VII U 890/23

VII U 890/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 12 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska po rozpoznaniu 28 listopada 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) i (...) S. A. z siedzibą w Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. z udziałem ubezpieczonego X. N. o wysokość podstawy wymiaru składek na skutek odwołania X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z 7 marca 2023 r. nr (...) oraz na skutek odwołania (...) S. A. z siedzibą w Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. z 16 lutego 2023 r. nr (...) 1) 
        zmienia zaskarżoną decyzję z 7 marca 2023 r. nr (...) , stwierdzając, że do podstawy wymiaru składek X. N. zatrudnionego na podstawie umów o pracę u X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) nie wlicza się przychodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umów zlecenia w (...) S. A. z siedzibą w Z. ; 2) 
        zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. na rzecz X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) i (...) S. A. z siedzibą w Z. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego po 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, 3) 
        zmienia zaskarżoną decyzję z 16 lutego 2023 r. nr (...) stwierdzając, że podstawa wymiaru składek X. N. zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia w (...) S. A. z siedzibą w Z. wynosi 540 zł (pięćset czterdzieści złotych); 4) 
        zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. na rzecz X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) S. A. z siedzibą w Z. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego po 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. VII U 890/23 UZASADNIENIE 7 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wydał decyzję nr (...) , którą stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne dla X. N. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) S. A. i jednocześnie zatrudnionego na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) X. W. z siedzibą w B. wynosi: Miesiąc/rok Rodzaj ubezpieczenia Podstawa wymiaru składki Kwota składki 05 - 2019 emerytalne 2790 zł rentowe 2790 zł chorobowe 2790 zł wypadkowe 2790 zł zdrowotne 2407,49 zł 216,67 zł W podstawach wymiaru składek oprócz wynagrodzenia osiągniętego z tytułu umowy o pracę zawartej przez ubezpieczonego z płatnikiem składek X. W. , dodatkowo organ rentowy uwzględnił kwotę wynagrodzenia osiągniętego przez niego z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych ze spółką (...) S. A. z siedzibą w Z. (k. 1853 akt kontroli ZUS). 23 maja 2023 r. płatnik składek X. W. wniosła odwołanie od ww. decyzji, zarzucając, że stwierdzone w niej kwoty składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne są nieprawidłowe i nienależne (k. 2). W odpowiedzi na odwołanie z 6 czerwca 2023 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że podstawę faktyczną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły ustalenia dokonane w wyniku kontroli przeprowadzonej u płatnika składek przez upoważnionego pracownika Zakładu, co do tego, że pracownicy płatnika składek w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami w ramach umów zlecenia zawartych z (...) S. A. z siedzibą w Z. faktycznie świadczyli pracę na rzecz swojego pracodawcy (...) X. W. , a zatem to ten podmiot jest beneficjentem czynności wykonywanych przez ubezpieczonych z tytułu umów zlecenie i powinien zadeklarować składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodu uzyskanego przez ubezpieczonych także z zawartych przez nich umów zlecenia z (...) , a tego zaniechał. W ocenie organu rentowego zaistniały wobec tego przesłanki określone w przepisach art 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (k. 8). 16 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. wydał decyzję nr (...) , którą stwierdził, że dla X. N. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) S. A. z siedzibą w Z. podstawa wymiaru składek na obowiązkowe zdrowotne wynosi: Miesiąc/rok Rodzaj ubezpieczenia Podstawa wymiaru składki Kwota składki 05 - 2019 zdrowotne 0 zł 0 zł Organ rentowy wskazał, że praca wykonywana na podstawie umów zlecenie zawartych przez (...) S. A. z X. N. była wykonywana na rzecz własnego pracodawcy (...) X. W. , zatem osiągnięty z tego tytułu przychód należy uwzględnić tylko w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne ze stosunku pracy w (...) X. W. , a nie w podstawie wymiaru składek z umowy zlecenia (k. 1287 akt kontroli ZUS). 28 marca 2023 r. płatnik składek (...) S. A. wniósł odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie prawidłowej więzi prawnej łączącej płatnika z ubezpieczonym oraz ustalenie prawidłowej podstawy wymiaru składek na poszczególne tytuły ubezpieczeń, w tym wysokość składki. Sprawa wpłynęła do Sądu Okręgowego w Radomiu i została zarejestrowana pod sygnaturą akt VI U 380/23 (k. 4 akt sprawy VII U 572/24). W odpowiedzi na odwołanie z 19 kwietnia 2023 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że podstawę faktyczną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły ustalenia dokonane w wyniku kontroli przeprowadzonej u płatnika składek przez upoważnionego pracownika Zakładu, co do tego, że pracownicy płatnika składek w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami w ramach umów zlecenia zawartych z (...) S. A. z siedzibą w Z. faktycznie świadczyli pracę na rzecz swojego pracodawcy (...) X. W. , a zatem to ten podmiot jest beneficjentem czynności wykonywanych przez ubezpieczonych z tytułu umów zlecenie i powinien zadeklarować składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodu uzyskanego przez ubezpieczonych także z zawartych przez nich umów zlecenia z (...) , a tego zaniechał. W ocenie organu rentowego zaistniały wobec tego przesłanki określone w przepisach art 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (k. 9 akt sprawy VII U 572/24). Sąd Okręgowy w Radomiu postanowieniem z 2 lutego 2024 przekazał sprawę VI U 380/23 do rozpoznania Sądowi Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pacy i Ubezpieczeń Społecznych. Sprawa została zarejestrowana w tutejszym sądzie pod sygnaturą akt VII U 572/24 (k. 46 akt sprawy VII U 572/24). Zarządzeniem z 28 marca 2024 r. Sąd połączył sprawę VII U 572/24 ze sprawą VII U 890/23 celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 57 akt sprawy VII U 572/24). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: X. W. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej 5 listopada 2012 r. Przedmiotem przeważającej działalności jest działalność rachunkowo - księgowa. (...) X. W. zajmuje się także m. in. wznoszeniem budynków, robotami budowlanymi związanymi ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, robotami związanymi z budową dróg i autostrad, robotami związanymi z budową pozostałych obiektów inżynierii lądowej i wodnej, rozbiórką i burzeniem obiektów budowlanych, przygotowaniem terenu pod budowę, wykonywaniem wykopów i wierceń geologiczno - inżynierskich, wykonywaniem instalacji wodnokanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, tynkowaniem, zakładaniem stolarki budowlanej, tapetowaniem i oblicowywaniem ścian, malowaniem i szkleniem, wykonywaniem konstrukcji i pokryć dachowych, doradztwem w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, działalnością w zakresie architektury, działalnością pomocniczą związaną z utrzymaniem porządku w budynkach, niespecjalistycznym sprzątaniem budynków i obiektów przemysłowych, działalnością usługową związaną z zagospodarowaniem terenów zieleni, działalnością usługową związaną z administracyjną obsługą biura, wykonywaniem fotokopii, przygotowywaniem dokumentów i pozostałą specjalistyczną działalnością wspomagającą prowadzenie biura (k. 215 oraz k. 5 i k. 353 I tom akt kontroli ZUS). (...) X. W. w oparciu o umowę o pracę zatrudniła X. N. , który świadczył pracę jako pracownik fizyczny w okresie od 15 stycznia 2018 r. do 31 maja 2019 r., za wynagrodzeniem 2100 zł brutto (akta osobowe załączone do akt). X. N. został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez płatnika (...) X. W. (bezsporne). (...) X. W. w ramach prowadzonej działalności współpracowała ze spółką (...) S. A. Spółka ta jest wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego od 7 lipca 2009 r. pod numerem KRS (...) . Siedziba spółki znajduje się w miejscowości Z. , gm. (...) , ul. (...) . Przeważający przedmiot działalności spółki stanowi działalność oznaczona kodem PKD 42.11.Z. - roboty związane z budową dróg i autostrad. Spółka wykonuje prace w oparciu o umowy zawarte z generalnymi wykonawcami m. in. (...) lub (...) , a następnie prace wynikające z tych umów zleca podwykonawcom. Od 22 sierpnia 2011 r. do 26 sierpnia 2025 r. prezesem zarządu spółki był F. B. , a obecnie - od 26 sierpnia 2025 r. funkcję prezesa zarządu sprawuje jego brat, N. B. . N. B. i F. B. nie interesowali się organizacją pracy podwykonawców, koordynowania jej ani rozdzielaniem prac - osobą odpowiedzialną w spółce za ww. zakres czynności był Z. V. (dane z KRS k. 204 - 211, zeznania Z. V. - k. 160 - 162, zeznania F. B. - k. 221, zeznania N. B. - k. 222). Jednym z podwykonawców (...) była (...) X. W. . Podmioty zawarły ze sobą trzy umowy. Pierwsza umowa z 4 stycznia 2016 r. zawarta na czas nieokreślony dotyczyła wykonywania przez (...) X. W. będącą „Wykonawcą” usług w zakresie obsługi kadrowo - płacowej dla (...) będącej „Zleceniodawcą”. Zgodnie z § 1 do obowiązków Wykonawcy należało sporządzane dokumentacji kadrowej, informowanie na bieżąco Zleceniodawcę o obciążających go obowiązkach i przysługujących uprawnieniach z tytułu zatrudniania pracowników, sporządzanie dokumentacji płacowej, sporządzanie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej ZUS, przesyłanie drogą elektroniczną dokumentów rozliczeniowych i zgłoszeniowych do ZUS, przekazywanie do urzędu skarbowego odpowiednich deklaracji podatkowych, przekazywanie zleceniodawcy informacji o wysokości należności względem ZUS i US, udzielanie konsultacji w formie ustnej i pisemnej, zachowanie przekazywanych prze Zleceniodawcę informacji w tajemnicy. W § 4 strony ustaliły, że za wykonane czynności, o których mowa w umowie, Wykonawca będzie pobierał wynagrodzenie miesięczne 450 zł + VAT płatne w ciągu 7 dni od wystawienia faktury VAT przez Wykonawcę (k. 379 I tom akt kontroli ZUS). Druga umowa z 21 lipca 2017 r. nazwana przez strony „umową współpracy” zawarta została na okres od 31 lipca do 31 grudnia 2017 r. Jej przedmiotem było określenie warunków wykonywania usług budowlanych na poszczególnych budowach, określonych przez zleceniodawcę oraz potwierdzone zleceniem wykonania robót, wysłanym najpóźniej przystąpienia do prac. (...) X. W. będąca (...) zobowiązała się do przedstawienia kosztorysu po wykonaniu prac najpóźniej do wystawienia faktury. (...) - Zleceniodawca zobowiązany był do udostępniania Zleceniobiorcy wszelkich narzędzi oraz sprzętu niezbędnego do wykonania prac zawartych w zleceniu (k. 377 I tom akt kontroli ZUS). Trzecia umowa z 3 stycznia 2018 r. także nazwana „umową współpracy” została zawarta na czas nieokreślony a jej przedmiotem było określenie warunków wykonywania usług budowlanych na poszczególnych budowach, określonych przez Zleceniodawcę oraz potwierdzonych zleceniem wykonania robót, wysłanym najpóźniej przystąpienia do prac. (...) X. W. będąca „ (...) zobowiązała się do przedstawienia kosztorysu po wykonaniu prac najpóźniej do wystawienia faktury. (...) - Zleceniodawca - udostępniał Zleceniobiorcy wszelkie narzędzia oraz sprzęt niezbędny do wykonania prac zawartych w zleceniu (k. 375 I tom akt kontroli ZUS). Osoby, które jako pracowników fizycznych zatrudniała na podstawie umowy o pracę (...) X. W. - w tym X. N. - pracowali w ramach stosunku pracy jako pracownicy fizyczni i m. in. ich praca polegała na wykonywaniu czynności służbowych, które obejmowały czynności zlecone przez (...) ich pracodawcy, czyli działalności X. W. (...) . Były to czynności polegające na wykonaniu prac budowalnych oraz montażowych ciągu drogi ekspresowej (...) w F. , prac kompleksowych polegających na naprawie poboczy oraz naprawach cząstkowych dróg gruntowych, prace budowalne i montażowe w ciągu drogi ekspresowej (...) , usługi kierowania ruchem na (...) oraz (...) , hałdowanie oraz czyszczenie wagonów, wykonanie wymiany włazów oraz pokryw studzienek kanalizacji deszczowej, kompleksowe prace podczas równania i profilowania dróg gminnych na terenie (...) . Po wykonaniu zlecenia na rzecz (...) X. W. wystawiała faktury. Pracowników (...) X. W. przy wykonywaniu czynności w ramach stosunku pracy - zatem także tych czynności, jakie zlecało (...) w ramach umowy współpracy - nadzorował jej pracownik Ł. Z. . Jednocześnie także (...) zapewniało osobę, która nadzorowała wykonanie zlecenia przez (...) X. W. - był to O. V. , zaufany pracownik (...) S. A (zeznania X. W. w sprawie VII U 496/23 - k. 239 - 240v., zeznania Z. V. - k. 160 - 162, zeznania O. V. - k. 236 - 237). X. W. nie płaciła pracownikom fizycznym dużych kwot tytułem wynagrodzenia za pracę z stosunku pracy. Świadoma była, że są to kwoty dla nich niewystarczające, więc nie widziała przeciwskazań, by podejmowali się dodatkowych prac - nie byli oni objęci zakazem konkurencji, a świadcząc pracę na rzecz innych podmiotów mogli zarabiać, wykorzystując swoje uprawnienia np. na obsługę sprzętu, którego (...) X. W. w ramach prowadzonej przez siebie działalności nie posiadała (zeznania X. W. w sprawie VII U 496/23 - k. 239 - 240v.). Pracownicy (...) X. W. byli znani (...) , ponieważ wykonywali w ramach umowy ze swoim pracodawcą czynności zlecone przez (...) . Z tego powodu spółka (...) mając wiedzę o takich umiejętnościach pracowników (...) X. W. , które przydatne byłby także w ramach jej własnej działalności, proponowała im zawarcie umów zlecenia (zeznania Z. V. - k. 160 - 162). X. N. na podstawie umowy zlecenia z 1 sierpnia 2019 r. zawartej do 31 grudnia 2019 r. jako zleceniobiorca zobowiązał się do wykonania na rzecz (...) zlecenia polegającego na wykonaniu prac budowlanych i organizacyjnych na remontowanych odcinkach, za wynagrodzeniem w kwocie 14,70 zł za każdą godzinę wykonania zlecenia (umowa zlecenia - k. 52). X. N. został zgłoszony przez (...) do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia (bezsporne). 9 marca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wszczął kontrolę u płatnika składek (...) X. W. , którą prowadził upoważniony przez Zakład pracownik. Kontrola trwała od 9 marca do 8 sierpnia 2022 r. Kontrolą objęto: ⚫ prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego; ⚫ ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu; ⚫ prawidłowość i terminowość opracowania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe; ⚫ wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczenia społecznego. W wyniku kontroli organ rentowy ustalił, że pracownicy płatnika składek X. W. w ramach umów zlecenia zawartych ze spółka (...) z siedzibą w Z. faktycznie świadczyli pracę na rzecz swojego pracodawcy, a on jako płatnik nie zadeklarował i nie naliczył składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodu uzyskanego przez ubezpieczonych z tytułu wykonywania przez nich pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z (...) i równocześnie zatrudnionych u niego na podstawie umów o pracę. Z przeprowadzonych przez organ rentowy czynności i ustaleń sporządzono 8 sierpnia 2022 r. protokół kontroli (k. 1205 - 1231 akt kontroli ZUS). Płatnik składek wniósł zastrzeżenia do protokołu kontroli, które nie zostały uwzględnione, o czym został poinformowany pismem z 7 września 2022 r. (k. 1251 - 1257 akt kontroli ZUS). 31 października 2022 r. ZUS (...) Oddział w B. zawiadomił X. W. i X. N. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie obowiązku złożenia korygujących dokumentów rozliczeniowych. Organ poinformował, że na podstawie protokołu kontroli ustalono, że miesiącach styczeń - grudzień 2019 r. płatnik nie deklarował składek na ubeczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od przychodu uzyskanego przez ubezpieczonych z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia z (...) wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy (...) X. W. (k. 1271 akt ZUS). Pismem z dniu 15 grudnia 2022 r. organ rentowy zawiadomił o zakończeniu postępowania, a 29 grudnia 2022 r. wydał skarżoną decyzje. 29 grudnia (...) Oddział w F. zawiadomił (...) i X. N. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenia zdrowotne. Organ poinformował, że na podstawie protokołu kontroli stwierdzono nieprawidłowości w tym zakresie (k. 1119 akt ZUS). Pismem z dniu 31 stycznia 2023 r. organ rentowy zawiadomił o zakończeniu postępowania, a 16 lutego 2023 r. wydał skarżoną decyzje. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i aktach kontroli ZUS, które zostały ocenione jako wiarygodne. Strony nie kwestionowały ich autentyczności i treści, dlatego to co z nich wynika stało się podstawą ustaleń faktycznych. Czyniąc ustalenia stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach odwołującej X. W. złożonych w sprawie VII U 496/23 oraz świadków Z. V. i O. V. . Zeznania przez nich złożone były przydatne do ustalenia charakteru współpracy (...) X. W. ze spółką (...) oraz zakresu czynności wykonywanych na rzecz tych podmiotów przez ubezpieczonych. W ocenie Sądu zeznania ww. osób stanowiły szczerą relację zapamiętanych przez nich okoliczności, która tworzyła spójną i logiczną całość, pozwalając na ustalenie zasad organizacji pracy ze stosunku pracy i z umów zlecenia. Istotne dla Sądu było, że wynikające z zeznań świadków okoliczności pozwoliły na ustalenie, że nawet jeżeli zakres czynności ubezpieczonych nie różnił się w zależności od tego dla kogo pracowali, to czynności te w żadnym wypadku - tak w przypadku umowy o pracę, jak i umowy zlecenia - nie powodowały, że ich ostatecznym beneficjentem była (...) X. W. . Sąd dał również wiarę zeznaniom świadka F. B. i strony N. B. - byłego i obecnego prezesa zarządu spółki (...) . Przesłuchiwani nie mieli szczegółowej wiedzy o okolicznościach istotnych dla ustalenia faktów sprawy, jednakże zeznając potwierdzili, że (...) X. W. była dla spółki (...) jednym z wielu podwykonawców. Sąd nie miał podstaw, by negować to, co wynika z tych zeznań. Ich zeznania chociaż nieobszerne, stanowiły rzetelną relację z wiadomych im okoliczności współpracy (...) z (...) X. W. i w tym zakresie Sąd oparł na nich swoje ustalenia. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do poczynienia kompletnych ustaleń faktycznych w sprawie oraz do jej rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołania X. W. oraz (...) S. A. zasługiwały na uwzględnienie. Istota prowadzonego postępowania w zakresie obejmującym zaskarżone decyzje sprowadzała się do oceny prawidłowości zakwestionowania przez organ rentowy umów zlecenia zawartych przez X. N. z (...) . Zdaniem ZUS, ubezpieczeni zatrudnieni w (...) X. W. , realizując zadania wykonywane na podstawie umów zlecenia zawartych ze spółką (...) , w rzeczywistości wykonywali pracę na rzecz (...) X. W. , będącej ich pracodawcą. Organ rentowy przyjął zatem, że to ten podmiot jest beneficjentem pracy zleceniobiorców, w tym X. N. , a przychód osiągnięty przez nich z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) powinien być - dla potrzeb ubezpieczeń społecznych - uwzględniony w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Analiza przedstawionego problemu i ocena stanowiska wyrażonego przez ZUS w zaskarżonych decyzjach wymaga szczegółowej wykładni przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1009), zwanej dalej ustawą systemową. Najistotniejszy z przepisów, którego interpretacja jest w sprawie kluczowa, to art. 8 ust. 2a ww. ustawy. Stanowi on, że za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. W literaturze i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że zacytowany przepis rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych. Został on wprowadzony do porządku prawnego od 1999 r., a poprzedzał go art. 2 ust. 3 ustawy z 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (tekst jedn. Dz. U. z 1995r., Nr 65, poz. 333 ze zm.) mówiący o tym, że dochód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, niezależnie od okresu, na który umowa była zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. W tamtym stanie prawnym Sąd Najwyższy traktował dodatkowe umowy zawierane z pracownikami zatrudnionymi w pełnym wymiarze czasu pracy, przewidujące wykonywanie po godzinach pracy tego samego rodzaju, co określony w umowie o pracę jako umowy uzupełniające umowę o pracę z konsekwencją łącznego traktowania przychodów jako podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne (uchwała Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 1994 r., I PZP 13/94, OSNAPiUS 1994/3/39). Nowością, w odniesieniu do stanu prawnego poprzednio obowiązującego, jest uzupełnienie stanów faktycznych podległych regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej o takie, w których pracownik zawiera umowę cywilną z podmiotem powiązanym z pracodawcą w ten sposób, że w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (art. 8 ust. 2a in fine). Interpretowanie rationis legis tej regulacji jako przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom i doszukiwanie się zamiaru unikania świadczeń na fundusze ubezpieczeń społecznych jest uzasadnione, jednak zobiektywizowana treść tego przepisu wyraźnie się od nich odrywa. Jak zaakcentował Sąd Najwyższy w wyroku z 27 kwietnia 2017 r. (I UK 182/16, Lex nr 2279009), przy stosowaniu tego przepisu nie ma znaczenia zamiar obejścia prawa przez pracodawcę (płatnika), pracownika lub stronę umowy cywilnej, trzecią dla tego stosunku, lecz istotne jest zaistnienie zdarzeń opisanych w hipotezie, zgodnie z którą pracodawca, na którego rzecz pracownik wykonuje pracę na podstawie umowy zawartej z podmiotem trzecim, pozostaje z tym pracownikiem w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tego pracownika ubezpieczeniami społecznymi na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy. Tak też definicja ustalona w art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej określa płatnika składek jako pracodawcę w stosunku do pracowników oraz jako jednostkę organizacyjną lub osobę fizyczną pozostającą z inną osobą w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi. To właśnie powiązanie ze względu na wykonywanie przez jego pracownika cudzej umowy cywilnej czyni go płatnikiem składek w sposób określony w art. 18 ust. 1a tej ustawy. Ze względu na posłużenie się w art. 8 ust. 2a ustawy szerokim pojęciem "pracownik", stosunek pracy łączący pracodawcę z pracownikiem stanowi wyłączny tytuł ubezpieczenia, który pochłania dodatkowy stosunek cywilnoprawny. Osoba wykonująca pracę na rzecz swego pracodawcy na podstawie umów cywilnych podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik i na tym kwestia jej ubezpieczenia się wyczerpuje (wyroki Sądu Najwyższego: z 13 marca 1997 r., I PKN 43/97, OSNAPiUS 1997/24/494, z 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13, niepubl. i z 6 lutego 2014 r., II UK 279/13, niepubl.). Nie powstaje również problem zbiegu ubezpieczeń regulowany w art. 9. W teorii nazywane jest to rozszerzeniem definicji pracownika. Uznaje się, że w przepisie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pojęcie pracownika jest rozszerzone na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy pracę na rzecz swojego pracodawcy. Także w zakresie tej sfery aktywności wykonujący umowę cywilnoprawną uznawany jest - na potrzeby ubezpieczeń społecznych - za pracownika tego właśnie pracodawcy i pracodawca jest płatnikiem składek z tego tytułu (uchwała Sądu Najwyższego z 2 września 2009r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3 - 4, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 22 lutego 2010r., I UK 259/09, niepubl., z 11 maja 2012r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9 - 10, poz. 117, z 18 października 2011r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21 - 22, poz. 266, z 18 marca 2014r., II UK 449/13, niepubl. i z 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13, niepubl.). Kluczowe jest jednak, aby osoba będąca pracownikiem, związana stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczyła na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej. Przez wykonywanie pracy „na rzecz” pracodawcy w rozumieniu powołanego przepisu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej należy rozumieć „uzyskiwanie” przez pracodawcę „pracy”, w tym znaczeniu, że musi istnieć bezpośredni związek między korzyścią pracodawcy, która jest wymierna i związana z realizacją celów statutowych, a pracami wykonywanymi przez jego pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych z innym podmiotem (uchwała Sądu Najwyższego z 2 września 2009r., II UZP 6/09, wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2010r., I UK 259/09 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2010r., I UK 54/09). Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 18 grudnia 2012 r. (III AUa 1031/12) odnosząc się do zwrotu „wykonuje pracę na rzecz pracodawcy” wskazał, że występujący w art. 8 ust. 2a ustawy zwrot „działać na rzecz” został użyty we wskazanym przepisie w innym znaczeniu niż w języku prawa, w którym działanie „na czyjąś rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej czy stosunku prawnego. Stosunkiem prawnym charakteryzującym się działaniem na rzecz innego podmiotu jest stosunek pracy, do którego istotnych cech należy działanie na rzecz pracodawcy. Również wykonujący zlecenie „działa na rzecz zleceniodawcy”. W kontekście przepisu art. 8 ust. 2a ustawy zwrot ten opisuje zatem sytuację faktyczną, w której należy zastosować konstrukcję uznania za pracownika. Jest nią istnienie trójkąta umów, tj. : 1. umowy o pracę, 2. umowy zlecenia między pracownikiem a osobą trzecią i 3. umowy o podwykonawstwo między pracodawcą i zleceniodawcą. Pracodawca w wyniku umowy o podwykonawstwo przejmuje w ostatecznym rachunku rezultat pracy wykonanej na rzecz zleceniodawcy, przy czym następuje to w wyniku zawarcia umowy zlecenia/świadczenia usług z osobą trzecią oraz zawartej umowy cywilnoprawnej między pracodawcą i zleceniodawcą (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 23 lutego 2017 r., III AUa 838/16). Na tle analizowanego przepisu, w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowana została linia orzecznicza odnosząca się m. in. do stosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej w sprawach, w których występują powiązania kapitałowo - organizacyjne między pracodawcą a zleceniodawcą wykonującym umowę zlecenia (inną umowę cywilnoprawną) zawartą z pracodawcą przy wykorzystaniu pracowników pracodawcy. Jej podsumowania dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z 8 maja 2025 r. (II USKP 74/24), przypominając kilka dotychczas rozpoznanych spraw, w których taka problematyka była analizowana. W podsumowaniu stwierdził, że dotychczasowe orzecznictwo zasadza się jednak dalej na korzyści pracodawcy (przyjęciu, że pracodawca jest beneficjentem pracy zleconej przez osobę trzecią), a wpisuje się to w ten nurt orzecznictwa, w którym przyjmuje się, że dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wystarczające byłoby ustalenie, że "pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika - zleceniobiorcę". O tym zaś miałoby decydować to, dla kogo rzeczywiście praca jest świadczona i kto uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 18 października 2011r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21 - 22, poz. 266; z 14 stycznia 2010r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia13 lutego 2014r., I UK 323/13, OSNP 2015 Nr 5, poz. 68; z 24 marca 2015r., II UK 184/14, OSNP 2017 Nr 2, poz. 21; z 18 marca 2014r., II UK 449/13, LEX nr 1451362; z 9 lipca 2020r., III UK 356/19; LEX nr 3169294 oraz z 8 października 2020r., III UK 376/19, LEX nr 3146827). Nie wystarczą zatem powiązania kapitałowe, osobowe czy organizacyjnie między pracodawcą a zleceniodawcą, aby przyjąć, że zastosowanie ma art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Konieczne jest także ustalenie, że praca pracowników zlecona przez osobę trzecią pozostającą we współpracy z pracodawcą przynosi pracodawcy wymierne korzyści, tj. przekłada się bezpośrednio na wzrost przychodów pracodawcy (powiększa jego zysk). Przy powiązaniach kapitałowo - organizacyjnych czy osobowych korzyścią pracodawcy (podmiot Y) może być zysk uzyskiwany z pracy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenie z osobą trzecią (podmiot X), który przypada, po jego podziale, wspólnikowi podmiotu zlecającego - pracodawcy (Y jest wspólnikiem w podmiocie X). Nie ma wtedy wątpliwości, że mimo braku umowy o podwykonawstwo między pracodawcą a zleceniodawcą, pracodawca jest beneficjentem pracy swoich pracowników wykonujących umowę zlecenie. Praca na podstawie umowy zlecenie takiego pracownika przekłada się bezpośrednio na zysk pracodawcy (podmiotu Y) partycypującego w zysku zleceniodawcy (podmiotu X, którego Y jest wspólnikiem). W innym przypadku, gdy chodzi o zatarcie odrębności obu tych podmiotów Y i X (model współpracy niepoddany regułom ekonomicznym - nierozliczanie czasu pracy, bezpłatne korzystanie z narzędzi pracy pracodawcy, podporządkowanie w procesie pracy pracodawcy - czy też brak fizycznej możliwości rozdzielenia czynności wykonywanych na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenie), przy stosownych ustaleniach faktycznych, może to prowadzić do przyjęcia, że praca - formalnie ukryta pod umową zlecenia z osobą trzecią - w rzeczywistości stanowiła czynności ze stosunku pracy łączącego pracownika ze swoim pracodawcą, ale w takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, w odniesieniu do podstawy wymiaru składek art. 18 ust. 1 tej ustawy. Żaden z tych przypadków, o których była mowa - mimo szerokiego powołania się przez organ rentowy na orzecznictwo - nie wynika z podstawy faktycznej zaskarżonych decyzji, bowiem wniosek o tym, że rezultat pracy ubezpieczonych należał do (...) X. W. , która czerpać miała z niego korzyści, nie został poparty żadnymi argumentami. Organ rentowy nie ustalił okoliczności faktycznych, z których można by taki wniosek wysnuć i przyjąć, że czynności X. N. wykonywane na podstawie umów zlecenia z (...) , w istocie przynosiły korzyść pracodawcy (...) X. W. . Przeprowadzone przed wydaniem zaskarżonych decyzji postępowanie kontrolne ograniczyło się do zebrania dokumentów oraz przesłuchania X. W. i ubezpieczonych. Dla organu kluczowe okazało się ustalenie, że czynności zlecenia nie różniły się od tych wykonywanych na podstawie umów o pracę oraz że pracodawcę i zleceniodawcę łączyła umowa współpracy. W ocenie Sądu organ rentowy popadł w schematyczność i bezrefleksyjnie przyjął, że wobec zaistnienia ww. elementów zachodzi podstawa do zastosowania regulacji z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Sama jednak okoliczność współpracy czy nawet fakt wykonywania tych samych czynności w ramach stosunku pracy i umów zlecenia nie jest wystarczająca dla przyjęcia wniosku, że beneficjentem czynności wynikających z obu tych umów jest pracodawca. W ocenie Sądu, współpraca pomiędzy (...) i (...) X. W. nie została jednak poddana szczegółowej analizie w kontekście tego, do kogo w ostatecznym rozrachunku trafiał wynik pracy ubezpieczonych, a mimo tego organ rentowy wysnuł wniosek, że beneficjentem tej pracy jest (...) X. W. . Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe i przyjął, że ustalenia organu rentowego nie są prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazać należy, że pomiędzy (...) X. W. i (...) nie istnieją żadne powiązania kapitałowe ani osobowe. Są to dwa odrębne od siebie i niezależnie działające podmioty. Łączy je co prawda współpraca - z uwagi na zawartą umowę - co nie jest jednak odosobnione w realiach rynkowych i zaskakujące z uwagi na taką samą branżę (budowlaną), w jakiej oba podmioty działają. Z tego jednak faktu, bez szczegółowej analizy, nie można - jak uczynił to ZUS - wywieść, że osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o pracę dla jednego podmiotu, a na podstawie umowy zlecenia dla drugiego, w rzeczywistości przysparzały korzyści temu pierwszemu - swojemu pracodawcy. W ocenie Sądu taki wniosek organu rentowego, w ustalonym stanie faktycznym, jest całkowicie błędny, ponieważ (...) - w oparciu o żadną z trzech zawartych umów współpracy - nie świadczył żadnej pracy na rzecz (...) X. W. . Było całkowicie odwrotnie, to (...) X. W. zgodnie z umową współpracy występowała jako podwykonawca, zaś (...) jako zleceniodawca. Przedmiotem tej umowy było świadczenie określonych usług przez (...) X. W. na rzecz (...) , przy czym realizacja tych usług odbywała się przy wykorzystaniu zasobów ludzkich (...) , czyli jej pracowników. Jednocześnie ci pracownicy zawarli niezależnie od tego umowy zlecenia z (...) , na podstawie których wykonywali określone czynności na rzecz (...) , poza zakresem obowiązków pracowniczych realizowanych wobec (...) . Umowa o współpracy była ukształtowana w taki sposób, że to spółka (...) jako zleceniodawca przyjmowała efekt w postaci wykonanego przez pracowników (...) X. W. zlecenia. Przedmiot umowy współpracy i wynikający z niej charakter podmiotu (...) X. W. jako zleceniobiorcy w jednoznaczny wskazuje, że jakakolwiek z czynności wykonanych przez jej pracowników w ramach umowy współpracy nie mogła przysparzać ostatecznej korzyści (...) , skoro efekt tej pracy przyjmował podmiot całkowicie od niej niezależny - zleceniodawca (...) Z kolei poza zakresem czynności wynikających z umowy współpracy, inne czynności, które wykonywał ubezpieczony w ramach stosunku pracy stanowiły korzyść dla jego pracodawcy, czyli (...) X. W. i analogicznie czynności wykonywane przez X. N. w ramach umowy zlecenia z (...) stanowiły korzyść dla tej spółki. Umowy zlecenia zawarte były bezpośrednio przez (...) , który był ich stroną, organizatorem pracy i beneficjentem rezultatów. Nawet jeżeli czynności wykonywane w ramach umów zlecenia w przypadku niektórych ubezpieczonych pokrywały się z obowiązkami wynikającymi z umów o pracę zawartych z (...) X. W. , to w żadnym razie beneficjentem czynności zlecenia nie była (...) . Nadto, nie sprawowała ona nadzoru ani kierownictwa nad wykonywaniem zleceń realizowanych na rzecz (...) w zakresie, w jakim czynności te wynikały z odrębnych umów zlecenia zawartych indywidualnie przez każdego z ubezpieczonych. Wynagrodzenie z tytułu umów zlecenia było wypłacane przez (...) i nie stanowiło elementu systemu wynagradzania obowiązującego w (...) . Sam fakt istnienia relacji gospodarczej pomiędzy (...) X. W. i (...) w postaci umowy współpracy nie jest wystarczający do przyjęcia, że każda praca wykonywana przez pracowników na rzecz (...) automatycznie służy także (...) jako pracodawcy. Art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie może być stosowany wyłącznie na podstawie personalnej tożsamości osób, lecz wymaga wykazania rzeczywistego, a nie hipotetycznego, beneficjenta pracy. Organ rentowy, przyjmując inaczej, nie tylko nie zgromadził materiału, który pozwoliłby na wyciągnięcie wniosków zaprezentowanych w decyzji, ale także w sposób bardzo uproszczony i ogólny dokonał analizy dowodów, jakie pozyskał podczas prowadzonej kontroli. Zasada swobody umów ( art. 353 (
    1) KC ) umożliwia stronom umowy ukształtowanie stosunku prawnego według ich uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Natomiast o czynności prawnej, która ma na celu obejście ustawy można mówić, gdy pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana (po r. wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2006 r., II UK 51/05). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie doszło do sztucznego podziału stosunku pracy, który miałby na celu obejście ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Organ rentowy nie wykazał, że doszło jedynie do formalnego podpisania przez ubezpieczonego umowy zlecenia ze spółką (...) , podczas gdy czynności z tych umów świadczone byłyby dla pracodawcy (...) X. W. . Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, nie było podstaw do uwzględnienia w wymiarze składek przychodu z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) , zatem w niniejszej sprawie podstawę wymiaru składek stanowi jedynie przychód uzyskany przez ubezpieczonego z umów o pracę łączących ich z (...) X. W. , natomiast (...) S. A. jest zobowiązany do opłacenia składki zdrowotnej z tytułu umowy zlecenia łączącej spółkę z ubezpieczonym. Należy podkreślić, że złożona struktura zatrudnienia oraz korzystanie ze swobody kreowania osób prawnych nie może stanowić samo w sobie - bez żadnego innego dowodu - podstawy do przyjęcia, że czynności wykonywane przez ubezpieczonych dla innego podmiotu były w rzeczywistości wykonywane na rzecz odwołującej się. Mając na uwadze powyższe, Sąd w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 477 14 § 2 KPC zmienił decyzję z 7 marca 2023 r. w ten sposób, że do podstawy wymiaru składek X. N. zatrudnionego na podstawie umowy o pracę u X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) nie wlicza się przychodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umów zlecenia w (...) z siedzibą w Z. , natomiast w punkcie trzecim zmienił decyzję z 16 lutego 2023 r. stwierdzając, że podstawa wymiaru składek X. N. zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia w (...) S. A. z siedzibą w Z. wynosi 540 zł. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 KPC , zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Stronami przegrywającymi w niniejszym postępowaniu były Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. , które Sąd w punktach drugim i czwartym obciążył z racji tego obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz X. W. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) z siedzibą w Z. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego po 90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. Sąd ustalając wysokość kosztów zastępstwa procesowego miał na uwadze przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). SSR (del.) Magdalena Pytel