VIII GZ 161/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Bydgoszczy rozpoznał zażalenie dłużnika G.M. na postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, które oddaliło wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Sąd Rejonowy ustalił, że dłużnik, mimo iż nie prowadził działalności gospodarczej i nie był karany, popadł w niewypłacalność wskutek patologicznego uzależnienia od hazardu. Dłużnik pracował jako technik informatyk, zarabiając 2100 zł netto miesięcznie, mieszkał z rodzicami i nie miał nikogo na utrzymaniu. Uzależnienie od hazardu, od którego zaczął cierpieć około 2008 roku, doprowadziło do zaciągania kolejnych zobowiązań w celu spłaty poprzednich. Mimo zaprzestania hazardu około 8 lat przed złożeniem wniosku i uczęszczania na terapię, dłużnik nadal zaciągał zobowiązania, w tym liczne chwilówki w czerwcu i lipcu 2018 roku na łączną kwotę ponad 60 000 zł, przy zarobkach rzędu 2100 zł. Sąd Rejonowy uznał, że takie postępowanie nosi znamiona rażącego niedbalstwa, co zgodnie z art. 491(4) ust. 1 Prawa upadłościowego stanowi negatywną przesłankę ogłoszenia upadłości. Sąd pierwszej instancji oparł się na opinii biegłego psychiatry, która potwierdziła patologiczne uzależnienie od hazardu, ale jednocześnie stwierdziła, że nie jest to choroba psychiczna i nie ograniczało to zdolności dłużnika do rozpoznania znaczenia postępowania ani swobody woli. Dłużnik w zażaleniu zarzucił obrazę przepisów postępowania, w tym błędną ocenę dowodów i nieuprawnioną wykładnię pojęcia „rażące niedbalstwo”, twierdząc, że uzależnienie behawioralne powinno być traktowane jako okoliczność usprawiedliwiająca. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego. Podkreślono, że mimo zaprzestania hazardu, dłużnik nadal zaciągał liczne zobowiązania, których spłata była nierealna przy jego dochodach i braku majątku, co stanowiło rażące niedbalstwo. Sąd odwoławczy zaznaczył, że w przypadku zastosowania art. 491(4) ust. 1 Prawa upadłościowego, względy słuszności czy humanitarne nie są brane pod uwagę. Zwrócono również uwagę, że przepis ten zostanie uchylony od 24 marca 2020 roku, ale nie ma to zastosowania do postępowań wszczętych przed tą datą.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia rażącego niedbalstwa w kontekście upadłości konsumenckiej, zwłaszcza w przypadkach związanych z uzależnieniami behawioralnymi.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Prawa upadłościowego (zmiany wchodzące w życie od 24 marca 2020 r.).
Zagadnienia prawne (3)
Czy patologiczne uzależnienie od hazardu, mimo zaprzestania gry i podjęcia terapii, może być podstawą do oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej z powodu doprowadzenia do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, patologiczne uzależnienie od hazardu, nawet jeśli jest przyczyną pierwotnych problemów finansowych, nie wyłącza stwierdzenia rażącego niedbalstwa, jeśli dłużnik po zaprzestaniu gry nadal zaciągał liczne zobowiązania, których nie był w stanie spłacić, co stanowiło rażące niedbalstwo.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo uzależnienia od hazardu, dłużnik, który zaprzestał gry i podjął terapię, nadal zaciągał liczne zobowiązania w krótkim okresie, których spłata była nierealna przy jego dochodach i braku majątku. Takie postępowanie zostało zakwalifikowane jako rażące niedbalstwo, co stanowi negatywną przesłankę ogłoszenia upadłości konsumenckiej zgodnie z art. 491(4) ust. 1 Prawa upadłościowego.
Czy uzależnienie behawioralne (patologiczny hazard) może być traktowane jako okoliczność wyłączająca winę lub rażące niedbalstwo w kontekście przepisów Prawa upadłościowego dotyczących oddalenia wniosku o upadłość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uzależnienie behawioralne, samo w sobie, nie wyłącza odpowiedzialności za doprowadzenie do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, zwłaszcza gdy dłużnik po zaprzestaniu czynnego uzależnienia kontynuuje działania prowadzące do pogłębienia zadłużenia.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że uzależnienie od hazardu nie jest chorobą psychiczną w rozumieniu przepisów prawa i nie zwalnia dłużnika z obowiązku zachowania elementarnej staranności przy ocenie swojej sytuacji majątkowej i możliwości spłaty zobowiązań. Dłużnik, jako osoba o zdrowym intelekcie, powinien był przewidzieć skutki dalszego zadłużania się.
Czy w przypadku stwierdzenia umyślności lub rażącego niedbalstwa w doprowadzeniu do niewypłacalności, sąd może uwzględnić względy słuszności lub humanitarne przy oddalaniu wniosku o upadłość konsumencką?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku stwierdzenia negatywnej przesłanki z art. 491(4) ust. 1 Prawa upadłościowego (umyślność lub rażące niedbalstwo), sąd nie bada, czy za upadłością przemawiałyby względy słuszności lub humanitarne.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że przesłanki negatywne z art. 491(4) ust. 1 Prawa upadłościowego wykluczają możliwość stosowania innych przesłanek oddalenia wniosku, które uwzględniają względy słuszności czy humanitarne (art. 491(4) ust. 2, 3 i 4 p.u.). Dłużnik, który zawinił swoją sytuację, nie może powoływać się na te wartości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. M. | osoba_fizyczna | dłużnik |
Przepisy (10)
Główne
p.u. art. 491^4 § 1
Prawo upadłościowe
Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów; zarzut naruszenia tej zasady wymaga wykazania uchybienia zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość nieobciążania strony kosztami postępowania z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek.
u.k.s.c. art. 83 § 2
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do obciążenia dłużnika kosztami postępowania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia zażalenia.
k.p.c. art. 397 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące postępowania zażaleniowego.
p.u. art. 491^2 § 1
Prawo upadłościowe
Zakres stosowania przepisów o upadłości konsumenckiej.
Ustawa o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw art. 1 pkt 57
Zmiana dotycząca uchylenia art. 491^4 ust. 1 Prawa upadłościowego.
Ustawa o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw art. 9 § 1
Przepis przejściowy dotyczący stosowania zmian.
Ustawa o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw art. 10
Przepis przejściowy dotyczący stosowania zmian.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. • Dalsze zaciąganie zobowiązań, których spłata była nierealna przy dochodach dłużnika, stanowi rażące niedbalstwo. • Uzależnienie behawioralne nie wyłącza odpowiedzialności za zawinione pogłębienie niewypłacalności. • W przypadku rażącego niedbalstwa, względy słuszności i humanitarne nie są brane pod uwagę przy oddalaniu wniosku o upadłość.
Odrzucone argumenty
Uzależnienie od hazardu powinno być traktowane jako okoliczność usprawiedliwiająca zadłużenie i wyłączająca rażące niedbalstwo. • Sąd Rejonowy dokonał błędnej oceny dowodów i błędnie zinterpretował pojęcie rażącego niedbalstwa. • Dłużnik powinien zostać obciążony kosztami postępowania tylko w sytuacji, gdy sam wygenerował koszty, a nie gdy wynikają one z czynności sądu.
Godne uwagi sformułowania
hazard patologiczny nie jest jednak chorobą psychiczną i nie znosił ani nie ograniczał u dłużnika zdolności do rozpoznania znaczenia postępowania i swobody przy wyrażaniu jego woli. • dłużnik jako osoba o zdrowym intelekcie mógł i powinien zapanować nad swoimi działaniami. • niewypłacalność jest efektem jego zawinionego działania. • zachowanie dłużnika nosi znamiona rażącego niedbalstwa w doprowadzeniu się i pogłębieniu niewypłacalności. • przez pojęcie „rażącego niedbalstwa” rozumie się niezachowanie minimalnych (elementarnych) zasad prawidłowego zachowania się w danej sytuacji. • przy zdecydowanie negatywnej ocenie zachowania dłużnika – w przypadku jego umyślności lub niedbalstwa w stopniu rażącym – nie może on jednocześnie powoływać się na wartości takie jak uczciwość, sprawiedliwość, dobre obyczaje, sprawiedliwość społeczna itp.
Skład orzekający
Artur Fornal
przewodniczący
Marek Tauer
sędzia
Wojciech Wołoszyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego niedbalstwa w kontekście upadłości konsumenckiej, zwłaszcza w przypadkach związanych z uzależnieniami behawioralnymi."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Prawa upadłościowego (zmiany wchodzące w życie od 24 marca 2020 r.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak uzależnienie od hazardu może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, nawet w kontekście upadłości konsumenckiej, i jak sąd interpretuje granice odpowiedzialności dłużnika.
“Hazardzista bez szans na upadłość? Sąd Okręgowy wyjaśnia, kiedy uzależnienie nie chroni przed konsekwencjami finansowymi.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.