VIII GA 173/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zapłaty kary umownej za bezumowne korzystanie z nieruchomości po rozwiązaniu umowy dzierżawy. Powód, Skarb Państwa - Lasy Państwowe, domagał się pierwotnie 455.336,59 zł, a Sąd Rejonowy zasądził 35.156,32 zł. Pozwana wniosła apelację, kwestionując m.in. sposób naliczania kary umownej i wysokość zasądzonej kwoty. Sąd Okręgowy, analizując umowę dzierżawy, uznał, że § 8 ust. 6 umowy, określający karę umowną w wysokości dwukrotności miesięcznego czynszu, powinien być interpretowany jako kara umowna w rozumieniu art. 483 k.c., a nie wynagrodzenie za bezumowne korzystanie. Kluczowe było ustalenie, że czynsz dzierżawny określony w umowie nie obejmował podatku VAT, a zatem kara umowna również nie powinna być powiększana o VAT. Po ponownym przeliczeniu należnej kary umownej, uwzględniając dokonane przez pozwaną wpłaty (zarówno przed procesem, jak i w jego trakcie), Sąd Okręgowy obniżył zasądzoną kwotę do 24.269,98 zł. Zmieniono również rozstrzygnięcie o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego i zasądzono od pozwanej na rzecz powoda 139,02 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja postanowień umownych dotyczących kar umownych, rozliczeń po ustaniu stosunku dzierżawy, naliczania VAT od kar umownych oraz zasad postępowania apelacyjnego.
Konkretne ustalenia faktyczne i specyfika umowy dzierżawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienie umowy dzierżawy określające wysokość świadczenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości jako dwukrotność miesięcznego czynszu dzierżawnego stanowi karę umowną w rozumieniu art. 483 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd uznał, że postanowienie to ma charakter kary umownej, a nie zwykłego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, ze względu na jego dyscyplinujący i represyjny charakter.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazując, że wysokość świadczenia (dwukrotność czynszu) oraz jego cel (dyscyplinowanie do wydania nieruchomości) wskazują na charakter kary umownej, a nie jedynie wynagrodzenia.
Czy kara umowna zastrzeżona w umowie dzierżawy powinna być naliczana od kwoty czynszu brutto (z VAT) czy netto?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kara umowna powinna być naliczana od kwoty czynszu netto, ponieważ czynsz dzierżawny określony w umowie nie obejmował podatku VAT, a kara umowna odnosiła się do tej właśnie kwoty czynszu.
Uzasadnienie
Analiza § 9 ust. 2 umowy dzierżawy wykazała, że czynsz nie obejmował VAT, który był doliczany osobno. Kara umowna w § 8 ust. 6 odnosiła się do 'miesięcznego czynszu dzierżawnego', co oznaczało kwotę netto.
Jak należy rozliczyć wpłaty dokonane przez pozwaną po rozwiązaniu umowy dzierżawy i w trakcie postępowania sądowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wpłaty dokonane przez pozwaną powinny być zaliczone na poczet najdawniej wymagalnych długów (zgodnie z art. 451 § 3 k.c.), co skutkowało obniżeniem dochodzonej przez powoda kwoty kary umownej.
Uzasadnienie
Sąd uwzględnił wpłaty dokonane przez pozwaną, zarówno przed procesem, jak i w jego trakcie, zaliczając je na poczet najstarszych należności, co doprowadziło do ustalenia ostatecznej kwoty kary umownej należnej powodowi.
Czy sąd drugiej instancji może zmienić podstawę prawną rozstrzygnięcia, jeśli powód nie wskazał jej w pozwie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek zastosować właściwe przepisy prawa materialnego (zasada iura novit curia), nawet jeśli strony lub sąd pierwszej instancji oparły się na innej podstawie prawnej, o ile nie pozbawia to strony możności obrony.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że powód nie wskazał podstawy prawnej w pozwie, a wybór i zastosowanie właściwej normy prawnej należy do sądu. W tej sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował żądanie jako karę umowną, a nie wynagrodzenie za bezumowne korzystanie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - (...) | organ_państwowy | powód |
| H. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (26)
Główne
k.c. art. 483 § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna jako sposób naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.
Pomocnicze
k.c. art. 693 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 694
Kodeks cywilny
k.c. art. 703
Kodeks cywilny
k.c. art. 704
Kodeks cywilny
k.c. art. 705
Kodeks cywilny
k.c. art. 365 § 1
Kodeks cywilny
Orzeczenie prawomocne wiąże strony i inne podmioty, zakazując ustaleń sprzecznych z osądzonymi.
k.c. art. 65 § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tłumaczyć zgodnie z okolicznościami, zasadami współżycia społecznego i zwyczajami.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
W umowach bada się zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
k.c. art. 224
Kodeks cywilny
Roszczenie właściciela o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Roszczenie właściciela o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy.
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o ochronie własności do stosunków między właścicielem a posiadaczem samoistnym.
k.c. art. 484 § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.
k.c. art. 451 § 3
Kodeks cywilny
Zaliczenie wpłat na poczet najdawniej wymagalnych długów.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada wzajemnego zniesienia lub stosunkowego rozdzielenia kosztów.
k.p.c. art. 156 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek uprzedzenia stron o zmianie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
k.p.c. art. 374
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § 5
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
ustawa COVID art. 15zzs § 1
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
ustawa COVID art. 15zzs § 2
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna powinna być naliczana od kwoty netto czynszu. • Dokonane wpłaty powinny być zaliczone na poczet najdawniej wymagalnych długów. • Sąd ma prawo zakwalifikować żądanie na innej podstawie prawnej niż wskazana przez strony.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów o postępowaniu w związku z rozpoznaniem sprawy na posiedzeniu niejawnym (COVID-19). • Postanowienie umowy o karę umowną jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie. • Zawyżenie dochodzonej kwoty o podatek VAT. • Naruszenie art. 156^2 k.p.c. poprzez zmianę podstawy prawnej bez uprzedzenia.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna ma w sobie element represyjny niewystępujący w roszczeniu służącemu właścicielowi rzeczy przeciwko jej posiadaczowi bez tytułu prawnego o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. • nie można podzielić poglądu, że powinność uprzedzenia stron o zmianie kwalifikacji prawnej ma charakter bezwzględny, a jej niedochowanie zawsze prowadzi do naruszenia prawa strony do obrony • immanentnym obowiązkiem sądu, jest zawsze dokonanie własnej oceny materialnoprawnej przedstawionych faktów i wywodzonego z nich żądania, a następnie zastosowanie właściwego (dla ukształtowanego w toku procesu roszczenia procesowego) wzorca materialnoprawnej oceny.
Skład orzekający
Marcin Winczewski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja postanowień umownych dotyczących kar umownych, rozliczeń po ustaniu stosunku dzierżawy, naliczania VAT od kar umownych oraz zasad postępowania apelacyjnego."
Ograniczenia: Konkretne ustalenia faktyczne i specyfika umowy dzierżawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne problemy związane z interpretacją kar umownych i rozliczeń po zakończeniu umowy, a także kwestie proceduralne związane z postępowaniem apelacyjnym i wpływem przepisów COVID-19 na procedury sądowe.
“Kara umowna czy wynagrodzenie? Sąd Okręgowy wyjaśnia, jak naliczać VAT od kar umownych po wygaśnięciu dzierżawy.”
Dane finansowe
WPS: 455 336,59 PLN
kara_umowna: 24 269,98 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.