VIII Ca 799/25

Sygnatura akt VIII Ca 799/25 UZASADNIENIE Apelacja w przeważającej części była zasadna. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu I instancji, będące podstawą wydanego orzeczenia i odzwierciedlone w pisemnym uzasadnieniu (wyrok wraz z uzasadnieniem k. 147-151v akt) przyjmując je za własne i czyniąc podstawą własnego rozstrzygnięcia. Na gruncie tych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy poczynił jednak odmienne wnioski co do zasadności powództwa w takim kształcie, w jakim przyjął to Sąd I instancji. Apelację od wyroku wniosła pozwana, żądając jego uchylenia i oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 18 ust.5 ustawy o ochronie praw lokatorów w zw. z art. 476 kc poprzez przyjęcie, że gmina winna była zawrzeć umowę najmu lokalu socjalnego z osobą uprawnioną do niego z mocy wyroku sądowego z dniem uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego i że nie wymaga to wniosku zainteresowanego, a w konsekwencji uznanie, że odszkodowanie za nieprzydzielenie takiego lokalu naliczane jest od dnia uprawomocnienia się tego wyroku, a nie od wezwania gminy do złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu. Zdaniem skarżącego powództwo jest niezasadne co najmniej za okres od 20 maja 2021 r. do 1 stycznia 2023 r., ponieważ powód nie wezwał pozwanej w tym okresie do niezwłocznego złożenia małżonkom W. oferty zawarcia umowy lokalu socjalnego oraz zaniechał poinformowania pozwanej, iż osoby te nie regulują, stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, należnego powodowi odszkodowania ( apelacja wraz uzasadnieniem – k. 153 -161 ). Powód domagał się oddalenia apelacji i zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu. Istotą złożonego środka odwoławczego było podważenie twierdzenia, jakoby z momentem uprawomocnienia się orzeczenia eksmisyjnego, czy też ( tak jak w niniejszej sprawie uznał Sąd Rejonowy) z momentem doręczenia orzeczenia wyroku sądu II instancji gminie, stwierdzić można było brak wywiązania się przez gminę z obowiązku wskazania lokalu socjalnego i rodzącą się w związku z tym po jej stronie odpowiedzialność odszkodowawczą wynikająca z art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego z 21 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy uznał, że w tym zakresie ocena prawna zgłoszonego roszczenia dokonana przez Sąd Rejonowy nie była prawidłowa. Sąd Okręgowy od lat przyjmuje odmienny pogląd. Już już w sprawie VIII Ca 122/08 tutejszy sąd odwoławczy nie miał najmniejszych wątpliwości, iż aktualizacja obowiązku zapłaty odszkodowania za nieprzyznanie lokalu socjalnego wymaga aktywności wierzyciela i w żadnym przypadku nie może aktualizować się wraz z uprawomocnieniem się wyroku eksmisyjnego, w którym sąd przyznał pozwanym uprawnienie do lokalu socjalnego. Nie trzeba nawet dokonywać pogłębionych rozważań by stwierdzić że wyrok może być w ogóle niewykonany, że pozwani mogą w dalszym ciągu nawet za zgodą właściciela nieruchomości i w uzgodnieniu z nim mieszkać w lokalu objętym wyrokiem eksmisyjnym. Mogą zawrzeć kolejną umowę najmu, mogą dobrowolnie się wyprowadzić do innego lokalu. Każda z tych okoliczności skutkuje tym, że lokal socjalny okazać się może niepotrzebny. Wyłącznie w interesie wierzyciela jakim jest właściciel nieruchomości leży zawiadomienie gminy o tym iż realizacja prawa do lokalu socjalnego przyznanego w wyroku będzie konieczna. Tylko złożenie oferty takiego lokalu socjalnego daje też podstawy do nadania klauzuli wykonalności wyrokowi eksmisyjnemu. Tego typu wykładnia nie stanowi najmniejszego nawet utrudnienia dla właściciela nieruchomości ponieważ jego wezwanie skierowane do gminy może ograniczyć się do jednego zdania żądającego przyznania lokalu socjalnego wynikającego z uprawnienia przyznanego w wyroku sądu. Co więcej wbrew przytaczanym wybiórczo przez powoda fragmentom uzasadnień sądy powszechne również prezentują dokładnie taki pogląd. W tym miejscu należy przytoczyć rozważania na sporny temat, przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2019 r. ( I ACa 406/18). Sąd ten wskazał, że wyrok eksmisyjny, choć prawomocny, nie określa terminu wykonania obowiązku gminy do przedstawienia lokalu socjalnego, gdyż w ogóle bezpośrednio się do niego nie odnosi, a jedynie formułuje uprawnienie dla lokatorów uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego. obowiązek gminy złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego aktualizuje się z chwilą zawiadomienia gminy o tym, że osoba eksmitowana chce skorzystać ze swojego uprawnienia lub gdy wierzyciel, chcący przystąpić do egzekucji zawiadomi gminę o swoim zamiarze. Wprawdzie wyrok prawomocny potwierdza uprawnienie do lokalu socjalnego jednak aktywność dłużnika, ewentualnie wierzyciela, stanowić może przyczynę do podjęcia stosownych czynności organizacyjnych przez gminę, co z przyczyn obiektywnych wymaga określonego czasu. Z kolei w wyroku sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 maja 2020 r. V ACa 63/20 wyraźnie wskazano, że termin wykonania takiego obowiązku przez gminę nie przypada więc na dzień uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego, lecz dopiero w terminie późniejszym, po wezwaniu przez wierzyciela lub dłużnika właściwej gminy do wykonania obowiązku zaproponowania lokalu socjalnego oraz przy uwzględnieniu koniecznego wpływu czasu na jego znalezienie i przygotowanie (por. wyrok SN z 13 lutego 2014 r., V CNP 32/13, LEX nr 1463429, zob. także wyroki SN z 13 maja 2015 r., V Ca 1/15, LEX nr 1770897, V Ca 2/15, LEX nr 1755921). Podobnie argumentował Sąd Okręgowy we Wrocławiu stwierdzając w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 lipca 2018 r. II Ca 297/18, że wprawdzie samo powstanie obowiązku przyznania lokalu socjalnego jest związane z prawomocnością wyroku zawierającego takie postanowienie, to jednak odpowiedzialność podmiotu nim obciążonego zawsze jest związana z zarzucaną bezczynnością (zaniechaniem). Skoro tak, aby można postawić ów zarzut zaniechania podmiot zobowiązany (gmina) musi mieć świadomość istnienia obowiązku nałożonego w wyroku eksmisyjnym, a więc świadomość oczekiwanego i nakazanego zachowania, z którym ustawa wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą w razie jego niewykonania. Zawiadomienie gminy o treści prawomocnego wyroku eksmisyjnego z prawem do lokalu socjalnego jest więc tym momentem, który uruchamia tę odpowiedzialność, gdyż informuje zobowiązaną, że ma dostarczyć osobie eksmitowanej lokal socjalny. Zarzucane zaniechanie, skutkujące odpowiedzialnością z art. 417 k.c. , przy spełnieniu przewidzianych w nim warunków, z uwagi na konstrukcję tej odpowiedzialności, jest przecież związane z świadomością osoby zobowiązanej o istnieniu takiego obowiązku i sprzeniewierzeniem się obowiązkowi wynikającemu z prawomocnego wyroku sądowego. Przepis art. 417 k.c. stanowi bowiem, że odpowiedzialność tę uruchamia niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Dlatego, aby ona powstała, podmiot zobowiązany musi po pierwsze mieć świadomość istnienia powinnego zachowania i po drugie zachować się niezgodnie z prawem, tj. nie wykonać nałożonego zobowiązania, które w przypadku orzeczenia o lokalu socjalnym ma umocowanie w treści art. 14 u.o.p.l. W opinii Sądu Okręgowego w Toruniu całkowite nielogiczne byłoby rozróżnianie sytuacji w której gmina bierze udział w postępowaniu eksmisyjnym w charakterze interwenienta ubocznego, od sytuacji w której udziału takiego nie bierze. Nie ma to najmniejszego znaczenia mając na uwadze okoliczności, które szerzej omówione zostały we wcześniejszych rozważaniach, a które mogą doprowadzić do tego, że potrzeba realizacji nałożonego w wyroku eksmisyjnym obowiązku przyznania lokalu socjalnego w ogóle się nie zaktualizuje. Powtórzyć należy po raz wtóry to tylko od wierzyciela zależy wskazanie gminie że lokal socjalny przyznany w wyroku jest w ogóle potrzebny. Może się bowiem okazać że nie będzie potrzeby egzekwowania tego wyroku w postępowaniu egzekucyjnym, lokatorzy wykonają wyrok samodzielnie, właściciel nieruchomości dojdzie do przekonania, iż nie ma podstaw do egzekwowania tego wyroku lub nawet podpisze z eksmitowanymi nową umowę najmu - co miało miejsce w licznych sprawach znanych sądowi z urzędu. Zatem już tylko na marginesie dodać można, że w opinii Sądu Okręgowego nie było również podstaw do dokonania przez Sąd Rejonowy takiej interpretacji wyroku Sądu Najwyższego z 13 maja 2015 r., która pozwalałaby przyjąć, że obowiązek gminy wypłaty odszkodowania aktualizuje się w chwili uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego, natomiast wskazany w uzasadnieniu sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 maja 2020 r. zawiera w swym uzasadnieniu tezy wręcz odwrotne od tych, które wywiódł z jego treści Sąd Rejonowy. Oczywiście są to tylko poglądy innych sądów, którymi ani sąd pierwszej instancji ani sąd drugiej instancji nie są związane a jak już wyżej wskazano sąd drugiej instancji nie ma najmniejszych wątpliwości co do tego, że aktualizacja obowiązku odszkodowawczego gminy wymaga aktywności wierzyciela przynajmniej w stopniu minimalnym. Nie ma najmniejszych podstaw do tego by różnicować sytuację w zależności od udziału gminy w postępowaniu eksmisyjnym w charakterze interwenienta ponieważ okoliczność ta nie ma najmniejszego wpływu na to czy prawomocny wyrok eksmisyjne przyznający uprawnienie do lokalu socjalnego będzie egzekwowany i czy w ogóle pojawia się potrzeba przyznania takiego lokalu przez gminę. Natomiast aktywność wierzyciela czyli właściciela nieruchomości może nastąpić poprzez wezwanie do wskazania lokalu socjalnego, może ona nastąpić też poprzez dostarczenie gminie wyroku z żądaniem jego realizacji. Jakakolwiek z tych czynności nie wymaga wiedzy prawniczej, nie wymaga profesjonalnej reprezentacji, tylko minimum staranności przy prowadzeniu własnych interesów majątkowych. Minimalna ilość spraw apelacyjnych dotyczących tego zagadnienia i znane sądowi okręgowemu z praktyki orzeczniczej fakty wskazują, iż w większości gmin objętych właściwością tutejszych sądów rejonowych składanie przez właścicieli wniosków o przyznanie lokalu socjalnego jest czynnością rutynową nie sprawiającą jakichkolwiek trudności. Wobec tego uznać należy, mając na uwadze treść apelacji i stan faktyczny sprawy, że powodowi nie należy się odszkodowanie za okres przed wezwaniem pozwanej gminy do zapłaty, a więc rację ma pozwany, że odszkodowanie nie należy się za okres od 20 maja 2021 r. do 1 stycznia 2023 r. Uprawnione jest natomiast roszczenie odszkodowawcze od 2 stycznia 2023 r. i za cały luty 2023 r., tj. za miesiące kiedy to gmina na żądanie właściciela lokalu ( za takie należy uznać wezwanie do zapłaty), z którego dłużnicy zostali wyeksmitowani, nadal nie dopełniała ustawowych obowiązków. Powodowi należy się od pozwanej wyłącznie kwota 3.162,16 zł ( za miesiąc styczeń z pominięciem jednego dnia i za cały miesiąc luty tj. 3214 zł- 51,84 zł). Okres od maja 2021 r. do grudnia 2023 r. był okresem kiedy gmina choć miała świadomość istnienia wyroku eksmisyjnego z zastrzeżeniem lokalu socjalnego, nie była obarczona koniecznością podejmowania samodzielnych działań, nie została także wezwana ani przez właściciela lokalu, ani przez samych lokatorów do wskazania lokalu socjalnego, co zwolniło ją z odpowiedzialności odszkodowawczej wobec właściciela. Z momentem wezwania jej do zapłaty, jej odpowiedzialność rozpoczęła się. Sąd Okręgowy ocenił, że mając na uwadze tak długi czas uwolnienia gminy z odpowiedzialności na skutek zaniechań innych podmiotów, prawidłowym i zgodnym z zasadami współżycia społecznego ( z uwzględnieniem szczególnej działalności gminy w zakresie mieszkalnictwa socjalnego), będzie uznanie, że natychmiast , po otrzymaniu wezwania do zapłaty, odpowiedzialność zaktualizowała się i nie należy ograniczać jej dodatkowo dalej na czas tzw. czynności przygotowawczych, gdyż doprowadziłoby to do nadmiernego poszkodowania i obciążenia powoda. Warto zaznaczyć, że również sama skarżąca w apelacji wyraziła stanowisko co do takiego, jak przyjął ostatecznie Sąd Okręgowy, terminu rozpoczęcia odpowiedzialności. Zmiana wyroku co do istoty skutkowała koniecznością zmiany rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu ( art.100 k.p.c. ). Powód wygrał sprawę jedynie co do kwoty 3.162,16 zł , a więc w 8%, zaś przegrał w 92%. Poniesione przez niego koszty stanowiły łączną kwotę 7.079 zł ( prawidłowo ustalił to Sąd Rejonowy). Pozwana poniosła koszty w wysokości 3.600 zł. Pozwana winna więc pokryć koszty procesu powoda co do kwoty 566,32 zł. Powód winien pokryć koszty pozwanej co do kwoty 3.312 zł. Kompensacja kosztów doprowadziła do ustalenia, że powód winien uiścić na rzecz pozwanej kwotę 2.746 zł wraz ze stosownymi odsetkami za opóźnienie ( punkt II sentencji wyroku). O kosztach procesu za II instancję orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności stron. Apelacja jest zasadna w 91 % . Pozwany poniósł koszty tego postępowania w kwocie 3.519 zł ( 1.719 zł opłata sądowa, 1.800 zł koszty zastępstwa procesowego). Z tej kwoty powód winien mu zwrócić 3.202 zł. Powód wygrał w 9%, a jego koszty wiązały się z zastępstwem procesowym – 1.800 zł. Z tej kwoty skarżący winien mu zwrócić 162 zł. Kompensacja kosztów doprowadziła do ustalenia, że powód winien uiścić na rzecz pozwanej kwotę 3.040 zł wraz ze stosownymi odsetkami za opóźnienie ( punkt III sentencji wyroku).