VII U 350/25

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Dorota Michalska Protokolant: st. sekr. sądowy Dominika Kołpa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 r. w Warszawie sprawy M. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o wysokość kapitału początkowego na skutek odwołania M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 14 stycznia 2025r., znak: (...) (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do ustalenia wartości kapitału początkowego M. S. uwzględnia okres od 1 września 1980r. do 30 czerwca 1983r. Sygn. akt VII U 350/25 UZASADNIENIE M. S. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. Inspektorat w L. z 14 stycznia 2025 r., znak: (...) (...) w przedmiocie ponownego ustalenia kapitału początkowego wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji w punkcie V oraz odpowiednio o zmianę punktów III oraz IV w zakresie w jakim odnoszą się one do punktu V oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych. Równocześnie ubezpieczona wniosła o dopuszczenie dowodu z przesłuchania wskazanego świadka i powołanych dokumentów. Uzasadniając swoje stanowisko M. S. wskazała, że w jej ocenie ZUS niezasadnie nie uznał jakoby praktyczna nauka zawodu wykonywana przez cały okres uczestnictwa odwołującej się w Zawodowej Szkole (...) w W. nie powinna być traktowana jako okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odwołująca wskazała, że uczestnicząc w Zawodowej Szkole (...) musiała odbyć praktyczną naukę zawodu, a praktyka ta była obowiązkowa. M. S. zaznaczyła, że nie posiada dokumentów mogących potwierdzić okres praktycznej nauki zawodu, ponieważ szkoła została zlikwidowana i pomimo podjętych przez nią starań nie udało jej się uzyskać dodatkowych dokumentów na jakie wskazywał organ rentowy. Do odwołania ubezpieczona załączyła zaświadczenie z (...) Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Integracyjnymi w W. oraz świadectwa szkolne potwierdzające ukończenie szkoły (odwołanie z 7 lutego 2025 r. k.3-8 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 ( 14) § 1 k.p.c. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wskazał, że zaskarżoną decyzją ponownie ustalił kapitał początkowy ubezpieczonej. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego organ rentowy nie przyjął okresu praktycznej nauki zawodu odbywanej od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaznaczył, że zgodnie z art. 6 ust.2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) okresem składkowym jest okres zatrudnienia wykonywanego na obszarze Państwa Polskiego po ukończeniu 15 lat życia w wymiarze nie niższym, niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Organ rentowy zauważył, że okres zatrudnienia powinien być udokumentowany świadectwem pracy wydanym przez pracodawcę, u którego uczeń zasadniczej szkoły zawodowej był zatrudniony. Natomiast odbywanie przez ucznia zasadniczej szkoły zawodowej jednocześnie praktycznej nauki zawodu w zakładzie pracy na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a zakładem pracy, a więc niemającej podstawy w stosunku pracy, nie stanowi okresu zatrudnienia i nie podlega wliczeniu do okresu warunkującego nabycie prawa do uprawnień pracowniczych. Organ rentowy zauważył, że odwołująca się nie przedłożyła świadectwa pracy na okoliczność zatrudnienia w (...) . W ocenie ZUS zatem podstaw do uwzględnienia spornego okresu. Mając powyższe okoliczności organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania (odpowiedź na odwołanie z 4 marca 2025 r. 9-11 a.s.). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: M. S. (wcześniej M. ), ur. (...) w okresie od 1 września 1980 r. do dnia 10 czerwca 1983 r. była uczennicą 3-letniej (...) Szkoły (...) w W. i ukończyła szkołę w zawodzie montera elementów półprzewodnikowych. Uczniowie Zespołu Szkół Zawodowych (...) w W. zgodnie z programem nauczania odbywali praktyczną naukę zawodu przez trzy lata w związku z tym podpisywali umowę o praktyczną naukę zawodu z zakładem pracy, czyli (...) (...) (...) (pierwotna nazwa (...) ) i na tej podstawie otrzymywali wynagrodzenie jako młodociani pracownicy. Praktyki odbywały się od pierwszego roku nauki, w pierwszej, drugiej i trzeciej klasie. Umowa obejmowała wynagrodzenie, które było wypłacane na książeczkę (...) . Ukończenie praktyk było warunkiem ukończenia szkoły. W trakcie praktyk ubezpieczona robiła kątowniki, półprzewodniki, przebierała braki, a jej praca podlegała nadzorowi opiekuna-instruktora, który oceniał wykonaną pracę i wystawiał opinie. Książeczka ubezpieczeniowa odwołującej uległa zniszczeniu, a odwołująca nie posiada świadectwa pracy na okoliczność zatrudnienia w (...) (zaświadczenie z 8 października 2024 r. k.5 a.s., świadectwa szkolne k.6 a.s., k.7 a.s., świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej k. 8 a.s., zeznania świadka M. B. k.25-26 a.s., zeznania ubezpieczonej k.26-27 a.s.). W dniu 27 grudnia 2020 r. ubezpieczona wniosła o ustalenie kapitału początkowego (wniosek z dnia 27 grudnia 2020 r. - nienumerowane karty a.r.). Decyzją z dnia 23 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. Inspektorat w Ż. ustalił wartość kapitału początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r., przyjmując do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego okresy składkowe w wymiarze 11 lat i nieskładkowe w wymiarze 1 rok 3 miesiące. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 63.128,45 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu od 1 września 1980 r. do 30 czerwca 1983 r. tj. okresu nauki w szkole zasadniczej, gdyż okres ten nie jest ani okresem składkowym ani okresem nieskładkowym w myśl przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (decyzja z 23 marca 2001 r. – nienumerowane karty a.r.). Wnioskiem z 8 listopada 2024 r. M. S. wniosła o ponowne ustalenie kapitału początkowego (wniosek z 8 listopada 2024 r. – nienumerowana karta a.r.). Decyzją z 14 stycznia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. Inspektorat w L. ponownie ustalił kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r., przyjmując do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego okresy składkowe w wymiarze 11 lat 27 dni i nieskładkowe w wymiarze 1 rok 3 miesiące i 20 dni. Kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniósł 73.829,25 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy nie uwzględnił okresu od 1 września 1980 r. do 30 czerwca 1983 r. okresu nauki w szkole zasadniczej, gdyż okres ten nie jest ani okresem składkowym ani nieskładkowym w myśl przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Organ rentowy zaznaczył, że sprawa może być przedmiotem ponownego naliczenia kapitału początkowego po nadesłaniu świadectwa pracy wydanego przez zakład pracy (...) i potwierdzającego pracę jako osoba młodociana w okresie od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. (decyzja z 14 stycznia 2025 r. nienumerowane karty a.r.). M. S. nie zgodziła się z wydaną decyzją i wnosząc odwołanie od niej zainicjowała przedmiotowe postępowanie (odwołanie z 7 lutego 2025 r. k.3-8 a.s.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania ubezpieczonej i świadka M. B. . Zdaniem Sądu, dokumenty w zakresie, w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uwzględnić przy dokonywaniu ustaleń faktycznych. Jako wiarygodne Sąd ocenił również zeznania ubezpieczonej. Opisała ona przebieg swojej pracy i przygotowania do zawodu w spornym okresie. Wskazała zgodnie z dokumentami okresy, kiedy świadczyła pracę i odbywała praktyczną naukę zawodową. Ubezpieczona potwierdziła, że odbycie praktyk było warunkiem ukończenia szkoły. Również świadek M. B. , która w spornym okresie uczęszczała wraz z ubezpieczoną do szkoły potwierdziła odbywanie wówczas praktyk. Równocześnie świadek podczas rozprawy okazał świadectwo pracy z (...) (...) (...) obejmujące okres od 1 lipca 1983 r. do 31 grudnia 1985 r. z zapisem do dodatku stażowego do stażu zaliczono naukę w (...) Szkole Zawodowej przy (...) (...) . świadek okazała również swoją książeczkę ubezpieczeniową ze stemplem zakładu pracy (...) -Produkcyjne Centrum (...) (...) z 2 września 1980 r. z zapisem przy wykonywaniu czynności w pracy uczeń. Sąd oparł się zatem na zeznaniach ubezpieczonej oraz świadka, oceniając je jako w pełni wiarygodne, gdyż były one zgodne z przedstawionymi dokumentami oraz były spójne. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie M. S. zasługiwało na uwzględnienie. Sporną kwestię należy rozpatrywać przy uwzględnieniu treści art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (test jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), zwanej dalej ustawą emerytalną, zgodnie z którym za okresy składkowe uważa się również przypadające przed 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową. W rozpatrywanej sprawie spór dotyczył możliwości uwzględnienia przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego ubezpieczonej nauki zawodu od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. Ubezpieczona na dowód odbywania praktycznej nauki zawodu w ww. okresie przedstawiła świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, świadectwa ze szkoły oraz zaświadczenie wystawione przez dyrektora. (...) Liceum Ogólnokształcącego w W. z dnia 8 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. Inspektorat w L. odmówił uwzględnienia okresu od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. wskazując, że nie został on w wystarczający sposób udowodniony przez ubezpieczoną. Organ rentowy podkreślał, że nie zostały przedstawione takie dokumenty jak zaświadczenie pracodawcy, wpis w legitymacji ubezpieczeniowej. Sąd jednak nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 k.p.c. i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Według art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c. , sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo-płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , z tym że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca 2006 r., III AUa 1096/05). Mając to na uwadze Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe związane ze spornym okresem pracy i przygotowania do zawodu ubezpieczonej. Analizując zgromadzony materiał dowodowy, Sąd ocenił, że możliwe jest zakwalifikowanie spornego okresu odbywania przez M. S. praktycznej nauki zawodu jako okresu składkowego. Przede wszystkim Sąd opierał się na przedstawionym przez ubezpieczoną zaświadczeniu z (...) Liceum Ogólnokształcącego w W. , w którym wskazano na podstawie dokumentów znajdujących się w składnicy akt, że ubezpieczona w okresie od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. była uczennicą 3-letniej (...) Szkoły (...) w W. , którą ukończyła w zawodzie montera elementów półprzewodnikowych. W zaświadczeniu zaznaczono, że uczniowie Zespołu Szkół Zawodowych (...) w W. zgodnie z programem nauczania odbywali praktyczną naukę zawodu przez trzy lata (w klasie 1,2,3), w związku z tym podpisywali indywidualnie umowę o praktyczną naukę zawodu z zakładem pracy, czyli (...) (...) (...) (...) (pierwotna nazwa (...) ) i na tej podstawie otrzymywali wynagrodzenie jako młodociani pracownicy. Dodatkowo z przedstawionego zaświadczenia wynika, że ubezpieczona musiała odbyć praktyczną naukę zawodu jako pracownik młodociany, ponieważ w przeciwnym razie nie ukończyłaby szkoły. Równocześnie zeznania ubezpieczonej oraz powołanego świadka M. B. potwierdziły, że do ukończenia szkoły konieczne było odbycie praktyk. Odwołująca opisała wykonywaną przez nią pracę w spornym okresie i konieczność przyuczenia do zawodu. W ocenie Sądu przedłożone przez ubezpieczoną dokumenty – świadectwa ze szkoły, a przede wszystkim zaświadczenie wydane przez Dyrektora (...) Liceum Ogólnokształcącego w W. , potwierdzają, że nauka zawodu odbywała się na podstawie indywidualnej umowy o prace i była ona odpłatna i mogła być zaliczona do wartości kapitału początkowego. Sąd w przedmiotowej sprawie kierował się przede wszystkim właśnie przedstawionym zaświadczeniem i zeznaniami świadka oraz ubezpieczonej. Przeprowadzone dowody uprawdopodobniły w wystarczający sposób kwestię odbywania praktyk, które były odpłatne i praca ta była pracą wykonywaną za wynagrodzeniem. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy miał również na względzie znaczny upływ czasu, który miał wpływ na gromadzenie dokumentacji związanej ze spornym okresem. Ubezpieczona zarówno w odwołaniu jak i w toku postępowania wskazywała na to, że miała problemy ze zdobyciem dokumentacji w związku z likwidacją zakładu i szkoły oraz inne okoliczności życiowe, które doprowadziły do zniszczenia książeczki ubezpieczeniowej. W tym miejscu jednak Sąd miał na względzie, że świadek przesłuchany w sprawie – M. B. dysponowała książeczką ubezpieczeniową z tego okresu, w której znajdowało się potwierdzenie tego, że praktyczna nauka zawodu odbywała się na podstawie indywidualnej umowy i była odpłatna. Zatem Sąd uznał, że jeśli taka sytuacja dotyczyła świadka, który uczęszczał do szkoły w tym samym czasie wraz z ubezpieczoną to mając na uwadze zeznania ubezpieczonej oraz pozostały zgromadzony materiał dowodowy należało przyjąć, że faktycznie tak właśnie wyglądał przebieg tych praktyk i okoliczności te pozwalają na uwzględnienie spornego okresu do ustalenia wysokości kapitału początkowego. Mając powyższe okoliczności na względzie organ rentowy bezzasadnie nie uwzględnił więc ubezpieczonej okresu od 1 września 1980 r. do 10 czerwca 1983 r. Zdaniem Sądu, te dokumenty, które przedstawiła ubezpieczona, oraz jej zeznania jak również zeznania świadka są wystarczające dla potwierdzenia odbywania praktycznej nauki zawodu w ww. okresie. Tym samym okres ten powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 14 stycznia 2025 r., w ten sposób, że do ustalenia wartości kapitału początkowego M. S. uwzględnił okres od 1 września 1980 r. do 30 czerwca 1983 r.