VII U 727/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania małoletniego M. D., reprezentowanego przez ojca S. D., od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 16 kwietnia 2018 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłej matce, A. D. (1). ZUS ustalił wysokość zadłużenia na kwotę 31.982,52 zł i orzekł, że M. D., jako spadkobierca, ponosi odpowiedzialność do wysokości stanu czynnego spadku (250.000 zł). Ojciec małoletniego argumentował, że jego syn, będący uczniem technikum, nie jest w stanie spłacić tak wysokich należności, wskazując na trudną sytuację finansową rodziny, utrzymującej się z zasiłków. Podkreślał również, że syn jest nieletni i kontynuuje naukę. Sąd Okręgowy, rozpoznając sprawę, ustalił stan faktyczny, który nie był sporny między stronami. Potwierdzono śmierć A. D. (1), nabycie przez M. D. spadku z dobrodziejstwem inwentarza oraz wysokość zadłużenia i wartość spadku. Sąd odwołał się do przepisów Ordynacji Podatkowej (art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2, art. 100) oraz Kodeksu Cywilnego (art. 924, 925, 1012, 1031 § 2), które regulują odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe. Sąd podkreślił, że przepisy te nie przewidują wyłączenia odpowiedzialności spadkobiercy z uwagi na jego sytuację finansową czy wiek. Jedynym ograniczeniem jest odpowiedzialność do wysokości stanu czynnego spadku, co w tym przypadku nie było przekroczone. W związku z tym, sąd uznał odwołanie za niezasadne i oddalił je na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Rozstrzygając o kosztach procesu, sąd zastosował art. 102 k.p.c. (zasada słuszności), odstępując od obciążenia małoletniego pełnymi kosztami zastępstwa procesowego (które wyniosłyby 3.600 zł według norm przepisanych). Sąd wziął pod uwagę trudną sytuację życiową i majątkową odwołującego i jego ojca, a także ograniczony udział pełnomocnika ZUS w postępowaniu. W konsekwencji zasądzono jedynie symboliczną kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPotwierdzenie zasad odpowiedzialności spadkobierców za długi składkowe ZUS oraz zastosowania art. 102 k.p.c. w sprawach o trudnej sytuacji życiowej stron.
Zastosowanie art. 102 k.p.c. jest fakultatywne i zależy od oceny sądu w konkretnej sprawie. Wartość spadku i zadłużenia może się różnić.
Zagadnienia prawne (2)
Czy małoletni spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi składkowe zmarłego spadkodawcy, a jeśli tak, to w jakim zakresie, biorąc pod uwagę jego wiek i trudną sytuację materialną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, małoletni spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi składkowe zmarłego spadkodawcy, ale tylko do wysokości stanu czynnego spadku. Przepisy prawa nie przewidują wyłączenia tej odpowiedzialności ze względu na wiek czy sytuację materialną spadkobiercy.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach Ordynacji Podatkowej i Kodeksu Cywilnego, które jednoznacznie regulują odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe, w tym za zobowiązania składkowe. Podkreślono, że ograniczenie odpowiedzialności do wartości spadku jest jedynym przewidzianym przez prawo mechanizmem ochrony spadkobiercy w takiej sytuacji, a okoliczności socjalno-finansowe nie wpływają na samą zasadę odpowiedzialności.
Czy sąd może odstąpić od obciążenia strony przegrywającej pełnymi kosztami procesu, mimo że sprawa została oddalona, ze względu na jej szczególną sytuację życiową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może, na podstawie art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych, zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, w tym sytuację majątkową i osobistą strony.
Uzasadnienie
Sąd zastosował art. 102 k.p.c. ze względu na niepełnoletność odwołującego, jego sytuację materialną (utrzymywanie się z zasiłków, kontynuowanie nauki), trudną sytuację ojca oraz ograniczony wkład pełnomocnika ZUS w prowadzenie sprawy. Uznał, że obciążenie pełnymi kosztami byłoby niesłuszne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. D. | osoba_fizyczna | odwołujący (małoletni reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego) |
| S. D. | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy odwołującego |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. | instytucja | organ rentowy |
| A. D. (1) | osoba_fizyczna | spadkodawca |
Przepisy (15)
Główne
u.s.u.s. art. 31
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności spadkobierców.
u.s.u.s. art. 32
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i ubezpieczenie zdrowotne w zakresie poboru, egzekucji, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców.
o.p. art. 97 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Spadkobiercy podatnika przejmują majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy.
o.p. art. 98 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.
o.p. art. 98 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przepis § 1 stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę, opłatę prolongacyjną oraz koszty upomnienia i postępowania egzekucyjnego powstałe do dnia otwarcia spadku.
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.
k.c. art. 1012
Kodeks cywilny
Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności, z ograniczeniem odpowiedzialności (dobrodziejstwo inwentarza) lub odrzucić spadek.
k.c. art. 1031 § § 2
Kodeks cywilny
W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wysokości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd rozpatruje odwołanie od decyzji organu rentowego.
Pomocnicze
o.p. art. 100 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi procesowemu koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 2
Określa stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych w zależności od wartości przedmiotu sporu.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 9 § ust. 2
Określa stawki opłat za czynności radców prawnych w sprawach dotyczących świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkodawcy, w tym składkowe, wynika z przepisów prawa (Ordynacja Podatkowa, Kodeks Cywilny). • Sytuacja majątkowa i wiek spadkobiercy nie wyłączają tej odpowiedzialności, ograniczając ją jedynie do wartości stanu czynnego spadku. • Wartość zadłużenia składkowego nie przekroczyła wartości stanu czynnego spadku nabytego przez odwołującego.
Odrzucone argumenty
Małoletni spadkobierca nie powinien ponosić odpowiedzialności za długi matki ze względu na wiek i trudną sytuację finansową. • Niemożność spłaty zadłużenia z uwagi na niskie dochody i świadczenia socjalne.
Godne uwagi sformułowania
Okoliczności takie jak sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna spadkobierców nie jest brana pod uwagę na etapie orzekania o odpowiedzialności spadkobierców za zadłużenie pozostawione przez płatnika składek. • Należności z tytułu niezapłaconych przez spadkodawcę składek – według ich stanu na dzień otwarcia spadku – przechodzą jako obowiązek składkowy zmarłego, a więc dług spadku, na spadkobiercę, który spadek przyjął, w granicach jego odpowiedzialności za długi spadku. • Sąd ubezpieczeń społecznych nie może wykroczyć poza przedmiot postępowania wyznaczony w pierwszym rzędzie przez przedmiot zaskarżonej decyzji, a następnie przez zakres odwołania od niej. • Wymaga również zaznaczenia, że sąd ubezpieczeń społecznych nie może wykroczyć poza przedmiot postępowania wyznaczony w pierwszym rzędzie przez przedmiot zaskarżonej decyzji, a następnie przez zakres odwołania od niej. • Nie umniejszając trudnej sytuacji finansowej i socjalno-bytowej tak odwołującego, jak i reprezentującego go w niniejszej sprawie ojca, należy jednak stwierdzić, że okoliczności te pozostawały w istocie bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji organu rentowego. • Przedstawione wyżej okoliczności mają charakter szczególny, wyjątkowo uzasadniający odstąpienie od obciążania odwołującego kosztami procesu mimo przegrania przez niego sprawy.
Skład orzekający
Monika Rosłan-Karasińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasad odpowiedzialności spadkobierców za długi składkowe ZUS oraz zastosowania art. 102 k.p.c. w sprawach o trudnej sytuacji życiowej stron."
Ograniczenia: Zastosowanie art. 102 k.p.c. jest fakultatywne i zależy od oceny sądu w konkretnej sprawie. Wartość spadku i zadłużenia może się różnić.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak prawo spadkowe i ubezpieczeniowe nakłada odpowiedzialność na spadkobierców, nawet nieletnich, ale jednocześnie zawiera ważny element międzyludzki – sąd zastosował ulgę w kosztach ze względu na trudną sytuację życiową rodziny.
“Czy małoletni musi spłacić długi zmarłego rodzica? Sąd Okręgowy wyjaśnia zasady odpowiedzialności spadkobiercy.”
Dane finansowe
WPS: 31 982,52 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.