VII U 546/26Przeliczenie emerytury po wyroku TK mimo braku publikacji 4
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania J. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej przeliczenia emerytury. Ubezpieczona wniosła o przeliczenie świadczenia z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił, wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co uniemożliwia jego zastosowanie i wznowienie postępowania. Sąd Okręgowy, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd podkreślił, że choć brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, to jednak obalenie domniemania konstytucyjności przepisu z chwilą ogłoszenia wyroku przez TK ma znaczenie dla postępowań sądowych. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sądy mogą odmawiać stosowania przepisów uznanych za niekonstytucyjne, nawet jeśli wyrok TK nie został jeszcze opublikowany, kierując się zasadą bezpośredniego stosowania Konstytucji. Sąd uznał, że J. D., podobnie jak inne grupy ubezpieczonych wskazane w orzeczeniach TK, znalazła się w sytuacji prawnej, gdzie zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej prowadzi do naruszenia jej praw konstytucyjnych. W związku z tym, sąd zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając J. D. prawo do emerytury obliczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, począwszy od 1 stycznia 2026 roku. W pozostałym zakresie odwołanie zostało oddalone, w tym w części dotyczącej wyrównania za wcześniejszy okres, z uwagi na przepisy dotyczące terminu wypłaty świadczeń.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie możliwości stosowania przez sądy powszechne przepisów uznanych za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny, nawet w przypadku braku ich publikacji w Dzienniku Ustaw, w sprawach dotyczących emerytur i rent.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i wyrokiem TK SK 140/20. Wymaga analizy kontekstu prawnego i faktycznego każdej sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność przepisu ustawy z Konstytucją, może stanowić podstawę do pominięcia tego przepisu przez sąd powszechny w konkretnej sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który obalił domniemanie konstytucyjności przepisu, może być podstawą do jego pominięcia przez sąd powszechny, nawet jeśli nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym obalenie domniemania konstytucyjności przepisu z chwilą ogłoszenia wyroku TK ma znaczenie dla postępowań sądowych. Sądy są związane Konstytucją i mogą odmawiać stosowania przepisów uznanych za niekonstytucyjne, kierując się zasadą bezpośredniego stosowania Konstytucji, nawet w przypadku braku publikacji wyroku TK.
Czy ubezpieczony, który przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nabył prawo do emerytury wcześniejszej, może domagać się przeliczenia emerytury powszechnej z pominięciem tego przepisu, jeśli wyrok TK stwierdzający jego niekonstytucyjność nie został opublikowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ubezpieczony, który przed 6 czerwca 2012 r. nabył prawo do emerytury wcześniejszej, może domagać się przeliczenia emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, nawet jeśli wyrok TK stwierdzający jego niekonstytucyjność nie został jeszcze opublikowany.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że osoby, które przed datą wejścia w życie nowelizacji (6 czerwca 2012 r.) nabyły prawo do emerytury wcześniejszej, znalazły się w podobnej sytuacji prawnej jak osoby objęte wyrokiem TK w sprawie P 20/16, czyli w tzw. 'pułapce legislacyjnej'. Nie mogły przewidzieć, że podstawa obliczenia przyszłej emerytury zostanie pomniejszona o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Dlatego sąd zastosował wykładnię konstytucyjną przepisu, pomijając go w indywidualnej sprawie.
Od kiedy przysługuje prawo do wyrównania świadczenia w przypadku przeliczenia emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawo do wyrównania świadczenia przysługuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o przeliczenie.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, świadczenia wypłaca się od miesiąca zgłoszenia wniosku lub wydania decyzji z urzędu, a nie od daty nabycia prawa do świadczenia 'in abstracto'.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. D. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o świadczenia, o których mowa w tym przepisie. Sąd zastosował wykładnię konstytucyjną i pominął przepis w indywidualnej sprawie.
ustawa emerytalna art. 129 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis określający termin wypłaty świadczeń, zgodnie z którym wypłata następuje nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany jako podstawa niezgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany jako podstawa niezgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
ustawa emerytalna art. 114
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przesłanki wznowienia postępowania.
k.p.c. art. 148 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym.
k.p.c. art. 477 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Dz. U. z 2023 r. poz. 1251
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Dz. U. 2012 r., poz. 637
Ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw
Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją, mimo braku publikacji, stanowi podstawę do pominięcia tego przepisu. • Osoby, które nabyły prawo do emerytury wcześniejszej przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, znalazły się w sytuacji naruszenia ich praw konstytucyjnych. • Sądy powszechne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny przez TK, kierując się zasadą bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Odrzucone argumenty
Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw uniemożliwia jego zastosowanie i zmianę decyzji ZUS. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest przesłanką do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 114 ustawy emerytalnej.
Godne uwagi sformułowania
nie samo orzeczenie TK, ale dopiero jego publikacja we właściwym dzienniku urzędowym wywołuje skutek derogujący dany przepis z systemu prawa • od utraty mocy obowiązującej przepisu należy odróżniać utratę domniemania konstytucyjności wadliwej regulacji • nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał w toku postępowania • nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia, w ocenie Sądu Okręgowego nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania • swoistą pułapką legislacyjną
Skład orzekający
Renata Gąsior
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości stosowania przez sądy powszechne przepisów uznanych za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny, nawet w przypadku braku ich publikacji w Dzienniku Ustaw, w sprawach dotyczących emerytur i rent."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i wyrokiem TK SK 140/20. Wymaga analizy kontekstu prawnego i faktycznego każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z niezgodnością przepisu z Konstytucją i jego stosowaniem przez sądy mimo braku publikacji wyroku TK. Ma to bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu emerytów.
“Emerytura przeliczona mimo braku publikacji wyroku TK! Sąd Okręgowy staje po stronie obywateli.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.