VIII Ga 217/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy obniżył karę umowną z 50% wartości dostarczonego mleka do 1/3 zasądzonej kwoty, uznając ją za rażąco wygórowaną.
Powód dochodził kary umownej w wysokości 50% wartości mleka z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy, w związku z wypowiedzeniem umowy przez pozwanego bez zachowania okresu wypowiedzenia. Sąd Rejonowy zasądził pierwotnie całą kwotę. Sąd Okręgowy, uwzględniając apelację pozwanego, obniżył karę umowną do 1/3 pierwotnej kwoty, uznając ją za rażąco wygórowaną, jednocześnie potwierdzając ważność umowy kontraktacji i zasadność naliczenia kary.
Sprawa dotyczyła żądania zapłaty kary umownej przez powoda, spółkę z o.o., od pozwanego, rolnika, z tytułu zerwania umowy kontraktacji na dostawę mleka bez zachowania dwunastomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Kara umowna została zastrzeżona w wysokości 50% wartości mleka z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4 578,61 zł. Pozwany w apelacji zarzucił m.in. naruszenie przepisów dotyczących określania ceny w umowie kontraktacji, nieważność postanowień o karze umownej oraz jej rażące wygórowanie. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, rozpoznając apelację, uznał umowę kontraktacji za ważną, mimo braku wskazania konkretnej ceny w umowie, przyjmując, że strony określiły podstawy do jej ustalenia zgodnie z art. 536 § 1 k.c. Potwierdził również zasadność naliczenia kary umownej z uwagi na zerwanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Jednakże, na podstawie art. 484 § 2 k.c., Sąd Okręgowy miarkował karę umowną, obniżając ją do kwoty 1 526 zł (około 1/3 pierwotnej kwoty), uznając ją za rażąco wygórowaną i nieproporcjonalną do ewentualnej szkody powoda. W pozostałym zakresie apelacja pozwanego została oddalona, a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało zmienione.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, umowa kontraktacji jest ważna, jeśli strony określiły w niej podstawy do ustalenia ceny, nawet jeśli cena nie jest wskazana kwotowo.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy Kodeksu cywilnego dopuszczają określenie ceny w umowie kontraktacji poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia (art. 536 § 1 k.c.), co zostało spełnione przez odwołanie się do aktualnych cenników i klasyfikacji jakości mleka, akceptowanych przez strony.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
Strona wygrywająca
pozwanego (w części dotyczącej miarkowania kary)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 613 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy kontraktacji.
k.c. art. 536 § § 1
Kodeks cywilny
Dopuszczalność określenia ceny w umowie poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie kary umownej.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość miarkowania kary umownej, gdy jest rażąco wygórowana.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 498 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Potrącenie wierzytelności.
k.c. art. 481 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Odsetki ustawowe.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik postępowania w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana orzeczenia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 368 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres apelacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna była rażąco wygórowana i podlegała miarkowaniu na podstawie art. 484 § 2 k.c. Umowa kontraktacji, mimo braku kwotowego określenia ceny, była ważna, gdyż strony określiły podstawy do jej ustalenia.
Odrzucone argumenty
Nieważność umowy kontraktacji z powodu braku określenia ceny. Nieważność postanowień o karze umownej jako naruszających zasady swobody umów lub jako rażąco wygórowanych (w całości).
Godne uwagi sformułowania
kara umowna naliczona przez powoda, pozostaje w rażącej dysproporcji do uzasadnianej ochrony jego interesu brak szkody lub jej niewielki rozmiar mogą stanowić usprawiedliwienie zastosowania miarkowania kary określenie w umowie ceny produktu poprzez powoływanie się do cen ustalanych za dany okres i wskazywanie ich wysokości w cenniku podpisanym przez zarząd nie może dyskwalifikować jej postanowień
Skład orzekający
Marek Tauer
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ważności umów kontraktacji z nieokreśloną kwotowo ceną oraz stosowania instytucji miarkowania kar umownych w przypadku rażącego wygórowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki umów kontraktacji w rolnictwie i stosowania art. 484 § 2 k.c., co wymaga uwzględnienia konkretnych okoliczności każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie instytucji miarkowania kar umownych, co jest częstym problemem w obrocie gospodarczym, a także porusza kwestię ważności umów z nieprecyzyjnie określoną ceną.
“Sąd obniżył karę umowną o 2/3! Kiedy można żądać zmniejszenia kary umownej?”
Dane finansowe
WPS: 4578,61 PLN
kara umowna: 1526 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt. VIII Ga 217/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2015r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VIII Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący SSO Marek Tauer po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z powództwa: (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. przeciwko: W. K. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2015r. sygn. akt VIII GC 31/15 upr 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: I. zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.578,61 zł. obniża do kwoty 1.526 zł. (tysiąc pięćset dwadzieścia sześć złotych); II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 177 zł (sto siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; 2. oddala apelację w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 169 zł (sto sześćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt VIII Ga 217/15 UZASADNIENIE Powódka (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. wniosła o zasądzenie od pozwanego W. K. kwoty 4 578,10 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu z tytułu kary umownej w wysokości 50% wartości dostarczonego mleka w ostatnich trzech miesiącach poprzedzających zerwanie przez pozwanego umowy łączącej strony z dnia 15 października 2007 roku na dostawę mleka. Pozwany nie zapłacił kwoty dochodzonej pozwem i wskazał, że łącząca strony umowa była nieważna. W dniu 27 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wydał nakaz zapłaty zgodnie z żądaniem pozwu. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany domagał się oddalenia powództwa oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4 578,61 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 3 lipca 2014 r. oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 717 zł. tytułem kosztów procesu. Sąd Rejonowy orzekając oparł się na następujących ustaleniach i rozważaniach. Strony w dniu 29 lipca 2008 roku zawarły umowę na dostawę mleka. Powód zobowiązał się zakupić, a pozwany jako dostawca sprzedać całość mleka wyprodukowanego w swoim gospodarstwie. Cena mleka miała być ustalona na podstawie aktualnego cennika na dany okres i zakwalifikowaniu jakości do poszczególnych dostaw w okresach rozliczeniowych. Umowę zawarto na czas nieokreślony z możliwością jej rozwiązania przez każdą ze stron z zachowaniem dwunastomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Zerwanie umowy przez Dostawcę - pozwanego bez zachowania okresu wypowiedzenia lub w przypadku dostarczania surowca bez pisemnej zgody Odbiorcy - powoda w trakcie jej obowiązywania, do innego podmiotu skupującego, skutkowało karą umowną w wysokości 50% należności za mleko z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy. W czasie trwania umowy cena za mleko była ustalana w ten sposób, że mleko było oceniane pod względem jakościowym. Następowała klasyfikacja oceny surowca. Oceniało się ilość białka, ilość tłuszczu oraz jakość. Kontrahent mógł dostać premię specjalną za jakość oraz premie specjalne. Cenę ustalał zarząd powodowej spółki na podstawie wskazanych parametrów. Pozwany w ramach łączącej strony umowy sprzedał powodowi mleko w miesiącach od lutego do kwietnia 2014 w łącznej kwocie 10283,75 zł. Pismem z dnia 9 maja 2014 r. pozwany wypowiedział powodowi umowę na dostarczanie mleka bez zachowania okresu wypowiedzenia. Powód zwrócił się do pozwanego o rozważenie wypowiedzenia umowy bez okresu wypowiedzenia informując o naliczeniu kary umownej. Pismem z dnia 16 maja 2014 roku powód wezwał pozwanego do zapłaty kary umownej w wysokości 5141,88 zł. W odpowiedzi na wezwanie pozwany nie uznał żądania powoda powołując się na nieważność umowy. Pismem z dnia 22 września 2014 roku powód wezwał ponownie pozwanego do zapłaty kary umownej pomniejszoną o wierzytelność przysługującą pozwanemu w wysokości 563,27 zł, czyli o kwotę 4578,61 zł. Powyższy stan faktyczny Sąd oparł na dowodach z dokumentów oraz zeznaniach świadka P. L. . Zdaniem Sądu, niewiarygodne są zeznania pozwanego, iż w zawartej umowie nie została określona cena pomiędzy nim a powodem, gdyż przeczy temu treść umowy oraz przedłożone cenniki. To, że nie została cena określona kwotowa nie oznacza, iż strony nie określiły w umowie sposobu jej określania, tym bardziej, że powód przez wiele lat dostarczał mleko na podstawie umowy z dnia 29 lipca 2008 roku nie kwestionując sposobu ustalania ceny. Poza tym stwierdził, iż chyba to prezes i kierownictwo powoda ustalało cenę. Ponadto zeznania pozwanego są niekonsekwentne i nielogiczne, gdyż najpierw wskazywał, iż nie była określona jedynie cena mleka w umowie, a następnie zeznał, że nie pamięta czy w ogóle zwierał umowę z powodem. Zdaniem Sądu Rejonowego istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu było ustalenie, czy strony łączyła umowa z dnia 29 lipca 2008 r. w tym zapis o karze umownej. Sąd uznał, iż strony łączyła umowa kontraktacji zgodna z treścią dokumentu z dnia 29 lipca 2008 r. i za chybiony Sąd uznał zarzut jej nieważności. Artykuł 613 § 1 k.c. stanowi, iż przez umowę kontraktacji producent rolny zobowiązuje się wytworzyć i dostarczyć kontraktującemu oznaczoną ilość produktów rolnych określonego rodzaju, a kontraktujący zobowiązuje się te produkty odebrać w terminie umówionym, zapłacić umówioną cenę oraz spełnić określone świadczenie dodatkowe, jeżeli umowa lub przepisy szczególne tak przewidują. W umowie kontraktacji powinna być ustalona cena, jaką kontraktujący powinien zapłacić producentowi za dostarczoną ilość produktów rolnych. Nie musi być ona jednak wskazana wprost kwotowo. Takie określenie mogłoby godzić zarówno w interesy kontraktującego jak i dostawcy, w szczególności w przypadku gdy umowa - jak w niniejszej sprawie - jest wieloletnia. Przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące kontraktacji nie regulują sposobu ustalania ceny, ale przyjmuje się, że dopuszczalne jest w umowie określenie tej ceny poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia, czyli w sposób, o którym mowa w art. 536 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem cenę można określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2002 r., IV CKN 1165/00, wskazał, przyjmując, że umowa kontraktacji to podtyp umowy sprzedaży, że nie ma przeszkód do ustalenia w umowie kontraktacji ceny w taki sam sposób, w jaki może być określona cena w umowie sprzedaży. Przeto dla ustalenia ceny, jaką kontraktujący ma zapłacić producentowi za dostarczone produkty rolne, strony umowy kontraktacji mogą posłużyć się odesłaniem do cen skupu tych produktów płaconych w określonym czasie i miejscu przez określony podmiot gospodarczy. Przenoszą powyższe na grunt umowy łączącej strony, Sąd Rejonowy wskazał, iż w umowie strony postanowiły, że cena mleka zostanie ustalona na podstawie aktualnego cennika na dany okres i zakwalifikowaniu jakości do poszczególnych dostaw w okresach rozliczeniowych. Świadek P. L. zeznał także, iż to zarząd powódki ustalał ceny. Powód nadto przedłożył cenniki skupu mleka obowiązujące w danym okresie, w którym są wskazane zasady wyceny mleka, a które były podpisywane przez członków zarządu powodowej spółki. Pozwany w żaden sposób nie wykazał, iż kiedykolwiek kwestionował tak ustaloną cenę, iż zgłasza jakiekolwiek do niej zastrzeżenia. Określenie w umowie ceny produktu poprzez powoływanie się do cen ustalanych za dany okres i wskazywanie ich wysokości w cenniku podpisanym przez zarząd nie może dyskwalifikować jej postanowień, zwłaszcza, że pozwany nie wykazał, iż powódka przez lata współpracy nadużywała pozycji poprzez zaniżanie cen dostarczonego mleka (zob. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, z dnia 26.09.2012 r., I ACa 426/12). W niniejszej sprawie powód wskazał, iż cena skupu była ceną ustalaną przez Zarząd Spółki, na podstawie cenników, tak jak zgodziły się na to strony w umowie. Pozwany nie kwestionował takiego sposobu współpracy, czuł się związany umową, na co wskazuje również odniesienie się do jej treści w wypowiedzeniu współpracy z maja 2014 r. Podkreślić należy, iż zasady ustalania ceny były jasne, wbrew twierdzeniom pozwanego musiały mu być znane i przez lata przez niego akceptowane. Sąd Rejonowy zaznaczył, iż wbrew stanowisku pozwanego, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w sprawach o sygn. akt. VIII Ga 192/13 i VIII Ga 191/13 nie uznał, iż umowy zawierane przez powoda na dostawę mleka są nieważne, gdyż nie da się określić ceny produktu. Jak wynika bowiem z ustnych motywów rozstrzygnięcia, apelacja (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością występującego we wskazanych sprawach jako pozwany została oddalona wyłącznie z uwagi na bezskuteczne złożenie oświadczenia o potrąceniu kary umownej. Wobec powyższego, Sąd Rejonowy uznał, iż strony łączyła ważna umowa na dostawę mleka zawarta w dniu 29 lipca 2008 roku, albowiem została określona w niej cena, w taki sposób, że były określone podstawy do jej ustalania. W tym stanie rzeczy powód był uprawniony do obciążenia pozwanego karą umową w przypadku zajścia przesłanek tam przewidzianych. Zgodnie z § 16 umowy z dnia 29 lipca 2008 roku na dostawę mleka, zerwanie umowy przez dostawcę bez zachowania okresu wypowiedzenia lub dostarczanie mleka bez pisemnej zgody odbiorcy do innych jednostek skupujących skutkować mogło naliczeniem kary umownej w wysokości 50 % należności za surowiec z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy. Z § 13 umowy wynika natomiast, iż umowa mogła być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem dwunastomiesięcznego wypowiedzenia. Takie sformułowanie zapisu dawało rolnikowi możliwość zakończenia umowy z dwunastomiesięcznym okresem wypowiedzenia. Wobec powyższego, z uwagi na wypowiedzenie umowy przez pozwanego bez zachowania okresu wypowiedzenia powód był uprawniony na podstawie § 16 i 13 umowy naliczyć karę w wysokości 50 % należności za dostarczone mleko z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy. Jak wynika z przedłożonych przez powoda faktur za ostatnie trzy miesiące poprzedzające wypowiedzenie umowy przez pozwanego należności za mleko wyniosły łącznie 10283,75 zł, a 50% z tej kwoty to 5141,88 zł, co stanowi karę umowną. Z uwagi na to, że powód dokonał potrącenia należności przysługującej pozwanemu z tytułu dostawy mleka w wysokości 563,27 zł, na podstawie art. 498 § 1 i 2 k.c. dochodzona należność z tytułu kary umownej została obniżona do kwoty 4578,61 zł dochodzonej w niniejszym procesie. Wobec powyższego, na podstawie art. 483 § 1 k.c. i §16 w zw. z § 13 umowy Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4578,61 zł stanowiącą pozostałą część kary umownej. O odsetkach od tej kwoty Sąd orzekł na mocy art. 481 §1 i 2 k.c. oraz przy uwzględnieniu żądania pozwu. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Pozwany w apelacji zaskarżył w/w wyrok w całości domagając się: 1.zmiany zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa całości, 2.zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za I i II instancję. Na podstawie art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1. naruszenie przez Sąd I instancji art. 536§ 1 k.c. poprzez przyjęcie , iż przepis ten dopuszcza zawarcie w umowie możliwość uprawnienia jednej ze stron do jednostronnego określania ceny bez żadnych ograniczeń i wytycznych . 2. naruszenie przez Sąd I instancji art. 58 § 2 i 3 k.c. poprzez brak jego zastosowania polegające na nie dostrzeżeniu , iż postanowienia umowy kontraktacji w zakresie określenia konieczności zapłaty kary umownej w wysokości wypłaconego wynagrodzenia za 3 miesiące poprzedzające rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia jest nieważne . 3. naruszenie przez Sąd I instancji art. 483 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. przez przyjęcie, iż określenie przez strony kary umownej w zakresie o którym mowa w pkt.2 nie narusza zasady swobody umów 4. naruszenia przez Sąd I instancji art. 484 § 2 k.c. poprzez niedostrzeżenie, iż kara umowna jest rażąco wygórowana Powód w odpowiedzi na apelację wniósł, o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja powoda podlegała częściowemu uwzględnieniu. Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu było ustalenie, czy strony łączyła umowa kontraktacji z dnia 28 lipca 2008 r. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd I instancji prawidłowo w ocenie Sądu Okręgowego, przyjął, że zawarta przez strony w dniu 28 lipca 2008 r. umowa kontraktacji była w ważna, mimo braku ustalenia w tej umowie konkretnej ceny, jaką powód miał zapłacić pozwanemu za zakontraktowane mleko. Słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że określenie w umowie kontraktacji ceny produktu poprzez powoływanie się do cen ustalonych za dany okres i wskazanie ich wysokości w cenniku podpisanym przez zarząd nie może dyskwalifikować jej postanowień. . Na gruncie niniejszej sprawy uznać więc należy, że strony łączyła ważna umowa kontraktacji zgodna z treścią dokumentu z dnia 28 lipca 2008 r., na podstawie której za dostarczane mleko pozwany miał otrzymywać zapłatę zgodnie z uzyskaną klasyfikacją oceny surowca oraz przyjętym przez zarząd powodowego zakładu systemem zapłaty. Umowę zawarto na czas nieokreślony z możliwością jej rozwiązania przez każdą ze stron z zachowaniem dwunastomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Dostarczanie mleka do innych jednostek skupujących bez zgody powoda lub zerwanie umowy bez zachowania dwunastomiesięcznego terminu wypowiedzenia przez pozwanego, powodowało naliczenie kary umownej w wysokości 50 % należności za mleko z trzech ostatnich miesięcy poprzedzających zerwanie umowy ( § 13, 16 umowy). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w czasie trwania umowy cena za mleko była ustalana w ten sposób, że mleko było oceniane pod względem jakościowym. Następowała klasyfikacja oceny surowca (według tzw. średniej geometrycznej). Oceniano ilość białka, ilość tłuszczu oraz jakość, tj. ilość komórek somatycznych oraz ilość bakterii. Były dwa rozróżnienia. Mleko w klasie ekstra, które spełniało warunki oraz mleko pozaklasowe, które nie spełniało warunków. Powód skupował oba rodzaje. W październiku 2007 r. , październiku 2008r. i marcu 2014 r. powstały trzy kolejne cenniki skupu mleka, w oparciu o które strony się rozliczały. Cenę surowca ustalał zarząd powoda, pozwany zaś był informowany o cenach i je akceptował. Bezspornie też pismem z dnia 9 maja 2014 r. pozwany wypowiedział umowę stron bez zachowania okresu wypowiedzenia. Niewątpliwie istotnym elementem umowy kontraktacji jest ustalenie ceny, jaką zobowiązany jest zapłacić kontraktujący producentowi za wytworzone i dostarczone produkty. Cena nie musi być jednak wskazana wprost kwotowo. Takie określenie mogłoby godzić zarówno w interesy kontraktującego jak i dostawcy, w szczególności w przypadku, gdy umowa – jak w niniejszej sprawie – jest wieloletnia. Przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące kontraktacji ( art. 617 i nast. kc ) nie regulują sposobu ustalania ceny, ale przyjmuje się, że dopuszczalne jest w umowie określenie tej ceny poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia, czyli w sposób, o którym mowa w art. 536 § 1 kc ). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2002 r., IV CKN 1165/00 (który zresztą przywołał SR w swym uzasadnieniu) wskazał, przyjmując, że umowa kontraktacji to podtyp umowy sprzedaży, że nie ma przeszkód do ustalenia w umowie kontraktacji ceny w taki sam sposób, w jaki może być określona cena w umowie sprzedaży. Przeto dla ustalenia ceny, jaką kontraktujący ma zapłacić producentowi za dostarczone produkty rolne, strony umowy kontraktacji mogą posłużyć się odesłaniem do cen skupu tych produktów płaconych w określonym czasie i miejscu przez określony podmiot gospodarczy. W sprawie powód wykazał, że cena skupu mleka, była ceną rynkową, ustalaną każdorazowo przez zarząd zakładu mleczarskiego, na co pozwany wyrażał zgodę. Jakkolwiek wysokości ceny strony nie wskazały w samej umowie, to jednak zasady jej ustalania były jasne, pozwanemu znane i przez prawie 6 lat przez niego akceptowane. Pozwany de facto dopiero w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy, którą dotąd czuł się związany, zakwestionował jej ważność. W umowie zostały wskazane dwie przesłanki do naliczenia kary umownej: zerwanie umowy bez wypowiedzenia i dostarczanie mleka do innych jednostek skupujących. Takie sformułowanie zapisu dawało rolnikowi możliwość zakończenia umowy z dwunastomiesięcznym okresem wypowiedzenia a jednocześnie stopniowe zmniejszanie dostarczanego mleka i przechodzenie do innych odbiorców. W przedmiotowej sprawie, bezspornym jest, że pozwany zerwał umowę z powodem bez zachowania 12 miesięcznego terminu wypowiedzenia. W takim zatem razie, w ocenie Sądu Okręgowego, powód miał co do zasady prawo obciążyć pozwanego karą umowną (§ 16 umowy). Zaktualizowała się bowiem jedna z przesłanek wskazanych w § 16 umowy z dnia 29 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy zważył jednak, że zaistniały w sprawie podstawy do miarkowania dochodzonej przez powoda w kwocie 4 578,61 zł kary umownej w oparciu o art. 484 § 2 kc. O miarkowanie kary umownej wnosił pełnomocnik pozwanego w złożonej apelacji. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, albo gdy kara umowna jest rażąco wygórowana, dłużnik może żądać jej zmniejszenia. Posługując się w art. 484 § 2 k.c. celowo niedookreślonym pojęciem "rażąco wygórowanej" kary umownej, ustawodawca chciał zapewnić możliwość elastycznego stosowania instytucji miarkowania kary umownej, opierającej się w dużym stopniu na uznaniu sędziowskim, uwzględniającym konkretne okoliczności sprawy. Stosując tę instytucję sąd powinien mieć na względzie podstawowe funkcje kary umownej, jakimi są funkcja stymulująca wykonanie zobowiązania, funkcja represyjna w postaci sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz funkcja kompensacyjna, polegająca na naprawieniu szkody, jeśli wierzyciel ją poniósł, bez konieczności precyzyjnego wyliczania jej wysokości, co znakomicie ułatwia realizację dochodzonego uprawnienia. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 6 listopada 2003 r., III CZP 61/03 (OSNC 2004, Nr 5, poz. 69) Sąd Najwyższy uznał wprawdzie, że obowiązek zapłaty kary umownej istnieje niezależnie od poniesienia przez wierzyciela szkody, ale zaznaczył jednocześnie, że brak szkody lub jej niewielki rozmiar mogą stanowić usprawiedliwienie zastosowania miarkowania kary. Tym samym potwierdził, wywodzące się jeszcze z treści art. 85 § 1 Kodeksu zobowiązań stanowisko, że wysokość szkody poniesionej przez wierzyciela na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, pozostaje nadal jednym z kryteriów i przesłanek podejmowania decyzji o zastosowaniu miarkowania kary umownej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2006 r. I CSK 259/06 LEX nr 398369 oraz z dnia 12 maja 2006 r. V CSK 55/06 LEX nr 200875). W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że katalog kryteriów pozwalających na zmniejszenie kary umownej nie jest zamknięty, a ocena w tym zakresie, w zależności od okoliczności sprawy, należy do sądu orzekającego. Niewątpliwie miarkowanie kary umownej ma na celu przeciwdziałanie dużym dysproporcjom między wysokością zastrzeżonej kary a godnym ochrony interesem wierzyciela. Biorąc pod uwagę przytoczone zapatrywania Sądu Najwyższego, które Sąd Okręgowy podziela odnośnie miarkowania kary umownej, uznać trzeba, że w okolicznościach sprawy niniejszej, kara umowna naliczona przez powoda, pozostaje w rażącej dysproporcji do uzasadnianej ochrony jego interesu, ponadto powód nie twierdził, aby w związku z nagłym zaprzestaniem przez pozwanego dostaw mleka poniósł jakąkolwiek szkodę, choćby minimalną. Dlatego też Sąd Okręgowy zmiarkował żądaną w pozwie kwotę do 1/3 uznając tym samym, że należna z tego tytułu kwota wynosić powinna 1 526 zł. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 526 zł. W pozostałej części, tj. ponad kwotę 1 526 zł powództwo podlegało oddaleniu. Zmiana wyroku Sądu Rejonowego powodowała konieczność ponownego przeliczenia przez Sąd Okręgowy kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Sąd zważył, że powód, który „wygrał” proces w 33 % poniósł w związku z wystąpieniem na drogę sądową następujące koszty: opłatę sądową od pozwu (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (600 zł) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), łącznie 717 zł. Pozwany natomiast poniósł, koszty w kwocie 617 zł. Wygrał przy tym postępowanie w 67 %. Kierując się powyższą zasadą Sąd Okręgowy rozdzielił koszty między stronami proporcjonalnie do wyniku postępowania i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 177 zł. W pozostałej natomiast części, apelacja pozwanego, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc (pkt 2 wyroku). O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono na podstawie przepisów art. 100 k.p.c. i art. 108 § 1 kpc . zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI