VIII C 2233/18

Sygn. akt VIII C 2233/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2019 roku Sąd Rejonowy w Kielcach VIII Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSR Agnieszka Kierkowska Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Szymkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2019 roku w Kielcach na rozprawie sprawy z powództwa S. S. (1) przeciwko R. S. , A. P. , L. P. , J. S. o ustalenie I. ustala, że na podstawie umowy darowizny z 18 września 1999 r. zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A (...) sporządzonego przez notariusza A. B. małżonkowie O. S. , córka J. i J. i S. S. (1) , syn J. i J. przenieśli na rzecz W. S. obok nieruchomości wymienionych w tej umowie także udział ½ we współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości Ł. gmina P. , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr (...) , dla której nie ma urządzonej księgi wieczystej; II. nie obciąża pozwanych kosztami procesu; III. nie obciąża stron kosztami sądowymi. SSR Agnieszka Kierkowska Sygn. akt: VIII C 2233/18 UZASADNIENIE W pozwie z 16.11.2018 r. S. S. (1) zawarł żądanie ustalenia, że na podstawie umowy darowizny z 18.09.1991 r. objętej aktem notarialnym Repertorium A nr 12885/91, sporządzonym w Państwowym Biurze Notarialnym w K. przed notariuszem A. B. S. S. (1) syn J. i J. i jego żona O. S. córka J. i J. przenieśli na rzecz W. S. współwłasność w udziale ½ działki o numerze ewidencyjnym (...) , położonej w miejscowości Ł. , gmina P. , dla której nie jest urządzona księga wieczysta. Na uzasadnienie tego żądania wskazali, że bracia E. S. i S. S. (1) byli na podstawie aktu własności ziemi współwłaścicielami nieruchomości, obejmującej obok innych działek działkę o numerze ewidencyjnym (...) . W dniu 4 listopada 1971 r. S. S. (1) pozostawał w związku małżeńskim z O. S. . Na działce (...) znajdowały dwa domy mieszkalne. Intencją małżonków S. i O. S. przy umowie darowizny z 18.09.1991 r. było rozdysponowanie wszystkimi działkami do nich należącymi, w tym działką na której stał dom i obora. Ta działka miała przypaść ich synowi W. S. i w umowie wskazano, że darują mu działki (...) z zabudowaniami, a W. S. oświadczył, że w darowanym domu zamieszkuje i innego nie posiada. W. S. w tej samej umowie ustanowił na rzecz S. S. (1) i O. S. służebność osobistą, obejmującą prawo zamieszkiwania w dwóch izbach w domu mieszkalnym i korzystania z budynków gospodarczych. Dopiero po 2004 r., starając się o dopłaty, W. S. dowiedział się, że zabudowania znajdują się na działce (...) , której nie wymieniono w umowie darowizny, a nie na wskazanej w umowie działce (...) . W 2007 r. W. S. zmarł. Jednym z jego spadkobierców jest powód. Jako pozwanych powód wskazał pozostałych spadkobierców W. S. L. P. i R. S. oraz spadkobiercę S. A. P. . Pozwani R. S. , L. P. , A. P. na rozprawie 29.01.2019 r. uznali powództwo. (k.38) Postanowieniem z 29.01.2019 r. wezwano do udziału w sprawie po stronie pozwanej J. S. (k.40), który na rozprawie 5.03.2019 r. zgodził się z żądaniem pozwu. (k.62) Sąd ustalił: S. S. (1) syn J. i J. pozostawał w związku małżeńskim z O. S. córką J. i J. co najmniej od 1967 r. Była to jego druga żona i z tego małżeństwa pochodzi ich córka L. P. . S. S. (1) miał ponadto z pierwszego małżeństwa synów: S. S. (1) , W. S. , B. S. i J. S. . S. i O. małżonkowie S. mieli gospodarstwo rolne, położone w Ł. gmina P. . Obejmowało ono: - grunty orne na działkach (...) , o łącznej powierzchni 3,95 ha, których dotyczył wydany dla S. S. (1) akt własności ziemi (...) , - udział we współwłasności działek leśnych i łąk położonych w Ł. i wsi M. , których dotyczyły akty własności ziemi wydane dla braci E. S. i S. S. (1) o numerach (...) oraz (...) . Siedlisko tego gospodarstwa znajdowało się na działce numer (...) stanowiącej współwłasność E. S. i S. S. (1) na podstawie aktu własności ziemi (...) . Do lat 80- tych XX wieku bracia E. S. i S. S. (1) mieszkali w jednym domu na tej działce, mieli wspólne podwórze i budynki gospodarcze. W latach 80- tych XX wieku każdy z ich wybudował swój dom na działce numer (...) , stary dom rodzinny został zburzony, a podwórka przy domu każdego z braci rozdzielone płotem. W ten sposób siedlisko S. S. (1) na działce numer (...) urządzone zostało na przedłużeniu położonej za nią działki rolnej numer (...) , objętej aktem własności ziemi (...) wydanym dla S. S. (1) . W 1991 r. małżonkowie O. i S. S. (1) chcieli przenieść własność swojego gospodarstwa rolnego na dzieci, by O. S. mogła uzyskać prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników. W tym celu małżonkowie O. i S. S. (1) zawarli z córką L. P. i jej mężem, synem S. S. (1) i jego żoną oraz synami W. S. i J. S. umowę darowizny z 18.09.1991 r. Darowali córce L. i synom S. i J. po działce powstałej z podziału działki (...) na 3 części (341/3, 341/4, 341/5). W. S. darowali działki (...) z zabudowaniami. W umowie wskazano, że dom mieszkalny i budynki gospodarcze są częścią składową działki numer (...) , podczas gdy jest to działka rolna i żadnych zabudowań na niej nie było. Jedyny dom mieszkalny małżonków S. znajdował się na działce siedliskowej 195 i ten dom mieli na myśli darczyńcy. Udział we współwłasności pozostałych działek, objętych aktami własności ziemi (...) oraz (...) S. S. (1) i O. S. w 1999 r. darowali córce L. P. , za wyjątkiem działki siedliskowej nr (...) , która w tej umowie nie została wymieniona. Mimo to L. P. została w ewidencji gruntów ujawniona jako współwłaściciel tej działki. W. S. i jego ojciec uważali, że na skutek darowizny z 1991 r. to W. jest właścicielem domu i całego gospodarstwa, za wyjątkiem tych działek, które były przedmiotem współwłasności z E. S. . W. S. mieszkał razem z ojcem, utrzymywał dom. Gdy po 2004 r. okazało się podczas porządkowania spraw związanych z gospodarstwem, że dom mieszkalny znajduje się na działce numer (...) , która nie została wymieniona w umowie darowizny z 1991 r., S. S. (1) nie uznał za konieczne dokonywać jakichkolwiek czynności. Nadal uważał, że przekazał dom synowi. Nie zmienił zdania do śmierci W. S. w 2007 r., a sam zmarł w roku 2010. Spadek po nim na podstawie testamentu z 2008 r. nabyła wnuczka A. P. , córka L. P. . S. S. (1) nie wymienił w testamencie żadnych składników spadku. A. P. została na swój wniosek wpisana w miejsce L. P. jako współwłaściciel działki numer (...) w ewidencji gruntów. Powyższe okoliczności faktyczne były w większości niesporne, potwierdzone dokumentami w postaci umowy darowizny z 18.09.1991 r. (k.11-13), z umowy darowizny z 8.11.1999 r. (k.46-48), wypisów i wyrysów z rejestru gruntów dla działek opisanych w tych umowach (k.17, 35-37, 51, 68-69), z odpisu postanowienia SR w Kielcach VII Ns 979/07 (k.13), z akt sprawy VIII Ns 357/11, akt postępowania uwłaszczeniowego, zakończonego wydaniem aktu własności ziemi z 25 marca 1974 roku nr (...) (k.91-94). Wynikały także ze zgodnych zeznań stron (k.38-40, 77-78). Sąd zważył: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Powództwo o ustalenie może dotyczyć woli kontrahentów w wypadku omyłkowego oznaczenia nieruchomości w umowie przeniesienia własności nieruchomości. Taki pogląd funkcjonuje w doktrynie i oparty jest na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1986 r. III CZP 10/86, w której wskazano, że w wypadku omyłkowego oznaczenia nieruchomości w umowie sprzedaży nabywca może domagać się wyjaśnienia przez sąd rzeczywistej woli kontrahentów w drodze powództwa o ustalenie stosunku prawnego ( art. 189 k.p.c. ). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy rozważał w jaki sposób może być usunięty stan niezgodności co do geodezyjnego oznaczenia nieruchomości między treścią umowy przenoszącej własność a rzeczywistą wolą stron, w celu prawidłowego oznaczenia przedmiotu nabycia. Wskazał, że możliwe jest w tym celu złożenie przez strony zgodnego oświadczenia o sprostowaniu treści aktu notarialnego, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli potwierdzone wyrokiem deklaratoryjnym, ale dopuszczalne jest także powództwo o ustalenie stosunku prawnego oparte na art. 189 k.p.c. albo powództwo na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Najwyższy w powołanej uchwale wskazał, że możliwe jest usunięcie w opisany sposób oczywistej omyłki faktycznej, związanej z geodezyjno-ewidencyjnym oznaczeniem nieruchomości. W sytuacji, gdy przedmiot umowy został ustalony zgodnie z wolą stron i wydany nabywcy taka omyłka dotyczy elementu, nie wiążącego się z istotą umowy przeniesienia własności. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja zachodzi. Dla stron umowy darowizny z 18.09.1991 r. nie budziło wątpliwości, że przedmiotem darowizny dla W. S. jest także udział we współwłasności nieruchomości zabudowanej, oznaczonej jako działka numer (...) . Tak zeznali zgodnie S. S. (1) i L. P. , którzy byli stronami umowy. Nie wskazanie udziału we współwłasności działki numer (...) w umowie, obok pozostałych działek darowanych W. S. , wynikało tylko z błędnego przekonania darczyńców, że budynek znajduje się na innej działce niż w rzeczywistości. Ta omyłka mogła być konsekwencją faktycznego dokonania przez współwłaścicieli działki siedliskowej numer (...) podziału do korzystania w latach 80-tych XX wieku, gdy po wyburzeniu starego domu rodzinnego i wybudowaniu przez braci S. i E. nowych domów dla swoich rodzin, rozgrodzili podwórko, urządzając dwie odrębne posesje. Od tego momentu uważali się za wyłącznych właścicieli wydzielonych części i byli przekonani, że taki faktyczny podział ma także skutki prawne w sferze prawa własności. W takim przekonaniu pozostawać musieli S. S. (1) i jego żona zawierając umowę darowizny, w której wymieniono wszystkie działki pozostające ich wyłączną własnością, a pominięto działki wspólne z E. S. . Pominięcie działki numer (...) , z jednoczesnym zamieszczeniem w umowie zapisów o zabudowaniach i służebności osobistej, nie może być uznane za celowe. W odniesieniu do wymienionych w tej umowie działek numer (...) były to zapisy bezprzedmiotowe, gdyż na żadnej z nich nie było zabudowań mieszkalnych. Jedyny dom mieszkalny, jaki mogli mieć na myśli darczyńcy, znajdował się na działce numer (...) . Co istotne, została ona pominięta także w kolejnej umowie darowizny z 1999 r. Zdaniem Sądu w wypadku tej ostatniej umowy było to zamierzone działanie darczyńców. S. S. (1) w 1999 r. był przekonany, że domem mieszkalnym już rozporządził w 1991 r na rzecz syna W. . Interes prawny powoda S. S. (1) w ustaleniu co było przedmiotem darowizny z 1991 r. na rzecz jego brata W. wyraża się w tym, że jest on jednym z jego spadkobierców. Ponadto jedyny spadkobierca darczyńcy S. A. P. – został ujawniony w ewidencji gruntów jako współwłaściciel działki numer (...) . Między stronami nie ma sporu co do okoliczności, której dotyczy żądanie pozwu, a pozwani uznali powództwo. Dla działki numer (...) nie ma urządzonej księgi wieczystej. Jedynym środkiem prawnym umożliwiającym ujawnienie rzeczywistego stanu prawnego działki nr (...) w ewidencji gruntów i – ewentualnie - księdze wieczystej w razie jej założenia, jest uzyskanie wyroku na podstawie art. 189 k.p.c. Powództwo zostało w tym stanie rzeczy w całości uwzględnione na podstawie tego przepisu. Na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z uwagi na ten szczególny charakter żądania pozwu oraz postawę pozwanych, którzy je uznali, Sąd żadnej ze stron nie obciążył kosztami procesu ani kosztami sądowymi.