VII U 3665/19

Sygn. akt VII U 3665/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2019r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Agnieszka Stachurska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2019r. w Warszawie sprawy S. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia na skutek odwołania S. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 13 maja 2019 roku, znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że S. B. nie jest zobowiązany do zwrotu emerytury przysługującej J. B. , pobranej za okres od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 3.359,29 zł (trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia dziewięć groszy). UZASADNIENIE S. B. w dniu 14 czerwca 2019r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 13 maja 2019r., znak: (...) , wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił naruszenie art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nieuwzględnienie pełnomocnictwa do odbioru emerytury i jej wstrzymanie w miesiącu śmierci emeryta, a uzasadniając swe stanowisko wskazał, że posiadał od emerytki J. B. pełnomocnictwo do odbioru emerytury. Ponadto zacytował art. 136a ust. 2 ww. ustawy i podkreślił, że ustawodawca przyznaje prawo do świadczenia również osobie zmarłej (na okres po dniu śmierci). W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że emerytura za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć ubezpieczonego, jest świadczeniem należnym. Dodatkowo odwołujący powołał się na orzeczenia Sadu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2017 roku, sygn. akt III AUa 726/16 oraz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2015r., sygn. akt III AUa 1390/14 (odwołanie z dnia 12 czerwca 2019r., k. 3 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie z dnia 3 lipca 2019r. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Organ rentowy uzasadniając swe stanowisko wskazał, że zobowiązał odwołującego na podstawie art. 138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 3.359,29 zł, a odnosząc się do argumentacji powołanej w odwołaniu podkreślił, że w dniu 14 marca 2019r. wpłynął do organu rentowego odpis skrócony aktu zgonu J. B. . J. B. w dniu śmierci, tj. 9 marca 2019r., była uprawniona do emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Termin płatności świadczenia był ustalony na 25 dzień każdego miesiąca. Świadczenie za marzec 2019r. w kwocie 3.359,29 zł zostało nadane przekazem pocztowym adresowanym do J. B. . W toku postępowania reklamacyjnego z Pocztą Polską S.A. zostało ustalone, że wskazane świadczenie zostało nienależnie pobrane w dniu 27 marca 2019r. przez S. B. . Zgodnie z art. 138 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ust. 3 wymienionego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. Art. 101 ww. ustawy stanowi zaś, że prawo do świadczeń ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej. Natomiast zgodnie z art. 101 § 2 k.c. pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy. Z powyższego wynika, że z chwilą śmierci J. B. , tj. 9 marca 2019r., wygasło udzielone przez zmarłą pełnomocnictwo. Potwierdza to również Sąd Apelacyjny w Gdańsku w powołanym przez organ rentowy wyroku z dnia 17 listopada 2015r., sygn. akt III AUa 953/15 ( odpowiedź na odwołanie z dnia 3 lipca 2019r., k. 7 a.s. ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: J. B. , zamieszkała w miejscowości J. przy ulicy (...) , od 4 kwietnia 2003r. pobierała emeryturę. Świadczenie było wielokrotnie przeliczane i waloryzowane i w ostatnim okresie organ rentowy wypłacał je J. B. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 3.359,29 zł. Termin płatności świadczenia był ustalony na 25 dzień każdego miesiąca (decyzja ZUS z dnia 25 marca 2003r. o przyznaniu emerytury, k. 18 – 19 akt emerytalnych, decyzje ZUS o waloryzacji i o przeliczeniu emerytury, 22 – 29 akt emerytalnych, decyzja z dnia 10 lipca 2017r. o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego, k. 35 akt emerytalnych). W dniu 25 marca 2017r. J. B. udzieliła pełnomocnictwa pocztowego nr 81 dla S. B. , zamieszkałego w miejscowości J. przy ulicy (...) . Zgodnie z pełnomocnictwem odwołujący został upoważniony od dnia 25 kwietnia 2017r. do odwołania, do odbioru i kwitowania różnego rodzaju przesyłek, a także emerytury (pełnomocnictwo pocztowe, k. 4 a.s.). W dniu 9 marca 2019r. J. B. zmarła. Odpis skrócony aktu zgonu wpłynął do organu rentowego w dniu 14 marca 2019r. (odpis skrócony aktu zgonu, k. 37 akt emerytalnych). Organ rentowy przeprowadził postępowanie reklamacyjne z Pocztą Polską S.A. i ustalił, że emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym za marzec 2019r. odebrał w dniu 27 marca 2019r. S. B. , na podstawie pełnomocnictwa pocztowego nr 81 (przekaz pocztowy, k. 39 akt emerytalnych). W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał w dniu 13 maja 2019r. decyzję znak: (...) w której zobowiązał S. B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 3.359,29 zł ( decyzja z dnia 13 maja 2019r., k. 42 akt emerytalnych ). Powyższy stan faktyczny, który nie był sporny między stronami, Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz dokumentu złożonego przez odwołującego oceniając, że ich wiarygodność nie budziła wątpliwości. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie S. B. podlegało uwzględnieniu. Zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1270 ze zm. ), zwanej dalej ,,ustawą emerytalną’’, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu ( ust. 1 ). Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się: 1)świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2)świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (ust. 2). Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (ust. 3). Z kolei art. 101 ustawy emerytalnej, o którym organ rentowy wspomniał w odpowiedzi na odwołanie, przewiduje, że prawo do świadczeń ustaje: 1) gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa; 2) ze śmiercią osoby uprawnionej. W rozpatrywanej sprawie uprawniona do emerytury J. B. zmarła w dniu 9 marca 2019r., co powoduje, że wraz z jej śmiercią ustało prawo do przysługującego jej świadczenia. Jednocześnie nie było sporne, że odwołujący S. B. w dniu 27 marca 2019r., a więc po śmierci J. B. , pobrał świadczenie za marzec 2019r. Powyższe, wbrew stanowisku organu rentowego, nie oznacza jednak, że S. B. należało zobowiązać do zwrotu emerytury za ww. miesiąc. Zdaniem Sądu świadczenie, które odwołujący pobrał w kwocie 3.359,29 zł nie było nienależne, a to dlatego, że art. 136a ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zmarł emeryt lub rencista. Powyższe jednoznacznie potwierdza więc, że uprawnionemu emerytowi czy renciście bądź osobie sprawującej nad nim opiekę, wypłaca się świadczenie za miesiąc, w którym nastąpił zgon emeryta czy rencisty. W ocenie Sądu, stanowisko zaprezentowane przez organ rentowy jest zatem błędne. Wykładnia art. 101 pkt 2 i art. 136a ust. 2 oraz art. 138 ustawy emerytalnej pozwala na wyprowadzenie wniosków, że ustawodawca przyznaje prawo do świadczenia również osobie zmarłej (na okres po dniu śmierci, za cały miesiąc, w którym nastąpił zgon). Stwierdzenie to ma znaczenie, gdy uwzględni się, że bank prowadzący rachunek emeryta lub rencisty jest zobowiązany zwrócić organowi rentowemu świadczenie przekazane za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy (art. 138a ustawy emerytalnej). Zestawienie powyższych przepisów upoważnia do postawienia tezy, że emerytura lub renta za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, jest świadczeniem należnym, a jego przelew na rachunek w banku, bądź też wypłata osobie uprawnionej do jej odbioru za życia emeryta, bądź rencisty, nawet po dacie jego śmierci, stanowi prawidłową wypłatę ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 grudnia 2014r., sygn. akt III AUa 92/14 ). Zatem uprawnionemu renciście bądź osobie sprawującej nad nim opiekę, wypłaca się świadczenie także za miesiąc, w którym nastąpił zgon rencisty ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2015r., sygn. akt III AUa 1390/14 ). W rozpatrywanym przypadku S. B. posiadał pełnomocnictwo do odbioru emerytury udzielone mu przez J. B. , zatem w świetle wskazanych przepisów i powołanych poglądów orzecznictwa, nie może być mowy o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia, które nie jest nienależne. W ocenie Sądu inną istotną okolicznością, o której nie wspomniał odwołujący, ale która również przesądza o niezgodności z prawem zaskarżonej jest to, że świadczenie zostało wypłacone odwołującemu, jako osobie niewskazanej w decyzji oraz po śmierci osoby uprawnionej, z przyczyn zależnych od organu rentowego. Cytowany wyżej przepis art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach obliguje osobę inną niż wskazana w decyzji do zwrotu wypłaconego do jej rąk świadczenia o ile wypłata świadczenia nastąpiła z przyczyn niezależnych od organu rentowego, tzn. nie była wynikiem błędu tego organu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 marca 2015r., III AUa 719/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22 października 2015r., III AUa 2111/14). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie wypłata świadczenia emerytalnego, którego zwrotu zażądał organ rentowy, nastąpiła z przyczyn leżących po stronie organu rentowego, co wyłącza możliwość żądania jego zwrotu na podstawie art. 138 ust. 3 ustawy. Takie stwierdzenie uzasadnia fakt, że w dniu 14 marca 2019r., czyli 11 dni przed ustalonym na 25 dzień każdego miesiąca terminem wypłaty emerytury, organ rentowy został powiadomiony o śmierci uprawnionej J. B. . Mimo tego, będąc powiadomiony o śmierci pobierającej emeryturę, nie podjął decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia, najprawdopodobniej wskutek niewłaściwej organizacji pracy Zakładu polegającej na braku odpowiedniego i niezwłocznego przekazu informacji między poszczególnymi komórkami organizacyjnymi. W związku z tym – niezależnie od okoliczności, o których była mowa w początkowej części rozważań, a wiążącej się z brzmieniem art. 136a ustawy emerytalnej - należało przyjąć również, że do wypłaty świadczenia nie doszło z przyczyn niezależnych od organu rentowego przez co pobrana przez odwołującego kwota 3.359,29 zł nie może podlegać zwrotowi na podstawie art. 138 ust. 3 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , orzekł o zmianie zaskarżonej decyzji w sposób oznaczony w wyroku. ZARZĄDZENIE (...)