VII U 526/25

Sygn. akt VII U 526/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2025 roku Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 grudnia 2025 roku w Warszawie sprawy N. U. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. o przeliczenie emerytury na skutek odwołania N. U. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. z dnia 27 stycznia 2025 roku, znak: (...) oddala odwołanie. sędzia Agnieszka Stachurska UZASADNIENIE N. U. (1) w dniu 24 marca 2025r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. z dnia 27 stycznia 2025 roku, znak: (...) , wnosząc o jej zmianę poprzez przeliczenie emerytury na podstawie art. 109 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego oraz procesowego, tj.: 1. art. 109 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niezastosowanie przy ponownym przeliczeniu emerytury; 2. 
        błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę decyzji ZUS, który miał istotny wpływ na jej treść, polegający na dowolnym przyjęciu, że świadczenie emerytalne nie powinno zostać przeliczone w oparciu o art. 109 ustawy. Uzasadniając odwołanie, ubezpieczona wskazała, że w zaskarżonej decyzji ZUS nie przeliczył wysokości świadczenia emertytalnego w oparciu o art. 109 ustawy emerytalnej, a zgodnie z tym przepisem, w sytuacji, gdy osoba pobierająca emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym była uprawniona do emerytury wcześniejszej (art. 29) albo emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 32 i 33), albo kolejowej (art. 50), ale nie wystąpiła z odpowiednim wnioskiem i nie pobierała tej emerytury, to emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym wylicza się w systemie zdefiniowanego świadczenia, a w razie dalszego zarobkowania świadczenie podwyższa się według reguł określonych w art. 110-113 ustawy. Dla poparcia swego stanowiska ubezpieczona przytoczyła treść wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 19 lipca 2016r., wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 5363/16 (Lex nr 2112512). Nadto podkreśliła, że z ww. przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że wysokość emerytury określonej w art. 53 może ulec ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 110-113. Zdaniem ubezpieczonej, powyższego zabrakło w zaskarżonej decyzji (odwołanie z dnia 20 marca 2025r., k. 3-5 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w L. wniósł o oddalenie odwołania, uzasadniając że decyzją z dnia 4 września 2018r. ubezpieczonej została przyznana emerytura w powszechnym wieku emerytalnym według zasad zreformowanych. W dniu 20 stycznia 2025r. ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem składek zapisanych na koncie po przyznaniu świadczenia. Zaskarżoną decyzją organ rentowy dokonał przeliczenia. W dalszej części przywołana została treść art. 108 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Ponadto organ rentowy podkreślił, że decyzja, od której zostało złożone odwołanie, nie dotyczy rekompensaty. O rekompensatę, zgodnie z przepisami ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych , ubezpieczona wystąpiła w dniu 14 października 2019r. i rekompensata została przyznana decyzją z 28 października 2019r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego (odpowiedź na odwołanie z 16 kwietnia 2025r., k. 10 a.s.). W toku postępowania, w piśmie z 1 lipca 2025r. N. U. (1) wskazała, że odwołanie, jakie złożyła, dotyczy przeliczenia emerytury poprzez ponowne obliczenie świadczenia z uwzględnieniem składek zapisanych na koncie po przyznaniu świadczenia (pismo procesowe z 1 lipca 2025r., k. 26 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: N. U. (1) , ur. (...) , w dniu 20 sierpnia 2018r. złożyła wniosek o emeryturę. Decyzją z 4 września 2018r., znak: (...) , została jej przyznana emeryturę od 1 sierpnia 2018r., tj. od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej i wyniosła 2.602,45 zł (decyzja ZUS z dnia 4 września 2018r., k. 7 a.r.). Ubezpieczona po przyznaniu emerytury kontynuowała zatrudnienie w Szkole Podstawowej w G. i kilkukrotnie występowała do ZUS z wnioskami o przeliczenie świadczenia. W dniu 14 października 2019r. wniosła o ponowne obliczenie świadczenia z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego i rekompensaty. Świadczenie to zostało przyznane decyzją z dnia 28 października 2019r., znak: (...) (...) , o ponownym ustaleniu kapitału początkowego (wnioski o przeliczenie emerytury, k. 11, 19, 63-65, 70, 73-74 a.r.; decyzja ZUS o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z dnia 28 października 2019r., k. 81 a.r.). W dniu 30 stycznia 2025r. ubezpieczona złożyła wniosek o przeliczenie emerytury przez doliczenie składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po przyznaniu świadczenia (wniosek o przeliczenie emerytury z dnia 30 stycznia 2025r., 77-78 a.r.). Decyzją z 27 stycznia 2025r., znak: (...) , organ rentowy dokonał przeliczenia emerytury. Emeryturę ustaloną w kwocie 5.787,31 zł zwiększono o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie po dniu ponownego ustalenia wysokości emerytury do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, przez średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku ubezpieczonej w dniu złożenia tego wniosku, tj. 20 stycznia 2025r. Po ponownym ustaleniu emerytura wyniosła 5.819,89 zł (decyzja ZUS z 27 stycznia 2025r., k. 79 a.r.). Wskazany stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów zgromadzonych przez organ rentowy, których żadna ze stron postępowania nie kwestionowała i dlatego zostały ocenione jako wiarygodne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Rozpoznanie sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 1 § 1 k.p.c. (Dz. U. z 2024r., poz. 1568) , który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczył jedynie prawa. Ponadto strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym. Dokonując oceny zarzutów, jakie zgłosiła ubezpieczona, na wstępie przypomnieć należy, że z dniem 1 stycznia 1999r., a więc z chwilą wejścia w życie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025r. poz. 1749 – dalej jako ustawa emerytalne), wprowadzony system emerytalny reguluje uprawnienia do emerytury wszystkich pracowników oraz osób ubezpieczonych z tytułu pracy na innej podstawie niż stosunek pracy, prowadzenia pozarolniczej działalności na własny rachunek lub z tytułu bycia duchownym – niezależnie od daty powstania stosunku ubezpieczenia i bez względu na wiek ubezpieczonego w dniu wejścia w życie reformy ubezpieczeń społecznych. Jednakże w zależności od tego wieku zróżnicowane są zasady nabywania prawa i ustalania wysokości emerytury. Ubezpieczonych podzielono w ustawie na urodzonych przed 1 stycznia 1949r. oraz urodzonych po tej dacie, wprowadzając jednocześnie przepisy szczególne dotyczące emerytury dla niektórych ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. i zastrzegając w tym ostatnim przypadku, iż możliwość skorzystania z nich przysługuje wyłącznie tym, którzy określone warunki wymagane do przyznania emerytury spełnią do dnia 31 grudnia 2008r. (Rozdział 3 Dział II). Przez emeryturę w systemie zdefiniowanego świadczenia rozumie się nabycie prawa na zasadach dotychczasowych, tj. sprzed reformy, które zakładały możliwość uzyskania emerytury po spełnieniu warunku wieku emerytalnego (podstawowego lub niższego) oraz po osiągnięciu określonego stażu ubezpieczeniowego. Możliwe było też nabycie prawa do tzw. wcześniejszej emerytury (tj. mimo nieosiągnięcia wieku emerytalnego). Dotychczasowe zasady nabycia prawa do emerytury zostały zachowane w sposób pełny, a więc zarówno co do zasad nabycia, jak i formuły wymiaru w odniesieniu do osób, które urodziły się przed dniem 1 stycznia 1949r. oraz w odniesieniu do wspomnianych wyżej niektórych osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. Zostały one uregulowane w Rozdziale 4 Działu II ustawy emerytalnej. Natomiast w odniesieniu do pozostałych ubezpieczonych wysokość emerytury ustalana jest w systemie zdefiniowanej składki przy uwzględnieniu regulacji przewidzianych w art. 25-26 tejże ustawy. Wypada przy tym podkreślić, iż omawiane przepisy, jak każda norma prawna z zakresu ubezpieczeń społecznych, muszą być wykładane ściśle, co oznacza w zasadzie prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2008r., I UZP 6/08). N. U. (1) uzyskała prawo do emerytury obliczone według zasad zreformowanych, w systemie zdefiniowanej składki. Natomiast z regulacji art. 109 ustawy emerytalnej, do którego odwoływała się, zaskarżając decyzję ZUS, w sposób jednoznaczny wynika, że ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 111-113 ustawy podlega wysokość emerytury określonej w art. 53. Natomiast do emerytur określonych w art. 26 ustawy emerytalnej stosuje się art. 108 ustawy emerytalnej. Wskazane przepisy odnoszą się do emerytur obliczonych na różnych podstawach i przewidują dla nich odmienne sposoby przeliczenia wysokości świadczenia. Wobec tego nie sposób wyprowadzić wniosku o możliwości ponownego ustalenia emerytury obliczonej w oparciu art. 26 przy zastosowaniu reguł przewidzianych w art. 111-113 cytowanej ustawy, gdyż przepisy te dotyczą emerytury obliczonej na podstawie art. 53 ustawy. W przypadku emerytury w systemie zdefiniowanej składki, a więc takiej, jaką przyznano N. U. (1) , świadczenie ustala się tylko raz - albo w dniu nabycia prawa do niego, albo w dniu realizacji ryzyka. Tak ustalona raz emerytura może być już tylko powiększona w przypadku dalszego opłacania składek w sposób podany w art. 108 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który przewiduje, że w ust. 1, że jeżeli po dniu, od którego przyznano emeryturę określoną w art. 24 lub 24a , emeryt podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, wysokość świadczenia ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony w ust. 2 . Ust. 2 przepisu stanowi zaś, że emerytury obliczone według zasad określonych w art. 26 powiększa się o kwotę wynikającą z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury, o której mowa w art. 24 i 24a , i zwaloryzowanych zgodnie z art. 25 przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o przeliczenie wysokości emerytury, z uwzględnieniem ust. 4 i 5 . Zgodnie z ust. 3 ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Ust. 4 wskazuje, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek zaewidencjonowanych od miesiąca, od którego została podjęta wypłata emerytury po raz pierwszy, do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury. Dokonując analizy zarzutów i wniosków, jakie sformułowała N. U. (1) w toku postępowania, wstępnie podkreślić należy, iż przedmiotem analizy w rozpatrywanej sprawie była decyzja z 27 stycznia 2025r. To jej treść, a zarazem treść poprzedzającego ją wniosku, jaki złożyła ubezpieczona w organie rentowym, determinowały przedmiot rozpoznania. W związku z tym przypomnieć należy, że we wniosku złożonym w dniu 20 stycznia 2025r. N. U. (1) zażądała ponownego obliczenia świadczenia z uwzględnieniem składek zapisanych na jej koncie po przyznaniu świadczenia. Wydając decyzję z 27 stycznia 2025r., od której ubezpieczona wniosła odwołanie, organ rentowy przeliczył emeryturę ubezpieczonej od 1 stycznia 2025r., na podstawie art. 108 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń. W zaskarżonej decyzji doliczył składki zaewidencjonowane na koncie ubezpieczonej za okres zatrudnienia od 1 października 2024r. do 31 grudnia 2024r. (tj. od ostatniego przeliczenia świadczenia do miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym został złożony wniosek o kolejne przeliczenie). Jeśli chodzi zaś o możliwość przeliczenia emerytury na podstawie art. 109 ustawy emerytalnej o co w istocie wnosiła ubezpieczona, to stanowi on, że na wniosek emeryta lub rencisty wysokość emerytury określonej w art. 53 oraz renty ulega ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 111-113 (ust. 1). Jeżeli w wyniku ponownego ustalenia emerytura lub renta jest niższa, świadczenie przysługuje w dotychczasowej wysokości (ust. 2). Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do emerytury obliczonej zgodnie z art. 24a ust. 5 i art. 54a (ust. 3). Jak już było sygnalizowane, przeliczenie świadczenia zgodnie z art. 109 ustawy emerytalnej dotyczy osób, które mają wyliczoną emeryturę zgodnie z art. 53 ustawy emerytalnej, tj. według starych zasad, a dotyczy to osób urodzonych do 31 grudnia 1948r. N. U. (1) do tego grona nie należy, gdyż urodziła się w roku 1957, a zatem jej świadczenie emerytalne zostało obliczone w oparciu o art. 26 ustawy emerytalnej. Wobec tego art. 109 ww. ustawy nie ma zastosowania do ubezpieczonej. Brak jest więc możliwości ponownego obliczenia wysokości świadczenia na zasadach określonych w art. 111-113 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem zarobków osiągniętych po przyznaniu emerytury. W przypadku podlegania ubezpieczeniom po przyznaniu świadczenia, wysokość emerytury powinna być ponownie ustalona w trybie art. 108 ustawy emerytalnej, gdyż tylko ten przepis znajduje zastosowanie wobec emerytury obliczonej z zastosowaniem art. 26. To też organ rentowy, na wniosek N. U. (1) , uczynił w decyzji z 27 stycznia 2025r. Zarazem podkreślić należy, iż żaden przepis ustawy emerytalnej nie przewiduje możliwości wyboru między trybem obliczenia emerytury ani też stosowania przepisów art. 108 i 109 ustawy emerytalnej naprzemiennie, w zależności od tego, który z nich jest korzystniejszy. Zatem w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego i faktycznego wniosek N. U. (1) o ponowne ustalenie wysokości przysługującej jej emerytury według zasad określonych art. 109 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być uwzględniony. Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. sędzia Agnieszka Stachurska