VIII GA 52/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód (...) Spółka Akcyjna sp. k. w S. domagał się od pozwanego (...) sp. z o.o. w B. zwrotu 600 Euro zapłaconych tytułem kary umownej. Kara ta została nałożona na powoda za naruszenie warunku umowy przewozu, który zakazywał korzystania z podwykonawców. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy oddalił powództwo, uznając karę umowną za zasadną i skuteczne zastrzeżoną. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zmienił zaskarżony wyrok, uwzględniając apelację powoda. Sąd Okręgowy uznał, że postanowienia dotyczące kar umownych nie były skutecznie zastrzeżone, ponieważ wzorzec umowy został doręczony powodowi dopiero po zawarciu umowy, a klauzule te nie były przedmiotem negocjacji. Ponadto, sąd stwierdził sprzeczność między zakazem podwykonawstwa a warunkiem uzależniającym zapłatę od oświadczenia podwykonawcy, co czyniło postanowienie o karze nieważnym. W konsekwencji, zapłacona przez powoda kwota 600 Euro została uznana za świadczenie nienależne, spełnione pod przymusem (groźba publikacji długu na giełdzie wierzytelności) i z zastrzeżeniem zwrotu, co uzasadniało uwzględnienie powództwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących skuteczności wzorców umownych, doręczania ich przed zawarciem umowy, a także zasad zwrotu świadczeń nienależnych spełnionych pod przymusem w obrocie gospodarczym.
Dotyczy głównie relacji między przedsiębiorcami, gdzie kluczowe jest prawidłowe stosowanie przepisów o wzorcach umownych i zawieraniu umów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia dotyczące kar umownych, zawarte w dokumencie przesłanym po zawarciu umowy, wiążą strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli wzorzec umowy nie został doręczony przed zawarciem umowy lub nie było zwyczaju jego stosowania, a postanowienia te istotnie zmieniają treść umowy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że wzorzec umowy z klauzulami o karach umownych został doręczony powodowi po zawarciu umowy, a klauzule te nie były przedmiotem negocjacji i istotnie zmieniały treść umowy, co wykluczało związanie powoda tymi postanowieniami na podstawie art. 384 § 1 k.c. Brak było również podstaw do zastosowania art. 384 § 2 k.c. (zwyczajowe stosowanie wzorca).
Czy zapłata kary umownej pod groźbą publikacji długu na giełdzie wierzytelności, z zastrzeżeniem zwrotu, stanowi świadczenie nienależne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli kara umowna nie była skutecznie zastrzeżona lub jej zapłata nastąpiła pod przymusem i z zastrzeżeniem zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że skoro kara umowna nie była skutecznie zastrzeżona, a powód zapłacił ją z zastrzeżeniem zwrotu i w celu uniknięcia przymusu (publikacji długu), stanowiło to świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i art. 411 pkt 1 k.c.
Czy sprzeczne postanowienia umowy dotyczące podwykonawstwa i warunków zapłaty mogą prowadzić do nieważności kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sprzeczność między zakazem podwykonawstwa a warunkiem uzależniającym zapłatę od oświadczenia podwykonawcy może prowadzić do nieważności kary umownej.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał na sprzeczność między pkt 7 (zakaz podwykonawstwa pod rygorem kary) a pkt 19 (uzależnienie zapłaty od oświadczenia podwykonawcy) zlecenia, co czyniło karę umowną niezasadną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. | spółka | pozwany |
| (...) Spółka Akcyjna spółce komandytowej w S. | spółka | powód |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Strony mogą zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Korzyść uzyskana bez podstawy prawnej podlega zwrotowi przez osobę, która ją uzyskała na żądanie tego, czyim kosztem przysporzenie nastąpiło (bezpodstawne wzbogacenie).
k.c. art. 411 § pkt 1
Kodeks cywilny
Nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
k.c. art. 72 § § 1
Kodeks cywilny
Jeśli strony prowadzą negocjacje w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji.
k.c. art. 77 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Pismo potwierdzające zawartą umowę może modyfikować jej treść, jeśli zmiany nie są istotne i druga strona nie sprzeciwi się niezwłocznie. W przypadku dokumentu elektronicznego, musi być on udostępniony przed zawarciem umowy w sposób umożliwiający przechowywanie i odtwarzanie.
k.c. art. 384 § § 1
Kodeks cywilny
Wzorzec umowy wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy.
k.c. art. 384 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści.
k.c. art. 384 § § 4
Kodeks cywilny
Jeżeli jedna ze stron posługuje się wzorcem umowy w postaci elektronicznej, powinna udostępnić go drugiej stronie przed zawarciem umowy w taki sposób, aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 89
Kodeks cywilny
Zdarzenie przyszłe i niepewne stanowi warunek, od którego zależy powstanie lub ustanie stosunku prawnego.
k.c. art. 58 § § 3
Kodeks cywilny
Jeżeli nieważnością dotknięta jest tylko część czynności prawnej, pozostałe części czynności pozostają w mocy, chyba że z okoliczności wynika, iż bez tej części czynności nie zostałaby ona dokonana.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
u.p.p. art. 5
Ustawa Prawo przewozowe
Przewoźnik jest obowiązany do wykonania przewozu zgodnie z przepisami ustawy, zasadami bezpieczeństwa i dobrymi obyczajami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wzorzec umowy z karami umownymi nie został doręczony powodowi przed zawarciem umowy. • Klauzule o karach umownych nie były przedmiotem negocjacji i istotnie zmieniały treść umowy. • Kara umowna została zapłacona pod przymusem (groźba publikacji długu) i z zastrzeżeniem zwrotu. • Sprzeczność między zakazem podwykonawstwa a warunkiem zapłaty uzależnionym od oświadczenia podwykonawcy czyni karę umowną niezasadną.
Odrzucone argumenty
Kara umowna została skutecznie zastrzeżona i należna pozwanemu. • Zapłata kary umownej była dobrowolna i nie nastąpiła pod przymusem. • Powód nie wykazał, że kara umowna była rażąco wygórowana lub że nie był zobowiązany do jej zapłaty.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna była rażąco wygórowana • dokonał zapłaty kwoty 600 Euro z zastrzeżeniem, że będzie dochodził jej zwrotu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia • nie doszło do związania powoda wzorcem, bowiem nie doszło do doręczenia powodowi tegoż wzorca przed zawarciem umowy • przez przymus wskazany w art. 411 pkt 1 in fine k.c. należy rozumieć każdą sytuację, w której świadczenie nie jest spełniane dobrowolnie • treść zapisów 7 i 19 w sposób oczywisty wyklucza się
Skład orzekający
Wojciech Wołoszyk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących skuteczności wzorców umownych, doręczania ich przed zawarciem umowy, a także zasad zwrotu świadczeń nienależnych spełnionych pod przymusem w obrocie gospodarczym."
Ograniczenia: Dotyczy głównie relacji między przedsiębiorcami, gdzie kluczowe jest prawidłowe stosowanie przepisów o wzorcach umownych i zawieraniu umów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów o wzorcach umownych i jak łatwo można narazić się na koszty, jeśli nie dochowa się formalności. Pokazuje też, że nawet w obrocie gospodarczym można dochodzić zwrotu świadczeń zapłaconych pod presją.
“Czy kara umowna nałożona po fakcie może być zwrócona? Sąd Okręgowy odpowiada: TAK, jeśli nie dopełniono formalności!”
Dane finansowe
WPS: 600 EUR
kara_umowna: 600 PLN
zwrot_kosztów_procesu: 1117 PLN
zwrot_kosztów_postępowania_apelacyjnego: 650 PLN
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.