VII U 698/22

Sygn. akt VII U 698/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 października 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2025 r. w Warszawie sprawy R. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o kapitał początkowy na skutek odwołania R. Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 14 czerwca 2022 r. znak: (...) (...) oddala odwołanie. Renata Gąsior UZASADNIENIE R. Z. w dniu 29 czerwca 2022 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 14 czerwca 2022 r., znak: (...) (...) , zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie kapitału początkowego oraz obliczenie emerytury z uwzględnieniem okresu od 26.04.1984 r. do 25.06.1984 r. jako okresu składkowego z wynagrodzeniem jednorazowym jak w zaświadczeniu (...) z dnia 24.04.1984 r. na kwotę 95.840 zł oraz przyjęcia wysokości wynagrodzenia i okresów składkowych zgodnie z zaświadczeniem z (...) z dnia 31.05.2001 r. znak (...) (...) (...) z rzeczywistym zestawieniem, a nie z wysokością składek przyjętych zastępczo przez ZUS (odwołanie z dnia 29 czerwca 2022 r., k. 3-5 a.s., doprecyzowanie żądania w piśmie z dnia 27 września 2022 r. – k. 22-26 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ( 14) § 1 k.p.c. . W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że odwołujący ma od 2007 roku ustalony kapitał początkowy, który był też ponownie ustalany w latach 2010 i 2019. Następnie organ rentowy wskazał, że R. Z. był zatrudniony w okresie od 28.04.1983 r. do 24.04.1984 r. w Przedsiębiorstwie (...) , w trakcie urlopu bezpłatnego w Przedsiębiorstwie (...) (...) S.A. (...) okres organ rentowy uwzględnił do ustalenia kapitału początkowego. Do wyliczenia wynagrodzenia przyjęto wynagrodzenia zastępcze wskazane w zaświadczeniu o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z PRK-7 z dnia 31.05.2001 r. Natomiast w trakcie postępowania wyjaśniającego (...) S.A. – następca Przedsiębiorstwa (...) (...) S.A. – pismem z dnia 26.05.2010 r. poinformował, że okres od 26.04.1984 r. do 25.06.1984 r. został uznany przez ww. pracodawcę jako ciąg dalszy okresu urlopu bezpłatnego aż do dnia powrotu do pracy, tj. 26.06.1984 r. Organ rentowy wskazał, że za ww. okres nie zostało naliczone wynagrodzenie zastępcze. Ponadto organ rentowy wskazał, że w oparciu o załączone przez ubezpieczonego dokumenty i poświadczenia dokonane we własnym zakresie organ rentowy do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy już w decyzji z 2007 roku przyjął podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynosi 94,20%. Natomiast wwpw z lat wskazanych przez ubezpieczonego tj. 1981-1990 jest niższy i wynosi 91,93% (odpowiedź na odwołanie z dnia 25 lipca 2022 r., k. 15-15verte a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. Z. , urodzony (...) , był zatrudniony w okresie od 14 marca 1973 r. do 28 lutego 1991 w Przedsiębiorstwie (...) (...) S.A. w W. (obecnie (...) S.A. w W. ), w okresie od 28 kwietnia 1983 r. do 24 kwietnia 1984 r. przebywał na urlopie bezpłatnym i w ramach zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) był oddelegowany na budowę eksportową w Iraku w pełnym wymiarze czasu pracy. Po powrocie z delegacji w okresie od dnia 26 kwietnia 1984 r. do 25 czerwca 1984 r. przebywał na urlopie bezpłatnym, wykorzystując wolne dni z tytułu urlopu wypoczynkowego oraz skróconego tygodnia nominalnego czasu pracy, aż do dnia powrotu do pracy, tj. 26 czerwca 1984 r. Odwołujący za sporny okres otrzymał rekompensatę w wysokości 95.840 dinarów irackich. Wynagrodzenie zastępcze ubezpieczonego wraz z wynagrodzeniem pracowniczym wyniosło w 1983 roku 132.368 zł, natomiast w 1984 roku 183.986 złotych ( świadectwo pracy z 18 stycznia 2004 r. – k. 60 a.s., pismo z (...) S.A. z dnia 26 maja 2010 r. – k. 59 a.s. zaświadczenie z dnia 7 maja 1984 r. – k. 61 a.s., zaświadczenie z dnia 24 kwietnia 1984 r. – k. 63 a.s., umowa o pracę z dnia 28 kwietnia 1983 r. – k. 64 a.s., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu – k. 97 a.e. ) Decyzją z dnia 4 lipca 2007 roku, znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ustalił kapitał początkowy R. Z. na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 139.089,50 zł, przyjmując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. ( decyzja z dnia 4 lipca 2007 r. – k. 69 a.e. ). W dniu 25 maja 2010 roku (...) S.A. w W. złożyła korektę zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu za rok 1984, w związku z czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. decyzją z dnia 2 czerwca 2010 roku, znak: (...) (...) , ponownie ustalił kapitał początkowy R. Z. na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 140.059,26 zł, przyjmując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. ( pismo z 25 maja 2010 r. wraz z załącznikiem – k 95-97 a.e ., decyzja z dnia 2 czerwca 2010 r. – k. 125 a.e. ). Decyzją z dnia 26 lipca 2010 roku, znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w związku ze zgłoszonym przez ubezpieczonego wnioskiem o przyznanie emerytury przeliczył ustalony kapitał początkowy R. Z. na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 154.522,06 zł, przyjmując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. ( decyzja z dnia 26 lipca 2010 r. – k. 133 a.e. ). Decyzją z dnia 26 lipca 2010 roku, znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wobec nabycia prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2010 r. ponownie ustalił kapitał początkowy R. Z. na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 154 522,06 zł ( decyzja z dnia 26 lipca 2010 r. – k. 135 a.e. ). Decyzją z dnia 29 sierpnia 2019 roku, znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z urzędu ponownie ustalił kapitał początkowy R. Z. na dzień 01.01.1999 r. na kwotę 141.248,47 zł, przyjmując podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. ( decyzja z dnia 29 sierpnia 2019 r. – k. 147 a.e. ). Decyzją z dnia 14 czerwca 2022 roku, znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. po rozpoznaniu wniosku R. Z. o ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego odmówił ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego z uwagi na niezałączenie nowych dowodów mających wpływ na wartość kapitału początkowego ( decyzja z dnia 14 czerwca 2022 r. – k. 153 a.e. ). R. Z. w dniu 29 czerwca 2022 r. złożył odwołanie od ww. decyzji, inicjując niniejsze postępowanie (odwołanie z dnia 29 czerwca 2022 r., k. 3-5 a.s.). Postanowieniem z dnia 21 lutego 2025 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność weryfikacji prawidłowości wyliczenia kapitału początkowego ustalonego dla odwołującego R. Z. w decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania jak również, w przypadku stwierdzenia błędów ZUS ustalenie prawidłowej wysokości kapitału początkowego ( postanowienie – k. 292 a.s. ). W opinii z dnia 30 kwietnia 2025 r. biegły sądowy z zakresu rachunkowości i finansów (...) , po dokonaniu analizy akt sprawy, w tym akt rentowych, wskazał że ustalenia ZUS odnośnie decyzji z dnia 29.08.2019 r. są prawidłowe merytorycznie i matematycznie, z datą przeliczenia od 01.08.2019 r. (co skutkuje na wymiar świadczenia emerytalnego, wg art. 26 Ustawy emerytalnej). Biegły wskazał, że powyższe świadczenie po dacie realizacji podlega waloryzacji rocznej oraz zaznaczył, że podstawa wymiaru świadczenia kapitałowego, z przeliczenia od daty 01.08.2019 r., zawiera wytrąconą część wynagrodzenia, pobraną po dacie przyznania świadczenia. Następnie biegły wskazał, że status pobieranego świadczenia, według ostatniej decyzji ZUS z dnia 30.08.2019 r. oraz odmowna zaskarżona decyzja z dnia 14.06.2022 r., dotycząca kapitału początkowego i ewentualnie, dalej świadczenia emerytalnego na bazie tego kapitału początkowego - są prawidłowe. W ocenie biegłego przedłożona do wniosku o przeliczenie dokumentacja w sprawie, była już przedmiotem ustaleń i nie zmienia stanu faktycznego. Odnosząc się do stanowiska ubezpieczonego, biegły wskazał, że zaświadczenie (...) z dnia 24.04.1984 r. (str. 27 akt ZUS), nie stanowi podstawy do ustalania kapitału początkowego, ponieważ wynagrodzenia w dewizach (dinarach irackich, transferowanych dalej w USD do kraju) nie przyjmuje się do ustaleń, gdyż nie podlega ono przeliczeniu na PLN w postępowaniu o świadczenia emerytalne. Biegły podkreślił, że podstawą jest wynagrodzenie zastępcze, wskazane przez zakład pracy, na druku RP-7 z dnia 31.05.2001 r. (str. 7-9 akt ZUS) i korekta za 1984 r., dot. wynagrodzenia zastępczego (...) z dnia 26.05.2010 r. (str. 91 akt ZUS). W ocenie biegłego także wskazany w zaświadczeniu z dnia 24.04.1984 r. - ekwiwalent za urlop w wysokości 95.840 ID, wypłacony w dewizach, jako staż pracy nie może być podstawą do przyjęcia tego zapisu, zarówno odnośnie stażu pracy za 2 miesiące i wynagrodzenia w dewizach - za ten okres , jako podstawy do ustalania kapitału początkowego. Biegły wskazał, że zgodnie ze świadectwem pracy (...) Sp. z o.o. (str. 51 akt ZUS), Przedsiębiorstwo Budownictwa (...) , wystawiło zaświadczenie o zatrudnieniu, na kontrakcie - za okres 28.04.1983 r. - 24.04.1984 r., i taki okres prawidłowo jest zaliczony do stażu pracy, jako okres faktycznego pobytu na kontrakcie. Następnie zgodnie z zaświadczeniem (...) , na podstawie zaświadczania wystawionego przez (...) , potwierdzającego że w okresie 26.04.1984 r. – 25.06.1984 r. ubezpieczony odbierał udzielny urlop wypoczynkowy, za który otrzymał ekwiwalent w dewizach, a wymieniony okres jest traktowany przez Przedsiębiorstwo, jako ciąg dalszy urlopu bezpłatnego, aż do dnia powrotu do pracy (26.06.1984 r.), to ani (...) , ani też (...) - po powrocie do kraju, nie wypłacali żadnych świadczeń w PLN, które stanowiłyby ewentualnie podstawę do ustaleń kapitału początkowego/lub jego zmiany (np. zwolnienie lekarskie w tym okresie, w wysokości otrzymanego zasiłku chorobowego). Za podstawę rozstrzygającą, niezależnie od innego stanowiska ubezpieczonego, biegły przyjął, że w okresie po powrocie do kraju, ubezpieczony nie otrzymał żadnych świadczeń w PLN, zaliczanych do podstawy wymiaru kapitału początkowego lub emerytury, oraz fakt, że okres ten traktowany jest między przedsiębiorstwami (kierującym na kontrakt i właściwym podmiotem zatrudniającym lub następcą prawnym), jako okres urlopu bezpłatnego (w zakresie stażu pracy, zrekompensowanego ekwiwalentem za urlop, w dewizach). Biegły podkreślił, że wynagrodzenie dewizowe nie wchodzi do podstawy ustaleń i wynagrodzenia zastępczego. Przy czym wskazał, że okres ten w ujęciu bezpośrednim, stanowi 2 miesiące, 1 dzień - jako okres urlopu bezpłatnego, ale w ujęciu matematycznym wynagrodzenia, za okres 1984 r., ujęty jest proporcjonalnie jako 11/12 części, co także skutkuje wzrostem wskaźnika wwpw w 1984 r., z poziomu 91,06% na 99,33%. Wskaźnik wwpw ustalony jest z okresu 10 kolejnych lat z okresu 1980-1989 r. i wynosi 94,20%, natomiast z 20 dowolnych lat jest niższy - wynosiłby 85% oraz nie znajduje zastosowania wskaźnik z lat 1981-1990 r., jako prawidłowy wg ubezpieczonego, który wynosiłby 91,93% i jako niższy, nie może być przyjęty do ustaleń ( opinia biegłego z 30 kwietnia 2025 r. – k. 344-356 a.s. ). Pismem z dnia 16 maja 2025 r. odwołujący zakwestionował opinię biegłego ( pismo z 16 maja 2025 r. – k. 372-374 a.s. ). Pismem z dnia 18 czerwca 2025 r. organ rentowy poinformował, że nie wnosi uwag do opinii biegłego ( pismo z 18 czerwca 2025 r. – k. 387 a.s. ) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach emerytalnych i aktach osobowych odwołującego oraz w oparciu o treść opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów (...) . Dokumenty zgromadzone w sprawie nie były kwestionowane przez strony i zostały ocenione jako wiarygodne, gdyż ich treść i forma nie budziły zastrzeżeń Sądu. Jednocześnie Sąd uznał za wiarygodną opinię biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów (...) . Opinia ta została oceniona przez sąd jako rzetelna, gdyż została wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Biegły dokonał szczegółowych obliczeń. Opinia ta nie budziła wątpliwości i zastrzeżeń, zatem sąd przyjął ją, jako podstawę dokonanych ustaleń faktycznych, uznając, że brak jest podstaw do jej negowania. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do rozpoznania sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024r., poz. 1631 t.j.), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Stosownie do art. 174 ust. 1-3 powoływanej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2. W sprawie zastosowanie znajduje przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63, z późn. zm.). Zgodnie z treścią § 10 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia: 1) kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo 2) jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. - kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. Wskazana regulacja stanowi zatem, że jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, to do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju, albo jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r. - kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie znajduje pkt 2 § 10 cyt. rozporządzenia, zatem wynagrodzenie zastępcze. Sąd podziela przy tym stanowisko Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt II UK 306/09 (opubl. w OSNP 2011/17-18/236) wyraźnie wskazał, że podstawę wymiaru emerytury pracownika skierowanego do pracy za granicą przed 1 stycznia 1991 r. stanowi wynagrodzenie zastępcze, o którym mowa w § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. Z rozważań Sądu Najwyższego zawartych w uzasadnieniu tego wyroku wynika, że z przepisu § 10 rozporządzenia z 1 kwietnia 1985 r. wynika alternatywa rozłączna i jej drugi człon (zdanie z pkt 2 stwierdzające, że "jeżeli okres zatrudnienia za granicą przypada przed dniem 1 stycznia 1991 r., to do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia kwoty wynagrodzenia przysługującego w tych okresach pracownikowi zatrudnionemu w kraju w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granicę") nie jest uwarunkowany od niespełnienia się normy z pierwszego przepisu (tj. zdania z pkt 1, stwierdzającego, że "jeżeli w okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru, pracownik był zatrudniony za granicą, to do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się za okresy tego zatrudnienia kwoty, od których za te okresy opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne w kraju"). Norma prawna wynikająca z przedmiotowego przepisu jest zatem taka, że wyłącznie dla zatrudnionych za granicą do końca 1990 r. do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie zastępcze. W związku z powyższym, nie ulega wątpliwości, że wykładnia wskazanych wyżej przepisów prawa pozwala do podstawy wymiaru emerytury uwzględnić jedynie wynagrodzenie zastępcze . Dotyczy to wszystkich pracowników pracujących za granicą przed dniem 1 stycznia 1991 r., a więc i ubezpieczonego R. Z. , który w okresie od 28 kwietnia 1983 r. do 24 kwietnia 1984 r. został oddelegowany na budowę eksportową w Iraku. Tożsame stanowisko zajął również Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, z upoważnienia ministra, w odpowiedzi na interpretację numer 3481, w sprawie Rozporządzenia Rady Ministrów, dotyczącego szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent za pracowników zatrudnionych na budowach eksportowych, że podstawa wymiaru emerytury za okresy pracy za granicą przypadające przed dniem 1 stycznia 1999 rok, może być ustalana wyłącznie, w oparciu o tzw. „wynagrodzenie zastępcze”, to jest wynagrodzenie należne pracownikowi zatrudnionemu w tych okresach w kraju i w takim samym lub podobnym charakterze, w jakim pracownik był zatrudniony przed wyjazdem za granice, o czym stanowi §10 ustęp 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dziennik Ustaw z 1989 r., Nr 11 poz. 63 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z §12 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.12.1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem , urlop bezpłatny w macierzystym zakładzie pracy ulega przedłużeniu o okres urlopu wypoczynkowego, udzielanego pracownikowi bezpośrednio po zakończeniu pracy za granicą lub bezpośrednio po jego powrocie z zagranicy, oraz o udzielone pracownikowi dni wolne od pracy. Natomiast brak jest podstaw prawnych, aby przy ustalaniu uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych i obliczaniu kapitału początkowego, jako okresy składkowe traktować okresy urlopu bezpłatnego z tytułu: - niewykorzystanego w czasie pracy za granicą urlopu wypoczynkowego, - czasu wolnego przysługującego z tytułu różnicy norm czasu pracy w kraju i za granicą, oraz - dni wolnych od pracy przeznaczonych na przeprowadzenie badań lekarskich po powrocie z krajów tropikalnych. Należy również wskazać, że wypłacane przed 1 stycznia 1990 r. – na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.12.1974 roku, w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą, w ramach realizacji budownictwa eksportowego usług związanych z eksportem (Dz. U z 1990 roku, numer 44, pozycja 259 z późniejszymi zmianami) ekwiwalenty za niewykorzystany w czasie pracy za granicą urlop wypoczynkowy oraz inne świadczenia wypłacane w złotych polskich pracownikom zatrudnionym za granicą, od których istniał obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, należy uwzględnić przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty i kapitału początkowego. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że otrzymana przez R. Z. rekompensata w wysokości 95.840 dinarów irackich, wbrew jego twierdzeniom, nie może stanowić podstawy do ustalania kapitału początkowego, ponieważ wynagrodzenia w dewizach (dinarach irackich, transferowanych dalej w USD do kraju) nie przyjmuje się do ustaleń, gdyż nic podlega ono przeliczeniu na PLN w postępowaniu o świadczenia emerytalne, Analiza materiału dowodowego wskazuje, że ani (...) , ani też (...) , po powrocie do kraju, nie wypłacali ubezpieczonemu żadnych świadczeń w PLN, podlegających obowiązkowi uiszczenia składek na ubezpieczenia społeczne, które w konsekwencji stanowiłyby podstawę do wyliczenia kapitału początkowego. Przechodząc do dalszych rozważań, należy wskazać, że podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. (art. 174 ust. 3). Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6). W przedmiotowej sprawie organ rentowy przyjął podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 01.01.1980 r. do 31.12.1989 r. Sąd podzielił stanowisko organu rentowego odnośnie przyjęcia tego okresu, gdyż cytowane przepisy w przypadku ubezpieczonego zostały prawidłowo zastosowane. Wynikające z art. 174 ust. 3 ustawy emerytalnej odesłanie do art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18 oznacza, że zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego są takie same, jak zasady ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent. Ogólne zasady ustalania tej podstawy uregulowane są w art. 15 ust. 1, zgodnie z którym podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę. Zainteresowanemu pozostawiony jest wybór okresu, z którego podstawa wymiaru składek przyjmowana jest do podstawy wymiaru kapitału początkowego, tylko w granicach określonych powołanymi przepisami, co oznacza, że okres ten nie może być ani dłuższy, ani krótszy niż 10 lat i że z tego dziesięcioletniego okresu nie mogą być wyłączone żadne okresy. W szczególności nie są wyłączone okresy, w których zainteresowany nie podległ ubezpieczeniu społecznemu i w związku z tym nie osiągał dochodów, które mogłyby stanowić podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z regulacji zawartej w art. 16 ust. 1, który stanowi, że przy ustalaniu kolejnych 10 lat kalendarzowych przyjmuje się lata kalendarzowe następujące bezpośrednio po sobie, chociażby ubezpieczony w niektórych z tych lat przez okres roku lub w okresie krótszym niż rok nie pozostawał w ubezpieczeniu. Jeżeli w okresie ostatnich 20 lat występowały przerwy w ubezpieczeniu, zainteresowany, chcąc osiągnąć najkorzystniejszy wskaźnik podstawy wymiaru, może wybrać taki okres kolejnych 10 lat, w którym przerwy były najkrótsze. Wyjątki od tej ogólnej zasady określone są w art. 17 ust. 1 i 3. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla ubezpieczonego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 1-4, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się podstawę wymiaru składek za okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu. Ubezpieczeni, o których mowa w art. 58 ust. 1 pkt 1-4, są to osoby, które w dacie upływu ostatniego dwudziestolecia miały nie więcej niż 30 lat. W stosunku do takich osób ustawodawca zakłada, że okres ubezpieczenia od momentu, w którym mogły podjąć zatrudnienie lub inną działalność podlegającą ubezpieczeniu, może być ze względu na ich wiek krótszy niż 10 lat. Osoby, które mogły zacząć podlegać ubezpieczeniu później niż 10 lat wstecz przed upływem ostatniego dwudziestolecia, nie mają możliwości wyboru kolejnych 10 lat kalendarzowych. Zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, że stosuje się go do ubezpieczonych, którym nie można ustalić podstawy wymiaru na zasadach ogólnych, nie odnosi się do osób, które z różnych przyczyn w kolejnych dziesięciu latach miały przerwy w ubezpieczeniu i ich okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu był krótszy niż 10 lat. W stosunku do takich osób można bowiem ustalić podstawę wymiaru na zasadach określonych w art. 15 ust. 1 przy zastosowaniu art. 16. Przepis art. 17 ust. 1 ma zastosowanie do osób, których okres podlegania ubezpieczeniu nie mógł obejmować przynajmniej 10 lat. Dotyczy więc osób, które w dniu 31 grudnia 1998r. miały nie więcej niż 30 lat i to tylko tych, których okres podlegania ubezpieczeniu jest krótszy niż 10 lat. Na podstawie art. 17 ust. 3 omówione wyżej zasady stosuje się odpowiednio, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru renty w myśl art. 15 ust. 1 dla ubezpieczonego, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 5, z powodu pełnienia zastępczej służby wojskowej, odbywania czynnej służby wojskowej albo korzystania z urlopu wychowawczego. Ubezpieczonym, o którym mowa w art. 58 ust. 1 pkt 5 jest osoba, która w dniu upływu ostatniego dwudziestolecia, miała więcej niż 30 lat. Przepis ma zastosowanie do osób, których okres ubezpieczenia musiał być krótszy niż 10 lat nie ze względu na wiek, lecz ze względu na niezależne od nich przeszkody - pełnienie zastępczej lub czynnej służby wojskowej albo korzystanie z urlopu wychowawczego. Także w stosunku do tych osób przy ustalaniu podstawy wymiaru uwzględnia się okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu tylko wówczas, gdy nie jest możliwe ustalenie podstawy wymiaru na zasadach ogólnych, a więc nie do wszystkich osób, które kiedykolwiek odbywały czynną lub zastępczą służbę wojskową albo korzystały z urlopu wychowawczego. Okres faktycznego podlegania ubezpieczeniu, o którym mowa w art. 17 ust. 1, obejmuje te lata, w których zainteresowany był objęty ubezpieczeniem, przy czym do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się podstawę wymiaru składek za cały okres ubezpieczenia, który nie jest nigdy dłuższy niż 10 lat, gdyż albo ubezpieczenie rozpoczęło się przed upływem 10 lat do dnia 31 grudnia 1998r. albo skończyło się przed tą datą (na przykład w razie korzystania z urlopu wychowawczego). W takim przypadku ubezpieczony nie ma już możliwości wyboru (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2004 r., III UZP 11/03; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., III AUa 1007/12). W przypadku R. Z. można obliczyć kapitał, dokonując wyboru kolejnych 10 lat kalendarzowych i to w różnych wariantach. Organ rentowy prawidłowo wybrał wariant najkorzystniejszy, tj. lata 1980 – 1989. W związku z tym, a także biorąc pod uwagę zacytowane przepisy i zaprezentowane podglądy orzecznictwa, nie ma podstaw, aby został przyjęty okres inny niż ten, o którym mowa. Organ rentowy dokładnie przeanalizował możliwości uwzględnienia innego okresu 10 lat przy ustalaniu kapitału początkowego jednak wskaźnik ustalony w decyzji z kolejnych 10 lat tj. od 1980 do 1989 r., wynoszący 94,20% był najkorzystniejszym dla ubezpieczonego. Wskaźnik z lat 1981-1990 r. wskazywany przez ubezpieczonego, wynosiłby 91,93% i jako niższy zatem nie może być przyjęty do ustaleń. Wobec powyższego zdaniem Sądu organ rentowy wydał najkorzystniejszą dla ubezpieczonego decyzję, dlatego stanowisko zaprezentowane w odwołaniu jest bezzasadne. W ocenie Sądu, istotne dla rozważań w niniejszej sprawie jest brzmienie art. 175 ust. 4 ustawy emerytalnej, który stanowi, że ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego następuje w okolicznościach określonych w art. 114 ustawy emerytalnej, której ust.1 przewiduje, że prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. W niniejszej sprawie, nie zaszły takie okoliczności, które zgodnie z art. 114 wskazanej ustawy pozwoliłyby na ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił odwołanie na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , o czym orzekł w sentencji wyroku. Renata Gąsior