majątku objętego wspólnością ustawową małżonków K. i I. J. , w ten sposób, iż kwotę 15.700 złotych przekazała Z. S. , zaś ta wręczyła ją małżonkom B. i R. W. , w wykonaniu umowy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy (...) w S. , zaś kwotę 141.300 złotych przelała na rachunek bankowy małżonków B. i R. W. , jako pozostałą część zapłaty za wyżej opisane spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, nabyte przez Z. S. . Na mocy art. 67 § 3 k.k. zobowiązał oskarżoną K. J. do naprawienia szkody poprzez zwrot kwoty 157.000 złotych do majątku wspólnego byłych małżonków K. i I. J. w terminie 3 miesięcy od prawomocności orzeczenia. Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną i obciążył oskarżoną kosztami sądowymi w całości, a na mocy art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonej K. J. na rzecz oskarżyciela posiłkowego I. J. koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 1200 złotych. Apelację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego I. J. i zaskarżył wyrok w punkcie 2. na niekorzyść oskarżonej. Wyrokowi zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 67 § 3 k.k. , poprzez zobowiązanie oskarżonej K. J. do naprawienia szkody poprzez zwrot kwoty 157.000 złotych do majątku wspólnego byłych małżonków K. i I. J. , czyli de facto do dokonania czynności niemożliwej, albowiem z chwilą ustania związku małżeńskiego K. i I. J. przez rozwód, ustała pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska. Podnosząc powyższy zarzut, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego I. J. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zobowiązanie oskarżonej K. J. do naprawienia szkody poprzez zapłatę mu kwoty 78.500 złotych i zasądzenie od niej na rzecz pokrzywdzonego kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego I. J. nie jest zasadna, lecz konsekwencją jej rozpoznania stała się konieczność uchylenia rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2. zaskarżonego wyroku, a dotyczącego środka probacyjnego orzeczonego na mocy art. 67§ 3 k.k. Na wstępie podkreślić należy, że ustalenia faktyczne jakich dokonał w sprawie Sąd Okręgowy, a także przyjęty opis czynu i kwalifikacja prawna, nie były kwestionowane i w tej części zaskarżony wyrok był prawidłowy. Apelacja w niniejszej sprawie została wniesiona przez oskarżyciela posiłkowego na niekorzyść oskarżonej. Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k. , sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym, o ile ustawa to przewiduje. Przepisem uprawniającym Sąd Apelacyjny do wyjścia poza granicę środka odwoławczego jest norma zawarta w art. 440 k.p.k. Z jej treści wynika, że sądowi odwoławczemu przysługuje nie tylko prawo, ale ciąży na nim obowiązek takiego zbadania sprawy w zakresie merytorycznym i prawnym, niezależnie od granic wniesionego środka zaskarżenia, aby została wykluczona oczywista niesprawiedliwość kontrolowanego orzeczenia, szczególnie w sytuacji stwierdzenia niemożności uwzględnienia zarzutów zawartych w środku zaskarżenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r. sygn. akt III KK 126/10). Sąd odwoławczy uznał, że wywiedziony w sprawie środek odwoławczy nie zasługiwał na uwzględnienie w części dotyczącej wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku i zobowiązanie oskarżonej K. J. do naprawienia szkody poprzez zapłatę oskarżycielowi posiłkowemu I. J. kwoty 78.500 złotych. Orzeczenie o środku probacyjnym było wprawdzie błędne, lecz nie w tym znaczeniu, w jakim podnosi to skarżący. Rozstrzygnięcie to okazało się rażąco niesprawiedliwe na skutek obrazy treści art. 415 § 5 k.p.k. , jakiej dopuścił się Sąd I - szej instancji. Istotnie, w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego, sąd jest zobowiązany do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody w sytuacji, gdy stwierdzi, że szkoda taka została wyrządzona na skutek działania oskarżonego i w razie ustalenia, że nie została ona naprawiona. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bez wątpienia szkoda w majątku wspólnym małżonków K. i I. J. została wyrządzona na skutek działania oskarżonej i do chwili wyrokowania w niniejszej sprawie nie była naprawiona. Zgodnie jednak z treścią art. 415 § 5 k.p.k. , obowiązku naprawienia szkody, pomimo jego obligatoryjnego charakteru w rozpatrywanej sytuacji procesowej, nie orzeka się, jeśli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania. Należy podkreślić z cała mocą, iż roszczenie I. J. wobec jego żony z całą pewnością istnieje i obejmuje domaganie się zwrotu równowartości rzeczy, które zostały zbyte przez jednego z małżonków w trakcie trwania wspólności ustawowej. Należy zauważyć, że jest ono także przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu w sprawie o podział majątku dorobkowego, która została zarejestrowana pod sygnaturą II Ns 2162/09. Wniosek o podział majątku dorobkowego oskarżyciel posiłkowy złożył do sądu w dniu 20 listopada 2009r., a kolejny termin rozprawy wyznaczony został na dzień 15 marca 2012r. Sąd Apelacyjny stwierdza, że środki przywłaszczone przez oskarżoną K. J. i przekazane osobie trzeciej, czyli jej matce Z. S. stanowiły bez wątpienia część mienia będącego we wspólnym władaniu byłych małżonków, a szkoda jaka wynikła na skutek jej zachowania doprowadziła do powstania uszczerbku w majątku wspólnym, a nie odrębnym każdego z małżonków. Stąd też nie ma racji skarżący, gdy wywodzi, że środek probacyjny miałby polegać na spłacie przez oskarżoną ½ z przywłaszczonych pieniędzy do majątku odrębnego oskarżyciela posiłkowego. Dopiero sąd orzekający w sprawie o podział majątku, po dokładnym ustaleniu i dokonaniu spisu inwentarza, a następnie przeanalizowaniu jakich rozporządzeń mieniem wchodzącym w skład wspólności ustawowej dokonywali małżonkowie, kosztów utrzymania i innych, dokonana rozliczeń pomiędzy małżonkami i orzeknie ewentualnie o spłacie, czy przyznaniu części majątku jednemu z nich. Sąd Apelacyjny wskazuje, że do postępowania o podział majątku wspólnego stosuje się odpowiednio, na skutek podwójnego odesłania za pośrednictwem art.688 k.p.c. , przepisy dotyczące postępowania w sprawie o zniesieniu współwłasności, a w tym także przepis art.618 § 2 k.p.c. Z brzmienia tej normy prawnej wynika wprost, iż z chwilą wszczęcia postępowania o podział majątku wspólnego nie mogą się toczyć odrębne postępowania w sprawach o prawo żądania podziału majątku wspólnego, o ustalenie nieważności majątkowej umowy małżeńskiej, o ustalenie że dany przedmiot należy do majątku wspólnego, o roszczenia pomiędzy małżonkami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, pobranych pożytków i innych przychodów, nakładów i innych wydatków z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz z majątku osobistego na majątek wspólny. Sprawy te, będące w toku, przekazuje się do rozpoznania sądowi prowadzącemu postępowanie o podział majątku wspólnego małżonków ( art. 618 § 2 k.p.c. w związku z art. 688 k.p.c. i 567 § 3 k.p.c. ). Pod pojęciem „roszczenie wynikające z przestępstwa”, zawarte w treści art.415 § 5 k.p.k. , należy rozumieć właśnie i tę wierzytelność, która powstała po stronie oskarżyciela posiłkowego I. J. na skutek nielegalnego rozporządzenia majątkiem wspólnym małżonków przez oskarżoną K. J. , a skoro jest ona także przedmiotem postępowania o podział majątku wspólnego, nie może być przedmiotem rozstrzygania w sprawie karnej. Sąd I-ej instancji udowodnił sprawstwo i winę oskarżonej K. J. i stwierdził istnienie po stronie I. J. wierzytelności polegającej na tym, że ma prawo się zwrotu bezprawnie rozdysponowanej przez jego byłą żonę kwoty będącej częścią majątku dorobkowego. Wzajemne rozliczenia z tego tytułu, będą przedmiotem rozpoznania w toczącej się równolegle sprawie cywilnej, natomiast nie mogą być, z uwagi na kategoryczną treść art.415 § 5 k.p.k. , elementem rozstrzygania w sprawie karnej. Zakaz wynikający z art. 415 § 5 k.p.k. odnosi się bowiem do każdego określonego w ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, a więc również do tego, określonego w art. 67 § 3 k.k. Obraza przepisu prawa procesowego, jakiej dopuścił się Sąd Okręgowy, skutkowała koniecznością uchylenia rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, jako rażąco niesprawiedliwego. Należało bowiem przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodziła okoliczność wykluczająca dopuszczalność orzeczenia w postępowaniu karnym obowiązku naprawienia szkody. Pomimo wniesienia apelacji na niekorzyść oskarżonej, po myśli art. 434 § 2 k.p.k. , możliwe było wydanie przez Sąd Apelacyjny orzeczenia na korzyść oskarżonej. Biorąc pod uwagę powyższe wywody Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił rozstrzygnięcie o środku probacyjnym wydane w oparciu o treść art. 67 § 3 k.k. w postaci zobowiązania oskarżonej K. J. do naprawienia szkody poprzez zwrot kwoty 157.000 złotych do majątku wspólnego byłych małżonków K. i I. J. w terminie 3 miesięcy od prawomocności orzeczenia, natomiast w pozostałej części utrzymał go w mocy. Podstawą prawną powyższego rozstrzygnięcia jest przepis art.437 § 1 k.p.k. Kosztami za postępowanie odwoławcze obciążono Skarb Państwa, zwalniając oskarżyciela posiłkowego od ich ponoszenia z uwagi na zasady słuszności ( art.624 § 1 k.p.k. ), jako że wprawdzie apelacja nie została uwzględniona, ale na skutek jej rozpoznania doszło do zmiany zaskarżonego wyroku i uchylenia rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił także wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego o zasądzenie na rzecz I. J. zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu odwoławczym, a to z uwagi na fakt, że apelacja wniesiona w jego imieniu nie została uwzględniona ( art.636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 89 k.p.k. i art. 98 k.p.c. ). Strona przegrywająca sprawę nie może bowiem skutecznie dochodzić zwrotu kosztów procesu, w skład których wchodzi także należność za udział w sprawie pełnomocnika.