VII U 990/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy przyznał ubezpieczonemu prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, uznając, że przepracował w nich ponad 15 lat.
Ubezpieczony Ł. R. odwołał się od decyzji ZUS odmawiającej mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Twierdził, że pracował jako operator koparki w latach 1977-1995, co powinno być uznane za pracę w szczególnych warunkach. Sąd, opierając się na opinii biegłego BHP, zeznaniach świadków i dokumentach, ustalił, że ubezpieczony przepracował w warunkach szczególnych łącznie ponad 16 lat, wliczając okres służby wojskowej. W związku z tym zmienił zaskarżoną decyzję ZUS i przyznał prawo do rekompensaty.
Sprawa dotyczyła odwołania ubezpieczonego Ł. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Ubezpieczony domagał się przyznania rekompensaty, argumentując, że w okresie od 1977 do 1995 roku pracował jako operator koparki w pełnym wymiarze czasu pracy, co stanowiło pracę w szczególnych warunkach. ZUS odmówił przyznania prawa do rekompensaty, wskazując na brak wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach do końca 2008 roku oraz brak odpowiedniego świadectwa pracy. Sąd Okręgowy przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, w tym przesłuchanie stron, świadków oraz dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego ds. BHP. Opinia biegłego wykazała, że praca na stanowisku operatora koparki w analizowanym okresie mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, zgodnie z § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Sąd ustalił, że łączny okres pracy w szczególnych warunkach, wliczając okres zasadniczej służby wojskowej, wyniósł ponad 16 lat, co spełniało wymóg 15 lat pracy określony w ustawie o emeryturach pomostowych. Sąd podzielił również pogląd o dopuszczalności zaliczenia okresu służby wojskowej do okresu pracy w warunkach szczególnych. W związku z tym, że ubezpieczony nie nabył prawa do emerytury pomostowej ani wcześniejszej emerytury, nie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania rekompensaty. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, przyznając Ł. R. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 lutego 2024 r.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, praca na stanowisku operatora (maszynisty koparki) w analizowanym okresie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na opinii biegłego BHP, który stwierdził, że praca na koparce jest pracą maszynisty ciężkich maszyn budowlanych i drogowych, wymienioną w wykazie A, dział V, poz. 3 rozporządzenia. Kluczowe jest faktyczne wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze, a nie tylko nazwa stanowiska.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana decyzji ZUS
Strona wygrywająca
Ł. R.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ł. R. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (9)
Główne
u.e.p. art. 2 § pkt 5
Ustawa o emeryturach pomostowych
Definicja rekompensaty jako odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
u.e.p. art. 21 § ust. 1
Ustawa o emeryturach pomostowych
Warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
u.e.p. art. 23
Ustawa o emeryturach pomostowych
Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego.
u.e.r.f.u.s. art. 32 § ust. 1a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja pracy w szczególnych warunkach.
R.R.M.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Określenie stanowisk pracy w szczególnych warunkach (Wykaz A, Dział V, poz. 3 - prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych).
Pomocnicze
u.e.p. art. 21 § ust. 2
Ustawa o emeryturach pomostowych
Przesłanka negatywna: rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (interpretowana jako emerytura zdefiniowanego świadczenia).
u.e.r.f.u.s. art. 173
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Ustalanie kapitału początkowego.
u.e.r.f.u.s. art. 174
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Ustalanie kapitału początkowego.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zmiany zaskarżonej decyzji przez sąd.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca na stanowisku operatora koparki była pracą w szczególnych warunkach. Okres zasadniczej służby wojskowej powinien zostać zaliczony do stażu pracy w szczególnych warunkach. Łączny okres pracy w szczególnych warunkach przekracza wymagane 15 lat. Brak formalnego świadectwa pracy w warunkach szczególnych nie wyklucza udowodnienia tego faktu innymi dowodami.
Odrzucone argumenty
Brak wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach do 31.12.2008 r. Brak świadectwa pracy w warunkach szczególnych lub z adnotacją o takiej pracy. Zeznania świadków nie są wystarczającym dowodem pracy w szczególnych warunkach przed organem rentowym.
Godne uwagi sformułowania
Praca na koparce była pracą całoroczną. W profesjonalnym przedsiębiorstwie budowlanym nie powierza się obsługi specjalistycznego sprzętu osobom do tego nieuprawnionym, zwłaszcza przez wieloletni okres. Dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy.
Skład orzekający
Renata Gąsior
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, zwłaszcza w przypadkach braku formalnych dokumentów, zaliczanie okresu służby wojskowej, interpretacja pojęcia pracy w szczególnych warunkach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z emeryturami pomostowymi i rekompensatami, a także konkretnych stanowisk pracy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sąd może przyznać prawo do świadczeń emerytalnych, gdy brakuje formalnych dokumentów, opierając się na innych dowodach i orzecznictwie. Jest to przykład walki o swoje prawa przez pracownika.
“Czy brak świadectwa pracy to koniec marzeń o wcześniejszej emeryturze? Sąd Okręgowy odpowiada!”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt VII U 990/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2026 roku w Warszawie sprawy Ł. R. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. o prawo do rekompensaty na skutek odwołania Ł. R. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. z dnia 9 kwietnia 2024 roku znak: (...) 1.
zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. z dnia 9 kwietnia 2024 roku znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się Ł. R. (1) prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 lutego 2024 r., 2.
stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. B. A. UZASADNIENIE do pkt 1 wyroku z dnia 4 lutego 2026 r. Ł. R. (1) w dniu 7 maja 2024 r. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w R. z dnia 9 kwietnia 2024 r., znak: (...) . W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, że w latach 1977-1995 pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) w R. na stanowisku maszynisty ciężkich maszyn budowlanych jako operator koparki. Zdaniem odwołującego się była to praca w szczególnych warunkach. Rozwiązując umowę o pracę w 1995 r. (w tym samym roku nastąpiła upadłość firmy) nie wiedział, że brakuje mu dokumentów świadczących o pracy w szczególnych warunkach. Nie jest pracownikiem umysłowym, żeby znać się na przepisach dotyczących tych dokumentów z odpowiednim zapisem na świadectwach pracy. Ubezpieczony wskazał, że był jednak mocno przekonany, że dział kadr w tak dużym przedsiębiorstwie wystawi właściwe dokumenty zgodnie ze stanem zatrudnienia, czyli w szczególnym warunkach. Z dokumentów jakie przekazał do ZUS-u wynika, że wypłacono mu dodatek za pracę w szczególnych warunkach, a on oświadczył, że go pobierał (odwołanie z dnia 7 maja 2024 r. – k. 3 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ zacytował treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i art. 32 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i renach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wskazał, że zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonemu prawa do ustalenia wysokości emerytury z rekompensatą, ponieważ Ł. R. (1) nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach do 31 grudnia 2008 r. Odwołujący się nie przedłożył świadectwa pracy w warunkach szczególnych ani świadectwa pracy z adnotacją o pracy w warunkach szczególnych. Zeznania świadków, nie są środkiem dowodowym w oparciu o który można udowodnić pracę w szczególnych warunkach w postępowaniu przed organem rentowym (odpowiedź na odwołanie z dnia 3 czerwca 2024 r. – k. 4 a.s.). Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r. ubezpieczony poparł odwołanie i wniósł o zmianę decyzji ZUS poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach (protokół z dnia 3 grudnia 2025 r. – k. 69 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Ł. R. (1) , ur. (...) , w latach 1974-1977 uczęszczał do Zasadniczej Szkoły Zawodowej o kierunku mechanik maszyn budowlanych. Szkoła mieściła się przy ul. (...) w R. . Po ukończeniu szkoły zdał państwowy egzamin dający uprawnienia do pracy na ciężkich maszynach budowlanych. Następnie, w okresie od 18 października 1977 r. do 31 marca 1995 r. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) Spółka Akcyjna w R. . W okresie od 18 października 1977 r. do dnia 31 maja 1978 r. pracował na stanowisku pomoc operatora, natomiast od dnia 1 czerwca 1978 r. do 23 października 1978 r. i od 1 listopada 1980 r. do 31 marca 1995 r. na stanowisku operatora (maszynista koparki). Siedziba firmy była przy ul. (...) w R. . Przez pierwsze kilka miesięcy pracy uczył się przy operatorze, później dostał już przydzieloną koparkę do samodzielnej obsługi, za którą odpowiadał. Pracował na różnych sprzętach, który dzielił się na dwie grupy kołowy i gąsienicowy. Praca na koparce była pracą całoroczną (umowa o pracę z dnia 18 października 1977 r. – k. 38 a.o.; świadectwo pracy z dnia 31 marca 1995 r. – k. 38 a.o.; karta kontrola badań okresowych – k. 68 a.s.; orzeczenie psychologiczne – k. 68 a.s.; zaświadczenie o zatrudnieniu – k. 31 a.s.; legitymacja ubezpieczeniowa – k. 68 a.s.; zeznania Ł. S. – k. 70 a.s.; zeznania K. A. – k. 71 a.s.; zeznania Ł. R. (1) – k. 71-72 a.s.). W okresie od 27 października 1978 r. do 9 października 1980 r. odwołujący się odbywał zasadniczą służbę wojskową (bezsporne). Ubezpieczony w dniu 28 września 2023 r. złożył w organie rentowym wniosek o emeryturę (wniosek z dnia 28 września 2023 r. – k. 1-3 a.r.). Decyzją z dnia 13 października 2023 r., znak: (...) organ rentowy przyznał Ł. R. (1) emeryturę od 7 września 2023 r. (decyzja ZUS z dnia 13 października 2023 r. – k. 6 a.r.). Ł. R. (1) w dniu 28 lutego 2024 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach (wniosek z dnia 28 lutego 2024 r. – k. 15 a.r.). Decyzją z dnia 9 kwietnia 2024 r., znak: (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. odmówił Ł. R. (1) prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (decyzja ZUS z dnia 9 kwietnia 2024 r. – k. 21 a.s.). Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, a Sąd postanowieniem z dnia 3 grudnia 2025 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego Ł. R. (1) w okresie zatrudnienia do 18 października 1977 r. do 31 marca 1995 r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) Spółka Akcyjna w R. wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie z dnia 3 grudnia 2025 r. – k. 74 a.s.). W opinii z 13 stycznia 2026 r. biegły sądowy z zakresu BHP I. M. wskazał, że na podstawie zapisów znajdujących się w aktach sprawy można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że odwołujący się w spornym okresie czasu pracy wykonywał swoje obowiązki na następujących stanowiskach: - pomoc operatora - stażysta, w wymiarze 7 miesięcy i 14 dni, Praca odwołującego się na powyższym stanowisku, zdaniem biegłego nie jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. - operator (maszynista koparki) w wymiarze 4 miesięcy i 23 dni, Praca odwołującego się na ww. stanowisku, zdaniem biegłego, może być uznana jako wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. - Wykaz A, Dział V, poz. 3 (prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych). Biegły podkreślił, że powyższe może zostać uwzględnione przy założeniu, że odwołujący się posiadał uprawnienia do obsługi sprzętu drogowego – koparki. - od dnia 27.10.1978 r. do dnia 9 października 1980 r. - odwołujący się odbywał zasadniczą służbę wojskową, - operator, w wymiarze 14 lat i 4 miesięcy. Praca odwołującego się na ww. stanowisku, zdaniem biegłego, może być uznana jako wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. - Wykaz A, Dział V, poz. 3 (prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych). Powyższe zdaniem biegłego, może zostać uwzględnione przy założeniu, że odwołujący się posiadał uprawnienia do obsługi sprzętu drogowego - koparki (w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających ten fakt), a także stałości wykonywania prac z użyciem koparki w całym okresie rocznym (w tym w zimie, na co wskazywał świadek i odwołujący). Całość dokumentacji załączonej do akt sprawy zdaniem biegłego pozwala na stwierdzenie [przy założeniu, że sezon pracy koparki był okresem całorocznym i odwołujący się posiadał stosowne uprawnienia do pracy na koparce], że odwołujący/wnioskodawca w spornym okresie czasu pracy (tj. od dnia 18 października 1977 r. do dnia 31 marca 1995 r. – (...) Przedsiębiorstwo (...) Spółka Akcyjna w R. ) - wykonywał pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ustawy z FUS/R.R.M. w wymiarze 14 lat, 8 miesięcy i 23 dni, co daje łącznie z okresem odbywania zasadniczej służby wojskowej [odbytej bezpośrednio przed rozpoczęciem, jak i po zakończeniu, pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. - 1 rok, 11 miesięcy i 12 dni ] = 16 lat, 8 miesięcy i 5 dni (tj. powyżej 15 lat - do dnia 31.12.2008r.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania świadków i ubezpieczonego. Dokumentom w pełni należało dać wiarę, tym bardziej, że strony sporu ich nie kwestionowały. Również zeznania świadków Ł. S. i K. A. zostały ocenione jako wiarygodne, gdyż świadkowie przez wiele lat pracowali razem z ubezpieczonym w Przedsiębiorstwie (...) Spółka Akcyjna w R. , wobec czego posiadali wiedzę na temat specyfiki pracy wykonywanej przez ubezpieczonego, będąc zatrudnionym u ww. pracodawcy. Świadkowie potwierdzili, że ubezpieczony pracował jako operator koparki. Poza tym treść zeznań świadków i ubezpieczonego jest spójna i logiczna. W związku z tym zarówno zeznania ubezpieczonego Ł. R. (1) , jak i zeznania świadków, Sąd ocenił jako zasługujące na wiarę. Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy – I. M. . Opinia sporządzona przez biegłego sądowego została oceniona jako rzetelna, gdyż została wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Zauważyć należy, że strony nie zgłaszały zastrzeżeń co do treści opinii. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie Ł. R. (1) zasługiwało na uwzględnienie. Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się ubezpieczony, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1696). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...) . Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych , rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r. Słuszność wskazanej interpretacji potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015 r. (III AUa 717/15, Lex nr 1964970). Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych , prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na odwołanie wskazał, że ubezpieczony nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach do 31 grudnia 2008 r. ZUS podkreślił, że ubezpieczony nie przedłożył świadectwa pracy w warunkach szczególnych ani świadectwa pracy z adnotacją o pracy w warunkach szczególnych. Zeznania świadków, nie są środkiem dowodowym w oparciu o który można udowodnić pracę w szczególnych warunkach w postępowaniu przed organem rentowym. Wskazać należy, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku (III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235). Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd ustalając czy Ł. R. (1) wykonywał pracę w warunkach szczególnych w spornym okresie przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, podczas którego przesłuchał odwołującego się oraz świadków, nadto dopuścił również dowód z akt osobowych i dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Cały ten materiał dowodowy potwierdził, że Ł. R. (1) w okresie od 18 października 1977 r. do 31 marca 1995 r. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) Spółka Akcyjna w R. . W okresie od 18 października 1977 r. do dnia 31 maja 1978 r. pracował na stanowisku pomoc operatora, natomiast od dnia 1 czerwca 1978 r. do 23 października 1978 r. i od 1 listopada 1980 r. do 31 marca 1995 r. na stanowisku operatora (maszynista koperki). Sezon pracy koparki był okresem całorocznym. W okresie od 27 października 1978 r. do 9 października 1980 r. odwołujący się odbywał zasadniczą służbę wojskową. Sąd podzielił wnioski płynące z opinii biegłego sądowego I. M. , że odwołujący się świadcząc pracę w (...) Spółka Akcyjna w R. w spornym okresie czasu pracy na stanowisku operatora (maszynista koperki) wykonywał prace w szczególnych warunkach, na stanowisku wymienionym w poz. 3 działu V wykazu „A" załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) – prace maszynistów ciężkich maszyn budowlanych i drogowych. Powyższy okres w wymiarze 14 lat, 8 miesięcy i 23 dni, łącznie z okresem odbywania zasadniczej służby wojskowej (odbytej bezpośrednio przed rozpoczęciem, jak i po zakończeniu, pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. – 1 rok, 11 miesięcy i 12 dni), wynosi łącznie 16 lat, 8 miesięcy i 5 dni. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd o dopuszczalności zaliczenia okresu zasadniczej służby wojskowej do pracy w warunkach szczególnych wymaganej do nabycia wcześniejszej emerytury. I tak w wyroku Sądu Najwyższego z 8.04.2014 r. II UK 424/13 wyrażono pogląd następujący – Ł. zostały spełnione przez pracownika warunki powrotu do poprzedniego zatrudnienia zostaje zachowana tzw. ciągłość pracy, a okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem zatrudnienia na takich samych warunkach, jak przed powołaniem do tej służby. W wyroku z 24.05.2012 r. II UK 265/11 Sąd Najwyższy uznał, że w zakresie zatrudnienia żołnierz czynnej służby wojskowej jest pracownikiem wykonującym pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jeśli wykonywał ją w taki sam sposób (stale i w pełnym wymiarze czasu pracy) przed powołaniem do służby i do zatrudnienia tego powrócił po jej zakończeniu w przepisanym terminie. W wyroku z dnia 17 maja 2012 r. I UK 399/11 Sąd Najwyższy uznał, że okres służby wojskowej dla żołnierza zatrudnionego przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w warunkach szczególnych (I kategorii zatrudnienia), który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach, jest nie tylko okresem służby w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, ale także okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu § 3 i 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych charakterze. Zdaniem Sadu, biorąc pod uwagę charakter działalności (...) Przedsiębiorstwa (...) Spółka Akcyjna w R. oraz obowiązki pracodawcy wynikające z przepisów prawa oraz długoletnie zatrudnienia ubezpieczeniowego na stanowisku operatora koparki, nadto mając na uwadze zeznania świadka Ł. S. i ubezpieczonego, Sąd przyjął, że Ł. R. (1) posiadał stosowne uprawnienia do pracy na koparce. Zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w profesjonalnym przedsiębiorstwie budowlanym nie powierza się obsługi specjalistycznego sprzętu osobom do tego nieuprawnionym, zwłaszcza przez wieloletni okres. W ocenie Sądu sporny okres, który Sąd zaliczył jako okres pracy w warunkach szczególnych łącznie przekraczał 15 lat, a więc jest wystarczający, by przyjąć, że Ł. R. (1) spełnił przesłankę, od której ustawa o emeryturach pomostowych uzależnia przyznanie prawa do rekompensaty, a więc posiada 15- letni okres pracy w warunkach szczególnych. Poza tą przesłanką, w przypadku ubezpieczonego spełnione są także inne warunki, o których była mowa, tj. Ł. R. (2) nie nabył prawa do emerytury pomostowej, emerytury wcześniejszej. To z kolei oznacza, że nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której wcześniej była mowa, zatem zachodzą podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych . W związku z powyższym Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie Ł. R. (1) dokonując zmiany zaskarżonej decyzji z dnia 9 kwietnia 2024 roku, znak: (...) na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał Ł. R. (1) prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych począwszy od 1 lutego 2024 r, o czym orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku. B. A.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI